LỜI MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài Mỗi thời đại có một hệ tư tưởng thống trị. Thời kỳ xa xưa, Phật giáo, Đạo giáo và Nho giáo được du nhập vào Việt Nam và có vai trò đáng kể trong hoạt động tư tưởng và văn hoá của dân tộc. Chúng ta đang sống trong một thời đại mà trên lĩnh vực văn hoá, sự tiếp nối giữa quá khứ và hiện tại, sự giao lưu giữa Đông và Tây lại trở thành một vấn đề cấp thiết.
Cũng vì thế mà việc đánh giá lại vai trò của Nho giáo trong lịch sử tư tưởng và ảnh hưởng của nó trong xã hội ngày nay mang một ý nghĩa đặc biệt. Cũng như ở một số nước Châu Á, Nho giáo đã từng bao đời là hệ tư tưởng thống trị của người Việt Nam. Nho giáo được coi như một công cụ tư tưởng hữu ích trong việc cai trị, xây dựng hệ thống các lễ giáo, các quy tắc đạo đức cũng như xây dựng hệ thống hành chính, quản lý xã hội và đào tạo con người một cách công phu về kiến thức, về cách ứng xử xã hội, về phẩm chất của kẻ làm quan. Đi suốt hành trình lịch sử của thời kỳ hiện đại, từ thuở ban đầu đấu tranh giành độc lập cho đến cuộc cách mạng tháng Tám năm 1945 và hai cuộc kháng chiến gian khổ giành độc lập ở miền Bắc năm 1954 và thống nhất đất nước năm 1975, việc nhìn nhận vai trò của tư tưởng Nho giáo, với tính chất là di sản tư tưởng của dân tộc, trong việc xây dựng hệ thống chuẩn mực đạo đức xã hội, lễ giáo trong cộng đồng dân cư.
cũng như trong việc xây dựng và ban hành các văn bản pháp luật mỗi thời kỳ, mỗi giai đoạn phát triển của đất nước luôn là một vấn đề được lặp đi lặp lại và gây tranh cãi. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 Hiện nay, nếp sống văn hoá của chế độ mới vẫn chưa được định hình trong gia đình và ngoài xã hội. Nhiều tiêu chuẩn tối thiểu của đạo đức chưa được khẳng định và tuân thủ. Thái độ và hành vi đối xử với cha mẹ, vợ chồng, con cái, anh chị em đang diễn ra một cách tuỳ tiện, ít nhiều mất đi tính thiêng liêng và tình nghĩa.
Cử chỉ lễ phép, sự đúng mực trong giao tiếp hàng ngày giữa con người trong xã hội không còn được tôn trọng. Chính những điều này đã gây ra không ít sự luyến tiếc về những giá trị truyền thống tốt đẹp xa xưa, khi những chuẩn mực mà Nho giáo xây dựng được tôn thờ trong xã hội. Thiết nghĩ, trên con đường phát triển và hướng tới một xã hội nhân bản, sự đóng góp và ảnh hưởng của Nho giáo là điều không thể phủ nhận, nhất là khi Nho giáo đã gắn bó với xã hội dân cư Việt Nam từ xa xưa. Qua mỗi thời kỳ phát triển của xã hội, dù ít dù nhiều nhưng bóng dáng của Nho giáo luôn tồn tại và không hề mất đi.
Do đó, Nho giáo là một vấn đề lớn và phức tạp cần được nghiên cứu nghiêm túc, trên nhiều khía cạnh khác nhau của đời sống xã hội. Tuy nhiên, trong khuôn khổ của một luận văn thạc sỹ luật học, chuyên ngành Luật dân sự, chúng tôi chỉ nghiên cứu sự ảnh hưởng của Nho giáo đến các quy định pháp luật về mối quan hệ giữa vợ và chồng. Tình hình nghiên cứu của đề tài dưới góc độ pháp lý hiện nay Có thể nhận thấy rằng nghiên cứu Nho giáo và sự ảnh hưởng của nó đến xã hội Việt Nam, từ truyền thống đến hiện tại, là một lĩnh vực tương đối mới lạ. Đặc biệt, nhìn nhận Nho giáo dưới góc độ pháp luật thì càng hiếm hoi hơn nữa.
Cho đến thời điểm hiện tại, Nho giáo chủ yếu được nghiên cứu ở khía cạnh lịch sử học, văn hoá học, đạo đức học. Do vậy, có thể nói rằng đề tài Luận văn Thạc sỹ Luật học “Sự ảnh hƣởng của Nho giáo đến các quy định LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 pháp luật về mối quan hệ giữa vợ và chồng” là một đề tài mang tính hệ thống, toàn diện đầu tiên về lĩnh vực này. Mục tiêu và nhiệm vụ của luận văn Luận văn tập trung nghiên cứu những quan niệm của Nho giáo về hôn nhân và gia đình, trong đó đi sâu vào mối quan hệ giữa vợ và chồng với tính chất là mối quan hệ nền tảng của lĩnh vực này. Đồng thời, nghiên cứu sự du nhập của quan niệm Nho giáo về mối quan hệ giữa vợ và chồng vào pháp luật hôn nhân và gia đình Việt Nam.
Từ đó, đưa ra những đánh giá về sự ảnh hưởng của quan niệm Nho giáo đối với các quy định pháp luật Việt Nam về mối quan hệ giữa vợ và chồng. Phạm vi nghiên cứu của luận văn Trong khuôn khổ một luận văn thạc sỹ luật học chuyên ngành Luật dân sự, tác giả chỉ giới hạn nghiên cứu sự ảnh hưởng của quan niệm Nho giáo đối với các quy định pháp luật hôn nhân và gia đình Việt Nam về mối quan hệ giữa vợ và chồng. Bao gồm các hướng nghiên cứu chính sau đây: Phân tích những nội dung cơ bản của Nho giáo và quan niệm của Nho giáo về mối quan hệ giữa vợ và chồng. Nội dung sự ảnh hưởng của Nho giáo đến các quy định pháp luật Việt Nam về mối quan hệ giữa vợ và chồng.
Đánh giá các quy định của pháp luật hôn nhân và gia đình hiện hành về mối quan hệ giữa vợ và chồng dưới góc độ ảnh hưởng của các quan niệm Nho giáo. Phương pháp nghiên cứu của luận văn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 Khóa luận được trình bày trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin (chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử, phép biện chứng) và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, quan điểm của Đảng và Nhà nước về hệ tư tưởng, tôn giáo, các giá trị truyền thống, con người. Nội dung của luận văn được nêu và phân tích dựa trên cơ sở các tư liệu lịch sử, các giá trị văn hoá truyền thống được lưu truyền trong dân gian, các văn bản pháp luật cổ và hiện đại, các báo cáo tổng kết và thực tiễn áp dụng pháp luật. Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học cụ thể như: phương pháp phân tích, phương pháp so sánh, phương pháp thống kê, phương pháp tổng hợp.
Ý nghĩa và điểm mới của luận văn Qua quá trình nghiên cứu, luận văn đã: Phân tích một cách toàn diện và có hệ thống sự du nhập của các quan niệm Nho giáo vào Việt Nam cũng như cơ sở và nội dung sự ảnh hưởng của Nho giáo đến các quan hệ pháp luật về mối quan hệ giữa vợ và chồng. Đánh giá các quy định của pháp luật hôn nhân và gia đình hiện hành về mối quan hệ giữa vợ và chồng dưới góc độ ảnh hưởng các quan niệm Nho giáo. Trên cơ sở các luận cứ khoa học và thực tiễn, luận văn đã phân tích các giá trị tích cực và những mặt hạn chế của tư tưởng Nho giáo về mối quan hệ giữa vợ và chồng. Từ đó, chọn lọc để tiếp thu các giá trị tiến bộ của Nho giáo trong xu hướng hoàn thiện pháp luật, hướng tới LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 củng cố mối quan hệ giữa vợ và chồng, xây dựng gia đình văn hoá mới trong điều kiện hiện nay.
Kết cấu của luận văn Luận văn gồm có: Lời nói đầu Chƣơng 1 Khái quát chung về Nho giáo và ảnh hưởng của Nho giáo đến các quy định pháp luật Việt Nam về mối quan hệ giữa vợ và chồng Chƣơng 2 Nội dung ảnh hưởng của Nho giáo đến các quy định pháp luật Việt Nam về mối quan hệ giữa vợ và chồng Chƣơng 3 Thực trạng về mối quan hệ giữa vợ và chồng – Tiếp thu các giá trị tiến bộ của Nho giáo trong xu hướng hoàn thiện pháp luật, hướng tới củng cố mối quan hệ giữa vợ và chồng, xây dựng gia đình văn hoá mới trong điều kiện hiện nay Kết luận Danh mục tài liệu tham khảo LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 CHƢƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ NHO GIÁO VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA NHO GIÁO ĐẾN CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA VỢ VÀ CHỒNG 1. Khái quát chung về Nho giáo và quan niệm của Nho giáo về mối quan hệ giữa vợ và chồng 1. Khái quát chung về Nho giáo Với vị trí địa lý là một quốc gia nằm giữa hai nền văn hoá lớn là Ấn Độ và Trung Quốc, Việt Nam quy tụ rất nhiều tôn giáo được du nhập từ nhiều vùng lãnh thổ trên thế giới. Có thể kể đến: Bàlamôn giáo, Ấn giáo, Phật giáo truyền từ Ấn Độ, Nho giáo, Đạo giáo truyền từ Trung Quốc, Công giáo truyền từ phương Tây, Tin lành truyền từ Bắc Mỹ.
Bên cạnh đó, ngay trong lòng xã hội Việt Nam cũng sản sinh ra một số tôn giáo khác như Cao Đài, Phật giáo Hoà Hảo. Tuy nhiên, là một quốc gia đa tôn giáo nhưng có thể thấy rằng Nho giáo là một trong những nền tảng quan trọng hình thành nên tư tưởng của xã hội Việt Nam. Nho giáo hình thành trong lòng xã hội Trung Quốc, được phát triển và truyền bá rộng rãi không chỉ trong vùng lãnh thổ này mà còn được du nhập đến rất nhiều các quốc gia Châu Á khác, trong đó có Việt Nam. Cơ sở của Nho giáo được hình thành từ thời Tây Chu, đặc biệt với sự đóng góp của Chu Công Đán, còn gọi là Chu Công.
Đến thời Xuân Thu, khi xã hội loạn lạc thì Khổng Tử (sinh năm 551 trước công nguyên) đã phát triển tư tưởng của Chu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ông đã hệ thống hoá và tích cực truyền bá các tư tưởng Nho giáo đó. Chính vì thế, có thể nói Khổng Tử chính là người sáng lập ra Nho giáo. Cốt lõi của Nho giáo là Nho gia.
Đó là một học thuyết chính trị nhằm tổ chức xã hội. Để tổ chức xã hội có hiệu quả, điều quan trọng nhất là phải đào tạo cho được người cai trị, mà phải là người cai trị kiểu mẫu. Người cai trị kiểu mẫu này được gọi là quân tử (quân là cai trị, quân tử là người cai trị). Để trở thành người quân tử, con người trước hết phải tự đào tạo, phải tu thân.
Sau khi tu thân, người quân tử phải có bổn phận phải hành đạo, tức là hành động theo đạo lý. Để tu thân, người quân tử phải đạt ba điều trong quá tình tu thân: Thứ nhất, đạt đạo.