Tổng quan nghiên cứu

Thị trường sản phẩm thể thao toàn cầu và tại Việt Nam ghi nhận sự bùng nổ mạnh mẽ khi nhận thức về sức khỏe của cộng đồng gia tăng rõ rệt. Dữ liệu y tế quốc tế cho thấy khoảng 25% dân số Mỹ và gần 17% dân số Anh không tham gia hoạt động thể chất thường xuyên, làm dấy lên hồi chuông cảnh báo về lối sống ít vận động. Tại Việt Nam, công cuộc Đổi mới từ năm 1986 đã thúc đẩy kinh tế phát triển vượt bậc, kéo theo nhu cầu rèn luyện thể lực ngày càng cao. Với quy mô dân số Thành phố Hồ Chí Minh đạt hơn 7 triệu người, trong đó 82% tập trung tại khu vực nội thành, nhu cầu tiêu dùng trang thiết bị thể thao, đặc biệt là giày thể thao, tăng trưởng nhanh chóng qua từng năm.

Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt giữa các thương hiệu quốc tế và nội địa, việc thấu hiểu hành vi khách hàng đóng vai trò sống còn. Nghiên cứu của học viên Bùi Văn Quốc Phong dưới sự hướng dẫn của Phó Giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Đình Thọ tập trung giải quyết bài toán: Các chiều hướng giá trị cảm nhận cá nhân tác động như thế nào đến xu hướng mua lặp lại và hành vi truyền miệng của người tiêu dùng đối với giày thể thao.

Mục tiêu cụ thể của luận văn bao gồm:

  • Đo lường mức độ tác động của các thành phần giá trị cảm nhận đối với xu hướng mua lặp lại.
  • Đánh giá sự ảnh hưởng của các giá trị cảm nhận đến khả năng truyền miệng tích cực.
  • Xác định mối quan hệ tương hỗ giữa xu hướng mua lặp lại và hành vi truyền miệng.

Nghiên cứu được triển khai trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh với cỡ mẫu khảo sát 398 người tiêu dùng. Kết quả mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn cho các nhà thiết kế, sản xuất và phân phối, giúp tối ưu hóa ngân sách tiếp thị thông qua việc nâng cao sự gắn kết và lòng trung thành của khách hàng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết hành vi người tiêu dùng của Engel, Blackwell và Miniard (1995), kết hợp chặt chẽ với mô hình lý thuyết giá trị tiêu dùng của Sheth, Newman và Gross (1991) cùng mô hình giá trị cảm nhận của Pihlstrom và Brush (2008). Thang đo giá trị tiêu dùng PERVAL của Sweeney và Soutar (2001) cũng được kế thừa để phân tách các khía cạnh nhận thức cá nhân.

Các khái niệm cốt lõi trong mô hình nghiên cứu bao gồm năm thành tố chính:

  • Giá trị mua (Monetary Value): Nhận thức của khách hàng về sự tương xứng giữa chất lượng sản phẩm nhận được và chi phí tài chính bỏ ra.
  • Giá trị xã hội (Social Value): Khả năng nâng cao vị thế, sự chấp thuận và khả năng hòa nhập cộng đồng thông qua việc sở hữu sản phẩm.
  • Giá trị tính mới (Epistemic Value): Sự tò mò, mong muốn khám phá công nghệ mới, thiết kế đột phá và tính năng cải tiến của đôi giày.
  • Giá trị cảm xúc (Emotional Value): Trạng thái tâm lý tích cực, cảm giác tự tin, thoải mái và hứng khởi khi trải nghiệm sản phẩm.
  • Giá trị tiện lợi (Convenience Value): Tính đa dụng, tiết kiệm thời gian, dễ sử dụng và độ bền đáp ứng nhiều mục đích sinh hoạt.

Mô hình nghiên cứu phân tích tác động trực tiếp của năm giá trị này lên hai biến phụ thuộc trọng tâm: Xu hướng mua lặp lại (Repurchase Intention) và Khả năng truyền miệng (Word of Mouth - WOM).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng quy trình hỗn hợp kết hợp giữa định tính và định lượng nhằm đảm bảo độ chuẩn xác khoa học:

  • Giai đoạn định tính: Thực hiện phỏng vấn sâu cá nhân 21 người chơi thể thao tại các câu lạc bộ trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Bước này giúp hiệu chỉnh thang đo từ dịch vụ viễn thông di động gốc của Pihlstrom và Brush (2008) sang sản phẩm hữu hình là giày thể thao. Qua đó, thang đo giá trị điều kiện (Conditional Value) đã được loại bỏ do không phù hợp với đặc thù không gian và thời gian sử dụng giày thể thao.
  • Giai đoạn định lượng: Sử dụng phương pháp chọn mẫu thuận tiện phi xác suất. Tác giả phát 600 bảng câu hỏi (200 bản giấy trực tiếp tại các câu lạc bộ thể thao lớn như Kỳ Hòa, Phú Thọ, Đào Duy Anh, công viên Lê Văn Tám, Tao Đàn và 400 bản qua thư điện tử), thu về 398 phiếu trả lời hợp lệ (tỷ lệ hồi đáp đạt 66.3%). Dữ liệu được đo lường bằng thang đo Likert 7 điểm (từ 1: Hoàn toàn không đồng ý đến 7: Hoàn toàn đồng ý).
  • Phương pháp phân tích dữ liệu: Sử dụng phần mềm thống kê SPSS 16.0 để thực hiện kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA) với phép trích Principal Components và phép xoay Varimax, cùng phân tích hồi quy tuyến tính đa biến OLS. Phương pháp này được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc kiểm tra đồng thời mối quan hệ nhân quả phức tạp giữa nhiều biến độc lập và biến phụ thuộc, đồng thời phát hiện sớm hiện tượng đa cộng tuyến qua chỉ số VIF.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thống kê mô tả từ 398 người tiêu dùng mang lại bức tranh chi tiết về đối tượng sử dụng giày thể thao:

  • Về giới tính và độ tuổi: Nam giới chiếm ưu thế với 66.5% (263 người), nữ giới chiếm 33.5% (135 người). Độ tuổi từ 24 đến 30 tuổi chiếm tỷ trọng cao nhất với 71.6% (285 người), nhóm 31 đến 40 tuổi chiếm 17.3%, và nhóm 18 đến 23 tuổi chiếm 10.6%.
  • Về thu nhập và nghề nghiệp: 49.5% người tham gia có mức thu nhập từ 5 đến 10 triệu đồng/tháng, 26.4% đạt trên 10 triệu đồng/tháng, và 24.1% dưới 5 triệu đồng/tháng. Nhóm nhân viên văn phòng và kỹ thuật viên chiếm đa số với 53.3% (212 người).
  • Về mức độ sử dụng và thương hiệu: Có tới 73.4% đối tượng đang trực tiếp sử dụng giày thể thao thường xuyên. Thương hiệu quốc tế dẫn đầu với Nike chiếm 16.3%, các thương hiệu nước ngoài khác chiếm khoảng 8.8%, và giày sản xuất trong nước chiếm 8.5%.

Kết quả kiểm định độ tin cậy thang đo Cronbach's Alpha đều đạt yêu cầu vượt trội (hệ số lớn hơn 0.6 và tương quan biến - tổng lớn hơn 0.3):

  • Giá trị mua: Alpha = 0.690
  • Giá trị xã hội: Alpha = 0.834
  • Giá trị tính mới: Alpha = 0.873
  • Giá trị cảm xúc: Alpha = 0.753
  • Giá trị tiện lợi: Alpha = 0.760
  • Xu hướng mua lặp lại: Alpha = 0.825
  • Khả năng truyền miệng: Alpha = 0.841

Phân tích hồi quy khẳng định: Giá trị mua và Giá trị cảm xúc - tiện lợi có tác động tích cực mạnh nhất đến Xu hướng mua lặp lại. Trong khi đó, Giá trị tính mới và Giá trị cảm xúc giữ vai trò chủ chốt thúc đẩy Khả năng truyền miệng. Đặc biệt, giả thuyết H0 được ủng hộ hoàn toàn: Xu hướng mua lặp lại có tác động cùng chiều rất mạnh tới Hành vi truyền miệng tích cực.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh rõ nét thực trạng tâm lý tiêu dùng qua các bảng ma trận tương quan Pearson, bảng phân tích phương sai ANOVA và đồ thị phân tán phần dư chuẩn hóa (Scatter Plot). Đồ thị phân tán cho thấy các điểm phần dư phân bổ ngẫu nhiên quanh trục 0, chứng minh giả định liên hệ tuyến tính và phương sai của sai số không đổi hoàn toàn được thỏa mãn mà không vi phạm hiện tượng đa cộng tuyến (hệ số VIF đều nhỏ hơn 2).

So với nghiên cứu gốc của Pihlstrom và Brush (2008) trên dịch vụ giải trí di động, nghiên cứu này chứng minh rằng đối với sản phẩm vật lý như giày thể thao, người tiêu dùng Việt Nam đặc biệt nhạy cảm với sự cân bằng giữa giá cả và chất lượng thực tế. Một đôi giày mang lại sự thoải mái, tự tin khi vận động (giá trị cảm xúc) và bền bỉ, đa năng (giá trị tiện lợi) sẽ trực tiếp kích hoạt quyết định tái mua hàng.

Đồng thời, tính năng công nghệ mới mẻ (giá trị tính mới) là chủ đề hấp dẫn nhất để người tiêu dùng chia sẻ với bạn bè cùng tập luyện thể thao. Văn hóa tập luyện theo hội nhóm tại các sân tennis, cầu lông, bóng đá ở Thành phố Hồ Chí Minh tạo ra môi trường tương tác trực tiếp, nơi thông tin truyền miệng lan tỏa với tốc độ nhanh chóng và độ tin cậy vượt trội so với các kênh quảng cáo truyền thống.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện thực nghiệm, luận văn đề xuất bốn nhóm giải pháp chiến lược nhằm tối ưu hóa hoạt động kinh doanh giày thể thao:

  • Tối ưu hóa chiến lược định giá theo giá trị cảm nhận: Giám đốc Tiếp thị (CMO) và bộ phận Định giá cần xây dựng chính sách giá minh bạch, tương xứng với chất lượng thực tế. Doanh nghiệp nên duy trì mức giá cạnh tranh trong phân khúc 500.000 đến 1.500.000 đồng để tiếp cận 49.5% tệp khách hàng có thu nhập trung bình khá, hướng tới mục tiêu tăng 15% tỷ lệ tái mua hàng trong vòng 6 tháng.
  • Đẩy mạnh R&D và đổi mới công nghệ sản phẩm: Bộ phận Nghiên cứu và Phát triển (R&D) cần liên tục cải tiến vật liệu đế giày, trọng lượng nhẹ, độ thoáng khí và bổ sung các tính năng bảo vệ khớp chân. Việc tung ra các phiên bản cải tiến định kỳ mỗi 6 tháng sẽ kích hoạt giá trị tính mới, nâng cao 20% khả năng thảo luận truyền miệng tự nhiên từ cộng đồng thể thao.
  • Cá nhân hóa trải nghiệm cảm xúc đa kênh: Đội ngũ Quản trị Thương hiệu (Brand Manager) cần thiết kế các chiến dịch truyền thông khơi gợi niềm đam mê thể thao, sự tự tin và lối sống năng động. Thiết lập không gian trải nghiệm thực tế tại cửa hàng để khách hàng chạy thử giày trên máy tập, qua đó thúc đẩy chỉ số hài lòng khách hàng (CSAT) đạt trên 85% trong năm tài chính.
  • Xây dựng và tài trợ các cộng đồng thể thao hạt nhân: Bộ phận Quan hệ Công chúng (PR) và Trade Marketing cần chủ động tài trợ cho các giải đấu phong trào tại các câu lạc bộ cầu lông, tennis, bóng đá và nhóm chạy bộ công viên. Bằng cách cung cấp sản phẩm mẫu cho các vận động viên phong trào có tầm ảnh hưởng, doanh nghiệp có thể gia tăng 25% lượng khách hàng mới thông qua kênh truyền miệng trong vòng 12 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo chuyên sâu và tính ứng dụng cao cho nhiều nhóm đối tượng:

  • Nhà quản trị và Marketer ngành hàng thể thao: Nắm bắt chính xác các đòn bẩy tâm lý thúc đẩy hành vi mua lặp lại, từ đó tối ưu hóa chi phí thu hút khách hàng (CAC) và gia tăng giá trị trọn đời của khách hàng (CLV).
  • Doanh nghiệp sản xuất giày dép nội địa: Định hướng chiến lược phát triển sản phẩm chuyển trọng tâm từ cạnh tranh giá rẻ sang nâng cao giá trị tiện dụng, độ bền và kiểu dáng công nghệ để cạnh tranh trực diện với thương hiệu quốc tế.
  • Giảng viên, Học viên cao học Quản trị Kinh doanh và Marketing: Sử dụng làm tài liệu tham khảo mẫu mực về phương pháp nghiên cứu hàn lâm kết hợp định tính - định lượng, quy trình hiệu chỉnh thang đo và kỹ thuật xử lý dữ liệu SPSS.
  • Chuyên viên Trade Marketing và Phát triển thị trường: Ứng dụng mô hình truyền miệng vào việc xây dựng mạng lưới phân phối tại các câu lạc bộ thể thao, đại lý bán lẻ và các kênh thương mại điện tử chuyên biệt.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao thang đo giá trị điều kiện lại bị loại khỏi mô hình nghiên cứu?
Trong nghiên cứu định tính với 21 đối tượng, giá trị điều kiện chỉ phát huy tác dụng mạnh ở các loại hình dịch vụ không gian ảo (như viễn thông, nội dung số). Giày thể thao là sản phẩm hữu hình, bị giới hạn bởi không gian và thời gian tập luyện thực tế, nên biến này không đạt ý nghĩa thống kê và được loại bỏ để tăng độ tinh gọn cho mô hình.

2. Nhóm khách hàng nào là đối tượng tiêu dùng giày thể thao tiềm năng nhất tại Thành phố Hồ Chí Minh?
Dữ liệu khảo sát chỉ ra nhóm khách hàng từ 24 đến 30 tuổi, chiếm 71.6% tổng mẫu, với mức thu nhập từ 5 đến 10 triệu đồng/tháng (chiếm 49.5%) và làm việc văn phòng (53.3%) là phân khúc chi tiêu chủ lực, có nhu cầu tập luyện và sẵn sàng mua lặp lại cao nhất.

3. Yếu tố nào đóng vai trò quyết định nhất đến xu hướng mua lặp lại giày thể thao?
Phân tích hồi quy chứng minh Giá trị mua (sự tương xứng giữa chi phí và chất lượng) kết hợp với Giá trị cảm xúc - tiện lợi là hai nhân tố tác động mạnh mẽ nhất. Người tiêu dùng chỉ quay lại khi họ cảm thấy số tiền bỏ ra hoàn toàn xứng đáng với sự thoải mái và độ bền của đôi giày.

4. Làm thế nào để kích hoạt hành vi truyền miệng (Word of Mouth) hiệu quả nhất?
Doanh nghiệp cần tập trung vào Giá trị tính mới và Giá trị cảm xúc. Việc áp dụng công nghệ đệm khí mới, chất liệu thân thiện môi trường hoặc thiết kế độc đáo sẽ tạo chủ đề hấp dẫn để 73.4% người đang sử dụng thường xuyên chủ động giới thiệu cho bạn bè trong câu lạc bộ.

5. Nghiên cứu có thể mở rộng cho các ngành hàng thời trang khác không?
Hoàn toàn có thể. Quy trình đo lường giá trị cảm nhận cá nhân và cấu trúc kiểm định mối quan hệ giữa lòng trung thành và hành vi truyền miệng trong luận văn này là khung tham chiếu chuẩn hóa, dễ dàng tùy biến cho ngành trang phục, phụ kiện hoặc thiết bị thể thao nói chung.

Kết luận

  • Nghiên cứu đã hệ thống hóa và kiểm định thành công mô hình năm thành phần giá trị cảm nhận cá nhân tác động đến hành vi tiêu dùng giày thể thao tại Thành phố Hồ Chí Minh.
  • Khẳng định vai trò quyết định của Giá trị mua và Giá trị cảm xúc - tiện lợi đối với Xu hướng mua lặp lại, cũng như sức ảnh hưởng của Giá trị tính mới đối với Khả năng truyền miệng.
  • Chứng minh mối quan hệ tác động tích cực trực tiếp giữa ý định mua lặp lại và hành vi truyền miệng trong môi trường thể thao cộng đồng.
  • Đóng góp cơ sở thực nghiệm vững chắc với mẫu khảo sát 398 người, cung cấp khung tham chiếu tin cậy cho các nghiên cứu tiếp theo về lòng trung thành thương hiệu.
  • Kế hoạch triển khai ứng dụng khuyến nghị nên được các nhà quản trị thực hiện ngay theo lộ trình 6 đến 12 tháng để đón đầu đà tăng trưởng tiêu dùng thể thao.

Để tối ưu hóa chiến lược kinh doanh và bứt phá doanh số cho thương hiệu đồ thể thao của bạn, hãy áp dụng ngay khung mô hình giá trị cảm nhận thực nghiệm này vào quy trình hoạch định sản phẩm và truyền thông tiếp thị.