Những yếu tố cản trở quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trên địa bàn Hà Nội hiện nay

Luận văn phân tích các yếu tố cản trở quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước tại Hà Nội, đề xuất giải pháp khắc phục hiệu quả.

• Tác giả: Ts Trần Thị Minh Ngọc
• Trường học: Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Những yếu tố cản trở quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trên địa bàn Hà Nội hiện nay
• Loại tài liệu: Báo cáo tổng hợp kết quả nghiên cứu khoa học
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước tại Hà Nội

Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước là một quá trình chuyển đổi từ hình thức sở hữu duy nhất của Nhà nước sang đa sở hữu, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng vốn. Tại Hà Nội, quá trình này đã được triển khai từ những năm 2000, nhưng vẫn gặp nhiều yếu tố cản trở. Các doanh nghiệp nhà nước tại Hà Nội đối mặt với thách thức trong việc thu hút nhà đầu tư và thay đổi cơ chế quản trị. Chính sách cổ phần hóa chưa đồng bộ và quy trình thủ tục phức tạp là những rào cản chính.

1.1. Thực trạng cổ phần hóa tại Hà Nội

Tình hình cổ phần hóa doanh nghiệp tại Hà Nội diễn ra chậm chạp, đặc biệt là trong việc thu hút các cổ đông ngoài doanh nghiệp. Nhà nước vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong vốn điều lệ, hạn chế sự đổi mới trong quản trị. Các thách thức trong cổ phần hóa bao gồm sự thiếu đồng bộ trong chính sách và quy trình thủ tục rườm rà. Điều này làm chậm tiến độ và hiệu quả của quá trình cổ phần hóa.

1.2. Yếu tố cản trở cổ phần hóa

Các yếu tố cản trở cổ phần hóa tại Hà Nội bao gồm sự thiếu nhận thức đầy đủ về ý nghĩa của cổ phần hóa, lo ngại về quyền lợi và sự e ngại chệch hướng. Công tác tuyên truyền chưa được đẩy mạnh, dẫn đến tư tưởng ỷ lại vào bao cấp của ngân sách. Môi trường kinh doanh chưa thực sự bình đẳng giữa các thành phần kinh tế, gây khó khăn cho việc thu hút đầu tư.

II. Chính sách và thực tiễn cổ phần hóa

Chính sách cổ phần hóa của Đảng và Nhà nước đã được triển khai qua các nghị quyết và văn bản pháp quy. Tuy nhiên, việc thực hiện tại Hà Nội vẫn gặp nhiều khó khăn. Các doanh nghiệp nhà nước tại Hà Nội chưa nhận thức đầy đủ về lợi ích của cổ phần hóa, dẫn đến sự chần chừ và né tránh. Cơ chế chính sách chưa đồng bộ và quy trình thủ tục phức tạp là những rào cản lớn.

2.1. Chính sách cổ phần hóa

Các chính sách cổ phần hóa được ban hành nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi từ sở hữu Nhà nước sang đa sở hữu. Tuy nhiên, việc triển khai tại Hà Nội còn chậm do thiếu sự chỉ đạo thường xuyên và cương quyết từ Trung ương. Các nghị quyết của Đảng chưa được quán triệt đầy đủ, dẫn đến sự thiếu đồng bộ trong thực hiện.

2.2. Thực tiễn triển khai

Thực tiễn triển khai cổ phần hóa tại Hà Nội cho thấy nhiều hạn chế. Các doanh nghiệp chưa chủ động thực hiện, dẫn đến tiến độ chậm. Sự phối hợp giữa các cấp chưa thông suốt, gây khó khăn trong việc triển khai. Các yếu tố tâm lý và xã hội cũng ảnh hưởng lớn đến quá trình này.

III. Giải pháp thúc đẩy cổ phần hóa

Để thúc đẩy quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước tại Hà Nội, cần có các giải pháp đồng bộ. Các giải pháp khắc phục rào cản bao gồm hoàn thiện cơ chế chính sách, tăng cường công tác tuyên truyền và nâng cao nhận thức của các doanh nghiệp. Việc tạo môi trường kinh doanh bình đẳng cũng là yếu tố quan trọng để thu hút đầu tư.

3.1. Hoàn thiện cơ chế chính sách

Cần hoàn thiện cơ chế chính sách cổ phần hóa để tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình chuyển đổi. Các quy trình thủ tục cần được đơn giản hóa, đồng thời tăng cường sự chỉ đạo từ Trung ương. Việc cụ thể hóa mục tiêu và kế hoạch hàng năm cũng là yếu tố quan trọng để đẩy nhanh tiến độ.

3.2. Tăng cường tuyên truyền và nhận thức

Công tác tuyên truyền cần được đẩy mạnh để nâng cao nhận thức của các doanh nghiệp và người lao động về lợi ích của cổ phần hóa. Việc phê phán tư tưởng ỷ lại vào bao cấp cũng cần được thực hiện triệt để. Tạo môi trường kinh doanh bình đẳng sẽ giúp thu hút đầu tư và thúc đẩy quá trình cổ phần hóa.

Nội dung chính

Dưới đây là bài viết Content SEO chuyên sâu, chuẩn khoa học và tối ưu hóa trải nghiệm người đọc cho báo cáo nghiên cứu khoa học:

---

Yếu Tố Cản Trở Cổ Phần Hóa Doanh Nghiệp Nhà Nước Tại Hà Nội: Phân Tích Thực Trạng Và Giải Pháp Thể Chế

Tóm tắt nghiên cứu

Nghiên cứu "Những yếu tố cản trở quá trình cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước trên địa bàn Hà Nội hiện nay" (Mã số đề tài: B. 07 - 43) do TS. Trần Thị Minh Ngọc làm chủ nhiệm cùng ban chuyên gia thuộc Học viện Chính trị - Hành chính khu vực I thực hiện, tập trung giải quyết câu hỏi cốt lõi: Những rào cản bản chất nào đang làm chậm tiến trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước (CPH DNNN) tại địa bàn trọng điểm Hà Nội, và đâu là giải pháp tháo gỡ mang tính đột phá?

Sử dụng phương pháp tiếp cận liên ngành giữa kinh tế học chính trị và xã hội học kinh tế, đề tài kết hợp khảo sát thực chứng, phỏng vấn sâu và phân tích dữ liệu thống kê từ hơn 3.800 DNNN đã tiến hành sắp xếp trên cả nước và khu vực Hà Nội. Kết quả chỉ ra rằng, tiến độ CPH bị trì hoãn không chỉ do các nút thắt kỹ thuật (định giá tài sản, xử lý đất đai, lao động dôi dư) mà sâu xa bắt nguồn từ rào cản tâm lý xã hội, sự phân tán lợi ích cục bộ và độ trễ trong đổi mới quản trị doanh nghiệp sau CPH (với hơn 81,5% chức danh lãnh đạo cũ được giữ nguyên).

Từ việc làm rõ bản chất CPH là hình thức xã hội hóa tư liệu sản xuất hiện đại chứ không đồng nhất với tư nhân hóa vô chính phủ, nghiên cứu đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, minh bạch hóa việc bán vốn nhà nước qua đấu giá công khai và tái cấu trúc mô hình quản trị công ty cổ phần.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng

Sau hơn 15 năm triển khai (từ thí điểm năm 1992 đến giai đoạn mở rộng theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 3 và Trung ương 9 khóa IX), CPH DNNN được khẳng định là chủ trương chiến lược có ý nghĩa bản lề của Đảng và Nhà nước Việt Nam. Đây là khâu đột phá nhằm nâng cao hiệu quả, giải phóng sức sản xuất và xóa bỏ cơ chế bao cấp trì trệ.

Tuy nhiên, bước vào giai đoạn 2007–2010 khi nền kinh tế hội nhập sâu rộng hậu gia nhập WTO, tiến trình này bộc lộ sự giảm tốc đáng lo ngại:

• Thực trạng triển khai chậm: Mục tiêu CPH hàng năm thường xuyên không đạt kế hoạch (năm 2007 toàn quốc chỉ đạt khoảng 21% chỉ tiêu giao).
• Quy mô CPH còn hạn chế: Trên 80% doanh nghiệp cổ phần hóa thuộc nhóm vừa và nhỏ; tỷ lệ vốn thực tế được bán ra ngoài xã hội còn rất khiêm tốn.
• Khoảng trống nghiên cứu: Trước thời điểm đề tài triển khai, hầu hết các công trình khoa học chỉ dừng lại ở việc mô tả thực trạng định tính, tổng kết chính sách mang tính tổng quan chung cho cả nước hoặc phân tích thuần túy các chỉ tiêu tài chính. Thiếu vắng các công trình nghiên cứu hệ thống, bóc tách cơ chế tác động của các nhân tố phi kinh tế (tâm lý học quản trị, văn hóa doanh nghiệp, rào cản nhận thức) đối với hành vi của các chủ thể tham gia CPH tại đô thị đầu não như Hà Nội.

Thành phố Hà Nội – trung tâm chính trị, kinh tế với mật độ tập trung DNNN lớn và phức tạp nhất cả nước – là bức tranh phản ánh rõ nét nhất những xung đột thể chế giữa cơ chế cũ và mới. Do đó, việc nghiên cứu chuyên sâu về các rào cản CPH tại Hà Nội mang tính cấp thiết cả về mặt lý luận xây dựng chủ nghĩa xã hội lẫn thực tiễn chỉ đạo điều hành vĩ mô.

---

Methodology và approach

Đề tài xây dựng một khung phương pháp luận đa tầng, kết hợp hài hòa giữa cơ sở lý luận kinh điển và công cụ điều tra thực nghiệm hiện đại:

1. Thiết kế nghiên cứu (Research Design):

   • Đề tài ứng dụng lý thuyết duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để định hình bản chất sở hữu của công ty cổ phần trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN.
   • Xây dựng mô hình chuỗi tác động tâm lý xã hội: Yếu tố hoàn cảnh $\rightarrow$ Nhận thức & Quan điểm $\rightarrow$ Nhu cầu & Động cơ $\rightarrow$ Ý chí & Tình cảm $\rightarrow$ Hành vi CPH của chủ thể.

2. Phương pháp thu thập dữ liệu (Data Collection):

   • Khảo sát bảng hỏi & Thống kê: Thu thập dữ liệu thực tế tại các DNNN trực thuộc địa bàn TP. Hà Nội giai đoạn từ năm 2000 đến 2007.
   • Phỏng vấn sâu (In-depth Interviews): Tiến hành phỏng vấn trực tiếp nhóm cán bộ lãnh đạo quản lý cơ sở, chuyên gia kinh tế độc lập (bao gồm các nhà nghiên cứu thuộc CIEM, Ban Kinh tế Trung ương, Viện Khoa học Xã hội) và người lao động.
   • Nguồn dữ liệu thứ cấp: Tổng hợp hệ thống báo cáo kết quả hoạt động sau CPH của 1.300 doanh nghiệp có thời gian hoạt động trên 1 năm từ Ban Chỉ đạo Đổi mới và Phát triển Doanh nghiệp.

3. Kỹ thuật phân tích và tính tin cậy (Validity & Reliability):

   • Áp dụng phân tích định lượng (tăng trưởng vốn điều lệ, doanh thu, lợi nhuận, cổ tức, nộp ngân sách, thu nhập người lao động) kết hợp phân tích đối chiếu kinh nghiệm quốc tế (Anh, Mỹ, Australia và đặc biệt là cải cách DNNN tại Trung Quốc).
   • Dữ liệu được thẩm định chéo qua hội đồng chuyên gia đầu ngành như TS. Lê Đăng Doanh, PGS.TS Lê Ngọc Hùng, PGS.TS Vũ Văn Viên.

---

Phát hiện chính

Báo cáo chỉ ra 4 nhóm phát hiện cốt lõi mang tính nền tảng:

1. Hiệu quả kinh tế sau CPH là vượt trội nhưng tốc độ phân bổ vốn bị nghẽn

Dữ liệu khảo sát thực chứng trên 1.300 DN sau CPH hoạt động trên 1 năm chứng minh tính ưu việt của mô hình công ty cổ phần:

• Doanh thu bình quân tăng 47%; lợi nhuận thực hiện bình quân tăng vọt 104%; nộp ngân sách tăng 47%; thu nhập bình quân của người lao động tăng 22%.
• Tỷ lệ doanh nghiệp kinh doanh có lãi sau CPH duy trì trên 90%, cổ tức trung bình đạt từ 13% - 17,11%/năm.
• Tuy nhiên: Tốc độ thực hiện tại Hà Nội và các Bộ, ngành trung ương diễn ra rất chậm. Trong 15 năm (1992–2006) cả nước bình quân chỉ CPH được 204 DN/năm. Đa số là doanh nghiệp quy mô nhỏ dưới 10 tỷ đồng (chiếm 80%), Nhà nước vẫn nắm giữ tỷ lệ vốn chi phối quá lớn tại gần 1.200 đơn vị (khoảng 33% số DN đã CPH).

2. Rào cản tâm lý và nhận thức lý luận sai lệch

• Tâm lý ỷ lại và né tránh: Ban lãnh đạo doanh nghiệp và một bộ phận cơ quan chủ quản có tâm lý e ngại mất quyền lực kiểm soát, sợ mất các ưu đãi độc quyền (tiếp cận đất đai, nguồn vốn vay ưu đãi ngân hàng thương mại nhà nước).
• Ngộ nhận về bản chất chính trị: Tồn tại sự nhầm lẫn phổ biến giữa Cổ phần hóa và Tư nhân hóa. Nhiều cán bộ quản lý lo ngại việc giảm tỷ lệ sở hữu nhà nước sẽ làm "xói mòn bản chất xã hội chủ nghĩa", dẫn đến thái độ do dự, thận trọng quá mức, chờ đợi cơ chế thay vì chủ động bứt phá.

3. Nút thắt thể chế, cơ chế định giá và đất đai

• Quy trình định giá doanh nghiệp còn nhiều kẽ hở, đặc biệt là việc tách bạch giá trị lợi thế vị trí địa lý và quyền sử dụng đất theo cơ chế thị trường (phù hợp Luật Đất đai 2003). Điều này dẫn đến nguy cơ thất thoát tài sản nhà nước hoặc ngược lại, kéo dài thời gian thẩm định do các cơ quan e ngại trách nhiệm pháp lý.
• Cơ chế xử lý nợ đọng, tài sản không cần dùng và nguồn lực hỗ trợ giải quyết lao động dôi dư (dù Nhà nước đã chi hàng nghìn tỷ đồng) vẫn còn thủ tục hành chính rườm rà.

4. Hiện tượng "bình mới rượu cũ" trong quản trị doanh nghiệp

Khảo sát chỉ ra thực trạng đáng báo động: Sau CPH, có tới 81,5% Giám đốc và 78% Phó Giám đốc/Kế toán trưởng giữ nguyên cương vị. Cơ chế điều hành, triết lý kinh doanh và văn hóa quản trị vẫn mang đậm dấu ấn hành chính quan liêu cũ, rất ít doanh nghiệp mạnh dạn thuê CEO chuyên nghiệp từ bên ngoài.

---

Đóng góp khoa học

                                  ĐÓNG GÓP KHOA HỌC

1. Đóng góp lý luận (Theoretical Contributions):

   • Đề tài giải quyết dứt điểm sự lúng túng về mặt học thuật khi chứng minh: Theo logic kinh tế thị trường, hình thái công ty cổ phần là bước tiến hóa của quá trình xã hội hóa sản xuất ở trình độ cao. Việc chuyển DNNN sang công ty cổ phần không phải là tư nhân hóa làm suy yếu kinh tế nhà nước, mà là phương thức tái cấu trúc tư bản nhà nước thành tư bản mang tính xã hội hóa rộng rãi.
   • Khẳng định sức mạnh kinh tế của Nhà nước nằm ở hiệu quả tổng thể và khả năng kiểm soát các huyết mạch then chốt, chứ không phụ thuộc vào số lượng thuần túy của các DNNN hoạt động dàn trải, thua lỗ.

2. Đóng góp thực tiễn và chính sách (Policy & Practical Applications):

   • Đưa ra cơ sở thực chứng đóng góp trực tiếp cho việc hoạch định Nghị định 109/2007/NĐ-CP của Chính phủ về chuyển đổi doanh nghiệp 100% vốn nhà nước thành công ty cổ phần.
   • Cung cấp gói kiến nghị đồng bộ cho UBND TP. Hà Nội: Đẩy mạnh mô hình đấu giá cổ phần công khai ra công chúng (IPO) qua thị trường chứng khoán, kiên quyết chấm dứt hình thức CPH khép kín nội bộ, chuyển giao quyền đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước sang Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC).
   • Phục vụ trực tiếp việc chuẩn hóa giáo trình chuyên đề Xã hội học kinh tế trong hệ thống đào tạo cán bộ lãnh đạo trung - cao cấp tại Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh.

---

Đối tượng quan tâm

• Các nhà nghiên cứu & Học giả: Cung cấp tư liệu thực chứng quý giá, khung lý thuyết phân tích thể chế và mô hình hành vi xã hội học kinh tế để nghiên cứu sâu về quá trình chuyển đổi nền kinh tế tại các quốc gia đang phát triển.
• Nhà hoạch định chính sách & Cơ quan quản lý nhà nước: Ban Đổi mới và Phát triển Doanh nghiệp, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, UBND các tỉnh/thành phố có căn cứ chuẩn xác để hoàn thiện quy trình định giá đất, chính sách lao động dôi dư và cơ chế giám sát vốn nhà nước.
• Lãnh đạo Doanh nghiệp và Nhà đầu tư: Ban quản trị DNNN, các quỹ đầu tư tài chính nắm bắt được lộ trình thoái vốn, các rủi ro pháp lý tiềm ẩn và giải pháp tái cấu trúc quản trị công ty hậu CPH để nâng cao năng lực cạnh tranh.

---

FAQ (Câu hỏi thường gặp)

1. Phát hiện quan trọng nhất của đề tài là gì?

Nghiên cứu khẳng định rào cản lớn nhất của tiến trình CPH DNNN tại Hà Nội không nằm ở năng lực tài chính hay sự sẵn sàng của thị trường chứng khoán, mà nằm ở rào cản nhận thức, lợi ích nhóm và sự bảo lưu thói quen quản trị quan liêu cũ của đội ngũ cán bộ điều hành.

2. Phương pháp tiếp cận của đề tài có điểm gì đặc thù?

Khác với các nghiên cứu kinh tế học truyền thống chỉ nhìn vào các chỉ số kế toán, đề tài sử dụng phương pháp Xã hội học kinh tế, lượng hóa và mô hình hóa tác động của các nhân tố tâm lý, quan điểm, niềm tin của các chủ thể (từ lãnh đạo bộ ngành đến công nhân viên) tác động trực tiếp đến hành vi CPH.

3. Kết quả nghiên cứu về Hà Nội có thể tổng quát hóa (generalize) cho các địa phương khác không?

Hoàn toàn có thể. Hà Nội đại diện cho mô hình quản trị DNNN phức tạp và tập trung nhiều bộ ngành nhất. Những kinh nghiệm về xử lý đất đai, xác định giá trị thương hiệu và gỡ bỏ tâm lý ỷ lại bao cấp tại Hà Nội là bài học mẫu mực cho các đô thị và tỉnh thành trên toàn quốc.

4. Những định hướng kế tiếp từ nghiên cứu này là gì?

Cần tiếp tục đi sâu nghiên cứu cơ chế tách bạch triệt để giữa chức năng quản lý nhà nước và chức năng đại diện chủ sở hữu vốn (vai trò của SCIC), đồng thời nghiên cứu chuẩn mực quản trị công ty theo tiêu chuẩn OECD áp dụng cho các Tổng công ty, Tập đoàn kinh tế nhà nước sau CPH.

5. Ứng dụng thực tiễn trực tiếp nhất cho doanh nghiệp là gì?

Doanh nghiệp chuẩn bị CPH cần chủ động minh bạch hóa tài chính, ứng dụng sớm cơ chế đấu giá qua Sở Giao dịch Chứng khoán và tái cơ cấu bộ máy quản trị cấp cao thông qua tiêu chuẩn hóa chức danh thay vì duy trì nguyên trạng nhân sự cũ.

---

Kết luận

Báo cáo nghiên cứu khoa học cấp Bộ "Những yếu tố cản trở quá trình cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước trên địa bàn Hà Nội hiện nay" là một công trình nghiên cứu công phu, giải quyết thỏa đáng mối quan hệ hữu cơ giữa lý luận kinh tế chính trị Mác - Lênin và thực tiễn cải cách thể chế tại Việt Nam. Bằng việc bóc tách toàn diện các rào cản tâm lý, thể chế và quản trị, công trình không chỉ cung cấp luận cứ khoa học tin cậy để thúc đẩy lộ trình CPH DNNN đến năm 2010 mà còn đặt nền tảng phương pháp luận vững chắc cho công cuộc tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước trong những thập kỷ tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Häc viÖn chÝnh trÞ - hµnh chÝnh quèc gia Hå chÝ minh B¸o c¸o tæng hîp kÕt qu¶ Nghiªn cøu khoa häc §Ò tµi khoa häc cÊp bé n¨m 2007 M· sè ®Ò tµi: B. 07 - 43 Nh÷ng yÕu tè c¶n trë qu¸ tr×nh cæ phÇn ho¸ doanh nghiÖp nhµ n−íc trªn ®Þa bµn Hµ Néi hiÖn nay C¬ quan chñ tr×: Häc viÖn ChÝnh trÞ - Hµnh chÝnh khu vùc I Chñ nhiÖm ®Ò tµi: TS TrÇn ThÞ Minh Ngäc Th− ký ®Ò tµi: Ths Lª V¨n Toµn 7012 21/10/2008 Hµ Néi - 2008 D¸nh s¸ch c¸c nhµ khoa häc tham gia thùc hiÖn ®Ò tµi: “Nh÷ng yÕu tè c¶n trë qu¸ tr×nh cæ phÇn ho¸ doanh nghiÖp nhµ n−íc trªn ®Þa bµn Hµ Néi hiÖn nay” Chñ nhiÖm ®Ò tµi: TS TrÇn ThÞ Minh Ngäc Th− ký ®Ò tµi: Ths Lª V¨n Toµn C¸c thµnh viªn: TS Lª §¨ng Doanh Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t− PGS,TS Lª Ngäc Hïng Häc viÖn ChÝnh trÞ - Hµnh chÝnh quèc gia Hå ChÝ Minh PGS,TS Vò V¨n Viªn ViÖn Khoa häc X∙ héi ViÖt Nam TS NguyÔn V¨n Th¸i Häc viÖn ChÝnh trÞ - Hµnh chÝnh Khu vùc I TS Hoµng V¨n Hoan Häc viÖn ChÝnh trÞ - Hµnh chÝnh Khu vùc I TrÇn Xu©n LÞch ViÖn Nghiªn cøu Qu¶n lý Kinh tÕ Trung −¬ng Ths NguyÔn ThÞ LuyÕn ViÖn Nghiªn cøu Qu¶n lý Kinh tÕ Trung −¬ng Hå Xu©n Hïng ViÖn Nghiªn cøu Qu¶n lý Kinh tÕ Trung −¬ng Ths NguyÔn ThÞ T©m Häc viÖn ChÝnh trÞ - Hµnh chÝnh quèc gia Hå ChÝ Minh Ths NguyÔn ThÞ Thu Häc viÖn ChÝnh trÞ - Hµnh chÝnh Khu vùc I Ths NguyÔn ThÞ Thuý Häc viÖn ChÝnh trÞ - Hµnh chÝnh Khu vùc I Danh môc c¸c tõ viÕt t¾t CP Cæ phÇn CPH Cæ phÇn ho¸ CTCP C«ng ty cæ phÇn CPH DN Cæ phÇn hãa doanh nghiÖp CPH DNNN Cæ phÇn ho¸ doanh nghiÖp nhµ n−íc CNXH Chñ nghÜa x· héi CNTB Chñ nghÜa t− b¶n DN Doanh nhiÖp DNNN Doanh nghiÖp nhµ n−íc DN CPH Doanh nghiÖp cæ phÇn ho¸ DNNN CPH Doanh nghiÖp nhµ n−íc cæ phÇn hãa NL§ Ng−êi lao ®éng TTCK ThÞ tr−êng chøng kho¸n TNHH Tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n KTTT Kinh tÕ thÞ tr−êng XHCN X· héi chñ nghÜa UBND Uû ban nh©n d©n Môc lôc Trang Më ®Çu 1 Ch−¬ng I: C¬ së lý luËn vµ thùc tiÔn vÒ nh÷ng yÕu tè c¶n trë 7 qu¸ tr×nh cæ phÇn ho¸ doanh nghiÖp I. Mét sè kh¸i niÖm c¬ b¶n 7 II. Chñ tr−¬ng, chÝnh s¸ch cña §¶ng, Nhµ n−íc vÒ cæ phÇn hãa doanh 20 nghiÖp nhµ n−íc vµ thùc tr¹ng cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n−íc hiÖn nay III.

Kinh nghiÖm cæ phÇn ho¸ ë mét sè n−íc trªn thÕ giíi 40 Ch−¬ng II: Nh÷ng yÕu tè c¶n trë ®Õn qu¸ tr×nh cæ phÇn hãa 48 doanh nghiÖp nhµ n−íc trªn ®Þa bµn Hµ Néi I. Kh¸i qu¸t qu¸ tr×nh cæ phÇn hãa c¸c doanh nghiÖp nhµ n−íc trªn 48 ®Þa bµn Hµ Néi 1. S¬ l−îc t×nh h×nh ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp nhµ n−íc tr−íc khi 48 thùc hiÖn cæ phÇn hãa 1. Thùc tr¹ng qu¸ tr×nh cæ phÇn hãa c¸c doanh nghiÖp nhµ n−íc trªn 51 ®Þa bµn Hµ Néi II.

Nh÷ng yÕu tè ¶nh h−ëng ®Õn qu¸ tr×nh cæ phÇn hãa doanh nghiÖp 61 nhµ n−íc trªn ®Þa bµn Hµ Néi 61 2. Nh÷ng yÕu tè t¸c ®éng tÝch cùc 2. Nh÷ng yÕu tè t¸c ®éng c¶n trë 66 Ch−¬ng III: Mét sè gi¶i ph¸p kh¾c phôc rµo c¶n, thóc ®Èy qu¸ 98 tr×nh cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n−íc trªn ®Þa bµn Hµ Néi trong nh÷ng n¨m tíi I. Ph−¬ng h−íng kh¾c phôc nh÷ng trë ng¹i ®èi víi cæ phÇn hãa 98 doanh nghiÖp nhµ n−íc hiÖn nay II.

Gi¶i ph¸p kh¾c phôc nh÷ng c¶n trë qu¸ tr×nh cæ phÇn hãa doanh 104 nghiÖp nhµ n−íc trªn ®Þa bµn Hµ Néi III. Mét sè kiÕn nghÞ nh»m hoµn thiÖn c¬ chÕ, chÝnh s¸ch cæ phÇn hãa 127 doanh nghiÖp nhµ n−íc KÕt luËn 133 tµi liÖu tham kh¶o 136 më ®Çu 1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi §æi míi doanh nghiÖp nhµ n−íc lµ vÊn ®Ò mang tÝnh phæ biÕn cña nhiÒu n−íc trªn thÕ giíi, ®Æc biÖt lµ c¸c n−íc ®ang ph¸t triÓn. ViÖc ®æi míi DNNN ®−îc thùc hiÖn b»ng nhiÒu gi¶i ph¸p, trong ®ã cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n−íc lµ mét gi¶i ph¸p quan träng.

ë n−íc ta, CPH DNNN lµ mét trong nh÷ng chñ tr−¬ng vµ gi¶i ph¸p cã tÝnh chiÕn l−îc, cã ý nghÜa ®ét ph¸ cña §¶ng vµ Nhµ n−íc nh»m ®æi míi vµ c¶i c¸ch c¨n b¶n DNNN hiÖn nay. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y CPH DNNN ®· gãp phÇn quan träng n©ng cao hiÖu qu¶, søc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp, t¹o ra lo¹i h×nh DN cã nhiÒu chñ së h÷u, trong ®ã cã ®«ng ®¶o ng−êi lao ®éng; t¹o ®éng lùc m¹nh mÏ vµ c¬ chÕ qu¶n lý n¨ng ®éng cho DN ®Ó sö dông cã hiÖu qu¶ vèn, tµi s¶n cña nhµ n−íc vµ cña DN. Huy ®éng vèn cña toµn x· héi, bao gåm: c¸ nh©n, c¸c tæ chøc kinh tÕ, c¸c tæ chøc x· héi trong n−íc vµ ngoµi n−íc ®Ó ®Çu t− ®æi míi c«ng nghÖ, ph¸t triÓn DN. Ph¸t huy vai trß lµm chñ thùc sù cña ng−êi lao ®éng, cña c¸c cæ ®«ng; t¨ng c−êng sù gi¸m s¸t cña nhµ ®Çu t− ®èi víi DN; b¶o ®¶m hµi hßa lîi Ých nhµ n−íc, DN, nhµ ®Çu t− vµ ng−êi lao ®éng.

§Ó ®Èy m¹nh tiÕn ®é cæ phÇn hãa doanh nghiÖp theo tinh thÇn NghÞ quyÕt Trung −¬ng 3, NghÞ quyÕt Trung −¬ng 9 khãa IX vµ NghÞ quyÕt §¹i héi X cña §¶ng, Héi nghÞ lÇn thø ba Ban chÊp hµnh Trung −¬ng §¶ng khãa X ®· ra NghÞ quyÕt sè 04-NQ-T.¦ “vÒ t¨ng c−êng c«ng t¸c phßng, chèng tham nhòng, l·ng phÝ” xem CPH lµ mét gi¶i ph¸p chèng tham nhòng. MÆc dï vËy, CPH DNNN so víi yªu cÇu ®æi míi diÔn ra cßn chËm, ch−a ®¸p øng ®−îc môc tiªu vµ yªu cÇu ®· ®Ò ra. Qu¸ tr×nh CPH DNNN trong c¶ n−íc nãi chung vµ Hµ Néi nãi riªng ®ang gÆp nhiÒu khã kh¨n, ®· vµ ®ang tån t¹i nhiÒu rµo c¶n lµm chËm b−íc tiÕn cña CPH DNNN, thËm chÝ cã nh÷ng biÓu hiÖn chÖch h−íng, lµm cho cæ phÇn hãa biÕn d¹ng thµnh t− nh©n hãa. T×nh h×nh CPH c¸c DNNN trªn ®Þa bµn Hµ Néi ®ang diÔn ra nh− thÕ nµo? yÕu tè c¶n trë nµo lµm cho t×nh tr¹ng cña CPH ch−a ®Èy nhanh ®−îc tèc ®é vµ hiÖu qu¶? Mét trong nh÷ng yÕu tè c¶n trë lµ 1 viÖc thu hót c¸c cæ ®«ng ngoµi DN cßn h¹n chÕ.

Nhµ n−íc cßn chiÕm tû träng lín trong vèn ®iÒu lÖ ë c¸c DN ®· lµm h¹n chÕ sù ®æi míi trong qu¶n trÞ c«ng ty, ph−¬ng ph¸p qu¶n lý, lÒ lèi lµm viÖc, t− duy qu¶n lý chËm kh«ng thÝch nghi víi ®iÒu kiÖn n−íc ta ®· chuyÓn sang kinh tÕ thÞ tr−êng. C¸c nghÞ quyÕt cña §¶ng vÒ c«ng t¸c CPH ch−a ®−îc qu¸n triÖt ®Çy ®ñ. Sù chØ ®¹o, chØ ®¹o cña Trung −¬ng, ChÝnh phñ ch−a th−êng xuyªn, thiÕu c−¬ng quyÕt dÉn ®Õn c¸c Bé, ngµnh, ®Þa ph−¬ng, n¬i lµm tèt còng nh− n¬i lµm ch−a tèt, thËm chÝ kh«ng lµm còng kh«ng sao. C¬ chÕ chÝnh s¸ch CPH ban hµnh ch−a ®ång bé, quy tr×nh thñ tôc cßn r−êm rµ, phøc t¹p.

Trong thêi gian dµi chóng ta chËm quy ®Þnh ph¹m vi DNNN ®−îc phÐp CPH. Chóng ta ®· chËm cô thÓ hãa thµnh môc tiªu vµ kÕ ho¹ch CPH hµng n¨m cña tõng ngµnh vµ tõng ®Þa ph−¬ng. MÆt kh¸c, ®©y lµ c«ng viÖc rÊt phøc t¹p vµ nh¹y c¶m, chóng ta l¹i ch−a cã kinh nghiÖm thùc tÕ. Sù chØ ®¹o vµ phèi hîp th«ng suèt tõ Trung −¬ng ®Õn c¬ së, ®¶m b¶o cho viÖc triÓn khai ®−îc v÷ng ch¾c, cßn cã nhiÒu h¹n chÕ.

- Mét sè Bé, ®Þa ph−¬ng vµ phÇn lín DNNN ch−a nhËn thøc ®Çy ®ñ ý nghÜa cña chñ tr−¬ng CPH, lo ng¹i bÞ ¶nh h−ëng ®Õn quyÒn lîi hoÆc ch−a thùc sù tin vµo hiÖu qu¶ cña CPH. Do ®ã, vÉn cßn chÇn chõ, nÐ tr¸nh, sî tr¸ch nhiÖm, e ng¹i chÖch h−íng, chê ®îi ng−êi kh¸c lµm tr−íc, thiÕu chñ ®éng thùc hiÖn. - C«ng t¸c tuyªn truyÒn gi¸o dôc tõ trong §¶ng, trong bé m¸y nhµ n−íc tõ Trung −¬ng ®Õn ®Þa ph−¬ng ch−a ®−îc ®Èy m¹nh th−êng xuyªn. T− t−ëng û l¹i vµo bao cÊp cña ng©n s¸ch ch−a ®−îc phª ph¸n vµ kh¾c phôc triÖt ®Ó.

- Ch−a cã m«i tr−êng thËt sù b×nh ®¼ng gi÷a c¸c thµnh phÇn kinh tÕ. DNNN vÉn ®−îc nhiÒu −u ®·i h¬n vµ mét sè c¸n bé qu¶n lý ë c¸c ngµnh vÉn coi DN ®· CPH lµ DN ngoµi quèc doanh nªn cßn ph©n biÖt ®èi xö. MÆt kh¸c, do LuËt C«ng ty tr−íc ®©y vµ LuËt DNNN hiÖn nay ®Òu ch−a quy ®Þnh râ vai trß qu¶n lý nhµ n−íc ®èi víi DN ®a së h÷u cã vèn nhµ n−íc gãp nªn mçi n¬i vËn dông theo nhËn thøc riªng, khi th× theo LuËt DNNN, khi th× theo LuËt C«ng ty. - ChËm thi hµnh mét sè tæ chøc chuyªn tr¸ch ®ñ søc gióp ChÝnh phñ chØ ®¹o c«ng t¸c phøc t¹p nµy.

Ngoµi c¸c yÕu tè trªn cßn cã nhiÒu yÕu tè tõ phÝa DN vµ ng−êi lao ®éng. CPH DNNN ®èi víi n−íc ta lµ vÊn ®Ò cßn míi c¶ vÒ chØ ®¹o vÜ m« lÉn 2 thùc hiÖn. Do vËy, viÖc tæ chøc nghiªn cøu tæng kÕt lý luËn vµ thùc tiÔn nh»m t×m ra nh÷ng yÕu tè c¶n trë qu¸ tr×nh CPH DNNN trªn ®Þa bµn Hµ Néi vµ ®Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p kh¾c phôc c¸c rµo c¶n, nh»m chuyÓn ®æi DNNN tõ ®¬n së h÷u sang ®a së h÷u lµ cÇn thiÕt, cã ý nghÜa lý luËn vµ thùc tiÔn s©u s¾c. HiÖn nay CPH DNNN, n©ng cao hiÖu qu¶ kinh doanh, ®¸p øng yªu cÇu c¬ chÕ thÞ tr−êng, huy ®éng vèn tõ c¸c thµnh phÇn kinh tÕ, t¨ng c−êng qu¶n lý d©n chñ ®ang lµ chñ tr−¬ng gi¶i ph¸p lín cña §¶ng vµ Nhµ n−íc.

§Ó thùc hiÖn thµnh c«ng chñ tr−¬ng CPH DNNN thóc ®Èy nhanh tiÕn tr×nh CPH trong thêi gian tíi ®i ®óng h−íng cÇn cã sù nghiªn cøu kü l−ìng, nghiªm tóc cña nhiÒu c«ng tr×nh khoa häc ë c¸c ph−¬ng diÖn kh¸c nhau, trong ®ã cã khoa häc x· héi. Do ®ã, viÖc chän ®Ò tµi: “Nh÷ng yÕu tè c¶n trë qu¸ tr×nh cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n−íc trªn ®Þa bµn Hµ Néi hiÖn nay”, sÏ cung cÊp nh÷ng c¬ së khoa häc cho viÖc s¾p xÕp vµ ®æi míi DN cã hiÖu qu¶, ®ång thêi gãp phÇn n©ng cao chÊt l−îng nghiªn cøu vµ gi¶ng d¹y chuyªn ®Ò x· héi häc kinh tÕ trong ch−¬ng tr×nh ®µo t¹o, båi d−ìng c¸n bé l·nh ®¹o, qu¶n lý cña §¶ng vµ Nhµ n−íc. T×nh h×nh nghiªn cøu ®Ò tµi Ngoµi quan ®iÓm, ®−êng lèi ®−îc ®Ò cËp trong c¸c v¨n kiÖn cña §¶ng qua c¸c kú §¹i héi VII, VIII, IX, X vµ c¸c v¨n b¶n ph¸p quy cña Nhµ n−íc triÓn khai thùc hiÖn CPH, vÊn ®Ò vÒ ®¸nh gi¸ CPH DN, qu¸ tr×nh ®æi míi, s¾p xÕp l¹i c¸c doanh nghiÖp nhµ n−íc, kÕt qu¶ vµ h¹n chÕ ®−îc mét sè c«ng tr×nh nghiªn cøu quan träng cña tËp thÓ, c¸ nh©n c«ng bè.