Cải cách doanh nghiệp nhà nước theo CPTPP và EVFTA: Thách thức và cơ hội

Luận văn thạc sĩ phân tích restructuring soes in line with new generation free trade agreements of vietnam the case of cptpp, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Pham Thi Thanh Hong
• Người hướng dẫn: Assoc. Nguyen Thi Tuong Anh
• Trường học: Foreign Trade University
• Chuyên ngành: International Economics
• Đề tài: Cải Cách Doanh Nghiệp Nhà Nước Theo Hiệp Định Thương Mại Tự Do Thế Hệ Mới Tại Việt Nam: Nghiên Cứu CPTPP Và EVFTA
• Loại tài liệu: master thesis
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• STATEMENT OF ORIGINAL AUTHORSHIP
• CONTENTS
• 1. OVERVIEW OF RESTRUCTURING SOEs IN LINE WITH THE NGFTAs
• 1.1. Overview of NGFTAs
• 1.2. Definition of NGFTAs
• 1.3. Characteristics of NGFTAs
• 1.4. Roles of NGFTAs
• 1.5. Overview of SOEs
• 1.5.1. Definition of SOEs
• 1.5.2. Characteristics of SOEs
• 1.5.3. Rationales of SOEs’ rule on NGFTAs
• 1.6. Impacts of NGFTA on SOE
• 1.7. Restructuring SOEs in line with NGFTAs
• 1.7.1. Definition of SOEs’ restructuring
• 1.7.2. Goals of SOEs’ restructuring in line with NGFTAs
• 1.7.3. Measures of SOEs’ restructuring in line with NGFTAs
• 1.7.4. Factors affecting SOEs’ restructuring in line with NGFTAs
• 2. CURRENT SITUATION OF RESTRUCTURING SOEs IN LINE WITH VIETNAM’S NGFTAs: THE CASE OF CPTPP AND EVFTA
• 2.1. Overview of Vietnam’s NGFTAs
• 2.1.1. Overview of CPTPP
• 2.1.2. Overview of EVFTA
• 2.1.3. Obligations under the CPTPP and EVFTA Agreements pertaining to SOEs restructuring in Vietnam
• 2.2. Overview of SOEs in Vietnam currently
• 2.2.1. Definition of SOEs on Vietnam's legislation
• 2.2.2. Performance of SOEs in the period of 2011-2020
• 2.2.3. Implementation of SOEs’ restructuring in the period of 2011-2020
• 2.2.3.1. Restructuring economic institutions and corporate governance of SOEs
• 2.2.3.2. Restructuring SOEs' ownership structure
• 2.2.3.3. Restructuring the monitoring of owner’s representative agency
• 2.2.4. Evaluating SOEs’ restructuring in line with CPTPP and EVFTA
• 2.2.5. Limitations and Causes
• 2.2.6. Some experience from restructuring SOEs in line with CPTPP and EVFTA in the period of 2011-2020
• 3. RECOMMENDATION FOR VIETNAM IN THE IMPLEMENTATION OF RESTRUCTURING SOEs IN LINE WITH NGFTAs FOR THE PERIOD OF 2021-2030
• 3.1. Context, opportunities and challenges
• 3.1.1. Opportunities and challenges
• 3.1.2. International experiences in restructuring SOEs in line with NGFTA
• 3.2. Lessons learned for Vietnam
• 3.3. Objectives and task orientations of SOEs' restructuring in line with CPTPP and EVFTA for the period of 2021-2030
• 3.3.1. Task orientations of SOEs' restructuring to 2030
• 3.4. Solutions to restructure SOEs in line with CPTPP and EVFTA for the period of 2021-2030
• 3.4.1. Solutions to restructure economic institutions and corporate governance of SOEs
• 3.4.2. Solutions to restructure SOEs' ownership structure
• 3.4.3. Solutions to restructure the monitoring of owner’s representative agency
• LIST OF REFERENCES

Tóm tắt

I. Cải cách doanh nghiệp nhà nước theo hiệp định thương mại tự do

Cải cách doanh nghiệp nhà nước (SOEs) là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh Việt Nam tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (NGFTAs) như CPTPP và EVFTA. Những hiệp định này không chỉ mở ra cơ hội cho Việt Nam trong việc hội nhập kinh tế quốc tế mà còn đặt ra những thách thức lớn đối với SOEs. Việc cải cách SOEs nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, giảm thiểu gánh nặng cho ngân sách nhà nước và tạo điều kiện cho khu vực tư nhân phát triển. Theo đó, các biện pháp cải cách bao gồm tái cấu trúc mô hình quản lý, cổ phần hóa và nâng cao tính minh bạch trong hoạt động của SOEs. Những cải cách này không chỉ giúp SOEs hoạt động hiệu quả hơn mà còn góp phần vào việc thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam.

1.1. Đánh giá tình hình cải cách SOEs

Từ năm 2011 đến 2020, quá trình cải cách SOEs tại Việt Nam đã đạt được một số thành tựu nhất định. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế trong việc thực hiện các cam kết của CPTPP và EVFTA. Các nghiên cứu cho thấy rằng hiệu quả hoạt động của SOEs vẫn chưa đạt yêu cầu, với nhiều doanh nghiệp vẫn hoạt động kém hiệu quả và không đáp ứng được yêu cầu cạnh tranh quốc tế. Việc thiếu minh bạch trong quản lý và thông tin cũng là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự chậm trễ trong cải cách. Do đó, cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những hạn chế này, nhằm đảm bảo rằng SOEs có thể hoạt động hiệu quả hơn trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

1.2. Các biện pháp cải cách SOEs

Các biện pháp cải cách SOEs cần được thực hiện đồng bộ và toàn diện. Trước hết, cần tái cấu trúc mô hình quản lý của SOEs để nâng cao tính hiệu quả và minh bạch. Cổ phần hóa là một trong những giải pháp quan trọng, giúp giảm bớt gánh nặng cho ngân sách nhà nước và tạo điều kiện cho khu vực tư nhân phát triển. Bên cạnh đó, việc cải cách chính sách quản lý nhà nước đối với SOEs cũng cần được chú trọng, nhằm đảm bảo rằng các doanh nghiệp này có thể hoạt động trong một môi trường cạnh tranh công bằng. Cuối cùng, việc tăng cường giám sát và đánh giá hiệu quả hoạt động của SOEs cũng là một yếu tố quan trọng trong quá trình cải cách.

II. Tác động của CPTPP và EVFTA đến SOEs

CPTPP và EVFTA không chỉ là những hiệp định thương mại tự do thông thường mà còn chứa đựng nhiều quy định mới về quản lý và hoạt động của SOEs. Những quy định này yêu cầu Việt Nam phải thực hiện các biện pháp cải cách mạnh mẽ hơn để đảm bảo rằng SOEs có thể hoạt động hiệu quả và cạnh tranh hơn. Việc tuân thủ các quy định này sẽ giúp Việt Nam nâng cao vị thế trong thương mại quốc tế và thu hút đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, việc thực hiện các cam kết này cũng đặt ra nhiều thách thức cho SOEs, đặc biệt là trong việc cải thiện hiệu quả hoạt động và minh bạch trong quản lý.

2.1. Cam kết và nghĩa vụ của SOEs

CPTPP và EVFTA đặt ra nhiều cam kết và nghĩa vụ đối với SOEs, bao gồm việc đảm bảo tính minh bạch trong hoạt động, giảm thiểu sự can thiệp của nhà nước vào hoạt động của doanh nghiệp và tạo điều kiện cho khu vực tư nhân phát triển. Những cam kết này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của SOEs mà còn tạo ra một môi trường cạnh tranh công bằng hơn cho tất cả các doanh nghiệp. Việc thực hiện các cam kết này sẽ giúp Việt Nam cải thiện hình ảnh và vị thế trong mắt các nhà đầu tư quốc tế.

2.2. Thách thức trong việc thực hiện cam kết

Mặc dù có nhiều cơ hội từ việc tham gia CPTPP và EVFTA, nhưng Việt Nam cũng phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc thực hiện các cam kết này. Một trong những thách thức lớn nhất là việc cải cách mô hình quản lý và hoạt động của SOEs. Nhiều SOEs vẫn còn hoạt động kém hiệu quả và chưa đáp ứng được yêu cầu cạnh tranh quốc tế. Bên cạnh đó, việc thiếu minh bạch trong quản lý và thông tin cũng là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự chậm trễ trong cải cách. Do đó, cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những hạn chế này, nhằm đảm bảo rằng SOEs có thể hoạt động hiệu quả hơn trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

III. Giải pháp cho cải cách SOEs trong giai đoạn 2021 2030

Để cải cách SOEs hiệu quả trong giai đoạn 2021-2030, Việt Nam cần xây dựng một kế hoạch cụ thể và đồng bộ. Các giải pháp cần tập trung vào việc nâng cao hiệu quả hoạt động của SOEs, cải thiện tính minh bạch trong quản lý và tăng cường giám sát. Cần có sự tham gia của các bên liên quan, bao gồm cả khu vực tư nhân và các tổ chức quốc tế, để đảm bảo rằng các giải pháp được thực hiện một cách hiệu quả. Việc cải cách SOEs không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp này mà còn góp phần vào việc thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam.

3.1. Đề xuất giải pháp cải cách

Các giải pháp cải cách SOEs cần được thực hiện đồng bộ và toàn diện. Trước hết, cần tái cấu trúc mô hình quản lý của SOEs để nâng cao tính hiệu quả và minh bạch. Cổ phần hóa là một trong những giải pháp quan trọng, giúp giảm bớt gánh nặng cho ngân sách nhà nước và tạo điều kiện cho khu vực tư nhân phát triển. Bên cạnh đó, việc cải cách chính sách quản lý nhà nước đối với SOEs cũng cần được chú trọng, nhằm đảm bảo rằng các doanh nghiệp này có thể hoạt động trong một môi trường cạnh tranh công bằng.

3.2. Tăng cường giám sát và đánh giá

Việc tăng cường giám sát và đánh giá hiệu quả hoạt động của SOEs cũng là một yếu tố quan trọng trong quá trình cải cách. Cần có các cơ chế giám sát độc lập để đảm bảo rằng các SOEs hoạt động hiệu quả và minh bạch. Bên cạnh đó, việc công khai thông tin về hoạt động của SOEs cũng cần được thực hiện để tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Những biện pháp này sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của SOEs và đảm bảo rằng các doanh nghiệp này có thể hoạt động trong một môi trường cạnh tranh công bằng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, các Hiệp định Thương mại Tự do thế hệ mới (NGFTAs) như CPTPP và EVFTA đã trở thành công cụ quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế và cải cách thể chế tại Việt Nam. Tính đến năm 2020, Việt Nam đã ký kết và thực thi nhiều NGFTAs với mức độ cam kết cao về tự do hóa thương mại, bao gồm cả các quy định về doanh nghiệp nhà nước (DNNN). Theo báo cáo của Chính phủ, trong giai đoạn 2011-2020, DNNN chiếm khoảng 28-29% GDP và đóng góp khoảng 10% tổng vốn đầu tư xã hội, tuy nhiên hiệu quả hoạt động của DNNN còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh chung của nền kinh tế.

Vấn đề nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá quá trình tái cơ cấu DNNN tại Việt Nam trong giai đoạn 2011-2020, đặc biệt là sự phù hợp với các cam kết trong CPTPP và EVFTA. Mục tiêu cụ thể là làm rõ các nghĩa vụ của Việt Nam theo các hiệp định này liên quan đến DNNN, phân tích thực trạng tái cơ cấu, đánh giá kết quả đạt được và đề xuất giải pháp cho giai đoạn 2021-2030 nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và đảm bảo tuân thủ cam kết quốc tế. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ nền kinh tế Việt Nam, với trọng tâm là các DNNN có vốn nhà nước chiếm trên 50% vốn điều lệ, trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và sự thay đổi của môi trường pháp lý trong nước.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nâng cao năng lực cạnh tranh của DNNN, đồng thời giảm thiểu rủi ro vi phạm cam kết quốc tế, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết kinh tế và quản trị doanh nghiệp hiện đại để phân tích tái cơ cấu DNNN, trong đó nổi bật là:

• Lý thuyết kinh tế thể chế (Institutional Economics): Nhấn mạnh vai trò của các thể chế kinh tế trong việc phân bổ nguồn lực hiệu quả, đặc biệt là sự cần thiết của việc tách bạch quyền sở hữu và quản lý trong DNNN để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả.

• Lý thuyết quyền sở hữu (Property Rights Theory): Giải thích tầm quan trọng của việc chuyển đổi sở hữu từ nhà nước sang tư nhân nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản và thúc đẩy cạnh tranh.

• Mô hình quản trị doanh nghiệp (Corporate Governance Model): Áp dụng các nguyên tắc quản trị doanh nghiệp theo OECD, bao gồm phân định rõ ràng giữa quyền sở hữu và quản lý, minh bạch thông tin, trách nhiệm giải trình và bảo vệ quyền lợi các cổ đông.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: doanh nghiệp nhà nước (DNNN), tái cơ cấu DNNN, cam kết trong NGFTAs, quản trị doanh nghiệp, trợ cấp phi thương mại, tính trung lập cạnh tranh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích định tính và định lượng dựa trên các nguồn dữ liệu sau:

• Nguồn dữ liệu: Báo cáo chính thức của Chính phủ Việt Nam, số liệu thống kê của Tổng cục Thống kê, các văn bản pháp luật liên quan đến DNNN và các cam kết trong CPTPP, EVFTA; tài liệu nghiên cứu của các tổ chức quốc tế như World Bank, OECD, UNIDO.

• Phương pháp phân tích: So sánh pháp lý để đối chiếu quy định trong nước với cam kết quốc tế; phân tích số liệu thống kê về hiệu quả hoạt động của DNNN giai đoạn 2011-2020; đánh giá thực trạng tái cơ cấu dựa trên các chỉ số tài chính và quản trị; tổng hợp kinh nghiệm quốc tế về tái cơ cấu DNNN phù hợp với NGFTAs.

• Timeline nghiên cứu: Tập trung phân tích giai đoạn 2011-2020 để đánh giá thực trạng, đồng thời đề xuất giải pháp cho giai đoạn 2021-2030.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ DNNN có vốn nhà nước chiếm trên 50% vốn điều lệ, đặc biệt chú trọng các tập đoàn, tổng công ty lớn chiếm tỷ trọng tài sản và lợi nhuận cao trong khối DNNN.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sự không đồng bộ trong định nghĩa và minh bạch thông tin DNNN: Luật doanh nghiệp Việt Nam định nghĩa DNNN là doanh nghiệp có vốn nhà nước trên 50%, trong khi CPTPP và EVFTA có quy định tương tự nhưng yêu cầu minh bạch hơn về các khoản trợ cấp phi thương mại và hoạt động của DNNN. Việt Nam còn thiếu thông tin đầy đủ về giá trị trợ cấp và tác động của trợ cấp đến thương mại quốc tế.

2. Hiệu quả hoạt động DNNN chưa đạt kỳ vọng: Trong giai đoạn 2011-2020, DNNN chiếm khoảng 28-29% GDP, đóng góp 10% tổng vốn đầu tư xã hội, nhưng tốc độ tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận thấp hơn tốc độ tăng vốn đầu tư. Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) của DNNN trung bình khoảng 11.4%, thấp hơn nhiều so với các doanh nghiệp FDI (18%) và thấp hơn mức kỳ vọng để nâng cao năng lực cạnh tranh.

3. Tái cơ cấu DNNN tập trung vào ba nhóm giải pháp chính: (i) Cải cách thể chế và quản trị doanh nghiệp; (ii) Tái cơ cấu sở hữu thông qua cổ phần hóa và thoái vốn; (iii) Tăng cường giám sát đại diện chủ sở hữu nhà nước. Số lượng DNNN giảm gần 50% trong giai đoạn này, nhưng tổng tài sản và vốn chủ sở hữu tăng lần lượt 1.3 và 1.8 lần, cho thấy sự tập trung hóa tài sản vào các tập đoàn lớn.

4. Chưa hoàn toàn tuân thủ các cam kết trong CPTPP và EVFTA: Việt Nam có các ngoại lệ và lộ trình thực hiện minh bạch thông tin DNNN kéo dài, chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về công khai danh sách DNNN có doanh thu trên 200 triệu SDR, cũng như các quy định về trợ cấp phi thương mại.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên là do sự chồng chéo và chưa đồng bộ trong hệ thống pháp luật trong nước, cũng như năng lực quản lý và giám sát của các cơ quan đại diện chủ sở hữu còn yếu. So với các nghiên cứu của World Bank và OECD, kết quả cho thấy Việt Nam đã đạt được tiến bộ trong việc giảm số lượng DNNN và cải thiện quản trị, nhưng vẫn còn khoảng cách lớn về minh bạch và hiệu quả hoạt động.

Biểu đồ so sánh tỷ lệ ROE và tốc độ tăng trưởng doanh thu giữa DNNN, doanh nghiệp tư nhân và FDI có thể minh họa rõ nét sự chênh lệch hiệu quả kinh doanh. Bảng tổng hợp các cam kết về DNNN trong CPTPP và EVFTA đối chiếu với thực trạng pháp luật Việt Nam cũng giúp làm rõ các điểm chưa phù hợp.

Kết quả nghiên cứu khẳng định việc tái cơ cấu DNNN không chỉ là yêu cầu nội tại nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn là điều kiện bắt buộc để Việt Nam tuân thủ các cam kết quốc tế, từ đó thúc đẩy hội nhập và phát triển bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý về DNNN: Rà soát, sửa đổi Luật Doanh nghiệp, Luật Quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp để đồng bộ với các cam kết trong CPTPP và EVFTA, đặc biệt về định nghĩa DNNN, minh bạch thông tin và quy định về trợ cấp phi thương mại. Thời gian thực hiện: 2021-2023. Chủ thể: Quốc hội, Bộ Tư pháp, Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

2. Tăng cường quản trị doanh nghiệp và minh bạch: Áp dụng các nguyên tắc quản trị theo OECD, nâng cao trách nhiệm giải trình của Hội đồng quản trị và Ban điều hành DNNN, công khai báo cáo tài chính và hoạt động theo chuẩn mực quốc tế. Thời gian: 2021-2025. Chủ thể: Bộ Tài chính, Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

3. Đẩy mạnh cổ phần hóa và thoái vốn: Tiếp tục giảm tỷ lệ sở hữu nhà nước tại các DNNN không thuộc lĩnh vực then chốt, ưu tiên thoái vốn tại các doanh nghiệp kém hiệu quả, đồng thời thu hút đầu tư tư nhân và FDI để nâng cao năng lực cạnh tranh. Thời gian: 2021-2030. Chủ thể: Bộ Tài chính, Bộ Công Thương, các tập đoàn, tổng công ty.

4. Nâng cao năng lực giám sát đại diện chủ sở hữu: Tăng cường vai trò của Ủy ban Quản lý vốn nhà nước, hoàn thiện hệ thống giám sát, đánh giá hiệu quả hoạt động DNNN, xử lý nghiêm các vi phạm. Thời gian: 2021-2024. Chủ thể: Chính phủ, Ủy ban Quản lý vốn nhà nước.

5. Đào tạo và nâng cao nhận thức: Tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn về cam kết quốc tế, quản trị doanh nghiệp và tái cơ cấu DNNN cho cán bộ quản lý và nhân viên DNNN. Thời gian: 2021-2023. Chủ thể: Bộ Nội vụ, các trường đại học, viện nghiên cứu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp có thể sử dụng luận văn để hoàn thiện chính sách, pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý DNNN.

2. Các tập đoàn, tổng công ty nhà nước: Ban lãnh đạo và bộ phận quản trị doanh nghiệp có thể áp dụng các giải pháp tái cơ cấu, cải thiện quản trị và minh bạch theo hướng dẫn trong luận văn.

3. Các nhà nghiên cứu, học giả: Nghiên cứu về chính sách công, kinh tế thể chế, quản trị doanh nghiệp và hội nhập quốc tế có thể khai thác luận văn như một tài liệu tham khảo chuyên sâu về tái cơ cấu DNNN trong bối cảnh NGFTAs.

4. Các tổ chức quốc tế và nhà đầu tư: Các tổ chức phát triển, ngân hàng thế giới, quỹ đầu tư có thể đánh giá thực trạng và tiềm năng cải cách DNNN tại Việt Nam để hỗ trợ kỹ thuật và đầu tư hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tái cơ cấu DNNN lại quan trọng trong bối cảnh CPTPP và EVFTA?
   Tái cơ cấu giúp DNNN nâng cao hiệu quả, minh bạch và tuân thủ các cam kết quốc tế về cạnh tranh và trợ cấp, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho hội nhập và phát triển bền vững.

2. Việt Nam đã đạt được những kết quả gì trong tái cơ cấu DNNN giai đoạn 2011-2020?
   Số lượng DNNN giảm gần 50%, tổng tài sản tăng 1.3 lần, vốn chủ sở hữu tăng 1.8 lần, tuy nhiên hiệu quả kinh doanh và minh bạch còn hạn chế.

3. Các cam kết về DNNN trong CPTPP và EVFTA có điểm gì khác biệt?
   CPTPP có quy định chặt chẽ hơn về trợ cấp phi thương mại và minh bạch thông tin, trong khi EVFTA tập trung vào nguyên tắc trung lập và không phân biệt đối xử trong hoạt động thương mại.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả quản trị DNNN?
   Áp dụng các nguyên tắc quản trị theo OECD, tách bạch quyền sở hữu và quản lý, minh bạch thông tin, tăng cường trách nhiệm giải trình và giám sát.

5. Thời gian và chủ thể thực hiện các giải pháp tái cơ cấu DNNN là gì?
   Giai đoạn 2021-2030, chủ yếu do các Bộ, ngành liên quan như Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ủy ban Quản lý vốn nhà nước và các tập đoàn, tổng công ty nhà nước thực hiện.

Kết luận

• Luận văn làm rõ các nghĩa vụ của Việt Nam về DNNN trong CPTPP và EVFTA, đồng thời đánh giá thực trạng tái cơ cấu DNNN giai đoạn 2011-2020 với nhiều kết quả tích cực nhưng còn tồn tại hạn chế về hiệu quả và minh bạch.
• Phân tích chi tiết các biện pháp tái cơ cấu gồm cải cách thể chế, cổ phần hóa và nâng cao giám sát đại diện chủ sở hữu.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao quản trị, đẩy mạnh cổ phần hóa và tăng cường giám sát nhằm đảm bảo tuân thủ cam kết quốc tế và nâng cao hiệu quả DNNN trong giai đoạn 2021-2030.
• Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng cho các cơ quan quản lý, doanh nghiệp nhà nước và các bên liên quan trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.
• Khuyến nghị tiếp tục theo dõi, đánh giá và cập nhật chính sách phù hợp với diễn biến thực tế và cam kết quốc tế, đồng thời kêu gọi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan và doanh nghiệp để thực hiện thành công tái cơ cấu DNNN.

Các cơ quan chức năng cần khẩn trương hoàn thiện khung pháp lý và triển khai các giải pháp đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN, đồng thời đảm bảo tuân thủ các cam kết trong CPTPP và EVFTA, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING FOREIGN TRADE UNIVERSITY MASTER THESIS RESTRUCTURING SOEs IN LINE WITH NEW GENERATION FREE TRADE AGREEMENTS OF VIETNAM: THE CASE OF CPTPP AND EVFTA Specialization: International Trade Policy and Law FULL NAME: PHAM THI THANH HONG Hanoi – 2020 Luan van MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING FOREIGN TRADE UNIVERSITY MASTER THESIS RESTRUCTURING SOEs IN LINE WITH NEW GENERATION FREE TRADE AGREEMENTS OF VIETNAM: THE CASE OF CPTPP AND EVFTA Major: International Economics Specialization: International Trade Policy and Law Code: 1706060005 Full name: Pham Thi Thanh Hong Supervisor: Assoc. Nguyen Thi Tuong Anh Hanoi - 2020 Luan van STATEMENT OF ORIGINAL AUTHORSHIP I hereby declare that this master thesis is my own scientific research which is made under the guidance of my supervisor, Assoc. Nguyen Thi Tuong Anh. The contents and results of this research are completely honest.

The information, data and documents which are collected from various sources for analysis and evaluation have been fully cited in the main content and in the references list of this master thesis as well. Student, Pham Thi Thanh Hong i Luan van CONTENTS LIST OF BOXES, FIGURES, TABLES. ii LIST OF ABBREVIATIONS. Evaluating implementation of SOEs’ restructuring.

Measures of SOEs’ restructuring. Restructuring SOEs in line with the NGFTAs. The scope of the research. Research approach and methodology.

Structure of the thesis. OVERVIEW OF RESTRUCTURING SOEs IN LINE WITH THE NGFTAs. Overview of NGFTAs. Definition of NGFTAs.

Characteristics of NGFTAs. Roles of NGFTAs. Overview of SOEs. Definition of SOEs.

Characteristics of SOEs. Rationales of SOEs’ rule on NGFTAs. Impacts of NGFTA on SOE. Restructuring SOEs in line with NGFTAs.

17 ii Luan van 1. Definition of SOEs’ restructuring. Goals of SOEs’ restructuring in line with NGFTAs. Measures of SOEs’ restructuring in line with NGFTAs.

Factors affecting SOEs’ restructuring in line with NGFTAs. CURRENT SITUATION OF RESTRUCTURING SOEs IN LINE WITH VIETNAM’S NGFTAs: THE CASE OF CPTPP AND EVFTA 26 2. Overview of Vietnam’s NGFTAs. Overview of CPTPP.

Overview of EVFTA. Obligations under the CPTPP and EVFTA Agreements pertaining to SOEs restructuring in Vietnam. Overview of SOEs in Vietnam currently. Definition of SOEs on Vietnam's legislation.

Performance of SOEs in the period of 2011-2020. Implementation of SOEs’ restructuring in the period of 2011-2020. Restructuring economic institutions and corporate governance of SOEs. Restructuring SOEs' ownership structure.

Restructuring the monitoring of owner’s representative agency. Evaluating SOEs’ restructuring in line with CPTPP and EVFTA. Limitations and Causes. Some experience from restructuring SOEs in line with CPTPP and EVFTA in the period of 2011-2020.

RECOMMENDATION FOR VIETNAM IN THE IMPLEMENTATION OF RESTRUCTURING SOEs IN LINE WITH NGFTAs FOR THE PERIOD OF 2021-2030. Context, oppotunities and challenges. Opportunities and challenges. International experiences in restructuring SOEs in line with NGFTA.

79 iii Luan van 3. Lessons learned for Vietnam. Objectives and task orientations of SOEs' restructuring in line with CPTPP and EVFTA for the period of 2021-2030. Task orientations of SOEs' restructuring to 2030.

Solutions to restructure SOEs in line with CPTPP and EVFTA for the period of 2021-2030. Solutions to restructure economic institutions and corporate governance of SOEs. Solutions to restructure SOEs' ownership structure. Solutions to restructure the monitoring of owner’s representative agency.

93 LIST OF REFERENCES. EVFTA and CPTPP: SOEs’ Application and Exemptions. List of legal documment on restructuring SOEs 2011 - 2020. Preliminary comparison of the OECD Guidelines on Corporate Governance of SOEs (2015) and situation of Corporate Governance of SOEs in Vietnam.

Performance of SOEs in the period of 2011-2020. 123 iv Luan van LIST OF BOXES, FIGURES, TABLES BOXES Page Box 2. Impact of maintaining state ownership in investment attraction 61 results: Compare 2 equitization cases under the Ministry of Construction Box 3. European Commission report on SOEs in 2016 74 FIGURES Figure 1.

Measures of SOEs’ restructuring 19 Figure 1. Monitoring of SOEs’ performance 23 Figure 2. Number of equitized SOEs 45 Figure 2. SOEs’ supervision subjects 49 Figure 2.

Adjustment to reduce number of industries, sectors that the 52 State holds 100% authorized capital or dominant stock Figure 2. The compliance status of regulation on SOEs’ information 68 disclosure TABLES Table 1. Methods and objectives of SOEs’ privatization 22 Table 2. Financial development index of enterprises in 2010-2017 37 period Table 2.

IPO results of equitized enterprises in the period of 2011-2016 46 i Luan van ACKNOWLEDGMENTS In order to complete this master thesis, I have been received enthusiastic guidance and support from my lectures, family and friends. From the bottom of my heart, I would like to express my thanks to them. Firstly, I would like to express the sincerest thanks to my supervisor, Assoc. Nguyen Thi Tuong Anh who has supported, guided and encouraged me during the completion of this master thesis from choosing the topic, outlining the main ideas, turning those ideas into this thesis to editing this paper.

Without his enthusiastic and excellent guidance and support, I could not have completed this master thesis. Also, I would like to express my special thanks to all lectures of the Master of International Policy and Law program, Foreign Trade University as well as World Trade Institute who gave me the chance to broaden my humble horizon in the field of economics and laws. Last but not least, I would like to express my warm thanks to my family, my colleagues and my friends who never stop supporting, encouraging and giving me the favorable conditions to complete this master thesis. ii Luan van LIST OF ABBREVIATIONS BCC Business Cooperation Contracts CMSC Committee for Management of State Capital at Enterprises Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific CPTPP Partnership EU European Union EVFTA EU-Vietnam Free Trade Agreement GATT General Agreement on Tariffs and Trade IMF International Monetary Fund NCA Non-commercial assistance NGFTAs New generation free trade agreements POE Privately Owned Enterprise ROE Return on equity SASAC State-owned Asset Supervision and Administration Commission SCIC State Capital and Investment Corporation SOBs State-owned banks SOEs State-owned enterprises WTO World Trade Organization iii Luan van ABSTRACT New generation free trade agreement (NGFTA) is an inevitable tendency for members to deeply cooperate in a variety of areas, including SOEs.

Joining NGFTAs, Vietnam is not out of that tendency, therefore, Vietnam has to fully comply with commitments regulated in NGFTAs. With the topic “Restructuring SOEs in line with the new generation Free Trade Agreements of Vietnam: the case of CPTPP and EVFTA”, the thesis focuses on Vietnam's legislation, implementation of SOEs’ restructuring and Vietnam's NGFTAs in order to point out the dispositions on restructuring SOEs. Not limited to this, the thesis analyzes Vietnam’s policy on restructuring SOEs compared to SOEs' obligation stated in NGFTAs. Following that, the thesis mainly focuses on several issues and gains some achievements as below.

Firstly, the thesis comprehensively analyzes regulations on restructuring SOEs in Vietnam and NGFTAs of Vietnam. As a result, the similarities and differences between them are stated. Based on that, the thesis reveals that there is an incompatibility of the SOEs' definition and disclosure obligations for SOEs under the CPTPP, but not SOEs under Vietnamese law, some information relating to the subsidies for SOEs is still missing (such as the total value of the subsidy, the impact assessment of the subsidy on trade). This is a "gap" that Vietnam must complete to ensure the obligation to enforce regulations on SOEs in the CPTPP and EVFTA.

Secondly, the thesis details measures of SOEs’ restructuring that Vietnam implemented from 2011 to 2020, including: (i) Restructuring economic institutions and corporate governance of SOEs; (ii) Restructuring SOEs' ownership structure; (iii) Restructuring the monitoring of owner’s representative agency. Thirdly, based on the analysis above, the thesis recommends solutions for SOEs’ restructuring in line with CPTPP and EVFTA in the coming period, contributing to perfecting the market economy institution, improving the performance of businesses, the efficiency of using social resources, efficiency and competitiveness of the economy, avoiding risks of violating commitments in NGFTAs. iv Luan van INTRODUCTION 1. Research rationale State-owned enterprise (SOE) is a specific kind of enterprise with specific characteristics and inherent competitive advantages.

It often exists for several reasons, including a mixture of social, economic and strategic interests. Contrary to what might be expected, SOEs still play a role in twenty-first-century trade. More importantly, the (possibly) competition distortive behavior of SOEs is no longer only affecting the domestic markets but has expanded to international trade. While fewer economies are relying on SOEs to provide goods and services, those SOEs that still exist increasingly affect international trade.

Because of global value chains, globalization, and the opening up of WTO Members’ markets, the possible trade and investment distorting effects of SOEs participation in international trade have entered the limelight. In the context of globalization, countries tend to extensively and comprehensively cooperate in a variety of areas, therefore, the number of NGFTAs has increased significantly and gradually replaced traditional free trade agreements (FTAs). NGFTA is an inevitable tendency for members to deeply cooperate in a variety of areas, including SOEs. Joining NGFTAs, Vietnam is not out of that tendency, therefore, has to fully comply with commitments regulated in NGFTAs.

EVFTA and CPTPP are two of the largest NGFTAs that Vietnam's largest-ever negotiated. Not only containing traditional market access issues in goods, trade services, and investment, both agreements also cover new areas either not covered by or going much deeper than the WTO. Moreover, the new agreements set international rules that will have stronger impacts on Vietnam’s domestic policies and institutions than any FTAs in the past. The country’s enthusiasm for these agreements has been motivated by the fact that while Vietnam has gained much from trade liberalization and international integration, there remains a long way to go.

Participation in the CPTPP and EVFTA provides Vietnam an opportunity to continue its rapid growth and to enhance national competitiveness. However, these agreements also carry significant risks that need to be mitigated. The integration and implementation of international commitments require constant innovation in the structure of the economy. Restructuring SOEs will help to free up resources and economic space for the private sector.

In Vietnam, the practice has shown that the resource utilization efficiency of SOEs is still low and they reduce the efficiency and overall competitiveness of the economy. Many SOEs become a burden to society and the cost is much higher than the SOEs maintenance benefit. Therefore, restructuring the SOEs is both a requirement to improve the SOEs’ performance, promote the development of market economy, improve efficiency and overall competitiveness of a transition economy as well as compliance with signed international commitments. Many SOEs’ reforms have been implemented in Vietnam since the late 1980s such as reorganization, organizational restructuring, equitization, sale, delivery, transfer of 1 Luan van enterprises, the innovation of management mechanism, etc.

Through the implementation stages, besides the positive results, restructuring SOEs revealed many limitations, it is necessary to have new solutions or new ways to achieve better goals and higher efficiency. In addition, the new context requires a more comprehensive and in-depth assessment of policies and practices of SOEs’ restructuring in Vietnam in line with NGFTAs. For the reasons mentioned above, the topic “Restructuring SOEs in line with the new generation Free Trade Agreements of Vietnam: the case of CPTPP and EVFTA" is chosen to evaluate SOE's restructuring process from 2011 to 2020 and propose solutions for the period of 2021-2030. Evaluating implementation of SOEs’ restructuring From 2011 to 2019, many doctoral theses were published related to restructuring SOEs.

Some studies analyzed a specific solution of SOEs’ restructuring. And some theses recommended comprehensive solutions of SOEs’ restructuring on the scope of specific localities or sectors.