MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Thiên nhiên đã ban tặng cho con ngƣời chúng tacác loài hoa với đủ hƣơng thơm màu sắc, tạo nên cuộc sống muôn màu và đầy hấp dẫn. Nét đẹp của các loài hoa hẳn không ai trong chúng ta có thể phủ nhận, về màu sắc, kết cấu hoa, hƣơng thơm, độ bền.và hồn của hoa. Cái đẹp của hoa hấp dẫn tâm hồn ngƣời chơi hoa và giá trị kinh tế của hoa đã thu hút những ngƣời trồng phải say mê nó.
Việc trồng hoa đã trở thành một lĩnh vực trong nông nghiệp cho hiệu quả kinh tế cao, bởi khi cuộc sống vật chất đƣợc thoả mãn thì nhu cầu về hoa lại càng cao hơn bao giờ hết. Trên thế giới thì thị trƣờng tiêu thụ hoa hết sức rộng lớn nhƣng tập trung chủ yếu ở những nƣớc công nghiệp phát triển nhƣ: Anh, Pháp, Hà Lan, Đức, Thụy Điển, Ý, Nhật, Trung Quốc. Ở Việt Nam với sự chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ mô hình trồng lúa sang trồng hoa đã đem lại hiệu quả kinh tế cao. Trong những năm gần đây, ngành trồng hoa mới thực sự khởi sắc, dành đƣợc sự quan tâm đầu tƣ của nhiều công ty lớn trong cũng nhƣ ngoài nƣớc.
Ngành sản xuất và kinh doanh hoa đƣợc đặc biệt quan tâm, hoa không chỉ dùng vào các dịp lễ, Tết. mà còn thƣờng xuyên có mặt trong đời sống hàng ngày của mỗi ngƣời dân đặc biệt là ở các thành phố lớn. Ở Việt Nam hiện nay có rất nhiều loại hoa đƣợc trồng, nhƣng trong thời gian gần đây loại hoa đƣợc trồng phổ biến là hoa hƣớng dƣơng Sakata, hoa đƣợc trồng thành những cánh đồng lớn nhƣ cánh đồng hoa hƣớng dƣơng ở Nghệ An, Hà Nội, Sài Gòn… Loài hoa này không chỉ thu hút con ngƣời bởi vẻ đẹp, hình dáng mà còn bởi cả ý nghĩa và tính hƣớng dƣơng của nó – hƣớng về phía mặt trời. 2 Ngày nay, cùng với tiến bộ khoa học kỹ thuật trong nông nghiệp thì việc trồng cây nói chung và việc trồng hoa hƣớng dƣơng Sakata nói riêng đã áp dụng nhiều kỹ thuật mới vào trong sản xuất nhƣ: phân bón, chiếu sáng bổ sung… đã đem lại năng suất và chất lƣợng hoa tốt, hiệu quả kinh tế cao.
Thái Nguyên là một trung tâm kinh tế - xã hội lớn của khu vực đông bắc hay cả vùng trung du và miền núi phía bắc, lại giáp với thủ đô Hà Nội nên đây là thị trƣờng lớn về số lƣợng, chất lƣợng, chủng loại hoa. Tuy nhiên sản xuất hoa nói chung và hoa hƣớng dƣơng Sakata nói riêng ở đây còn nhiều hạn chế về diện tích canh tác cũng nhƣ năng suất, chất lƣợng sản phẩm, do đó chƣa đáp ứng đƣợc nhu cầu của thị trƣờng. Việc mở rộng thị trƣờng và phát triển sản xuất hoa hƣớng dƣơng Sakata ở đây còn gặp nhiều khó khăn do bố trí thời vụ trồng chƣa hợp lí nên chất lƣợng hoa chƣa cao, chƣa đáp ứng đƣợc hết nhu cầu thị hiếu của ngƣời tiêu dùng.Vì vậy, việc xác định khả năng sinh trƣởng, phát triển, nhu cầu dinh dƣỡng và thời vụ gieo trồng của hoa hƣớng dƣơng Sakata là cần thiết. Vì vậy chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “ Nghiên cứu ảnh hưởng của thời vụ trồngđến sinh trưởng và phát triển của cây hoa hướng dương Sakatatại Thành phố Thái Nguyên”.
Mục đích và yêu cầu đề tài 1.1Mục đích Xác định đƣợc thời vụ gieo trồngthích hợp để nâng cao năng suất, chất lƣợng hoa và tăng hiệu quả kinh tế sản xuất hoa hƣớng dƣơng tại Thành phố Thái Nguyên 1.2 Yêu cầu Nghiên cứuảnh hƣởng của thời vụ gieo trồng đến khả năng sinh trƣởng, phát triển của hoa hƣớng dƣơng tại Thành phố Thái Nguyên Nghiên cứu ảnh hƣởng của thời vụ gieo trồng đến năng suất, chất lƣợng của hoa hƣớng dƣơng 3 Đánh giá khả năng chống chịu thành phần sâu bệnh trong các thời vụ trồng của cây hoa hƣớng dƣơng.3Ý nghĩa khoa học và thực tiễn đề tài 1. Ý nghĩa khoa học và trong công tác học tập Nghiên cứu khoa học, đúc rút kinh nghiệm và củng cố những kiến thức lí thuyết đã học Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ cung cấp các dẫn liệu khoa học có giá trị làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo về cây hoa hƣớng dƣơng trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên 1. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài Tìm ra đƣợc thời vụ trồng thích hợp với hoa hƣớng dƣơng để đem lại hiệu quả kinh tế cao trong hoạt động sản xuất 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở khoa học của đề tài 2.1Cơ sở khoa học của thời vụ trồng Đối với ngành nông nghiệp nói chung và ngành sản xuất cây hoa nói riêng thời vụ vô cùng quan trọng trong sản xuất. Thời vụ quyết định đến năng xuất và chất lƣợng của cây trồng.
Do vậy để nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất của cây trồng nông nghiệp, thì ta cần phải xác định thời vụ của giống cây trồng đó đảm bảo cho năng xuất và chất lƣợng sản phẩm tốt nhất. Bởi trong từng thời vụ có điều kiện ngọai cảnh khác nhau, ảnh hƣởng đến sinh trƣởng phát triển của cây. Nghiên cứu thời vụ trồng hoa hƣớng dƣơng ở nƣớc ta chƣa nhiều, việc nghiên cứu thời vụ không những giúp xác định đƣợc thời gian trồng hợp lý mà còn xác định đƣợc thời vụ có hiệu quả kinh tế cao. Kiểu gen tốt chỉ đƣợc biểu hiện trong một phạm vi nhất định của môi trƣờng.
Trong chế độ canh tác, làm đúng ở thời vụ tối ƣu, nhất là lúc gieo trồng thì nâng cao đƣợc năng suất 10 - 15% trong điều kiện tác động đồng thời của các yếu tố thâm canh khác. Vì vậy, nghiên cứu và thực hiện chế độ thời vụ đối với mỗi loại cây trồng, loại giống, mỗi công thức luân canh trong từng vùng khí hậu đất đai là vấn đề phải đƣợc coi trọng (Vũ Thị Vui,2014) [8] 2. Nguồn gốc và phân loại hoa hướng dương 2.1 Vị trí phân loại Ngành Magnoliophyta Lớp Magnoliopsida Bộ Asterales Họ Asteraceae Chi Helianthus Loài Helianthus annuus L.2 Nguồn gốc và phân bố Hƣớng dƣơng (Helianthus annuus L.) Có nguồn gốc từ Bắc Mĩ ( Putnam và cs. Loài cây trồng này có lẽ đã đi từ Mexico sang Tây Ban Nha, và từ đó đến các nơi của Châu Âu.
Ngƣời Nga phát triển hai giống hƣớng dƣơng Mammoth Rusian Giant để cung cấp hạt, năm 1893 đƣa trở lại USA (Stevens, 2006). Tuy nhiên, phải đến khi phát hiện ra hệ thống gen bất thụ đực và gen phục hồi thì các dòng lai mới trở nên khả thi và làm tăng mối quan tâm về mặt thƣơng mại lên hƣớng dƣơng (Putnam và cs. Tên Helianthus có xuất xứ từ tiếng Hy Lạp “helios anthos”, nghĩa là “hoa mặt trời”.Tên loài annuus nghĩa là “hàng năm” (Stevens, 2006). Hƣớng dƣơng đƣợc trồng nhiều ở những vùng bán khô hạn của thế giới, từ Argentina tới Canada và từ Trung Phi đến Liên Xô cũ (Punam và cs.3 Đặc điểm thực vật học của cây hoa hướng dương Cây hoa hƣớng dƣơng hay hoa mặt trời, là một loại hoa quỳ đƣợc trồng nhiều nơi trên thế giới, có tên khoa học: Helianthus annus, thuộc họ Cúc.
Cây hƣớng dƣơng có nguồn gốc từ vùng Bắc Mỹ. - Rễ: Hệ thống rễ hƣớng dƣơng từ phôi của rễ chính và di chuyển theo chiều dọc để độ sâu 3 m trở lên, Hệ thống rễ của cây hƣớng dƣơng mạnh mẽ, với một số lƣợng lớn các rễ phụ và rễ con. Một phần của rễ phụ đầu tiên là gần nhƣ song song với bề mặt đất và ở khoảng cách 20-40 cm.Cấu trúc của hệ thống rễ nhƣ vậy cho phép nó chịu đƣợc hạn hán.Một phần khác của rễ phân bố ở đất sâu 10-45 cm, phân nhánh, tạo thành một mạng lƣới dày đặc của rễ nhỏ. - Thân: Là cây thân thảo một năm, thân cây cao khoảng 1 – 3m, thẳng và thô, có lông cứng màu trắng, thƣờng có đốm.
- Lá:Lá to, thƣờng mọc so le, có cuống dài, phiến lá hình trứng đầu nhọn, phía dƣới hình tim, mép có răng cƣa, hai mặt đều có lông trắng 6 - Hoa, quả, hạt: + Hoa: Cụm hoa đầu lớn,mọc đơn lẻ trên đỉnh, đƣờng kính 7-20 cm, bao chung hình trứng. Cánh hoa hình lƣỡi màu vàng, các hoa lƣỡng tính ở giữa màu tím hồng. Cây ra hoa vào mùa đông, mùa xuân. Hoa thƣờng nở vào tháng 7 -10.
Ra quả vào tháng 9 – 11. Hoa hƣớng dƣơng có loại hoa cánh đơn và loại hoa cánh kép + Hạt: Hình quả lê dẹt, phía cuống phình to. Bên ngoài là lớp vỏ gỗ màu đen có sọc trắng. Bên trong màu xám, có thể ăn, trong hạt chứa hàm lƣợng dầu cao[12] 2.2Tình hình sản xuất hoa trên thế giới và ở Việt Nam 2.1 Tình hình sản xuất hoa trên thế giới Sản xuất hoa đã mang lại lợi ích to lớn cho nền kinh tế các nƣớc trồng hoa trên thế giới.
Diện tích trồng hoa trên thế giới ngày càng mở rộng và không ngừng tăng lên. Trong những năm gần đây, ngành sản xuất hoa cắt và cây cảnh không ngừng phát triển và mở rộng ở nhiều nƣớc trên thế giới, nhƣ: Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan, Hà Lan, Mỹ, Pháp, Đức, Anh, Úc, Niu- Di- lân, Kê- ni-a, Ê-cu-a-do, Cô-lôm-bi-a, Ixraen. Hiện nay, Trung Quốc là nƣớc có diện tích trồng hoa, cây cảnh lớn nhất thế giới với diện tích là 122.600 ha, nƣớc có diện tích trồng hoa, cây cảnh lớn thứ hai là Ấn Độ: 65. Mỹ là nƣớc đứng thứ 3, với khoảng 23.
Theo báo cáo năm 2005 của FAO, giá trị sản lƣợng hoa, cây cảnh của toàn thế giới năm 1995 đạt 45 tỷ USD, đến năm 2004 tăng lên 56 tỷ USD (tốc độ tăng bình quân năm là 20%). Trên thế giới có 3 thị trƣờng tiêu thụ hoa chính là Mỹ, các nƣớc châu Âu và Nhật Bản (Buschman, 2005)[10]. Hàng năm, giá trị xuất khẩu hoa cắt trên thế giới khoảng 25 tỷ USD, đứng đầu trong 4 nƣớc xuất khẩu hoa trên thế giới là Hà Lan 1.590 triệu USD, Cô-lôm-bi-a 7 430 triệu USD, Kê-ny-a 70 triệu USD và Ixraen 135 triệu USD (Nguyễn Văn Tấp, 2008)[6]. Rất nhiều nơi trên thế giới cũng ƣa chuộng loài hoa hƣớng dƣơng nhƣ ở tại thành phố Zama của Nhật Bản Nơi này nổi tiếng với các khu vực trồng hƣớng dƣơng rộng lớn.
Hàng năm vào mùa hè là thời điểm những bông hƣớng dƣơng đua nhau khoe sắc ở các địa điểm xung quanh thành phố. Hơn nửa triệu câyhoa hƣớng dƣơng đƣợc trồng ở đây thu hút rất đông du khách tham quan, đặc biệt trong dịp lễ hội đƣợc tổ chức vào cuối tháng 7 đến giữa tháng 8. Hoa hƣớng dƣơng thƣờng đƣợc trang trí bởi vẻ đẹp rực rỡ của nó.