Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu Chương 2: Khu vực nghiên cứu, cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu Chương 3: Ảnh hưởng của BĐKH đến tài nguyên du lịch tự nhiên và hoạt động du lịch tại vịnh Hạ Long, đề xuất một số giải pháp thích ứng. Kết luận Tài liệu tham khảo 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan tài liệu 1.
Nghiên cứu trên thế giới Năm 1988, IPCC ra đời với nhiệm vụ tìm hiểu các nguy cơ của BĐKH gây ra bởi con người, đánh dấu bước quan trọng về nhận thức và hành động của toàn thế giới. Các báo cáo chuyên ngành của IPCC phân tích những nguyên nhân, hậu quả gây ra do BĐKH, là cơ sở lý thuyết quan trọng được đưa ra thảo luận và làm căn cứ tại các hội nghị toàn cầu về BĐKH. Theo đó, xu thế chung là nhiệt độ trung bình trên toàn thế giới tăng lên 0,60C (+/- 0,20C), nhiệt độ trên đất liền tăng nhiều hơn trên biển, thập kỷ 90 là thập kỷ nóng nhất trong thiên niên kỷ vừa qua”. Năm 2007, Trung tâm Di sản Thế giới của UNESCO, hướng dẫn của Ủy ban Di sản thế giới và trong hợp tác với các đối tác khác nhau và các cơ quan tư vấn (Hội đồng Di tích và Di chỉ Quốc tế, ICOMOS; Liên minh Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên, IUCN và Trung tâm quốc tế về nghiên cứu bảo tồn và phục hồi các tài sản văn hóa, ICCROM), đã đưa ra nhiều sáng kiến đáng chú ý, dẫn đến sự phát triển của một chiến lược tổng thể về quản lý di sản khi đối mặt với biến đổi khí hậu.
Bên cạnh đó, một tài liệu chính sách chung về tác động của thay đổi khí hậu đối với Di sản Thế giới thuộc tính đã được thông qua bởi Đại hội đồng quốc gia thành viên tại phiên họp lần thứ 16 của mình và công nhận biến đổi khí hậu đã được công nhận là một mối đe dọa cho di sản thiên nhiên và văn hóa. Theo đó, UNESCO đã xác định một số Di sản thế giới bị đe dọa bởi biến đổi khí hậu, trong đó có khu du lịch lớn như Venice, Ý; Vườn quốc gia Kilimanjaro, Tanzania; Vườn quốc gia Sagarmatha, Nepal; và các trung tâm lịch sử của CEsky Krumlov và Prague tại Cộng hòa Séc (UNESCO, 2007b)[45]. Trong năm 2014, một phân tích toàn cầu bởi các nhà nghiên cứu tại Đại học Innsbruck và Viện Potsdam đã nghiên cứu tác động khí hậu đến các Di sản văn hóa thế giới và xác định hơn 130 Di sản có nguy cơ dài hạn từ mực nước biển dâng, trong đó có các hang động Elephanta của Ấn Độ, vịnh Mont-Saint-Michel của Pháp và Khu Khảo cổ của Carthage ở Tunisia (Marzeion và 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Hiện nay có hơn 1000 Di sản thế giới ở 163 quốc gia và một rất nhiều trong số đó là các điểm du lịch quan trọng.
Năm 2014, nghiên cứu của UNESCO về 22 loại tác động được báo cáo hầu hết tại các địa điểm di sản thế giới thống kê từ năm 1979-2013 cho thấy thiệt hại % do ảnh hưởng của Biến đổi khí hậu đến các di sản như sau: Châu phi 21-30%, A rập (31-40%), Châu Á - Thái Bình Dương (41-60%), Châu Âu và Châu Mỹ (61- 75%), Mỹ La tinh và Caribbean (76-100%). Trong đó, chủ yếu thiệt hại về cơ sở hạ tầng giao thông vận tải, nhà ở, hoạt động du lịch, giải trí. Cũng trong năm 2014, liên minh Quốc tế về Bảo tồn thiên nhiên (IUCN) và Di sản thế giới đã tuyên bố biến đổi khí hậu là mối đe dọa tiềm năng nghiêm trọng nhất đối tự nhiên các Di sản thế giới trên toàn thế giới (Osipova et al. Các tác động trực tiếp và gián tiếp của biến đổi khí hậu có thể biểu hiện một mối đe dọa đến giá trị nổi bật toàn cầu, tính toàn vẹn và xác thực của các Di sản.
BĐKH có thể sẽ làm trầm trọng thêm căng thẳng hiện có và mang lại tác động trực tiếp của riêng nó. Mực nước biển dâng, nhiệt độ cao hơn, thay đổi môi trường sống và thường xuyên hơn các sự kiện thời tiết khắc nghiệt như bão, lũ lụt và hạn hán, làm thay đổi hoặc suy giảm các thuộc tính tự nhiên vốn có của các di sản thế giới, cũng là những khu du lịch nổi tiếng [47]. Năm 2014, UNESCO cũng công bố Báo cáo số 37 hướng dẫn cho các Di sản thế giới phân tích các mối đe dọa biến đổi khí hậu và lựa chọn những giải pháp thích ứng cho mục tiêu quản lý của mình. Hướng dẫn cho phép các nhà quản lý di sản chú ý đến yếu tố biến đổi khí hậu vào quản lý và lập kế hoạch hành động quản lý hiệu quả [48].
Theo IPCC (2014) [42], ngành du lịch chịu nhiều tác động trực tiếp và gián tiếp của BĐKH. Nước biển dâng cao và đại dương có tính axit hơn sẽ đe dọa đến cơ sở hạ tầng du lịch ven biển và các điểm tham quan tự nhiên. Những tác động chính của BĐKH đến ngành du lịch: - Các công trình trên các bãi biển phải dần dần nâng cấp để thích ứng với mực NBD. - Một số bãi biển sẽ trở lên sâu hơn và sóng biển cao hơn.
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Đối với du lịch sinh thái: các đơn vị tổ chức du lịch và người du lịch có thể gặp nhiều trở ngại, rủi ro hơn và chi phí chắc chắn sẽ tăng lên. Các yếu tố khí hậu được xác định là có ảnh hưởng lớn nhất đối với ngành du lịch là nhiệt độ, ánh nắng mặt trời, bức xạ, lượng mưa, gió, độ ẩm và s ương mù [42]. Các yếu tố này cần được đo lường và đánh giá vì nó có ý nghĩ a quan trọng đối với sức khỏe của con người và là nguồn lực quan trọng đối với ngành du lịch. Một trong những nghiên cứu đầu tiên về BĐKH và ngành du lịch là “Dự báo các ảnh hưởng của thay đổi nhiệt độ đối với ngành công nghiệp trượt tuyết ở Thụy Sỹ” [42].
Nghiên cứu cho thấy rằng, trong điều kiện nhiệt độ hiện tại và chiều dài đường tuyết là 1200m thì có đến 85% cơ hội để phục vụ cho ngành công nghiệp trượt tuyết. Tuy nhiên, nếu nhiệt độ tăng 20C, khả năng này chỉ còn 65%. Điều này cho thấy nhiệt độ tăng có tác động nghiêm trọng đối với sự phát triển của ngành công nghiệp trượt tuyết của khu vực. Năm 2016, UNESCO cũng công bố báo cáo nghiên cứu của Liên hiệp hội các nhà khoa học vì một hành tinh khỏe và thế giới an toàn hơn (Union of concerned scientist-Science for a healthy planet and safer world) về chủ đề Di sản thế giới và du lịch trong BĐKH, trong đó có nghiên cứu điển hình tại Hội An của Việt Nam.
Báo cáo đã khẳng định rằng: “Biến đổi khí hậu nhanh chóng trở thành một trong những rủi ro quan trọng nhất đối với các di sản thế giới trên toàn cầu” [45]. Bây giờ biển đang tăng, nhiệt độ cao hơn, tăng cường các sự kiện thời tiết và các tác động khí hậu khác đe doạ nhiều địa điểm này và các nền kinh tế địa phương phụ thuộc vào chúng. Báo cáo này cung cấp tổng quan về sự gia tăng tính dễ tổn thương của các di sản thế giới đến khí hậu thay đổi tác động và những hàm ý tiềm ẩn cho và của du lịch toàn cầu. Nó cũng kiểm tra mối quan hệ chặt chẽ giữa di sản thế giới và du lịch, và sự thay đổi khí hậu có khả năng như thế nào làm trầm trọng thêm các vấn đề gây ra bởi du lịch không theo kế hoạch phát triển và không kiểm soát được hoặc quản lý kém, cũng như các mối đe dọa và căng thẳng khác.
Du lịch cũng có thể đóng một vai trò tích cực trong việc giúp đỡ đảm bảo tương lai của nhiều Di sản thế giới trong một khí hậu thay đổi. Mục tiêu của báo cáo là cung cấp, cập nhật thông tin và cơ sở cho hành động BĐKH với du lịch và di sản thế giới sau khi Hiệp định Paris được thông qua bởi Hội nghị của các bên tham gia Công ước khung của 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Liên hợp quốc về BĐKH vào tháng 12/2015 và Chương trình nghị sự 2030 cho phát triển bền vững, được thông qua bởi Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc vào tháng 10/2015. Nghiên cứu trong nước Một số công trình nghiên cứu trong nước về ảnh hưởng của BĐKH đến du lịch đã được thực hiện như: Công trình nghiên cứu “Những hậu quả của biến đổi khí hậu với phát triển du lịch ở Việt Nam” do PGS.TS Phạm Trung Lương, Viện nghiên cứu phát triển du lịch, thực hiện. Kết quả nghiên cứu đã đưa ra một số nhận định về ảnh hưởng của BĐKH đến hoạt động du lịch và giải pháp ứng phó tại Việt Nam.
Nghiên cứu được trình bày tại diễn đàn Phát triển Mê Kông “Biến đổi khí hậu: Hậu quả và thách thức với các quốc gia” do Ngân Hàng Châu Á phối hợp với Bộ Kế hoạch Đầu tư tổ chức tháng 5/2007 [20]. Theo kết quả nghiên cứu đã đưa ra, BĐKH tác động trực tiếp đến cơ sở hạ tầng du lịch, hoạt động lữ hành và đặc biệt là tài nguyên du lịch, yếu tố nền tảng cho phát triển du lịch. Năm 2010, tác giả Nguyễn Việt, Viện khí tượng và thủy văn Trung ương đã công bố kết quả nghiên cứu của mình về Tác động của biến đổi khí hậu với ngành du lịch miền Trung và biện pháp ứng phó [37]. Trong nghiên cứu của mình, tác giả đã đưa ra một số đánh giá về tác động của biến đổi khí hậu đối với ngành du lịch miền Trung như sau: Do nước biển dâng cao, một số vùng ven biển của các tỉnh miền Trung bị ngập, trong đó có các cơ sở du lịch, nếu không kịp thời điều chỉnh.
Một số nhà nghỉ gần biển sẽ bị hư hại do sạt lở, các bãi tắm bị xâm thực mạnh. Các tour du lịch sinh thái trong vùng đầm phá không thực hiện được do bị ngập sâu, một số điểm du lịch sinh thái rừng ngập mặn như Rú Chá, cửa sông Bu Lu, dọc sông Ô Lâu có khả năng biến mất. Xu thế tăng lượng mưa trong thời kỳ mưa lũ và giảm lượng mưa trong thời kỳ ít mưa đặt ra vấn đề tính toán cấp thoát nước trong khu du lịch. Cao độ nền móng, khẩu độ cống rãnh thoát nước phải điều chỉnh cho phù hợp.
Tình trạng hạn hán sẽ gay gắt hơn. Nguồn cấp nước trong mùa khô phải được tính đến, nhất là vùng Nam Trung Bộ, nơi mà tình trạng sa mạc hóa đang đe dọa.