Ảnh Hưởng Của Vận Dụng Kế Toán Quản Trị Đến Thành Quả Doanh Nghiệp Việt Nam

Toàn cầu hóa và sự phát triển của khoa học công nghệ tạo ra cơ hội và thách thức cho doanh nghiệp. 300 trang · Đại học Đà Nẵng · 2024.

• Tác giả: Phạm Đình Tuấn
• Người hướng dẫn: Đoàn Ngọc Phi Anh
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Vận Dụng Kế Toán Quản Trị Đến Thành Quả Doanh Nghiệp Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ ẢNH HƯỞNG CỦA VẬN DỤNG KẾ TOÁN QUẢN TRỊ ĐẾN THÀNH QUẢ DOANH NGHIỆP
• 1.1. Khái niệm và sự phát triển của Kế toán quản trị
• 1.2. Kế toán quản trị truyền thống và kế toán quản trị đương đại
• 1.3. Ảnh hưởng của vận dụng kỹ thuật kế toán quản trị đến thành quả
• 1.3.1. Khái niệm thành quả và đo lường thành quả doanh nghiệp
• 1.3.2. Các lý thuyết liên quan
• 1.3.2.1. Lý thuyết ngữ cảnh (Contingency Theory)
• 1.3.2.2. Lý thuyết năng lực động (Dynamic Capabilities)
• 1.3.2.3. Lý thuyết khuếch tán sự đổi mới (Diffusion of Innovations)
• 1.3.3. Tổng quan các công trình nghiên cứu trước
• 1.3.3.1. Các công trình nghiên cứu trên thế giới
• 1.3.3.1.1. Ảnh hưởng của vận dụng KTQT đến thành quả tài chính
• 1.3.3.1.2. Ảnh hưởng của vận dụng KTQT đến thành quả phi tài chính
• 1.3.3.1.3. Ảnh hưởng của vận dụng KTQT đến thành quả kết hợp tài chính và phi tài chính doanh nghiệp
• 1.3.3.1.4. Ảnh hưởng gián tiếp của vận dụng KTQT truyền thống đến thành quả doanh nghiệp thông qua trung gian là vận dụng KTQT đương đại
• 1.3.3.2. Tổng quan các công trình nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.3.3.2.1. Nhận xét và xác định khoảng trống nghiên cứu
• 1.3.3.2.1.1. Nhận xét về các công trình nghiên cứu trước đây
• 1.3.3.2.1.2. Những công trình nghiên cứu nước ngoài
• 1.3.3.2.1.3. Những công trình nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.3.3.2.1.4. Xác định khoảng trống nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khung nghiên cứu và quy trình nghiên cứu
• 2.1.1. Khung nghiên cứu
• 2.1.2. Quy trình nghiên cứu
• 2.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 2.2.1. Ảnh hưởng của vận dụng kế toán quản trị đến thành quả tài chính trong doanh nghiệp
• 2.2.2. Ảnh hưởng của vận dụng kế toán quản trị đến thành quả phi tài chính trong doanh nghiệp
• 2.2.2.1. Ảnh hưởng của vận dụng KTQT đến thành quả phi tài chính ở khía cạnh khách hàng
• 2.2.2.2. Ảnh hưởng của vận dụng KTQT đến thành quả phi tài chính ở khía cạnh quy trình nội bộ
• 2.2.2.3. Ảnh hưởng của vận dụng KTQT đến thành quả phi tài chính ở khía cạnh học hỏi và phát triển
• 2.2.3. Ảnh hưởng gián tiếp của vận dụng KTQT đến thành quả tài chính thông qua trung gian là thành quả phi tài chính
• 2.2.4. Ảnh hưởng gián tiếp của vận dụng KTQT truyền thống đến thành quả doanh nghiệp thông qua trung gian là vận dụng KTQT đương đại
• 2.3. Mô hình nghiên cứu
• 2.4. Đo lường các biến nghiên cứu và xây dựng phiếu khảo sát
• 2.4.1. Thiết kế thang đo các biến nghiên cứu
• 2.4.1.1. Đo lường biến vận dụng KTQT
• 2.4.1.2. Đo lường biến thành quả doanh nghiệp
• 2.4.2. Xây dựng phiếu khảo sát
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Vận dụng mô hình phương trình cấu trúc bình phương tối thiểu riêng phần (PLS-SEM)
• 2.5.2. Phương pháp nghiên cứu định lượng
• 2.5.2.1. Nghiên cứu định lượng sơ bộ
• 2.5.2.2. Nghiên cứu định lượng chính thức
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thống kê mô tả
• 3.1.1. Thống kê mô tả đặc điểm mẫu nghiên cứu chính thức
• 3.2. Kết quả vận dụng kế toán quản trị trong doanh nghiệp
• 3.2.1. Tỷ lệ vận dụng các kỹ thuật KTQT trong doanh nghiệp
• 3.2.2. Mức độ vận dụng các kỹ thuật KTQT trong doanh nghiệp theo từng nhóm chức năng
• 3.2.3. Mức độ vận dụng KTQT theo quy mô doanh nghiệp
• 3.3. Kết quả nghiên cứu định lượng sơ bộ
• 3.4. Kết quả phỏng vấn sâu và điều chỉnh thang đo
• 3.5. Kết quả khảo sát thí điểm
• 3.6. Kết quả nghiên cứu định lượng chính thức
• 3.6.1. Thu thập dữ liệu cho nghiên cứu định lượng chính thức
• 3.6.2. Kiểm định mô hình đo lường
• 3.6.3. Kiểm định mô hình cấu trúc
• 3.6.3.1. Kiểm định đa cộng tuyến
• 3.6.3.2. Đánh giá sự phù hợp của mô hình nghiên cứu
• 3.6.3.3. Đánh giá hệ số xác định R2
• 3.6.3.4. Đánh giá mức ý nghĩa trong mô hình nghiên cứu
• 3.6.3.5. Đánh giá sự phù hợp của tác động và sức mạnh dự báo của mô hình nghiên cứu
• 3.7. Phân tích sâu ảnh hưởng của từng nhóm kỹ thuật KTQT đến thành quả doanh nghiệp
• 3.7.1. Ảnh hưởng của nhóm kỹ thuật KTQT chi phí và tính giá thành
• 3.7.2. Ảnh hưởng của nhóm kỹ thuật KTQT lập dự toán và kế hoạch
• 3.7.3. Ảnh hưởng của nhóm kỹ thuật KTQT hỗ trợ ra quyết định
• 3.7.4. Ảnh hưởng của nhóm kỹ thuật KTQT đánh giá thành quả
• 3.7.5. Ảnh hưởng của nhóm kỹ thuật KTQT phân tích chiến lược
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 4.1. Bàn luận kết quả nghiên cứu
• 4.2. Hàm ý chính sách
• 4.2.1. Hàm ý quản trị
• 4.3. Hạn chế và định hướng nghiên cứu trong tương lai
• 4.3.1. Hạn chế của nghiên cứu
• 4.3.2. Định hướng nghiên cứu trong tương lai
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Ảnh Hưởng Kế Toán Quản Trị Đến Doanh Nghiệp

Toàn cầu hóa và sự phát triển của khoa học công nghệ tạo ra cơ hội và thách thức cho doanh nghiệp. Thông tin hỗ trợ ra quyết định trở nên quan trọng để giảm thiểu sự không chắc chắn (Frishammar, 2003). Kế toán quản trị (KTQT) đóng vai trò trung tâm trong việc cung cấp thông tin cho nhà quản lý (Johnson và Kaplan, 1987; Kaplan và Atkinson, 1998). Tại Việt Nam, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ chiếm đa số, nhưng doanh nghiệp vừa và lớn đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Vì vậy, việc tăng cường hiệu quả quản lý và điều hành, cũng như nâng cao năng lực cạnh tranh là rất cần thiết. Điều này làm tăng nhu cầu về thông tin quản trị và tính cấp thiết của việc ứng dụng KTQT (Đoàn Ngọc Phi Anh và cộng sự, 2011). Sự phát triển của công nghệ 4.0 cũng đòi hỏi các doanh nghiệp phải nhanh chóng thích nghi và phát triển các kỹ thuật kế toán quản trị đương đại.

1.1. Vai Trò Kế Toán Quản Trị Trong Môi Trường Kinh Doanh

Kế toán quản trị không chỉ là một công cụ ghi chép số liệu mà còn là hệ thống thông tin hỗ trợ các nhà quản lý đưa ra quyết định chiến lược. Nó giúp kiểm soát chi phí, phân tích hiệu quả hoạt động và đo lường hiệu suất của doanh nghiệp. Trong môi trường kinh doanh đầy biến động, thông tin từ KTQT giúp doanh nghiệp thích ứng nhanh chóng với những thay đổi và duy trì lợi thế cạnh tranh. KTQT cung cấp các báo cáo phân tích chi tiết, giúp nhà quản lý hiểu rõ hơn về cấu trúc chi phí, doanh thu và lợi nhuận của từng bộ phận, từ đó đưa ra các quyết định đầu tư và điều hành hiệu quả.

1.2. Tầm Quan Trọng Kế Toán Quản Trị Đối Với Doanh Nghiệp VN

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và lớn, kế toán quản trị đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động và năng lực cạnh tranh. Việc áp dụng KTQT giúp doanh nghiệp quản lý chi phí hiệu quả hơn, đưa ra các quyết định đầu tư thông minh và đánh giá hiệu quả hoạt động của các bộ phận. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, khi các doanh nghiệp phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ nước ngoài. Kế toán quản trị cung cấp thông tin quan trọng để doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình sản xuất, giảm thiểu lãng phí và nâng cao chất lượng sản phẩm/dịch vụ.

II. Thách Thức Vận Dụng Kế Toán Quản Trị Tại Việt Nam

Phần lớn doanh nghiệp tại Việt Nam chủ yếu áp dụng các kỹ thuật kế toán quản trị truyền thống thay vì các kỹ thuật kế toán quản trị đương đại (Waweru, 2005; Nguyễn Thị Phƣơng Dung và cộng sự, 2021). Hiệu quả vận dụng các kỹ thuật này vẫn còn nhiều tranh cãi (Chenhall và Langfield Smith, 1998b; Vărzaru và cộng sự, 2022). Một số nghiên cứu cho thấy KTQT hiện đại mang lại hiệu quả tốt hơn (Cleary, 2015; Nuhu và cộng sự, 2016; Đoàn Ngọc Phi Anh, 2016), trong khi một số khác cho rằng nên kết hợp cả hai (Kellett và Sweeting, 1991). Chenhall và Langfield Smith (1998b) chỉ ra rằng việc vận dụng đồng thời cả KTQT truyền thống và đương đại giúp cải thiện đáng kể thành quả doanh nghiệp. Điều này cho thấy cần tăng cường nghiên cứu về ảnh hưởng của việc vận dụng kỹ thuật KTQT truyền thống và đương đại đến thành quả doanh nghiệp, đặc biệt ở các quốc gia đang phát triển như Việt Nam, do môi trường kinh doanh và văn hóa tổ chức khác biệt (Etemadi và cộng sự, 2009).

2.1. Hạn Chế Trong Áp Dụng Kế Toán Quản Trị Đương Đại

Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt kiến thức và kỹ năng về kế toán quản trị đương đại trong đội ngũ nhân sự của doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp vẫn còn quen với các phương pháp kế toán truyền thống và chưa nhận thức được đầy đủ về lợi ích của các kỹ thuật hiện đại như phân tích ABC, quản lý dựa trên hoạt động (ABM) và thẻ điểm cân bằng (BSC). Điều này dẫn đến việc triển khai các hệ thống KTQT đương đại gặp nhiều khó khăn và không đạt được hiệu quả mong muốn. Việc chuyển đổi sang các kỹ thuật KTQT mới đòi hỏi sự đầu tư lớn về thời gian, chi phí và nguồn lực, điều mà không phải doanh nghiệp nào cũng sẵn sàng thực hiện.

2.2. Văn Hóa Tổ Chức Và Môi Trường Kinh Doanh Ảnh Hưởng

Môi trường kinh doanh và văn hóa tổ chức cũng đóng vai trò quan trọng trong việc áp dụng kế toán quản trị. Ở các quốc gia đang phát triển như Việt Nam, văn hóa tổ chức có thể ảnh hưởng đến việc chấp nhận và thực hiện các thay đổi trong hệ thống quản lý. Sự bảo thủ và thiếu linh hoạt trong văn hóa tổ chức có thể cản trở việc triển khai các kỹ thuật kế toán quản trị đương đại. Ngoài ra, môi trường kinh doanh không ổn định và thiếu minh bạch cũng gây khó khăn cho việc dự báo và lập kế hoạch, làm giảm hiệu quả của KTQT. Do đó, việc điều chỉnh các kỹ thuật KTQT cho phù hợp với đặc điểm văn hóa và môi trường kinh doanh địa phương là rất quan trọng.

III. Cách Vận Dụng Kế Toán Quản Trị Để Tăng Trưởng Doanh Thu

Để tăng trưởng doanh thu, doanh nghiệp cần kết hợp KTQT truyền thống và đương đại. KTQT truyền thống giúp kiểm soát chi phí và định giá sản phẩm, trong khi KTQT đương đại giúp phân tích chiến lược và quản lý hiệu suất. Cần xem xét KTQT như một hệ thống thống nhất, phát triển không ngừng, phù hợp với sự thay đổi của nền kinh tế, nhu cầu quản lý và sự phát triển của khoa học công nghệ. Việc phát triển các kỹ thuật KTQT đương đại là sự nối tiếp của KTQT truyền thống, nhằm hỗ trợ và bù đắp những thiếu sót, đáp ứng yêu cầu quản trị cụ thể của doanh nghiệp. Vai trò trung gian của KTQT đương đại trong tác động của KTQT truyền thống đến thành quả cũng cần được quan tâm.

3.1. Ứng Dụng Kế Toán Chi Phí Để Tối Ưu Hóa Giá Thành

Kế toán chi phí là một phần quan trọng của KTQT, giúp doanh nghiệp xác định và quản lý chi phí sản xuất, kinh doanh. Việc áp dụng các phương pháp tính giá thành chính xác giúp doanh nghiệp định giá sản phẩm cạnh tranh, đồng thời kiểm soát chi phí hiệu quả. Các kỹ thuật như phân tích điểm hòa vốn, phân tích biến động chi phí và phân bổ chi phí hợp lý giúp doanh nghiệp đưa ra các quyết định về sản xuất, đầu tư và định giá phù hợp. Kế toán chi phí không chỉ giúp doanh nghiệp biết được chi phí thực tế của sản phẩm/dịch vụ mà còn giúp dự đoán và kiểm soát chi phí trong tương lai.

3.2. Kế Toán Quản Trị Trong Ra Quyết Định Đầu Tư Và Sản Xuất

Kế toán quản trị cung cấp thông tin quan trọng để doanh nghiệp đưa ra các quyết định đầu tư và sản xuất. Việc phân tích các dự án đầu tư tiềm năng dựa trên các chỉ số như NPV, IRR và thời gian hoàn vốn giúp doanh nghiệp lựa chọn các dự án có khả năng sinh lời cao nhất. KTQT cũng giúp doanh nghiệp quản lý dòng tiền hiệu quả, đảm bảo đủ nguồn lực để thực hiện các dự án đầu tư. Trong lĩnh vực sản xuất, KTQT giúp doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình sản xuất, giảm thiểu lãng phí và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Các báo cáo về chi phí sản xuất, năng suất lao động và chất lượng sản phẩm giúp nhà quản lý đưa ra các quyết định cải tiến phù hợp.

IV. Kế Toán Quản Trị Chiến Lược Phát Triển Bền Vững Ra Sao

Để phát triển bền vững, doanh nghiệp cần áp dụng kế toán quản trị chiến lược. Việc sử dụng lý thuyết ngữ cảnh, lý thuyết năng lực động và lý thuyết khuếch tán đổi mới để lý giải cho ảnh hưởng của KTQT đương đại đến thành quả phi tài chính là cần thiết. Nghiên cứu cần khám phá vai trò trung gian tích cực của KTQT đương đại trong tác động gián tiếp của vận dụng KTQT truyền thống đến các khía cạnh thành quả phi tài chính. Điều này có thể xem là một khám phá mới chưa được nhiều học giả nghiên cứu và có thể tiếp tục được nghiên cứu trong tương lai.

4.1. Ứng Dụng Thẻ Điểm Cân Bằng BSC Để Đo Lường Thành Quả

Thẻ điểm cân bằng (BSC) là một công cụ kế toán quản trị chiến lược giúp doanh nghiệp đo lường thành quả trên nhiều khía cạnh, bao gồm tài chính, khách hàng, quy trình nội bộ và học hỏi và phát triển. Việc sử dụng BSC giúp doanh nghiệp có cái nhìn tổng quan về hiệu quả hoạt động, từ đó đưa ra các quyết định cải tiến phù hợp. BSC giúp doanh nghiệp thiết lập các mục tiêu cụ thể cho từng khía cạnh, đồng thời theo dõi và đánh giá tiến độ thực hiện. Điều này giúp doanh nghiệp đảm bảo rằng các hoạt động đang được thực hiện phù hợp với chiến lược tổng thể và đóng góp vào sự phát triển bền vững.

4.2. Kế Toán Quản Trị Môi Trường Và Các Yếu Tố ESG

Kế toán quản trị môi trường giúp doanh nghiệp đo lường và quản lý tác động của hoạt động kinh doanh đến môi trường. Việc áp dụng các yếu tố ESG (Environmental, Social, and Governance) giúp doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu về phát triển bền vững và tạo dựng hình ảnh tốt trong mắt công chúng. KTQT môi trường giúp doanh nghiệp xác định các cơ hội để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, đồng thời tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Việc công khai thông tin về các hoạt động môi trường và xã hội giúp doanh nghiệp tăng cường trách nhiệm giải trình và thu hút các nhà đầu tư quan tâm đến phát triển bền vững.

V. Nghiên Cứu Thực Tiễn Ảnh Hưởng Kế Toán Đến Thành Quả

Phần lớn lợi ích từ vận dụng KTQT là định tính và vô hình (Macinati và Anessi-Pessina, 2014), nhưng việc đánh giá và đo lường thành quả phi tài chính vẫn còn hạn chế, đặc biệt là khía cạnh thành quả về con người (Kihn, 2005; Ahmad, 2017, Bawaneh, 2018; Rashid và cộng sự, 2020b). Xu thế đo lường thành quả của các doanh nghiệp trên thế giới hiện nay hướng tới tối đa hóa giá trị khách hàng, tối ưu hóa quy trình hoạt động nhằm khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp và từ đó cải thiện thành quả tài chính, đặc biệt là khi các giá trị vô hình dần trở thành nguồn lực độc đáo riêng và tạo ra lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, hoạt động đánh giá thành quả tại các doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu dựa trên các thước đo tài chính và không có nhiều thay đổi trong hơn 40 năm qua (Ngô Thị Trà, 2021; Nguyễn Thị Thúy, 2022).

5.1. Đo Lường Hiệu Quả Kế Toán Qua Các Chỉ Số Tài Chính

Việc đo lường hiệu quả của kế toán quản trị thông qua các chỉ số tài chính là một phương pháp truyền thống nhưng vẫn rất quan trọng. Các chỉ số như ROA, ROE, ROS, lợi nhuận ròng, doanh thu và chi phí giúp doanh nghiệp đánh giá khả năng sinh lời, hiệu quả sử dụng vốn và quản lý chi phí. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các chỉ số tài chính chỉ phản ánh một phần của bức tranh tổng thể và cần được kết hợp với các chỉ số phi tài chính để có cái nhìn toàn diện hơn. Việc phân tích các chỉ số tài chính theo thời gian và so sánh với các đối thủ cạnh tranh giúp doanh nghiệp xác định điểm mạnh, điểm yếu và các cơ hội cải thiện.

5.2. Đánh Giá Thành Quả Phi Tài Chính Con Người Quy Trình

Đánh giá thành quả phi tài chính là một phần quan trọng của kế toán quản trị chiến lược, giúp doanh nghiệp đo lường và quản lý các yếu tố vô hình như sự hài lòng của khách hàng, hiệu quả quy trình nội bộ, năng lực của đội ngũ nhân viên và khả năng đổi mới. Các chỉ số như chỉ số hài lòng của khách hàng (CSI), tỷ lệ giữ chân khách hàng, thời gian xử lý đơn hàng, tỷ lệ lỗi sản phẩm, tỷ lệ nhân viên gắn bó và số lượng sáng kiến cải tiến giúp doanh nghiệp đánh giá hiệu quả hoạt động trên nhiều khía cạnh. Việc đo lường thành quả phi tài chính giúp doanh nghiệp xác định các vấn đề tiềm ẩn, cải thiện quy trình và nâng cao năng lực cạnh tranh.

VI. Tương Lai Kế Toán Quản Trị Tại Doanh Nghiệp Việt Nam

Chủ đề nghiên cứu về ảnh hưởng của vận dụng KTQT đến thành quả doanh nghiệp vẫn còn tồn tại những mâu thuẫn và chưa cung cấp được câu trả lời thỏa đáng về hiệu quả vận dụng KTQT cho các nhà quản lý. Các kết quả thu được từ một quốc gia không thể khái quát cho các quốc gia khác (Phadoongsitthi, 2003). Vì vậy, vai trò và ảnh hưởng của vận dụng KTQT truyền thống và KTQT đương đại đến thành quả doanh nghiệp cần được nghiên cứu sâu hơn (Angelakis và cộng sự, 2015), đặc biệt là tại Việt Nam. Đồng thời, đo lường thành quả về con người trong tổ chức chưa được quan tâm đúng mức trong các nghiên cứu trước (Ahmad, 2014).

6.1. Nghiên Cứu Chuyên Sâu Về Ngành Và Quy Mô Doanh Nghiệp

Để hiểu rõ hơn về ảnh hưởng của kế toán quản trị đến thành quả doanh nghiệp, cần thực hiện các nghiên cứu chuyên sâu về từng ngành và quy mô doanh nghiệp. Các ngành khác nhau có đặc điểm kinh doanh và môi trường cạnh tranh khác nhau, do đó việc áp dụng các kỹ thuật KTQT cũng cần được điều chỉnh cho phù hợp. Tương tự, các doanh nghiệp có quy mô khác nhau cũng có các yêu cầu quản lý và nguồn lực khác nhau, do đó việc lựa chọn các kỹ thuật KTQT phù hợp là rất quan trọng. Các nghiên cứu chuyên sâu về từng ngành và quy mô doanh nghiệp sẽ cung cấp thông tin chi tiết và chính xác hơn, giúp nhà quản lý đưa ra các quyết định phù hợp.

6.2. Phát Triển Các Mô Hình Kế Toán Quản Trị Phù Hợp VN

Việc phát triển các mô hình kế toán quản trị phù hợp với đặc điểm của doanh nghiệp Việt Nam là rất quan trọng. Các mô hình KTQT hiện tại chủ yếu được phát triển dựa trên kinh nghiệm của các nước phát triển và có thể không hoàn toàn phù hợp với môi trường kinh doanh và văn hóa tổ chức của Việt Nam. Do đó, cần nghiên cứu và phát triển các mô hình KTQT được thiết kế riêng cho doanh nghiệp Việt Nam, dựa trên các yếu tố như quy mô doanh nghiệp, ngành nghề kinh doanh, trình độ quản lý và nguồn lực sẵn có. Các mô hình KTQT này cần được đơn giản hóa, dễ sử dụng và phù hợp với khả năng của đội ngũ nhân sự trong doanh nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Kế toán (mã số 934 03 01) với đề tài "Ảnh hưởng của vận dụng kế toán quản trị đến thành quả doanh nghiệp Việt Nam" do nghiên cứu sinh Phạm Đình Tuấn thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế – Đại học Đà Nẵng năm 2024, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Đoàn Ngọc Phi Anh và TS. Nguyễn Thành Cường.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghệ đặt doanh nghiệp trước môi trường cạnh tranh biến động, đòi hỏi thông tin quản trị kịp thời để giảm thiểu tính bất định trong việc ra quyết định kinh doanh (Frishammar, 2003; Johnson và Kaplan, 1987). Tại Việt Nam, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ chiếm 93,87%, doanh nghiệp vừa chiếm 3,49% và doanh nghiệp lớn chiếm 2,63% (Sách trắng doanh nghiệp, 2022). Khối doanh nghiệp vừa và lớn giữ vai trò dẫn dắt, tạo động lực tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, do đó nhu cầu vận dụng kế toán quản trị (KTQT) để nâng cao hiệu quả điều hành ngày càng gia tăng (Đoàn Ngọc Phi Anh và cộng sự, 2011).

Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp tại các quốc gia đang phát triển như Việt Nam chủ yếu áp dụng kỹ thuật KTQT truyền thống thay vì kỹ thuật KTQT đương đại (Waweru, 2005; Nguyễn Thị Phương Dung và cộng sự, 2021). Các nghiên cứu thực nghiệm trên thế giới còn nhiều tranh cãi: một số học giả cho rằng kỹ thuật đương đại đem lại hiệu quả vượt trội (Cleary, 2015; Nuhu và cộng sự, 2016), trong khi các quan điểm khác khẳng định kỹ thuật truyền thống và đương đại cần kết hợp hỗ trợ lẫn nhau thay vì thay thế hoàn toàn (Chenhall và Langfield-Smith, 1998b; Kellett và Sweeting, 1991). Đặc biệt, vai trò trung gian của KTQT đương đại trong mối liên hệ giữa KTQT truyền thống và thành quả doanh nghiệp chưa được khảo sát đầy đủ (Đoàn Ngọc Phi Anh, 2016; Cadez và Guilding, 2012). Mặt khác, phần lớn lợi ích của KTQT mang tính định tính và vô hình (Macinati và Anessi-Pessina, 2014), song việc đánh giá thành quả tại doanh nghiệp Việt Nam trong hơn 40 năm qua vẫn phụ thuộc chủ yếu vào các thước đo tài chính mà thiếu vắng sự chú trọng đúng mức đến các khía cạnh phi tài chính, đặc biệt là khía cạnh con người (Ngô Thị Trà, 2021; Ahmad, 2014; Rashid và cộng sự, 2020b).

Mục tiêu nghiên cứu

• Mục tiêu tổng quát: Kiểm định mức độ ảnh hưởng của vận dụng các kỹ thuật KTQT truyền thống và KTQT đương đại đến thành quả tài chính và phi tài chính trong các doanh nghiệp quy mô vừa và lớn tại Việt Nam; từ đó đề xuất các hàm ý và chính sách vận dụng KTQT nhằm nâng cao các khía cạnh thành quả.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Đánh giá ảnh hưởng của vận dụng các kỹ thuật KTQT truyền thống và KTQT đương đại đến thành quả tài chính, khách hàng, quy trình nội bộ, học hỏi và phát triển trong doanh nghiệp Việt Nam.
  2. Đánh giá tác động gián tiếp của vận dụng các kỹ thuật KTQT truyền thống đến thành quả tài chính và thành quả phi tài chính thông qua trung gian của việc vận dụng các kỹ thuật KTQT đương đại.
  3. Đánh giá tác động gián tiếp của vận dụng các kỹ thuật KTQT đến thành quả tài chính thông qua vai trò trung gian của thành quả phi tài chính.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Việc vận dụng các kỹ thuật KTQT truyền thống và KTQT đương đại có ảnh hưởng như thế nào đến thành quả tài chính, khách hàng, quy trình nội bộ, học hỏi và phát triển trong doanh nghiệp Việt Nam?
2. Việc vận dụng các kỹ thuật KTQT truyền thống tác động gián tiếp đến thành quả tài chính và phi tài chính tại các doanh nghiệp Việt Nam thông qua vai trò trung gian của các kỹ thuật KTQT đương đại như thế nào?
3. Việc vận dụng các kỹ thuật KTQT tại các doanh nghiệp Việt Nam tác động gián tiếp đến thành quả tài chính thông qua vai trò trung gian của thành quả phi tài chính như thế nào?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Ảnh hưởng của vận dụng kỹ thuật KTQT truyền thống và kỹ thuật KTQT đương đại đến thành quả doanh nghiệp (bao gồm thành quả tài chính và ba khía cạnh thành quả phi tài chính: khách hàng, quy trình nội bộ, học hỏi và phát triển).
• Phạm vi không gian: Doanh nghiệp có quy mô vừa và lớn theo tiêu chí tại Nghị định 39/2018/NĐ-CP, khảo sát trên phạm vi ba miền Bắc, Trung, Nam thuộc các lĩnh vực sản xuất, thương mại và dịch vụ; không bao gồm doanh nghiệp tài chính, đơn vị hành chính sự nghiệp và tổ chức phi lợi nhuận.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu điều tra khảo sát thu thập trong giai đoạn từ năm 2018 đến năm 2020, phản ánh giai đoạn hoạt động sản xuất kinh doanh chưa chịu tác động tiêu cực diện rộng từ đại dịch Covid-19.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào góc độ kỹ thuật KTQT, phân định thành hai nhóm kỹ thuật KTQT truyền thống và kỹ thuật KTQT đương đại.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước

Luận án tiến hành tổng quan hệ thống các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế theo ba nhóm hướng tiếp cận chính:

Hướng nghiên cứu về ảnh hưởng của KTQT đến thành quả tài chính: Các nghiên cứu khẳng định mối quan hệ tích cực gồm có Gichaaga (2014) khảo sát các doanh nghiệp sản xuất tại Nairobi (Kenya) chỉ ra 5 nhóm chức năng KTQT đều tác động tích cực đến ROA; Andersén và Samuelsson (2016) chứng minh KTQT nâng cao ROA ở 153 doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Thụy Điển; Rozlan và Hashim (2018) nhận thấy kỹ thuật tính giá và đánh giá thành quả tác động dương đến thành quả tài chính tại Malaysia. Đối với kỹ thuật đương đại, Al-Khadash và Feridun (2006) tại Jordan, Alabdullah (2019) đối với doanh nghiệp dịch vụ Jordan, và Khan và cộng sự (2021) đối với các ngân hàng Pakistan đều xác nhận ảnh hưởng tích cực của KTQT chiến lược/đương đại. Đối với kỹ thuật truyền thống, Agbenyo và cộng sự (2018) tại Ghana, Waihenya (2018) tại Kenya và García-Cornejo và Pérez-Méndez (2018) tại Tây Ban Nha ghi nhận vai trò của lập dự toán và chi phí định mức. Ngược lại, một số công trình không tìm thấy tác động có ý nghĩa hoặc chỉ ra tác động tiêu cực: Perera và cộng sự (1997) tại Úc; Ittner và cộng sự (2002) tại Mỹ về kỹ thuật ABC; Kober và cộng sự (2012) tại Úc về TQM; Agbejule (2005) chỉ ra hệ thống KTQT quá phức tạp trong môi trường biến động thấp sẽ gây tác động tiêu cực; Braam và Nijssen (2004) tại Hà Lan chỉ ra việc áp dụng thẻ điểm cân bằng không gắn liền chiến lược làm sụt giảm thành quả tài chính.

Hướng nghiên cứu về ảnh hưởng của KTQT đến thành quả phi tài chính:

• Khía cạnh khách hàng: Kaplan và Norton (1996, 2004) thiết lập nền tảng lý thuyết; Hoque (2011) và Nain và cộng sự (2020) chỉ ra KTQT giúp theo dõi và đáp ứng nhu cầu khách hàng tại các khách sạn Malaysia; Cugini và cộng sự (2007) phân tích ABC tại các khu nghỉ dưỡng Anpơ; Alsoboa (2015) và Ayedh và cộng sự (2015) chứng minh kỹ thuật KTQT khách hàng và BSC cải thiện vị thế cạnh tranh. Về kỹ thuật truyền thống, Kaynak và Kara (2004), Currie và cộng sự (2015) ghi nhận hỗ trợ duy trì khách hàng. Ngược lại, Turner (2005) và Turner và cộng sự (2017) cho rằng KTQT chiến lược không cải thiện thành quả khách hàng tại 80 khách sạn thuộc 8 quốc gia.
• Khía cạnh quy trình nội bộ: Anderson và Sedatole (1998), Abu Mansor và cộng sự (2012) kết hợp ABC với lập dự toán để giảm chi phí vận hành; Wajdi và Arsjah (2019) tại Indonesia; Nuhu và cộng sự (2023) và Njomo (2023) tại Kenya chỉ ra kỹ thuật truyền thống nâng cao chất lượng và quản lý tồn kho. Ngược lại, Awerbuch và cộng sự (1996), Banker và cộng sự (2008), Phornlaphatrachakorn và cộng sự (2019), Perera và cộng sự (2022) không tìm thấy tác động của hệ thống chi phí đến thành quả hoạt động.
• Khía cạnh học hỏi và phát triển: Driver (2001), Schneider và cộng sự (1996), Drury (2015), Mwema và Gachunga (2014), Awan và cộng sự (2020) tại Pakistan chứng minh KTQT đương đại nâng cao tính gắn kết và chia sẻ tri thức; Davila và Foster (2005), Yuliansyah và cộng sự (2018) chứng minh lập dự toán tăng cường cam kết của nhân viên. Ngược lại, Turner (2005) nhận thấy ABC không giúp tăng cường khả năng học hỏi tổ chức.

Hướng nghiên cứu về ảnh hưởng kết hợp tài chính và phi tài chính: Chenhall và Langfield-Smith (1998b) và Nuhu và cộng sự (2023) chứng minh KTQT truyền thống kết hợp với chiến lược chi phí thấp, còn KTQT đương đại gắn với chiến lược khác biệt hóa sẽ tối ưu hóa thành quả. Ahmad (2017) tại Malaysia, Alvarez và cộng sự (2021) tại Argentina, Adu-Gyamfi và Chipwere (2020) và Akuma và cộng sự (2024) tại Ghana chỉ ra vai trò phân hóa của từng nhóm chức năng KTQT đối với các khía cạnh thành quả riêng biệt. Ngược lại, Dahal (2022) tại Nepal không ghi nhận tác động đồng nhất từ mọi kỹ thuật KTQT.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết

1. Các nghiên cứu trước đây thường tiếp cận KTQT một cách rời rạc, khảo sát đơn lẻ một vài kỹ thuật hoặc gộp chung thành một biến thành quả duy nhất mà chưa phân tích cấu trúc đa chiều gồm cả kỹ thuật truyền thống và kỹ thuật đương đại tác động lên từng khía cạnh thành quả tài chính và phi tài chính.
2. Thiếu vắng các bằng chứng kiểm định cơ chế tác động gián tiếp của KTQT truyền thống đến thành quả thông qua vai trò trung gian của KTQT đương đại, cũng như tác động gián tiếp đến thành quả tài chính thông qua trung gian của ba khía cạnh thành quả phi tài chính.
3. Sự hạn chế trong việc đo lường khía cạnh học hỏi và phát triển (thành quả về con người) trong mối quan hệ với KTQT tại các nền kinh tế chuyển đổi như Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án vận dụng tích hợp ba lý thuyết nền tảng để xây dựng khung phân tích:

• Lý thuyết ngữ cảnh (Contingency Theory): Bắt nguồn từ những năm 1960 và đưa vào kế toán bởi Otley (1980), Chenhall và Langfield-Smith (2007). Lý thuyết này khẳng định không có một mô hình KTQT phổ quát cho mọi doanh nghiệp; sự phù hợp giữa kỹ thuật KTQT với bối cảnh đặc thù sẽ quyết định mức độ cải thiện thành quả tổ chức.
• Lý thuyết năng lực động (Dynamic Capabilities): Phát triển bởi Teece và cộng sự (1997), Eisenhardt và Martin (2000), Nhâm Phong Tuân và Yoshi (2010). Xem KTQT như một năng lực động bao gồm năm khả năng: nhận thức môi trường, đổi mới quy trình, hấp thụ tri thức, kết nối mạng lưới và thích nghi phân bổ lại nguồn lực.
• Lý thuyết khuếch tán sự đổi mới (Diffusion of Innovations): Phát triển bởi Rogers (2003) và vận dụng trong KTQT bởi Axe và Bjørnenak (2005), Oyewo (2021). Lý thuyết giải thích việc áp dụng kỹ thuật đương đại chịu ảnh hưởng bởi năm thuộc tính: lợi thế tương đối, khả năng thích ứng, độ phức tạp, khả năng dùng thử và khả năng quan sát. Việc nắm vững kỹ thuật truyền thống tạo tiền đề về nhận thức và kinh nghiệm để doanh nghiệp tiếp nhận kỹ thuật đương đại.

Khung đo lường thành quả dựa trên mô hình Thẻ điểm cân bằng (Balanced Scorecard - BSC) của Kaplan và Norton (1992), tích hợp bốn khía cạnh: tài chính, khách hàng, quy trình nội bộ, học hỏi và phát triển.

Phân loại các kỹ thuật kế toán quản trị trong luận án

Nhóm chức năng	Kỹ thuật KTQT truyền thống (TMAP)	Kỹ thuật KTQT đương đại (CMAP)
Kế toán chi phí và tính giá	Chi phí toàn bộ, chi phí biến đổi, chi phí định mức	Chi phí dựa trên hoạt động (ABC), chi phí mục tiêu (Target Costing)
Lập dự toán và kế hoạch	Dự toán tĩnh, dự toán linh hoạt, dự toán ngân sách chức năng	Lập dự toán dựa trên hoạt động (ABB)
Hỗ trợ ra quyết định	Phân tích CVP (chi phí - sản lượng - lợi nhuận), phân tích lợi nhuận sản phẩm, chuyển giá	Quản trị dựa trên hoạt động (ABM), quản trị chất lượng toàn diện (TQM), sản xuất tinh gọn (JIT), phân tích lợi nhuận khách hàng
Đánh giá thành quả	Kế toán trách nhiệm, phân tích chênh lệch dự toán và thực tế	Thước đo phi tài chính, giá trị kinh tế gia tăng (EVA), Thẻ điểm cân bằng (BSC)
Phân tích chiến lược / dài hạn	Dự toán vốn đầu tư (NPV, IRR), chi phí sử dụng vốn, dự báo dài hạn	Phân tích chi phí vòng đời sản phẩm, phân tích chuỗi giá trị, phân tích vị thế cạnh tranh

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp định lượng qua hai giai đoạn:

• Nghiên cứu định lượng sơ bộ: Sử dụng kỹ thuật phỏng vấn sâu chuyên gia nhằm hiệu chỉnh thang đo văn hóa và ngôn ngữ kế toán tại Việt Nam, sau đó khảo sát thí điểm với cỡ mẫu thử nghiệm tối thiểu 50 doanh nghiệp để đánh giá sơ bộ độ tin cậy của bảng hỏi.
• Nghiên cứu định lượng chính thức:
  • Xác định cỡ mẫu tối thiểu bằng phần mềm G*Power nhằm đảm bảo sức mạnh kiểm định thống kê đạt 80% (Power = 0,80) với mức ý nghĩa 5%.
  • Kỹ thuật phân tích: Mô hình phương trình cấu trúc bình phương tối thiểu riêng phần (PLS-SEM) thực hiện trên phần mềm SmartPLS 3.
  • Quy trình kiểm định hai bước: Đánh giá mô hình đo lường (độ tin cậy thang đo qua Cronbach's Alpha, độ tin cậy tổng hợp CR, giá trị hội tụ qua phương sai trích trung bình AVE, giá trị phân biệt qua tỷ số Heterotrait-Monotrait Ratio - HTMT và Bootstrap khoảng tin cậy); Đánh giá mô hình cấu trúc (kiểm tra đa cộng tuyến qua Inner VIF, hệ số xác định $R^2$, hệ số tác động $f^2$, sức mạnh dự báo $Q^2$, kiểm định giả thuyết trực tiếp và gián tiếp thông qua kỹ thuật Bootstrap lặp lại).
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu sơ cấp thu thập bằng bảng câu hỏi khảo sát gửi trực tiếp và trực tuyến tới ban giám đốc, giám đốc tài chính, kế toán trưởng và trưởng phòng kế toán quản trị tại các doanh nghiệp vừa và lớn ở ba miền Bắc, Trung, Nam.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu về ảnh hưởng của vận dụng kế toán quản trị đến thành quả doanh nghiệp

Chương này tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận về KTQT và thành quả doanh nghiệp:

1. Khái niệm và lịch sử phát triển: Phân tích định nghĩa KTQT theo Scapens (1991), Drury (2015), Armitage (2016), IFAC (1998), IMA (2008), CIMA (2005) và các quy định pháp lý tại Việt Nam (Thông tư 53/2006/TT-BTC, Luật Kế toán 88/2015/QH13). Trình bày hai khung phát triển: khung 4 giai đoạn của IFAC (trước 1950: tính giá thành và kiểm soát tài chính; 1950-1965: lập kế hoạch và kiểm soát quản trị; 1965-1985: giảm thiểu lãng phí nguồn lực; sau 1985: tạo dựng giá trị và quản trị chiến lược) và khung 4 giai đoạn phát triển tại châu Á của Nishimura (2003) (sơ khai, truyền thống, định lượng, tích hợp).
2. Bản chất của việc chuyển đổi kỹ thuật KTQT: Phân tích ranh giới giữa kỹ thuật truyền thống và đương đại dựa trên mốc thời gian (trước và sau thập niên 1980) và định hướng chức năng (kiểm soát chi phí ngắn hạn bên trong tổ chức so với định hướng khách hàng, chiến lược dài hạn bên ngoài). Hệ thống hóa chi tiết 5 nhóm chức năng của KTQT truyền thống và KTQT đương đại.
3. Cơ chế tác động: Chỉ ra KTQT tác động lên thành quả doanh nghiệp thông qua hai kênh cốt lõi là cung cấp thông tin cho việc ra quyết định và thiết lập hệ thống kiểm soát quản trị (Zhou và Wei, 2021).
4. Khái niệm và đo lường thành quả: Đánh giá các cách tiếp cận đo lường thành quả tài chính, phi tài chính và hệ thống kết hợp theo Thẻ điểm cân bằng (Kaplan và Norton, 1992).
5. Tổng quan nghiên cứu thực nghiệm: Phân tích toàn diện các nghiên cứu quốc tế và Việt Nam, chỉ ra tính thiếu nhất quán trong các kết luận thực nghiệm trước đây và xác định rõ ba khoảng trống nghiên cứu cần giải quyết.

Chương 2: Thiết kế nghiên cứu

Chương 2 trình bày toàn bộ quy trình thiết kế nghiên cứu từ khung lý thuyết đến mô hình kiểm định:

1. Khung và quy trình nghiên cứu: Thiết lập khung nghiên cứu (Hình 2.1) và quy trình 7 bước (Hình 2.2) từ xác định vấn đề, tổng quan tài liệu, phỏng vấn chuyên gia, khảo sát thử nghiệm đến khảo sát diện rộng và phân tích PLS-SEM.
2. Hệ thống giả thuyết nghiên cứu:
   • Tác động trực tiếp của KTQT truyền thống và KTQT đương đại đến thành quả tài chính.
   • Tác động trực tiếp của KTQT truyền thống và KTQT đương đại đến ba khía cạnh thành quả phi tài chính: khách hàng, quy trình nội bộ, học hỏi và phát triển.
   • Tác động gián tiếp của KTQT truyền thống đến thành quả tài chính và phi tài chính thông qua biến trung gian là KTQT đương đại.
   • Tác động gián tiếp của KTQT truyền thống và đương đại đến thành quả tài chính thông qua vai trò trung gian của ba khía cạnh thành quả phi tài chính (khách hàng, quy trình nội bộ, học hỏi và phát triển).
3. Mô hình nghiên cứu và thang đo: Xây dựng mô hình phương trình cấu trúc (Hình 2.3); đo lường mức độ vận dụng KTQT dựa trên thang đo Likert 5 điểm đối với các kỹ thuật thuộc 5 nhóm chức năng; đo lường thành quả doanh nghiệp dựa trên thang đo tự đánh giá theo Thẻ điểm cân bằng so sánh với các đối thủ cạnh tranh chính.
4. Thiết kế mẫu và quy trình xử lý: Tính toán cỡ mẫu đề nghị với sức mạnh dự báo 80% (Bảng 2.1) qua G*Power (Hình 2.4); thiết lập quy trình kiểm định mô hình đo lường và mô hình cấu trúc bằng SmartPLS 3.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương này công bố chi tiết các kết quả phân tích thống kê mô tả và kiểm định mô hình cấu trúc PLS-SEM:

1. Thống kê mô tả mẫu và thực trạng vận dụng:
   • Phân tích cơ cấu mẫu theo lĩnh vực hoạt động sản xuất, thương mại, dịch vụ (Bảng 3.1), quy mô lao động, vốn và thời gian hoạt động (Bảng 3.2, Hình 3.1), và cơ cấu chức danh người trả lời phiếu điều tra (Bảng 3.3).
   • Tỷ lệ và mức độ vận dụng KTQT: Phản ánh thực trạng doanh nghiệp Việt Nam có mức độ vận dụng kỹ thuật truyền thống cao hơn đáng kể so với kỹ thuật đương đại (Bảng 3.4). Các kỹ thuật chi phí truyền thống, lập dự toán tĩnh, phân tích CVP chiếm tỷ lệ phổ biến vượt trội (Bảng 3.5, 3.6, 3.7), trong khi các kỹ thuật đương đại như ABC, BSC, EVA, tính chi phí vòng đời có mức độ áp dụng hạn chế (Bảng 3.8, 3.9). Mức độ vận dụng KTQT có sự khác biệt rõ rệt theo quy mô doanh nghiệp lớn và vừa (Bảng 3.10).
2. Kết quả nghiên cứu sơ bộ: Trình bày kết quả điều chỉnh bảng hỏi qua phỏng vấn sâu chuyên gia (Bảng 3.11, 3.12) và kết quả khảo sát thí điểm nhằm hoàn thiện các biến quan sát.
3. Kết quả kiểm định mô hình đo lường (Outer Model):
   • Toàn bộ các thang đo đều đạt độ tin cậy với hệ số Cronbach's Alpha và độ tin cậy tổng hợp (CR) vượt ngưỡng 0,7; phương sai trích trung bình (AVE) đều lớn hơn 0,5 (Bảng 3.14).
   • Giá trị phân biệt được đảm bảo thông qua chỉ số HTMT với khoảng tin cậy Bootstrap không chứa giá trị 1 (Bảng 3.15).
4. Kết quả kiểm định mô hình cấu trúc (Inner Model) và giả thuyết:
   • Kiểm tra đa cộng tuyến: Tất cả hệ số Inner VIF đều nhỏ hơn ngưỡng 3,3 (Bảng 3.16), xác nhận mô hình không bị vi phạm hiện tượng đa cộng tuyến.
   • Độ phù hợp của mô hình được xác lập qua các chỉ số thống kê (Bảng 3.17).
   • Kết quả kiểm định các giả thuyết trực tiếp (Bảng 3.18, Hình 3.2): Vận dụng KTQT đương đại có tác động trực tiếp tích cực đến cả ba khía cạnh thành quả phi tài chính và thành quả tài chính; vận dụng KTQT truyền thống duy trì tác động trực tiếp tích cực đến quy trình nội bộ và thành quả tài chính, đồng thời tác động tích cực đến mức độ vận dụng KTQT đương đại.
   • Kiểm định tác động gián tiếp (Bảng 3.19, 3.20): Xác nhận KTQT đương đại đóng vai trò trung gian có ý nghĩa thống kê trong mối quan hệ giữa KTQT truyền thống và các khía cạnh thành quả doanh nghiệp; đồng thời các khía cạnh thành quả phi tài chính đóng vai trò trung gian truyền tải tác động của KTQT đến thành quả tài chính.
   • Đánh giá hệ số xác định $R^2$, hệ số tác động $f^2$ (Bảng 3.21) và kiểm định sức mạnh dự báo của mô hình qua chỉ số $Q^2$ (Bảng 3.22).
5. Phân tích sâu theo 5 nhóm chức năng KTQT: Đánh giá chi tiết mức độ đóng góp của từng nhóm: kỹ thuật chi phí và tính giá thành; lập dự toán và kế hoạch; hỗ trợ ra quyết định; đánh giá thành quả; phân tích chiến lược đối với các chỉ tiêu thành quả.

Chương 4: Bàn luận kết quả nghiên cứu và hàm ý chính sách

1. Bàn luận kết quả: Tổng hợp kết quả nghiên cứu (Bảng 4.1), đối chiếu với các lý thuyết nền tảng (ngữ cảnh, năng lực động, khuếch tán đổi mới) và các nghiên cứu thực nghiệm trong nước và quốc tế. Khẳng định KTQT truyền thống là nền tảng cần thiết, trong khi KTQT đương đại là động lực thúc đẩy thành quả phi tài chính và tài chính dài hạn.
2. Hàm ý quản trị đối với doanh nghiệp:
   • Xây dựng lộ trình vận dụng KTQT tuần tự, củng cố vững chắc các công cụ truyền thống (dự toán, phân tích CVP, chi phí định mức) trước khi mở rộng sang các kỹ thuật đương đại phức tạp (ABC, BSC, ABB).
   • Chú trọng ứng dụng toàn diện hệ thống Thẻ điểm cân bằng, kết nối mối quan hệ nhân quả từ phát triển nguồn nhân lực (học hỏi và phát triển), tối ưu hóa quy trình nội bộ, nâng cao mức độ hài lòng của khách hàng để tạo ra tăng trưởng tài chính bền vững.
   • Nâng cao năng lực của đội ngũ nhân sự kế toán từ vai trò ghi chép dữ liệu quá khứ sang vai trò đối tác kinh doanh chiến lược cung cấp thông tin định hướng tương lai.
3. Hàm ý chính sách đối với cơ quan quản lý và hiệp hội nghề nghiệp:
   • Hoàn thiện khung pháp lý và ban hành hướng dẫn chi tiết về vận dụng KTQT phù hợp với từng loại hình doanh nghiệp tại Việt Nam.
   • Đẩy mạnh đào tạo, cập nhật kiến thức về các kỹ thuật KTQT đương đại thông qua các hiệp hội nghề nghiệp kế toán kiểm toán.
4. Hạn chế và định hướng nghiên cứu tiếp theo: Trình bày các hạn chế về mẫu khảo sát, phương pháp đo lường chủ quan và đề xuất hướng mở rộng cho các nghiên cứu tương lai.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý thuyết

• Luận án đóng góp vào dòng nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ giữa KTQT và thành quả doanh nghiệp thông qua mô hình cấu trúc tích hợp đồng thời hai biến độc lập (KTQT truyền thống và KTQT đương đại) tác động lên bốn khía cạnh thành quả theo Thẻ điểm cân bằng (tài chính, khách hàng, quy trình nội bộ, học hỏi và phát triển).
• Khám phá và kiểm định thực nghiệm thành công vai trò trung gian tích cực của việc vận dụng KTQT đương đại trong việc truyền dẫn tác động của KTQT truyền thống đến các khía cạnh thành quả phi tài chính. Đây là mắt xích lý thuyết mới giúp giải quyết các mâu thuẫn tồn tại trong các nghiên cứu trước đây về việc liệu kỹ thuật đương đại có thay thế hoàn toàn kỹ thuật truyền thống hay không.
• Vận dụng phối hợp lý thuyết ngữ cảnh, lý thuyết năng lực động và lý thuyết khuếch tán sự đổi mới để lý giải toàn diện cơ chế tiếp nhận và chuyển hóa các kỹ thuật KTQT thành các năng lực cạnh tranh cốt lõi, nâng cao năng lực thích nghi và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp tại một nền kinh tế chuyển đổi.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

• Khắc phục hạn chế của thói quen quản trị truyền thống tại các doanh nghiệp Việt Nam vốn chỉ chú trọng các chỉ tiêu tài chính ngắn hạn. Luận án cung cấp căn cứ thực nghiệm chứng minh tầm quan trọng của việc đo lường thành quả phi tài chính, đặc biệt là khía cạnh con người (học hỏi và phát triển), đồng thời chỉ rõ mối liên kết nhân quả giữa thành quả phi tài chính trong việc thúc đẩy thành quả tài chính bền vững.
• Chứng minh rằng trong bối cảnh doanh nghiệp Việt Nam, các kỹ thuật KTQT truyền thống vẫn giữ nguyên giá trị thực tiễn và đóng vai trò bàn đạp kiến thức, tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp hấp thụ và triển khai thành công các kỹ thuật đương đại phức tạp hơn theo đúng nguyên lý của lý thuyết khuếch tán sự đổi mới.
• Cung cấp cơ sở khoa học giúp các nhà quản trị doanh nghiệp vừa và lớn tại Việt Nam hoạch định chiến lược đầu tư cho hệ thống KTQT một cách có hệ thống, tránh việc áp dụng hình thức các kỹ thuật đương đại tốn kém mà thiếu nền tảng quản trị nội bộ cần thiết.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Dựa trên phạm vi và nội dung được luận án trình bày, nghiên cứu có các điểm hạn chế và hướng phát triển sau:

• Hạn chế về phương pháp thu thập dữ liệu: Việc đánh giá các biến số thành quả doanh nghiệp chủ yếu dựa trên phương pháp đo lường chủ quan (cảm nhận của nhà quản lý thông qua bảng hỏi Likert), điều này có thể tiềm ẩn sai lệch tâm lý tự đánh giá tích cực của người trả lời.
• Hạn chế về phạm vi mẫu nghiên cứu: Mẫu khảo sát tập trung chủ yếu vào các doanh nghiệp quy mô vừa và lớn thuộc ba lĩnh vực sản xuất, thương mại, dịch vụ trong giai đoạn 2018–2020; nghiên cứu đã loại trừ nhóm doanh nghiệp tài chính, ngân hàng, bảo hiểm và khối doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ.
• Định hướng nghiên cứu trong tương lai:
  • Kết hợp đo lường dữ liệu chủ quan từ bảng khảo sát với dữ liệu khách quan từ báo cáo tài chính kiểm toán của các doanh nghiệp niêm yết trong nhiều năm liên tục (dữ liệu bảng - panel data).
  • Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các loại hình doanh nghiệp đặc thù như ngành tài chính, ngân hàng, công nghệ cao hoặc phân tích sâu theo từng nhóm ngành nghề cụ thể.
  • Đánh giá sự biến động trong mức độ vận dụng KTQT dưới tác động của các cú sốc môi trường vĩ mô và sự phát triển của công nghệ số (Trí tuệ nhân tạo, Dữ liệu lớn, Điện toán đám mây).

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu chuyên khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cao đối với nhiều nhóm đối tượng:

• Đối với nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Kế toán, Quản trị kinh doanh: Phần tổng quan tài liệu và hệ thống bảng danh mục các kỹ thuật KTQT (truyền thống và đương đại) cung cấp cơ sở lý thuyết chuẩn mực; quy trình thiết kế nghiên cứu và quy trình ứng dụng mô hình PLS-SEM trên phần mềm SmartPLS 3 (từ kiểm định Outer Model, HTMT, Bootstrap đến Inner Model, $f^2$, $Q^2$) là tài liệu tham khảo chi tiết cho các nghiên cứu định lượng thực nghiệm.
• Đối với giảng viên và cơ sở đào tạo: Luận án cung cấp nguồn ngữ liệu cập nhật về thực trạng vận dụng kế toán quản trị tại Việt Nam, phục vụ công tác giảng dạy các học phần Kế toán quản trị chuyên sâu, Kế toán quản trị chiến lược và Hệ thống thông tin kế toán.
• Đối với các nhà quản trị doanh nghiệp, giám đốc tài chính (CFO), kế toán trưởng: Cung cấp bức tranh thực tiễn rõ ràng về hiệu quả của từng nhóm kỹ thuật KTQT; giúp lãnh đạo doanh nghiệp đánh giá lại hệ thống KTQT hiện tại, nhận diện vai trò của các chỉ tiêu phi tài chính và thiết lập lộ trình đổi mới quản trị phù hợp với năng lực tổ chức.
• Đối với các cơ quan quản lý nhà nước và hiệp hội nghề nghiệp (Bộ Tài chính, Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam - VAA): Đóng vai trò làm cơ sở thực tiễn để rà soát, bổ sung các thông tư, hướng dẫn áp dụng KTQT và xây dựng chương trình đào tạo liên tục đáp ứng yêu cầu hội nhập.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án phân định kỹ thuật kế toán quản trị truyền thống và đương đại dựa trên những tiêu chí nào?
Luận án căn cứ vào hai tiêu chí: thời gian xuất hiện và nội dung chức năng. Về thời gian, kỹ thuật truyền thống phát triển từ thập niên 1920 đến nửa đầu thập niên 1980 (tương ứng hai giai đoạn đầu trong khung IFAC 1998); kỹ thuật đương đại phát triển mạnh mẽ từ sau năm 1985 (giai đoạn 3 và 4 của IFAC). Về nội dung, kỹ thuật truyền thống tập trung quản trị ngắn hạn bên trong tổ chức, kiểm soát chi phí và tối đa hóa lợi nhuận (như tính chi phí biến đổi, lập dự toán tĩnh, phân tích CVP, kế toán trách nhiệm); kỹ thuật đương đại hướng ra bên ngoài thị trường, kết hợp thông tin tài chính và phi tài chính phục vụ chiến lược dài hạn và tạo lập giá trị (như ABC, ABB, BSC, TQM, phân tích chuỗi giá trị).

2. Lý thuyết nào được sử dụng để giải thích cho việc kế toán quản trị truyền thống tác động tích cực đến kế toán quản trị đương đại?
Luận án vận dụng Lý thuyết khuếch tán sự đổi mới (Diffusion of Innovations) của Rogers (2003). Theo lý thuyết này, khả năng chấp nhận đổi mới phụ thuộc vào sự tương thích với kiến thức, kỹ năng và thực tiễn sẵn có của người tiếp nhận. Khi doanh nghiệp đã vận dụng thành thạo các kỹ thuật truyền thống, nhà quản lý và nhân sự kế toán đã tích lũy đủ hiểu biết nền tảng, từ đó giảm độ phức tạp nhận thức và dễ dàng hấp thụ, triển khai hiệu quả các kỹ thuật đương đại phức tạp hơn.

3. Thành quả phi tài chính trong luận án được đo lường cụ thể qua những khía cạnh nào?
Dựa trên mô hình Thẻ điểm cân bằng (BSC) của Kaplan và Norton (1992), thành quả phi tài chính được đo lường qua ba khía cạnh cụ thể: (1) Khía cạnh khách hàng (sự hài lòng của khách hàng, khả năng giữ chân khách hàng, thu hút khách hàng mới, thị phần); (2) Khía cạnh quy trình nội bộ (chất lượng sản phẩm, hiệu suất quy trình, thời gian sản xuất và giao hàng, dịch vụ sau bán hàng); (3) Khía cạnh học hỏi và phát triển (đào tạo nhân viên, mức độ gắn kết và hài lòng của người lao động, năng lực đổi mới và sáng kiến công nghệ).

4. Dữ liệu khảo sát của luận án được thu thập từ nhóm đối tượng nào và trong khoảng thời gian nào?
Dữ liệu được thu thập từ các cá nhân giữ vị trí quản lý và phụ trách kế toán (thành viên ban giám đốc, giám đốc tài chính, kế toán trưởng, trưởng bộ phận kế toán quản trị) tại các doanh nghiệp có quy mô vừa và lớn theo Nghị định 39/2018/NĐ-CP trên cả ba miền Bắc, Trung, Nam thuộc các ngành sản xuất, thương mại và dịch vụ. Thời gian thu thập dữ liệu diễn ra trong giai đoạn từ năm 2018 đến năm 2020 nhằm phản ánh điều kiện kinh doanh bình thường trước khi bùng phát đại dịch Covid-19.

5. Luận án sử dụng kỹ thuật phân tích dữ liệu nào để kiểm định các mối quan hệ giả thuyết?
Nghiên cứu sử dụng kỹ thuật Mô hình phương trình cấu trúc bình phương tối thiểu riêng phần (PLS-SEM) với sự hỗ trợ của phần mềm SmartPLS 3. Kỹ thuật này cho phép kiểm định đồng thời các mối quan hệ trực tiếp và gián tiếp phức tạp giữa các biến tiềm ẩn bậc cao, xử lý hiệu quả dữ liệu khảo sát thực nghiệm mà không đòi hỏi nghiêm ngặt về phân phối chuẩn đa biến, đồng thời kiểm định sức mạnh dự báo ($Q^2$) và mức độ tác động ($f^2$) của từng mối liên kết trong mô hình.

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Phạm Đình Tuấn là một công trình nghiên cứu định lượng thực nghiệm hệ thống về ảnh hưởng của việc vận dụng kế toán quản trị đến thành quả doanh nghiệp trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi tại Việt Nam. Bằng việc kết hợp hài hòa các kỹ thuật thống kê PLS-SEM trên mẫu nghiên cứu doanh nghiệp vừa và lớn với các khung lý thuyết ngữ cảnh, năng lực động và khuếch tán đổi mới, luận án đã làm sáng tỏ cơ chế tác động trực tiếp và gián tiếp của cả hai hệ thống kỹ thuật KTQT truyền thống và đương đại đến các khía cạnh thành quả tài chính lẫn phi tài chính theo Thẻ điểm cân bằng. Kết quả nghiên cứu khẳng định tầm quan trọng nền tảng của kỹ thuật KTQT truyền thống và vai trò thúc đẩy dài hạn của kỹ thuật KTQT đương đại, mang lại những luận cứ khoa học xác đáng cho việc ra quyết định quản trị và hoạch định chính sách kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và phần kết luận, đề tài đƣợc viết theo bố cục gồm 4 chƣơng nhƣ sau:  Chƣơng 1: Cơ sở lý thuyết và tổng quan các nghiên cứu về ảnh hƣởng của vận dụng KTQT đến thành quả doanh nghiệp.  Chƣơng 2: Thiết kế nghiên cứu.  Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu.  Chƣơng 4: Bàn luận kết quả nghiên cứu và hàm ý chính sách.

8 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ ẢNH HƢỞNG CỦA VẬN DỤNG KẾ TOÁN QUẢN TRỊ ĐẾN THÀNH QUẢ DOANH NGHIỆP Chƣơng này tổng hợp, phân tích cơ sở lý thuyết và các công trình nghiên cứu có liên quan đến chủ đề nghiên cứu ở nƣớc ngoài và tại Việt Nam. Cụ thể, phần một trình bày các khái niệm nghiên cứu quan trọng nhƣ KTQT, thành quả doanh nghiệp và xu hƣớng phát triển trong vận dụng các kỹ thuật KTQT. Phần hai trình bày tổng quan các công trình nghiên cứu ở nƣớc ngoài và tại Việt Nam có liên quan đến ảnh hƣởng của vận dụng kỹ thuật KTQT đến các khía cạnh thành quả tài chính và phi tài chính. Qua đó, luận án rút ra nhận xét về những công trình nghiên cứu trƣớc và nhận diện khoảng trống nghiên cứu.

Khái niệm và sự phát triển của Kế toán quản trị 1. Khái niệm Kế toán quản trị Theo Scapens (1991), khái niệm về KTQT tồn tại rất nhiều quan điểm khác nhau và chƣa có một khái niệm thống nhất chung. Các quan điểm về KTQT rất đa dạng và phong phú, bao gồm các quan điểm từ phía những học giả nghiên cứu và từ phía các tổ chức nghề nghiệp. Về phía các học giả, KTQT đƣợc xem nhƣ một hệ thống thông tin kế toán đƣợc sử dụng để kiểm soát, lập kế hoạch và cung cấp những thông tin tài chính và phi tài chính cho ngƣời quản lý để đƣa ra quyết định chính xác hơn và nâng cao hiệu quả của các hoạt động (Drury, 2015).

Bên cạnh đó, KTQT còn đƣợc nhìn nhận dƣới lăng kính kỹ thuật quản lý liên quan đến nhiều loại kỹ thuật thu thập, xử lý thông tin (nhƣ lập dự toán, đo lƣờng hiệu quả), hệ thống (ví dụ, hệ thống hạch toán chi phí) và các kỹ thuật phân tích đƣợc sử dụng cho mục đích lập kế hoạch và kiểm soát (Armitage, 2016). Về phía các tổ chức nghề nghiệp, Liên đoàn kế toán quốc tế (IFAC, 1998) nhìn nhận ―KTQT là các kỹ thuật và quy trình tập trung vào việc sử dụng có hiệu 9 quả những nguồn lực của tổ chức, hỗ trợ các nhà quản lý hoàn thành nhiệm vụ gia tăng giá trị cho các bên liên quan‖. Cách tiếp cận của IFAC tiến gần với nhu cầu của nhà quản lý nhấn mạnh tính hiệu quả trong sử dụng nguồn lực và tạo ra giá trị. Hiệp hội kế toán quản trị Hoa Kỳ (IMA, 2008) xem ―KTQT là một công việc chuyên nghiệp liên quan đến việc tham gia vào quá trình ra quyết định, lập kế hoạch và quản lý thành quả, đồng thời cung cấp những báo cáo tài chính và kiểm soát nhằm hỗ trợ cho nhà quản lý trong việc xây dựng và thực hiện chiến lƣợc của doanh nghiệp‖.

Cách tiếp cận của IMA nhấn mạnh vào chức năng của KTQT trong việc hỗ trợ nhà quản lý điều hành hoạt động của doanh nghiệp. Hiệp hội kế toán quản trị công chứng Anh quốc (CIMA, 2005) cho rằng ―KTQT là một quy trình hoạt động đan xen với quy trình quản lý doanh nghiệp liên quan đến việc tạo lập, trình bày, giải thích các thông tin có liên quan nhằm mục đích ra quyết định thiết lập các chính sách, hoạch định kế hoạch trong ngắn hạn và dài hạn, kiểm soát việc sử dụng nguồn lực hiệu quả, lập báo cáo tài chính và phi tài chính cho các nhóm đối tượng liên quan‖. Tại Việt Nam, chủ đề KTQT đã đƣợc quy định hƣớng dẫn áp dụng trong Thông tƣ số 53/2006/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành và cập nhật trong Luật Kế toán số 88/2015/QH13. Theo đó, KTQT đƣợc xem ―là việc thu thập, xử lý, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính theo yêu cầu quản trị và quyết định kinh tế, tài chính trong nội bộ đơn vị kế toán‖.

Nhƣ vậy, công việc KTQT là do từng doanh nghiệp tự thực hiện nhằm cung cấp các thông tin về hoạt động nội bộ của doanh nghiệp phục vụ việc điều hành, kiểm tra và ra quyết định kinh tế. Tóm lại, KTQT có thể đƣợc xem là một hệ thống tích hợp các đặc điểm của cả hệ thống thông tin kế toán và hệ thống thông tin quản lý. Mục tiêu của KTQT là cung cấp thông tin tài chính và phi tài chính hỗ trợ các nhà quản lý đƣa ra các quyết định kinh doanh chính xác. Hệ thống này gắn kết chặt chẽ việc ra quyết định với chiến lƣợc của doanh nghiệp, sử dụng nguồn lực một cách hiệu quả và đảm bảo lợi ích của các bên liên quan trong doanh nghiệp.

Sự phát triển của Kế toán quản trị Liên đoàn kế toán quốc tế (IFAC, 1998) đã công bố một khuôn khổ giải thích cho sự phát triển KTQT ở Mỹ và các quốc gia Châu Âu. Khuôn khổ đã mô tả sự phát triển của KTQT thành bốn giai đoạn dựa trên mức độ phức tạp và mục đích của KTQT, cụ thể:  Giai đoạn 1 (trƣớc năm 1950): Trọng tâm trong giai đoạn này là việc tính toán chi phí sản xuất sản phẩm và kiểm soát bằng cách sử dụng dữ liệu báo cáo tài chính. Các kỹ thuật phân tích tài chính đƣợc sử dụng rộng rãi trong giai đoạn này.  Giai đoạn 2 (1950-1965): Trọng tâm của giai đoạn này là lập kế hoạch và kiểm soát với đặc trƣng là những kỹ thuật hỗ trợ phân tích ra quyết định.

Các kỹ thuật KTQT phổ biến bao gồm chi phí định mức, phân tích quan hệ giữa chi phí, sản lƣợng, lợi nhuận (CVP), phân tích điểm hoà vốn, và kế toán trách nhiệm.  Giai đoạn 3 (1965-1985): Trọng tâm giai đoạn này là giảm lãng phí bằng cách cắt giảm những hoạt động không tạo ra giá trị. Giai đoạn này, môi trƣờng kinh doanh nhiều biến động và doanh nghiệp yêu cầu những thông tin chi tiết cho việc ra quyết định. Vì vậy, các kỹ thuật tính giá dựa trên hoạt động (ABC) và quản trị dựa trên hoạt động (ABM) là những kỹ thuật điển hình trong giai đoạn này.

 Giai đoạn 4 (từ những năm 1985 trở về sau): Giai đoạn này trọng tâm KTQT hƣớng đến việc tạo ra các giá trị và hỗ trợ xây dựng chiến lƣợc bằng cách sử các kỹ thuật phân tích khách hàng, đối thủ cạnh tranh, thị trƣờng và sự cải tiến của doanh nghiệp. Các kỹ thuật KTQT nhƣ sản xuất tinh gọn (JIT), thẻ điểm cân bằng (BSC) và KTQT chiến lƣợc đã đƣợc phát trong giai đoạn này. Nishimura (2003) đã mô tả sự phát triển của KTQT dành riêng cho các quốc gia châu Á dựa trên quan điểm từ quản lý dựa trên chi phí đến quản lý dựa trên lợi nhuận. Cụ thể, sự phát triển của KTQT vẫn trải qua bốn giai đoạn lần lƣợt là KTQT sơ khai, KTQT truyền thống, KTQT định lƣợng, và KTQT tích hợp.

 Giai đoạn 1: đƣợc gọi là KTQT sơ khai hoặc là KTQT phi hệ thống. Trong giai đoạn này hoạt động kinh doanh đƣợc quản lý thông qua các chỉ số tài chính 11 hoặc phân tích so sánh để đáp ứng các yêu cầu quản lý và kiểm soát. Một số phƣơng pháp trong giai đoạn này nhƣ phân tích tỷ số tài chính, chi phí thực tế.  Giai đoạn 2: đƣợc gọi là KTQT truyền thống, hoạt động kiểm soát chi phí là một đặc tính quan trọng trong giai đoạn này.

Các kỹ thuật KTQT truyền thống trong giai đoạn này mang tính chiến thuật để quản lý kinh doanh vì chúng tập trung chủ yếu vào việc nâng cao hiệu quả và cải thiện năng suất nhƣ dự toán, chi phí định mức, phân tích C-V-P, và kế toán trách nhiệm.  Giai đoạn 3: đƣợc gọi là KTQT theo định lƣợng, mang đặc tính chiến thuật kết hợp với một phần tƣ duy chiến lƣợc. Giai đoạn này KTQT nhấn mạnh thông tin về môi trƣờng kinh doanh, ra quyết định và kiểm soát quá trình hoạch định lợi nhuận dựa trên việc áp dụng các công thức toán học. Một số kỹ thuật trong giai đoạn này nhƣ mô hình hàng tồn kho, phƣơng sai dự báo lợi nhuận và chi phí cơ hội.

 Giai đoạn 4: đƣợc gọi là KTQT tích hợp mang đặc tính chiến lƣợc và phát triển sau những năm 1980. Thông tin KTQT tích hợp với hệ thống kiểm soát khác nhằm giúp quản lý chi phí chiến lƣợc, tối ƣu hóa các quyết định và quản lý kinh doanh toàn cầu. Các kỹ thuật KTQT phát triển trong giai đoạn này nhƣ chi phí mục tiêu, chi phí dựa trên hoạt động, phân tích vòng đời sản phẩm, thẻ điểm cân bằng. Kế toán quản trị truyền thống và kế toán quản trị đương đại 1.

Sự chuyển đổi trong vận dụng kỹ thuật kế toán quản trị Theo Alam và Hossainn (2021) việc vận dụng KTQT cần thích ứng với bối cảnh môi trƣờng toàn cầu và nền kinh tế số, vai trò của KTQT đang có xu hƣớng thay đổi từ tổ chức và kiểm soát sang hoạch định chiến lƣợc. Một số học giả cho rằng việc phát triển các kỹ thuật KTQT đƣơng đại là kết quả tất yếu bởi sự thúc đẩy của môi trƣờng kinh doanh, công nghệ, và nhu cầu quản lý nhằm giúp giải quyết những thách thức trong doanh nghiệp mà những kỹ thuật KTQT truyền thống không thể xử lý (Johnson và Kaplan, 1987; Kamal, 2015; Sarchah và cộng sự, 2019). Tuy nhiên, Bromwich và Bhimani (1989) nhận thấy việc phát triển những kỹ thuật mới trong KTQT có thể đƣợc tiến hành theo cách ―tiến hóa‖, nghĩa là vẫn dựa trên các kỹ thuật KTQT truyền thống trƣớc đó thay vì lựa chọn thay thế triệt để. 12 Tƣơng tự, Davila và Foster (2007) cho rằng các kỹ thuật KTQT đƣơng đại đóng vai trò bổ sung nhƣng không thể thay thế cho các kỹ thuật KTQT truyền thống.

Lapsley và Oldfield (1999) chỉ ra việc vận dụng KTQT truyền thống đƣợc coi là năng lực bắt buộc của các tổ chức để bắt đầu quá trình chuyển đổi. Từ những quan điểm trên, luận án cho rằng những kỹ thuật KTQT truyền thống nên đƣợc xem là nền tảng cơ bản cho sự phát triển của những kỹ thuật KTQT đƣơng đại. Đồng thời, những kỹ thuật KTQT đƣơng đại là sự phát triển tiếp nối gắn liền với sự thay đổi của thời đại, nhƣng giữa hai hệ thống nên mang tính tƣơng hỗ hơn là sự thay thế lẫn nhau.