MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài Thái Nguyên là một tỉnh có các điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp phát triển cây dược liệu. Trong đó có cây địa hoàng (Rehmania glutinosa Gaertn Libosch). Cây địa hoàng có nguồn gốc từ Trung Quốc, có khoảng cách đây 2000 năm trước, đến năm 1958 nhập trồng ở nước ta, hiện nay được phát triển trồng ở nhiều nơi từ Bắc đến Nam [9]. Rễ địa hoàng thu hái về, rửa nhanh, phân loại củ to, nhỏ để riêng, đem sấy từ từ đến khi củ mềm rồi phơi hay sấy nhanh đến khô.
Loại củ to dùng ngay (dạng sống), tên thuốc là sinh địa. Dược liệu sau khi được chế biến có tên thuốc là thục địa. Dịch chiết từ củ địa hoàng tươi theo phương pháp hiện đại có tác dụng cầm máu, ức chế tế bào ung thư, chống loét dạ dày, bảo vệ gan, tăng cường miễn dịch cho cơ thể, điều chỉnh nội tiết và chuyển hóa. Cây địa hoàng được biết đến với vai trò là một vị thuốc nằm trong danh mục Dược điển Việt Nam [3].
Tỉnh Thái Nguyên đang đẩy mạnh phát triển cây dược liệu vì cây dược liệu vẫn chưa tương xứng với tiềm năng phát triển tại Thái Nguyên. Thái Nguyên có nguồn dược liệu phong phú, đa dạng có nhiều loại quý hiếm. Trong khi đó, thực tế sử dụng thuốc y học cổ truyền của các đơn vị y tế tổng hợp, có tới hơn 240 vị thuốc với trên 300 tấn được sử dụng hàng năm. Các loại cây dược liệu tại Thái Nguyên đã tồn tại từ lâu và phân bố rộng rãi trên các diện tích rừng tự nhiên.
Tuy nhiên, trải qua quá trình canh tác sản xuất cùng với việc một số diện tích bị thu hẹp, chuyển đổi đất lâm nghiệp nên nhiều loài dược liệu bị khai thác cạn kiệt. Trên thực tế, tỉnh Thái Nguyên chưa có quy hoạch cho việc phát triển cây dược liệu, trong khi đó, kinh phí đầu tư thực hiện trồng cây lớn, nhân dân chưa mạnh dạn đầu tư do thị trường không ổn định. Đồng thời, hiện nay ít có các nghiên cứu chuyên sâu về các Luan van 2 biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất và dược chất cho loại dược liệu này [4]. Trên cơ sở đó, thực hiện đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng phân bón tới sinh trưởng, năng suất và hiệu quả kinh tế của cây địa hoàng tại Thái Nguyên” là hết sức cần thiết, góp phần bảo tồn giống dược liệu quý ở nước ta, đồng thời cung cấp nguồn nguyên liệu sản xuất thuốc tại chỗ, sản xuất cây cà địa hoàng theo vùng chuyên canh và tạo việc làm ổn định cho người dân, phát triển nền kinh tế ở địa phương.
Mục đích, yêu cầu của đề tài 1. Mục đích Đánh giá sự sinh trưởng phát triển và lượng phân bón để tăng năng suất, cho hiệu quả kinh tế cao của cây địa hoàng tại tỉnh Thái Nguyên 1. Yêu cầu Đánh giá lượng phân bón ảnh hưởng tới sinh trưởng và năng suất cho hiệu quả kinh tế cao của cây địa hoàng. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1.
Ý nghĩa khoa học - Các kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở khoa học xác định các biện pháp kĩ thuật phù hợp với cây địa hoàng cho hiệu quả cao nhất. - Kết quả của đề tài góp phần bổ sung thêm thông tin cho công tác nghiên cứu khoa học, giảng dạy, chuyển giao công nghệ sản xuất. Ý nghĩa thực tiễn - Đề ra một số biện pháp canh tác nâng cao năng suất cây địa hoàng, đem lại hiệu quả kinh tế cho người dân tại tỉnh Thái Nguyên. - Rèn kĩ năng làm việc thực tế cho sinh viên, giúp sinh viên biết cách bố trí thí nghiệm và cách thu thập, xử lí số liệu.
Luan van 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Trong sản xuất nông nghiệp thì biện pháp kĩ thuật canh tác chăm sóc cây trồng là yếu tố không thể thiếu để giúp cây trồng sinh trưởng, phát triển tốt, chống chịu sâu bệnh hại và điều kiện ngoại cảnh bất thuận và cho năng suất cao [6]. Sự sinh trưởng và phát triển của loại cây trồng nào cũng gắn liền với điều kiện tự nhiên như ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm, nước.cây địa hoàng cũng vậy. Lựa chọn thời vụ trồng thích hợp sẽ giúp cây địa hoàng phát triển tốt hơn, khả năng sống sót cao, khả năng chống sau bệnh hại.
Việc sử dụng phân bón phải hướng tới tối đa hóa hiệu quả sử dụng của phân bón, phải làm cho cây trồng có thể hấp thụ được nhiều nhất lượng dinh dưỡng từ phân bón. Việc xác định đúng loại dinh dưỡng cây cần là điều được đề cập trước tiên, tiếp theo là lượng cây cần, sau đó là thời điểm cây cần cung cấp và một điều không thể không đề cập đó là bón thế nào để có thể đảm bảo thuận lợi cho việc hấp thụ dinh dưỡng của cây và giảm tối đa sự thất thoát dinh dưỡng của phân. Vì vậy, xác định lượng phân bón phù hợp rất quan trọng [6]. Tưới nước hợp lí cho cây trồng là một biện pháp khoa học dựa trên các chỉ tiêu sinh lí về trao đổi nước của cây trồng để trả lời các câu hỏi: khi nào tưới, tưới bao nhiêu, tưới bằng cách nào.
Khi tưới tiêu hợp lí đảm bảo cho cây trồng được cân bằng nước để sinh trưởng phát triên tốt nhất. Mật độ trồng ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây, mật độ trồng hợp lí cây có thể tận dụng tối đa ánh sáng, chất dinh dưỡng để phát tiển một cách tốt nhất [6]. Nếu mật độ trồng cao thì số lượng cây trên diện tích trồng tăng nhưng khả năng sinh trưởng của cây trồng sẽ kém, năng suất thấp. Cây địa hoàng được biết đến là loại cây dược liệu quý và sử dụng làm dược liệu quý trong y học cổ truyền.
Tuy nhiên, do địa hoàng là giống nhập Luan van 4 nội từ “Trung Quốc, hiện nay còn ít các nghiên cứu liên quan đến kỹ thuật trồng trọt cho cây dược liệu này, đặc biệt chưa có nghiên cứu thử nghiệm trồng cây địa hoàng tại tỉnh Thái Nguyên. Nguồn cung ứng địa hoàng hiện nay chủ yếu nhập khẩu từ Trung Quốc, chỉ có một số công ty bắt đầu mới phát triển vùng trồng tại Việt Nam, tuy nhiên ở quy mô còn khá nhỏ. Do đó, việc trồng thử nghiệm và nghiên cứu biện pháp kỹ thuật trồng trọt tại Thái Nguyên có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc hoàn thiện quy trình sản xuất, góp phần nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế cho người dân địa phương. Nguồn gốc, phân loại và giá trị dược liệu của cây Địa hoàng 2.
Nguồn gốc và phân bố Nguồn gốc: Cây địa hoàng có nguồn gốc từ Trung Quốc. Năm 1958 cây địa hoàng được di thực vào Việt Nam từ Trung Quốc. Những tỉnh trước đây trồng nhiều địa hoàng là: Hưng Yên, Hà Bắc, Hà Nam, Nam Định, Thái Bình, Vĩnh Phúc, ngoại thành Hà Nội. Các tỉnh khác có trồng nhưng ít hơn.
Sau giải phóng miền Nam, địa hoàng còn được trồng ở một số tỉnh phía Nam [9]. Phân loại thực vật Cây địa hoàng còn có tên gọi là cây sinh địa, thục địa, địa hoàng hoài. Tên khoa học: Rehmannia glutinosa Gaertn Libosch, Giới (regnum) Plantae, Ngành (division) Mangnoliopsida, Lớp (class) Magnoliopsida, Bộ (ordo) Lamiales, Họ (familia) Scruphulariaceae, và Chi (genus) Rehmannia [9]. Giá trị dược liệu của cây Địa hoàng.
- Thành phần hoá học: Trong cây địa hoàng có nhiều chất như Manit [C6H8(OH)6]. Remanin là một Glucozit, Glucoza và một ít Caroten; Catapol có tác dụng làm hạ đường huyết, và lợi tiểu nhẹ [9]. -Tác dụng dược lý: Luan van 5 Tác dụng đối với huyết đường: Khi dùng nước sắc Sinh địa hay dùng Remanin 0,5 g/kg khối lượng tiêm cho thỏ thì huyết đường giảm xuống, sau 7 h mới trở lại bình thường. Người ta cho rằng trong cây địa hoàng có một loại chất tan trong nước, có phản ứng trung tính, màu vàng nhạt giống như dầu, có thể chứa nitơ và sulfua làm giảm huyết đường trong máu.
Tác dụng với huyết quản: Khi dùng Sinh địa với liều lượng nhỏ thì làm co mạch máu, liều lượng lớn thì làm giãn mạch máu, có tác dụng lên tĩnh mạch, làm gây mê động vật thí nghiệm. Ngoài những tác dụng trên Sinh địa còn có các tác dụng khác như cầm máu, ức chế quá trình hình thành kén của một số loại vi trùng. Các vị thuốc được bào chế từ địa hoàng: Sinh địa và Thục địa được bào chế từ địa hoàng là dược liệu có tác dụng bồi bổ sức khoẻ cho con người. Địa hoàng là một trong các vị thuốc đầu bảng của Đông y.
Địa hoàng sau khi sấy khô trở thành Sinh địa có vị đắng, tính hàn, tác dụng thanh nhiệt, mát máu, được dùng để chữa thương hàn, vùng yết hầu sưng đau, thổ huyết, an thai. Năng lực của Sinh địa được thể hiện ra được gọi là bổ chân âm, lương huyết là vị thuốc bổ dương cường tráng. Thục địa (chín, nấu) sau khi chế biến trở thành vị thuốc có vị đắng, tính ôn, bổ tinh tuỷ, nuôi gan, thận làm sáng tai, mắt, đen râu tóc, có trong các loại thuốc bổ, rất có lợi cho những người làm việc trí óc, lo nghĩ nhiều gây hoại huyết. Sinh địa, thục địa chữa các bệnh thiếu máu, suy nhược cơ thể, tiểu đường, uống 9 – 15 g/ngày dưới dạng thuốc sắc hay dạng cao.
Để làm tăng tác dụng chữa bệnh chúng được dùng với các vị thuốc khác. Trong các bài thuốc Đông y có tới 3/4 bài có 2 vị thuốc này [9]. Đặc điểm thực vật học của cây Địa hoàng Địa hoàng là cây thân thảo, bộ phận dùng để làm thuốc là bộ rễ (rễ củ) nên trong trồng trọt rất cần chú ý đến các biện pháp kỹ thuật để cây sinh trưởng phát triển tốt. Luan van 6 + Bộ rễ Nhân giống cây địa hoàng chủ yếu bằng phương pháp vô tính.
Bộ rễ phát triển từ các mầm ngủ trên đoạn hom củ giống (củ được cắt ra từng phần để làm hom củ giống). Bộ rễ của địa hoàng gồm 4 loại: rễ hom, rễ tơ, rễ bất định và rễ củ. Trong đó rễ củ là bộ phận thu hoạch [9]. * Rễ hom: Hom củ giống sau khi trồng 8 - 10 ngày thì các mầm trên hom phát sinh rễ.
Nhiệm vụ của rễ hom hút dinh dưỡng ở giai đoạn đầu khi mới trồng [9]. * Rễ tơ: Phát sinh ở phần gốc thân của cây mới mọc từ hom. Rễ tơ thực hiện nhiệm vụ hút nước nước, dinh dưỡng cung cấp cho cây trong suốt quá trình sinh trưởng phát triển. Chúng thường có kích thước nhỏ, ngắn và số lượng nhiều (hơn 100 rễ).