CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Lý do chọn đề tài Một cuộc sống thông minh là một lối sống kết nối với internet và cho phép nhiều dịch vụ và hoạt động. Chúng bao gồm lưu trữ và truy cập điện toán lưu trữ đám mây, các giải pháp tiên tiến khác để đạt được luồng thông tin vốn tài liệu tự do bất kể thời gian và không gian. Thanh toán di động là một trong những cách tiếp cận cốt lõi đối với loại hình xã hội này, được nhiều người dùng áp dụng góp phần tạo nên một phong cách hiệu quả hơn. Công nghệ góp phần vào sự phát triển không ngừng cho thanh toán di động vì sự ra đời của các dịch vụ thanh toán trực tuyến từ sự tương tác giữa các ngân hàng và nhiều nền tảng thanh toán của bên thứ ba.
Các thiết bị đầu cuối di động linh hoạt và các thiết bị 5G và Wifi được xây dựng tốt cũng góp phần vào sự phổ biến của thanh toán di động. Xã hội không dùng tiền mặt không chỉ mang lại lợi ích cho người dùng về việc tiết kiệm chi phí mà còn mang lại lợi ích cho các nhà cung cấp dịch vụ thu thập. Công nghệ thanh toán di động tiếp tục lan rộng trên toàn cầu với ví di động và tiền kỹ thuật số vượt qua hình thức thanh toán bằng thẻ ghi nợ và thẻ tín dụng (Reuters, 2018). Hệ thống thanh toán bằng điện thoại di động giúp người sử dụng giảm phí, giao dịch thuận tiện và bảo mật thanh toán (Hoofnagle và các cộng sự, 2012).
Thanh toán di động ngày càng phổ biến và phát triển nhanh chóng ở các quốc gia như Kenya, Trung Quốc và Bangladesh. Bên cạnh đó, sự phát triển liên tục trong các hệ điều hành di động đã dẫn đến sự gia tăng ổn định của các nhà phát triển ứng dụng di động (được gọi là “ứng dụng di động”) ở Châu Á (Dogtiev, 2016). Xu hướng này gần đây đã được quan sát thấy trong ngành thanh toán với sự phát triển của các nền tảng thanh toán di động khác nhau (Teo và cộng sự, 2015). 1 Di động thanh toán đề cập đến các khoản thanh toán được thực hiện nhanh chóng, thuận tiện, an toàn và cách đơn giản từ mọi nơi, mọi lúc bằng điện thoại thông minh (Leong et al, 2013).
Trong số tất cả các phương thức thanh toán do nhà cung cấp thanh toán bên thứ ba phát triển, phản hồi nhanh thanh toán bằng mã QR (Quick response) đã được áp dụng rộng rãi bởi các nhà bán lẻ nổi tiếng (ví dụ: Starbucks), nhóm dịch vụ tài chính (ví dụ: Alibaba) và ứng dụng truyền thông xã hội (ví dụ: WeChat) (Bai et al, 2017). Trong sự kiện “Ngày không tiền mặt 2022” được tổ chức vào ngày 20 tháng 05 năm 2022 tại Thành phố Hồ Chí Minh do Ngân hàng Nhà nước phối hợp với báo Tuổi trẻ tổ chức đã đưa ra công bố. Tính đến hết tháng 4/2022, giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tăng 69,7% về số lượng, 27,5% về giá trị; giao dịch qua Internet cũng tăng tương ứng 48,39% và 32,76%; qua điện thoại di động tăng tương ứng 97,65% và 86,68%; qua mã QR tăng tương ứng 56,52% và 111,62% so với cùng kỳ năm 2021; tổng số ví điện tử đã kích hoạt tăng 10,37% so với cùng kỳ năm 2021 (Thúy Hà, 2022). Có thể thấy thanh toán thanh toán di động là một hình thức rất phổ biến trên thế giới và đem lại nhiều lợi ích cho người dùng.
Với tính năng thanh toán không tiếp xúc, hệ thống thanh toán di động bằng mã QR ngày càng phổ biến đối với người tiêu dùng, đặc biệt là trong đại dịch COVID-19. Các hệ thống này cho phép người tiêu dùng mua sắm từ thiết bị di động của họ và hoàn tất các giao dịch thanh toán một cách nhanh chóng. Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu cho thấy sự tiện lợi đối với ý định thanh toán bằng mã QR và thanh toán điện tử, tuy nhiên kết quả của những nghiên cứu này khó có thể áp dụng vào thị trường Việt Nam do môi trường văn hóa khác nhau, hành vi người tiêu dùng ở mỗi quốc gia khác nhau có thể khác nhau. Việc triển khai thanh toán bằng mã QR tại Việt Nam sẽ góp phần cho sự phát triển của thanh toán điện tử.
Thực tế tại Việt Nam vẫn chưa có bộ tiêu chuẩn chung về thanh toán qua mã QR, việc triển khai riêng lẻ nên việc triển khai hình thức thanh toán này còn nhiều hạn chế. Bên cạnh đó, truyền miệng điện tử Electronic Word Of Mouth (EWOM) cũng tác động một 2 phần rất lớn đến việc tiếp cận phương thức thanh toán mới đến người dùng. Đặt trong bối cảnh Việt Nam đang sở hữu tốc độ tăng trưởng và sử dụng Internet đáng kinh ngạc, người dùng có 3 xu hướng tìm kiếm thông tin, đánh giá, cảm nhận của những người nổi tiếng hay đa số người đã sử dụng phương thức thanh toán mới này, do đó EWOM là một công cụ marketing rất hiệu quả trong hoạt động truyền thông, thúc đẩy quá trình ra quyết định của người dùng. Vì vậy tác giả mở rộng nghiên thêm về yếu tố truyền miệng điện tử nhằm cung cấp một cái nhìn tổng quan về tiềm năng phát triển của thanh toán điện tử tại Thành phố Hồ Chí Minh, đặc biệt là thanh toán qua mã QR.
Ngoài ra, thanh toán bằng mã QR cũng đem lại nhiều lợi ích cho người dùng không chỉ là nhanh chóng tiện lợi mà dễ dàng sử dụng từ những người kém trình độ tới trình độ cao. Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm thì thanh toán bằng mã QR vẫn còn nhiều hạn chế không mong muốn. So với các phương pháp thanh toán khác, thanh toán bằng mã QR được coi là hứa hẹn nhất công nghệ trong thanh toán từ xa, ngày càng phổ biến hơn trong số người tiêu dùng và thương gia (Chua, Andy, 2017). Cho đến nay, chỉ có một số nghiên cứu đã được thực hiện để hiểu ý định chấp nhận của người tiêu dùng đối với thanh toán bằng mã QR (ví dụ Liebana-Cabanillas, Ramos de Luna và Montoro-Rios 2015).
Nghiên cứu thanh toán bằng mã QR trước đây là chủ yếu tập trung vào việc áp dụng ở các nước phát triển (ví dụ như Tây Ban Nha) (Cabanillas và cộng sự, 2015). Một trong những lĩnh vực mà nước đang phát triển đang thiếu sự áp dụng công nghệ sáng tạo (Chai và Dibb, 2014). Ngoài ra, hầu hết các nghiên cứu đóng góp vào phân tích sâu hơn về bảo mật, quyền riêng tư, gian lận và rủi ro của hệ thống thanh toán bằng mã QR (ví dụ: Zhuang và cộng sự, 2017). Tuy nhiên, công nghệ thành công cũng là sự đổi mới tập trung vào người tiêu dùng sẽ đạt được cả hiệu quả và độ chính xác của dữ liệu (Choy và Park, 2016).
Thanh toán bằng mã QR cũng đã được tìm thấy là có liên quan khi phân tích trước khi áp dụng công nghệ thông tin trong việc phát triển các quốc gia, chẳng hạn như Ấn Độ (Thakur và Srivastava, 2016), Đài Loan (Pham và Ho, 2016), và Malaysia (Tan và cộng sự, 2014). Do đó, tác giả quyết định chọn nghiên cứu “Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng mã phản hồi nhanh (QR) từ đó đưa ra hàm ý quản trị trong thanh toán điện tử trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh”. Trọng tâm của nghiên cứu này đặc biệt là về thanh toán bằng 4 mã QR được thực hiện để làm sáng tỏ hơn về thanh toán bằng mã QR bằng cách kết hợp các biến quan trọng khác cụ thể là sự thuận tiện trong giao dịch được cảm nhận (Perceived Transaction Convenience - PTC), tốc độ giao dịch được cảm nhận (Perceived Transaction Speed - PTS), Mức độ hữu ích (Mobile Usefullness – MU), Mức độ dễ sử dụng (Mobile Ease Of Use), sự đổi mới của cá nhân (Personal Innovativeness - PI), sự lạc quan (Optimism - OP) và truyền miệng điện tử (Electronic Word Of Mouth - EWOM ). Nghiên cứu này tin rằng sẽ góp phần vào sự phong phú của tài liệu hiện có bằng cách cung cấp sự hiểu biết nâng cao về việc áp dụng thanh toán bằng mã QR.
Và đưa ra hàm ý quản trị cần thiết và kịp thời để kiểm tra các yếu tố gây ra hành vi chấp nhận của người dùng trên thanh toán bằng mã QR ở Thành phố Hồ Chí Minh. Kết quả có thể hỗ trợ các nhà cung cấp dịch vụ, người dùng hiểu được các yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng mã QR để truyền cảm hứng cho sự phát triển của giá trị đã thêm thanh toán di động bằng mã QR.2 Mục tiêu nghiên cứu 1.1 Mục tiêu tổng quát Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng mã phản hồi nhanh (QR) từ đó đưa ra hàm ý quản trị hỗ trợ các nhà cung cấp dịch vụ, người dùng hiểu được các yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng mã QR để truyền cảm hứng cho sự phát triển của giá trị thanh toán di động bằng mã QR.2 Mục tiêu cụ thể Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng mã phản hồi nhanh (QR) trong thanh toán di động trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Đo lường các yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng mã phản hồi nhanh (QR) trong thanh toán di động trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Đề xuất hàm ý quản trị về vai trò của truyền miệng điện tử và sự đổi mới cá nhân đưa ra hàm ý quản trị trong thanh toán điện tử trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.3 Câu hỏi nghiên cứu Yếu tố nào ảnh hưởng đến việc sử dụng mã phản hồi nhanh (QR) trong thanh toán di động trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh? Sự ảnh hưởng của các yếu tố như thế nào đến việc sử dụng mã phản hồi nhanh (QR) trong thanh toán toán di động trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh? Các đề xuất nào nhằm hoàn thiện hỗ trợ các nhà cung cấp dịch vụ, người dùng sử dụng mã phản hồi nhanh (QR) trong thanh toán của người dùng trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh? 1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1.1 Đối tượng nghiên cứu Đối tượng khảo sát: Để thực hiện đề tài nhóm đã tiến hành khảo sát những người sử dụng điện thoại thông minh trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.
Đối tượng nghiên cứu: là các yếu tố ảnh hưởng ý định sử dụng phương thức thanh toán bằng mã phản hồi nhanh (QR) trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.2 Phạm vi nghiên cứu Đề tài này được thực hiện tại Thành phố Hồ Chí Minh vì đây là một trong những thành phố phát triển tại Việt Nam và là thành phố có lượng sử dụng điện thoại thông minh khá cao.