Nghiên cứu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến sản xuất lúa tại xã Lam Sơn, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn

Luận văn phân tích ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến sản xuất lúa tại xã Lam Sơn, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn, đề xuất giải pháp thích ứng hiệu quả.

• Tác giả: Hoàng Đỗ Quỳnh
• Người hướng dẫn: Th.S Đặng Thị Bích Huệ
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến sản xuất lúa trên địa bàn xã Lam Sơn, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.1.1. Một số vấn đề cơ bản về biến đổi khí hậu
• 2.1.1.1. Khái niệm khí hậu, thời tiết, biến đổi khí hậu
• 2.2. Cơ sở thực tiễn của đề tài
• 2.2.1. Tác động của BĐKH đến sản xuất lúa gạo trên thế giới
• 2.2.2. Tác động của BĐKH đến sản xuất lúa gạo tại Việt Nam
• 2.2.3. Tác động của BĐKH đến sản xuất lúa gạo tại Bắc Kạn
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp điều tra thu thập số liệu
• 3.3.2. Phương pháp xử lí, phân tích số liệu
• 3.3.3. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Tổng quan về địa bàn nghiên cứu
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 4.2. Thực trạng sản xuất lúa của người dân trên địa bàn nghiên cứu
• 4.2.1. Tình hình sản xuất lúa trên địa bàn xã
• 4.2.2. Tình hình sản xuất lúa của các hộ điều tra
• 4.2.3. Diễn biến của thời tiết, khí hậu trong 03 năm qua trên địa bàn xã Lam Sơn
• 4.2.3.1. Diễn biến nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa trung bình giai đoạn 2015-2017
• 4.2.3.2. Diễn biến độ ẩm trung bình giai đoạn 2015-2017
• 4.2.3.3. Diễn biến lượng mưa trung bình giai đoạn 2015-2017
• 4.3. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến đời sống của người dân xã Lam Sơn
• 4.3.1. Dịch bệnh và sâu bệnh
• 4.3.2. Thời vụ gieo trồng
• 4.3.3. Nguồn nước cho sản xuất lúa
• 4.3.4. Những thay đổi trong sản xuất lúa nhằm thích ứng với BĐKH
• 4.3.5. Một số giải pháp ứng phó, thích ứng với BĐKH trong sản xuất lúa tại xã Lam Sơn
• 4.3.5.1. Giải pháp về nguồn nhân lực
• 4.3.5.2. Giải pháp về đất đai
• 4.3.5.3. Giải pháp về giáo dục và truyền thông
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Đối với Chính quyền và đoàn thể địa phương
• 5.2. Đối với người dân địa phương
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến sản xuất lúa

Biến đổi khí hậu (biến đổi khí hậu) đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là sản xuất lúa tại xã Lam Sơn, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn. Nhiệt độ tăng cao, lượng mưa không ổn định và các hiện tượng thời tiết cực đoan đã ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất lúa. Theo số liệu thu thập được, năng suất lúa đã giảm từ 5-10% trong những năm gần đây do các yếu tố như hạn hán và lũ lụt. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sản lượng lúa mà còn tác động đến sinh kế của người dân trong xã. Việc thay đổi thời vụ gieo trồng cũng trở nên cần thiết để thích ứng với điều kiện khí hậu mới. Các hộ nông dân đã phải điều chỉnh lịch gieo trồng và áp dụng các biện pháp canh tác mới nhằm giảm thiểu thiệt hại do thiên tai.

1.1. Tình hình sản xuất lúa tại xã Lam Sơn

Sản xuất lúa tại xã Lam Sơn chủ yếu dựa vào điều kiện tự nhiên và khí hậu. Theo thống kê, diện tích đất canh tác lúa tại xã đã giảm do sự xâm lấn của các loại cây trồng khác và sự thay đổi khí hậu. Năng suất lúa trung bình hàng năm dao động từ 4-5 tấn/ha, tuy nhiên, trong những năm gần đây, năng suất này đã có xu hướng giảm. Các hộ nông dân cho biết rằng họ gặp khó khăn trong việc duy trì sản xuất do sự biến đổi của thời tiết, đặc biệt là sự gia tăng của các hiện tượng như mưa lớn và hạn hán. Điều này đã dẫn đến việc nhiều hộ gia đình phải tìm kiếm các nguồn thu nhập khác để bù đắp cho sự thiếu hụt trong sản xuất lúa.

1.2. Các biện pháp ứng phó với biến đổi khí hậu

Để ứng phó với biến đổi khí hậu, người dân xã Lam Sơn đã áp dụng nhiều biện pháp khác nhau. Một trong những biện pháp chính là thay đổi giống lúa, chọn những giống có khả năng chịu hạn và ngập úng tốt hơn. Ngoài ra, việc cải thiện hệ thống tưới tiêu cũng được chú trọng nhằm đảm bảo nguồn nước cho sản xuất. Các chương trình tập huấn về kỹ thuật canh tác bền vững cũng được tổ chức để nâng cao nhận thức của người dân về tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp. Những biện pháp này không chỉ giúp tăng cường khả năng thích ứng mà còn góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững cho xã.

II. Tác động của thời tiết đến sản xuất lúa

Thời tiết có vai trò quan trọng trong sản xuất lúa. Sự biến đổi của các yếu tố thời tiết như nhiệt độ, độ ẩm và lượng mưa đã ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất lúa tại xã Lam Sơn. Nhiệt độ trung bình tăng cao đã làm giảm thời gian sinh trưởng của cây lúa, dẫn đến việc lúa chín sớm và giảm năng suất. Theo số liệu từ các cuộc khảo sát, độ ẩm đất cũng giảm đáng kể trong mùa khô, ảnh hưởng đến sự phát triển của cây lúa. Các hộ nông dân đã phải đối mặt với tình trạng thiếu nước tưới, đặc biệt trong những tháng mùa khô. Điều này đã dẫn đến việc nhiều hộ phải giảm diện tích gieo trồng hoặc chuyển sang các loại cây trồng khác có khả năng chịu hạn tốt hơn.

2.1. Diễn biến thời tiết trong giai đoạn 2015 2017

Trong giai đoạn 2015-2017, xã Lam Sơn đã trải qua nhiều biến động về thời tiết. Nhiệt độ trung bình tăng từ 0.5 đến 1 độ C, trong khi lượng mưa lại không ổn định, có năm mưa nhiều, có năm lại thiếu hụt. Sự thay đổi này đã gây ra nhiều khó khăn cho người nông dân trong việc lập kế hoạch sản xuất. Các hiện tượng như mưa lớn kéo dài và hạn hán đã xảy ra thường xuyên hơn, làm cho việc canh tác trở nên khó khăn. Nhiều hộ gia đình đã phải chịu thiệt hại nặng nề do lũ lụt, trong khi những hộ khác lại phải đối mặt với tình trạng thiếu nước tưới trong mùa khô.

2.2. Ảnh hưởng của thời tiết đến năng suất lúa

Năng suất lúa tại xã Lam Sơn đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi các yếu tố thời tiết. Theo thống kê, năng suất lúa đã giảm từ 5-10% trong những năm gần đây. Các hộ nông dân cho biết rằng họ đã phải đối mặt với nhiều khó khăn trong việc duy trì sản xuất do sự biến đổi của thời tiết. Việc thay đổi thời vụ gieo trồng và áp dụng các biện pháp canh tác mới đã trở thành một yêu cầu cấp thiết để giảm thiểu thiệt hại do thiên tai. Những thay đổi này không chỉ giúp tăng cường khả năng thích ứng mà còn góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững cho xã.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Sự biến đổi khí hậu trên toàn cầu đang hàng ngày gây ra sự nóng lên của Trái Đất, kéo theo đó là vô số hệ luỵ như băng tan, nước biển dâng cao, mưa bão, lũ lụt, cho đến các thiên tai có khả năng gây tàn phá quy mô lớn như động đất, sóng thần, hạn hán… Tất cả góp phần gây nên hậu quả là tình trạng thiếu lương thực và hàng loạt bệnh dịch ở con người và vật nuôi. Theo các nhà khoa học, chính con người với những hoạt động sản xuất công nghiệp và sinh hoạt hàng ngày là một trong những nguyên nhân chính đang gây ra sự nóng lên toàn cầu và gây ra hiệu ứng nhà kính. Sự thay đổi quy luật biểu hiện thời tiết đang ngày càng gia tăng và có tính chất bất thường hơn.

Với điều kiện khí hậu như vậy, sản xuất nông nghiệp gặp phải những khó khăn thách thức lớn. Tương lai của nguồn cung lương thực toàn cầu đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi sự biến mất nhanh chóng của nhiều loài động thực vật. Số lượng động thực vật có thể làm nguồn lương thực cho con người ngày càng ít, khiến các hệ thống sản xuất dễ bị những cú sốc như sâu bệnh, hạn hán và thời tiết khắc nghiệt do biến đổi khí hậu gây ra.000 loài thực vật có thể được sử dụng làm thực phẩm nhưng chưa đến 200 loại được tiêu thụ rộng rãi và chỉ có 9 loại chiếm phần lớn tổng sản lượng cây trồng trên thế giới. Trong hai thập kỷ qua, khoảng 20% bề mặt thảm thực vật trên trái đất giảm hiệu suất, còn ở các đại dương, 1/3 khu vực đánh cá đang bị khai thác quá mức.

Với ý nghĩa đó, sản xuất nông nghiệp cần được quan tâm trước thực trạng biến đổi khí hậu hiện nay. [11] Xã Lam Sơn là một xã miền núi thuộc huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn. Người dân sinh sống chủ yếu bằng nghề nông nghiệp, chủ yếu là trồng lúa, phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên. Tuy nhiên trong những năm gần đây, h 2 hoạt động sản xuất lúa của người dân trên địa bàn xã đang phải hứng chịu rất nhiều thiệt hại do thiên tai gây ra, có nguy cơ giảm năng suất, sản lượng lương thực, ảnh hưởng tới sinh kế của người dân.

Từ những lí do trên, tôi tiến hành thực hiện đề tài “Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến sản xuất lúa trên địa bàn xã Lam Sơn, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn” nhằm đánh giá tác động của các hiện tượng thiên tai đối với hoạt động sản xuất lúa của người dân, từ đó tạo cơ sở cho việc đề xuất những giải pháp và chiến lược hợp lí để các hộ gia đình ứng phó và thích ứng trước những diễn biến ngày càng phức tạp của BĐKH. Mục tiêu của đề tài 1. Mục tiêu chung Đề xuất được một số giải pháp nhằm ứng phó với BĐKH đến sản xuất lúa trên địa bàn nghiên cứu. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá được thực trạng sản xuất lúa của người dân trên địa bàn nghiên cứu.

- Đánh giá được ảnh hưởng của BĐKH đến hoạt động sản xuất lúa của người dân trên địa bàn nghiên cứu. - Đề xuất được một số giải pháp ứng phó, thích ứng với BĐKH trong sản xuất lúa. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Giúp bản thân có thể vận dụng những kiến thức đã học để xử lí số liệu, viết báo cáo.

- Nâng cao được năng lực cũng như rèn luyện kĩ năng của bản thân, vận dụng những kiến thức đã học vào thực tiến đồng thời bổ sung những kiến thức còn thiếu cho bản thân. - Rèn luyện kĩ năng xây dựng đề án phát triển kinh tế xã hội. Ý nghĩa trong thực tiễn Kết quả của đề tài giúp xã Lam Sơn đánh giá được thực trạng phát triển sản xuất lúa của các hộ trong bối cảnh BĐKH. Từ đó đưa ra các giải pháp phát triển phù hợp.

Ngoài ra đề tài còn làm tài liệu tham khảo cho nghiên cứu và học tập, là tài liệu tham khảo cho các cơ quan lãnh đạo, quản lý tại địa phương. h 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Một số vấn đề cơ bản về biến đổi khí hậu 2.

Khái niệm khí hậu, thời tiết, biến đổi khí hậu * Khái niệm khí hậu - Khí hậu là sự tổng hợp của thời tiết, được đặc trưng bởi các giá trị trung bình thống kê và các cực trị đo được hoặc quan trắc được của các yếu tố và hiện tượng thời tiết trong một khoảng thời gian đủ dài, thường là hàng chục năm. Một cách đơn giản, có thể hiểu khí hậu là trạng thái trung bình và những cực trị của thời tiết được xác định trên một khoảng thời gian đủ dài ở một nơi nào đó.[6] - Khí hậu là định nghĩa phổ biến về thời tiết trung bình trong khoảng thời gian dài. Thời gian trung bình chuẩn để xét là 30 năm, nhưng có thể khác tùy theo mục đích sử dụng. Khí hậu cũng bao gồm các số liệu thống kê theo ngày hoặc năm khác nhau.

Khí hậu là trạng thái trung bình của thời tiết tại một khu vực nào đó. Ví dụ như: Trong phạm vi một tỉnh, một nước, một châu lục hoặc trên toàn cầu trên cơ sở của một chuỗi dữ liệu dài (khoảng 30 năm trở lên) [1] Theo Từ điển thuật ngữ của Nhóm hội thảo đa quốc gia về biến đổi khí hậu (The Intergovernmental Panel on Climate Change - IPCC) định nghĩa như sau: Khí hậu trong nghĩa hẹp thường định nghĩa là "Thời tiết trung bình", hoặc chính xác hơn, là bảng thống kê mô tả định kì về ý nghĩa các sự thay đổi về số lượng có liên quan trong khoảng thời gian khác nhau, từ hàng tháng cho đến hàng nghìn, hàng triệu năm. Các số liệu thường xuyên được đưa ra là các biến đổi về nhiệt độ, lượng mưa và gió. Theo Tổ chức Khí tượng thế giới (World Meteorological Organization - WMO): Khí hậu là “Tổng hợp các điều h 5 kiện thời tiết ở một khu vực nhất định đặc trưng bởi thống kê dài hạn các biến số của trạng thái khí quyển ở khu vực đó”.

* Khái niệm thời tiết - Thời tiết là trạng thái tức thời của khí quyển ở một địa điểm cụ thể, được đặc trưng bởi các đại lượng đo được như nhiệt độ, độ ẩm, gió, lượng mưa… hoặc các hiện tượng quan trắc được như sương mù, dông, mưa, nắng,… [6] - Thời tiết là trạng thái khí quyển tại một điểm nhất định, được xác định bằng tổ hợp các yếu tố như: nhiệt độ, áp suất, độ ẩm, tốc độ gió, mưa. Các hiện tượng nắng, mưa, mây, gió, nóng, lạnh… thường thay đổi nhanh chóng qua từng ngày, từng tháng, từng năm. Thời tiết có thể được dự báo hàng ngày, hàng giờ hay dài hơn đến một tuần. Thời tiết là toàn bộ các hiện tượng vật lý và trạng thái lớp khí quyển gần sát mặt đất diễn ra tại một nơi nào đó trong một thời điểm xác định.Các hiện tượng vật lý như mưa, nắng, dông, bão và các trạng thái của lớp không khí được đặc trưng bởi các yếu tố như: nhiệt độ, độ ẩm, khí áp, gió thể hiện rõ nét đặc điểm thời tiết.

Các hiện tượng và trạng thái khí quyển luôn luôn biến động. Vì vậy thời tiết cũng biến đổi không ngừng. [1] * Khái niệm biến đổi khí hậu - Biến đổi khí hậu là sự thay đổi của khí hậu, được quy định trực tiếp hay gián tiếp là do hoạt động của con người làm thay đổi thành phần khí quyển, đóng góp thêm vào sự biến động khí hậu tự nhiên quan sát được trong khoảng thời gian so sánh được. [6] - Theo định nghĩa của Công ước khung Liên Hiệp Quốc (UNFCCC): Biến đổi khí hậu là sự thay đổi của khí hậu, được quy định trực tiếp hay gián tiếp là do hoạt động của con người làm thay đổi thành phần khí quyển, và đóng góp thêm vào sự biến động khí hậu tự nhiên quan sát được trong khoảng thời gian so sánh được.

h 6 Theo công ước chung của LHQ về biến đổi khí hậu: “Biến đổi khí hậu là là những biến đổi trong môi trường vật lý hoặc sinh học gây ra những ảnh hưởng có hại đáng kể đến thành phần, khả năng phục hồi hoặc sinh sản của các hệ sinh thái tự nhiên và được quản lý hoặc đến hoạt động của các hệ thống kinh tế - xã hội hoặc đến sức khỏe và phúc lợi của con người”. Theo IPCC (2007): Biến đổi khí hậu (BĐKH) là sự biến đổi trạng thái của hệ thống khí hậu, có thể được nhận biết qua sự biến đổi về trung bình và sự biến động của các thuộc tính của nó, được duy trì trong một thời gian đủ dài, điển hình là hàng thập kỷ hoặc dài hơn. Nói cách khác, nếu coi trạng thái cân bằng của hệ thống khí hậu là điều kiện thời tiết trung bình và những biến động của nó trong khoảng vài thập kỷ hoặc dài hơn, thì BĐKH là sự biến đổi từ trạng thái cân bằng này sang trạng thái cân bằng khác của hệ thống khí hậu. BĐKH hiện đại được nhận biết thông qua sự gia tăng của nhiệt độ trung bình bề mặt Trái đất, dẫn đến hiện tượng nóng lên toàn cầu.

Biểu hiện của BĐKH còn được thể hiện qua sự dâng mực nước biển, hệ quả của sự tăng nhiệt độ toàn cầu. Hiện nay sự tăng lên của nhiệt độ trung bình toàn cầu đã tác động tiêu cực và ngày càng nghiêm trọng đến môi trường tự nhiên, kinh tế - xã hội. Nhiệt độ toàn cầu gia tăng cùng với sự thay đổi trong phân bố năng lượng trên bề mặt Trái đất và bầu khí quyển đã dẫn đến sự biến đổi của các hệ thống hoàn lưu khí quyển và đại dương mà hậu quả của nó là sự biến đổi của các cực trị thời tiết và khí hậu. Nhiều bằng chứng đã chứng tỏ rằng, thiên tai và các hiện tượng cực đoan có nguồn gốc khí tượng ngày càng gia tăng ở nhiều vùng trên Trái đất mà nguyên nhân của nó là do sự biến đổi bất thường của các hiện tượng thời tiết, khí hậu.

Sự nóng lên toàn cầu cũng là nguyên nhân cơ bản dẫn đến sự dâng mực nước biển do băng tan và dãn nở vì nhiệt của nước biển, làm cho nhiều vùng đất thấp bị ngập chìm vĩnh viễn, hiện tượng xâm nhập mặn gia tăng, v. Các nhà khoa học khi nghiên cứu về hoạt động h 7 của con người đối với sự biến đổi khí hậu đã phải đối mặt với một vấn đề quan trọng là làm thế nào để phát hiện được khí hậu có biến đổi hay không.