Tài liệu Kinh tế: Ảnh hưởng của bất định tỷ giá hối đoái đến đầu tư trực

Nghiên cứu tác động của biến động tỷ giá đến FDI và vai trò điều tiết của phát triển tài chính trong thu hút vốn đầu tư nước ngoài.

• Tác giả: Lê Thông Tiến
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Minh Sáng
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Bất Định Tỷ Giá Hối Đoái Đến Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài: Vai Trò Của Phát Triển Tài Chính
• Loại tài liệu: Luận án Tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Khái niệm và tầm quan trọng của bất định tỷ giá hối đoái

Bất định tỷ giá hối đoái là hiện tượng biến động không dự đoán được giá trị đồng tiền của một quốc gia so với đồng tiền nước khác. Hiện tượng này đã trở thành một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quyết định đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của các nhà đầu tư quốc tế. Sự không ổn định của tỷ giá tạo ra những rủi ro tài chính đáng kể, làm tăng chi phí giao dịch và giảm lợi nhuận dự kiến. Đặc biệt, trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, các nhà đầu tư phải cân nhắc kỹ lưỡng tác động của biến động tỷ giá đối với hiệu quả kinh tế và lợi nhuận của dự án đầu tư. Nhận thức về tầm quan trọng này đã dẫn đến nhu cầu nghiên cứu sâu sắc về mối quan hệ giữa bất định tỷ giá hối đoái và dòng vốn đầu tư nước ngoài.

1.1. Định nghĩa bất định tỷ giá hối đoái

Bất định tỷ giá hối đoái được định nghĩa là độ biến động của tỷ giá trong thời kỳ nhất định, thường được đo lường bằng phương sai hoặc độ lệch chuẩn của logarit tỷ giá hối đoái. Biến động này có thể phát sinh từ các yếu tố vĩ mô như lạm phát, lãi suất, chính sách tiền tệ, hoặc các sốc kinh tế ngoài dự kiến.

1.2. Tầm quan trọng trong đầu tư quốc tế

FDI là một nguồn vốn chiến lược cho các quốc gia đang phát triển. Sự không ổn định của tỷ giá hối đoái có thể làm giảm sự hấp dẫn của các dự án đầu tư, khiến các nhà đầu tư quốc tế lựa chọn các thị trường ổn định hơn, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ phát triển kinh tế của quốc gia.

II. Tác động của bất định tỷ giá đến FDI theo các chế độ tỷ giá khác nhau

Nghiên cứu cho thấy tác động của bất định tỷ giá hối đoái đến đầu tư trực tiếp nước ngoài có sự khác biệt đáng kể giữa các chế độ tỷ giá. Ở các quốc gia áp dụng chế độ tỷ giá neo mềm, bất định tỷ giá thường có tác động cùng chiều với xác suất cao hơn, vì chế độ này cung cấp một mức độ ổn định nhất định giúp nhà đầu tư dự báo tốt hơn. Ngược lại, ở các quốc gia áp dụng chế độ tỷ giá thả nổi, bất định tỷ giá có xu hướng tác động nghịch chiều đến FDI, khi sự biến động lớn hơn tạo ra những rủi ro khó kiểm soát. Sự khác biệt này phản ánh các cơ chế điều chỉnh khác nhau và mức độ bảo vệ mà mỗi chế độ tỷ giá có thể cung cấp cho các nhà đầu tư nước ngoài.

2.1. Tác động dưới chế độ tỷ giá neo mềm

Dưới chế độ tỷ giá neo mềm, ngân hàng trung ương duy trì một mức tỷ giá tương đối ổn định. Điều này giúp giảm bất định tỷ giá hối đoái, tạo môi trường lành mạnh hơn cho FDI. Nhà đầu tư có thể dễ dàng dự báo chi phí và lợi nhuận, do đó, chế độ này thường thu hút được lượng đầu tư trực tiếp nước ngoài lớn hơn.

2.2. Tác động dưới chế độ tỷ giá thả nổi

Dưới chế độ tỷ giá thả nổi, bất định tỷ giá hối đoái có thể lớn hơn, tạo ra những thách thức lớn cho nhà đầu tư. Tuy nhiên, chế độ này cho phép tỷ giá tự điều chỉnh theo điều kiện thị trường, có thể giúp đạt được trạng thái cân bằng dài hạn tốt hơn cho nền kinh tế.

III. Vai trò của phát triển tài chính trong giảm thiểu tác động tiêu cực

Phát triển tài chính đóng một vai trò then chốt trong việc giảm thiểu tác động của bất định tỷ giá hối đoái đến FDI. Một hệ thống tài chính phát triển và hoàn chỉnh cung cấp các công cụ và dịch vụ để nhà đầu tư quản lý rủi ro biến động tỷ giá hiệu quả hơn, chẳng hạn như hợp đồng kỳ hạn, quyền chọn tiền tệ, và các công cụ phòng ngừa rủi ro khác. Ngoài ra, phát triển tài chính cải thiện tiếp cận vốn, giảm chi phí giao dịch, và tăng cường độ tin cậy vào hệ thống tài chính. Các quốc gia có thị trường tài chính phát triển và các định chế tài chính vững mạnh có thể tạo ra một tác động tương tác tích cực, làm giảm hoặc thậm chí đảo chiều tác động tiêu cực của bất định tỷ giá.

3.1. Công cụ quản lý rủi ro tỷ giá

Hệ thống tài chính phát triển cung cấp công cụ phòng ngừa rủi ro như hợp đồng kỳ hạn, quyền chọn tiền tệ, và các sản phẩm tài chính phái sinh khác. Những công cụ này giúp nhà đầu tư giảm thiểu rủi ro tỷ giá hối đoái, làm cho các dự án FDI trở nên hấp dẫn hơn và rủi ro thấp hơn.

3.2. Tác động tương tác giữa phát triển tài chính và bất định tỷ giá

Ảnh hưởng tương tác giữa phát triển tài chính và bất định tỷ giá hối đoái cho thấy rằng ở những quốc gia có thị trường tài chính phát triển, tác động tiêu cực của bất định tỷ giá được giảm thiểu đáng kể. Điều này chứng tỏ rằng phát triển tài chính là một yếu tố miễn dịch quan trọng giúp FDI ít bị ảnh hưởng bởi biến động tỷ giá hối đoái.

IV. Những hàm ý chính sách và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả nghiên cứu, các quốc gia cần có những chính sách khác nhau tùy thuộc vào chế độ tỷ giá hối đoái mà họ đang áp dụng. Đối với các quốc gia áp dụng chế độ tỷ giá neo mềm, cần tăng cường kiểm soát chặt chẽ bất định tỷ giá hối đoái và đẩy mạnh phát triển tài chính thông qua xây dựng thị trường tài chính sâu rộng và củng cố các định chế tài chính. Đối với các quốc gia áp dụng chế độ tỷ giá thả nổi, nên tiếp tục nới lỏng tỷ giá hối đoái và tập trung duy trì ổn định hệ thống tài chính. Bên cạnh đó, các quốc gia có thể cân nhắc việc chuyển đổi chế độ tỷ giá trong những điều kiện nhất định để tối ưu hóa đầu tư trực tiếp nước ngoài.

4.1. Chính sách cho chế độ tỷ giá neo mềm

Các quốc gia sử dụng chế độ tỷ giá neo mềm nên tập trung vào kiểm soát bất định tỷ giá hối đoái qua các chính sách tiền tệ vững chắc và phát triển tài chính mạnh mẽ. Cần xây dựng thị trường tài chính có tính thanh khoản cao, các định chế tài chính đáng tin cậy, để giúp nhà đầu tư quản lý rủi ro hiệu quả.

4.2. Chính sách cho chế độ tỷ giá thả nổi và khuyến nghị chung

Các quốc gia áp dụng chế độ tỷ giá thả nổi nên duy trì ổn định hệ thống tài chính và tiếp tục nới lỏng tỷ giá. Tất cả các quốc gia cần nhận thức rằng phát triển tài chính là chìa khóa để giảm thiểu tác động tiêu cực của bất định tỷ giá hối đoái đến FDI và tăng trưởng kinh tế dài hạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU Giới thiệu: chương này trình bày lý do chọn đề tài và xác định các vấn đề trọng tâm của luận án. Trong nội dung chương này, luận án sẽ lược khảo các lý thuyết và các trường phái nghiên cứu để tìm ra khoảng trống nghiên cứu và làm rõ mục tiêu nghiên cứu. Từ cơ sở đó, luận án sẽ xác định đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu phù hợp. Lý do lựa chọn đề tài nghiên cứu Việc thúc đẩy sự gia tăng mạnh mẽ của các dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (Foreign Direct Investment - FDI) đóng vai trò quan trọng không chỉ ở các nền kinh tế phát triển mà còn ở các nền kinh tế mới nổi, từ đó, hội nhập tài chính quốc tế về cơ bản trở nên ngày càng sâu rộng hơn (Lane & Ferretti, 2018; Taşdemir & Özmen, 2018).

Về thực tiễn theo số liệu được thu thập từ Ngân hàng Thế giới (World Bank), các dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài toàn cầu giảm mạnh kể từ cuộc khủng hoảng tài chính giai đoạn 2007-2008, với 3.134 tỷ USD vào năm 2007 xuống còn 1.447 tỷ USD vào năm 2009. Mặc dù sau đó đã có sự phục hồi dần cho đến năm 2016 với 2.726 tỷ USD, nhưng đầu tư trực tiếp nước ngoài toàn cầu lại sụt giảm nghiêm trọng vào năm 2018, chỉ còn 886 tỷ USD và chỉ bằng số liệu năm 2001. Những năm gần đây mặc dù có xu hướng phục hồi, nhưng dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài toàn cầu vẫn chưa thể có sự gia tăng mạnh mẽ một cách liên tục. Cho đến năm 2020, số liệu dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài toàn cầu vẫn chỉ dừng ở mức 1.195 tỷ USD, chỉ bằng một phần ba so với năm 2007.

Việc nghiên cứu các yếu tố quyết định đến dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đã trở nên rất đáng quan tâm trong lĩnh vực kinh tế vĩ mô quốc tế (Tien và cộng sự, 2022; Haque và cộng sự, 2022; Havi, 2021; Taşdemir & Özmen, 2018; Avdjiev và cộng sự, 2017; Forbes & Warnock, 2012). Mối quan hệ giữa tạp giữa các biến số vĩ mô đến đầu tư trực tiếp nước ngoài đòi hỏi các nghiên cứu cần được xây dựng xoay quanh các trọng tâm lý thuyết nền sẵn có. Xét ở bình diện quốc tế, rủi ro từ những bất định vĩ mô mà điển hình là rủi ro tỷ giá có thể ảnh hưởng đáng kể đến các quyết định đầu tư trực tiếp nước ngoài. Các tài liệu hiện 2 có về ảnh hưởng của bất định tỷ giá đối với đầu tư trực tiếp nước ngoài không thực sự đồng nhất, bao gồm cả những tác động ngược chiều (Nadine và cộng sự, 2021; Moraghen và cộng sự, 2021; Nguyen & Cieślik, 2021; Ramzan, 2021; Jamal & Bhat, 2022), cùng chiều (Balaban và cộng sự, 2019; Shetty và cộng sự, 2019; Havi, 2021; Huong và cộng sự, 2021) và thậm chí là không ảnh hưởng (Moraghen và cộng sự, 2020; Zerrin, 2018).

Hầu hết những nghiên cứu trước đây đều áp dụng phương pháp tần suất (frequentist) trong việc kiểm định ý nghĩa thống kê của tác động này. Tuy nhiên, lập luận ủng hộ cho các bằng chứng thực nghiệm trên được dựa trên hai lý thuyết chủ yếu là lý thuyết về tính linh hoạt của sản xuất và lý thuyết lo ngại rủi ro. Cả hai lý thuyết đều không trực tiếp đề cập đến chế độ tỷ giá mà các quốc gia đang theo đuổi. Sự phát triển hơn về mặt lập luận dẫn đến sự ra đời và phát triển của mô hình quyền chọn thực, được phát triển và phổ biến rộng rãi hơn bởi Dixit & Pindyck (1994).

Các hướng tiếp cận mô hình quyền chọn thực đều đưa đến một nhận định thú vị. Nhận định này bao gồm sự thừa nhận ảnh hưởng cùng chiều và ngược chiều có thể xảy ra đồng thời tại một quốc gia dưới những điều kiện khác nhau và mức độ bất định cao hay thấp của tỷ giá hối đoái là một trong những điều kiện đó. Lập luận này đã tạo tiền đề để các bằng chứng thực nghiệm có thể đến gần hơn với nhóm quốc gia có chế độ tỷ giá trung gian. Các chế độ mà ở đó, việc điều hành tỷ giả thả nổi trong một số giai đoạn, nhưng cố định trong một số giai đoạn khác.

Về mặt quản lý, việc lựa chọn các chế độ tỷ giá ở mỗi quốc gia liệu có thể tạo ra những khác biệt về chiều hướng ảnh hưởng của bất định tỷ giá đến đầu tư trực tiếp nước ngoài. Một số nghiên cứu đã đưa vào chế độ tỷ giá, dưới dạng một biến độc lập, và xem xét ảnh hưởng đến FDI (Harms & Knaze, 2021; Eregha, 2020; Taşdemir & Özmen, 2018; Obstfeld và cộng sự, 2019; Ghosh và cộng sự, 2014; Abbott và cộng sự, 2012). Tuy nhiên, chế độ quản lý tỷ giá phức tạp hơn rất nhiều khi ranh giới giữa cố định và thả nổi mong manh hơn, như với chế độ tỷ giá neo mềm mà hầu hết các quốc gia theo đuổi. Rhadbane & Moudden (2022) là nghiên cứu hiếm hoi có nhận định thực nghiệm về tác động của bất định tỷ giá hối đoái đến đầu tư trực tiếp nước ngoài ở hai chế độ tỷ giá hối đoái neo mềm và thả nổi.

Kết luận của Rhadbane & Moudden (2022) cho thấy 3 dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài phản ứng ngược chiều với bất định tỷ giá hối đoái ở Maroc với chế độ tỷ giá neo mềm và phản ứng cùng chiều ở Thổ Nhĩ Kỳ với chế độ tỷ giá thả nổi. Tuy nhiên, kết luận của Rhadbane & Moudden (2022) chỉ dừng lại ở góc độ hai quốc gia là Maroc và Thổ Nhĩ Kỳ. Do đó, bằng chứng tìm thấy của Rhadbane & Moudden (2022) có tính thuyết phục chưa đủ mạnh mẽ. Hơn nữa, phát triển tài chính không hoàn toàn tách rời chế độ tỷ giá trong mối quan hệ giữa bất định tỷ giá hối đoái và FDI.

Khi đối mặt với các bất định, các tập đoàn đa quốc gia sẽ có những động thái phòng ngừa rủi ro. Hiển nhiên, sự đa dạng và hiệu quả của các công cụ phòng ngừa rủi ro phụ thuộc vào sự phát triển hệ thống tài chính của một quốc gia (Mohanty, 2013; Allen & Santomero, 1998). Tuy nhiên về thực nghiệm, chỉ một số ít nghiên cứu có cung cấp được bằng chứng cho thấy sự phát triển tài chính ở các nền kinh tế tiếp nhận thực sự có thể thay đổi tác động của bất định tỷ giá hối đoái lên đầu tư trực tiếp nước ngoài (Ezekiel & Temidayo, 2023; Jehan & Hamid, 2017; Khraiche & Gaudette, 2013). Tuy nhiên, các kết quả nghiên cứu của các tác giả không đồng nhất.

Khraiche & Gaudette (2013) cho rằng trình độ phát triển tài chính cao hơn ở quốc gia nhận đầu tư có xu hướng giảm bớt ảnh hưởng cùng chiều của bất định tỷ giá. Trong khi đó, Jehan & Hamid (2017) và Ezekiel & Temidayo (2023) cho thấy phát triển tài chính giúp giảm tác động ngược chiều của bất định tỷ giá. Hạn chế của các nghiên cứu là được thực nghiệm tại các quốc gia mới nổi (Khraiche & Gaudette, 2013) và đang phát triển (Jehan & Hamid, 2017; Ezekiel & Temidayo, 2023) nên chưa cho thấy sự can thiệp ẩn của chế độ tỷ giá hối đoái. Mặt khác, thước đo đáng tin cậy về phát triển tài chính vẫn còn đang hoàn thiện và do đó những kết quả nghiên cứu phần nào bị giới hạn.

Bộ dữ liệu phát triển tài chính đa chiều được phát triển bởi Čihák và cộng sự (2012), và tiếp tục được mở rộng bởi Svirydzenka (2016) đã mở ra nhiều cơ hội để tìm hiểu thêm về các kết quả thực nghiệm này. Sau khi lược khảo các cơ sở lý thuyết và những tranh luận còn tồn đọng, luận án nhìn nhận tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu về vai trò điều tiết của phát triển tài chính đối với ảnh hưởng của bất định tỷ giá hối đoái đến đầu tư trực tiếp nước ngoài ở cả hai phương diện lý luận và thực tiễn. 4 Về phương diện lý luận, luận án lựa chọn đề tài nghiên cứu vì ba nguyên nhân chủ yếu, bao gồm sự thiếu hụt bằng chứng thực nghiệm phù hợp với mô hình quyền chọn thực gần đây về khả năng tồn tại của cả ảnh hưởng cùng chiều và ngược chiều của bất định tỷ giá; các kết quả nghiên cứu chưa phản ánh rõ sự khác biệt giữa những chế độ tỷ giá trung gian; và bằng chứng thực nghiệm rời rạc về vai trò trung gian của phát triển tài chính với chế độ tỷ giá mà các quốc gia lựa chọn. Thứ nhất, ảnh hưởng của bất định tỷ giá đến đầu tư trực tiếp nước ngoài dường như không chỉ là cùng chiều hoặc ngược chiều đơn nhất, đặc biệt đối với những quốc gia có chế độ tỷ giá trung gian.

Mặc dù, các lập luận về mặt lý thuyết ban đầu chỉ xoay quanh mối quan hệ đơn chiều giữa bất định tỷ giá hối đoái và đầu tư trực tiếp nước ngoài, dựa vào lý thuyết về tính linh hoạt trong sản xuất và lý thuyết lo ngại rủi ro. Những bằng chứng thực nghiệm ủng hộ cho các lập luận này chủ yếu được kiểm định theo phương pháp tần suất (frequentist), và vì thế, sự hiểu biết về tác động của bất định tỷ giá hối đoái bằng cách bác bỏ giả thuyết H0 sẽ chỉ ủng hộ cho một trong hai quan điểm lý thuyết về tính linh hoạt trong sản xuất và lý thuyết lo ngại rủi ro. Cần có một cách tiếp cận phù hợp hơn với lý thuyết hiện đại về mô hình quyền chọn thực, khi ảnh hưởng cùng chiều hoặc ngược chiều sẽ nổi trội trong một số điều kiện nhất định, nhưng có thể chúng sẽ cùng tồn tại. Phương pháp kiểm nghiệm thuận lợi hơn với mô hình quyền chọn thực, hoàn thiện hơn các tranh luận đối với chế độ tỷ giá trung gian, được luận án tiếp cận là phương pháp Bayes.

Phương pháp Bayes sẽ có thể cung cấp một mật độ phân phối xác suất hậu nghiệm để chỉ ra xác suất các chiều hướng có thể xảy ra, và do đó, ngày một trở nên phổ biến trong thời gian gần đây. Sự khó khăn trong việc tiếp cận các chế độ tỷ giá trung gian một phần cũng xuất phát từ hạn chế của dữ liệu về đối tượng và độ dài thời gian của mẫu quan sát. Phương pháp Bayes có thể mô phỏng hành vi các dữ liệu để tạo ra các ước lượng đảm bảo tính vững cho các đo lường thống kê theo định lý giới hạn trung tâm. Do đó, một số khía cạnh hẹp trong khoảng trống nghiên cứu trước đây cần được tìm hiểu sâu sắc hơn về mặt lý luận và thực nghiệm.