Chương 1 giới thiệu tổng quan về đề tài nghiên cứu. Chương 2 này nhằm mục đích nghiên cứu lại các nghiên cứu. Trên cơ sở này, mô hình nghiên cứu được xây dựng trên cơ sở các giả thuyết về mối quan hệ giữa các khái niệm trong mô hình. Hiện nay, các nhà đầu tư cá nhân đang nắm giữ khoảng 25 - 30% số lượng cổ phiếu trên toàn thị trường chứng khoán, còn lại là của các nhà đầu tư có tổ chức, như quỹ đầu tư, công ty chứng khoán, công ty bảo hiểm [4, ngày 23/05/2013].
Trong khi đó ở các thị trường chứng khoán phát triển trên thế giới tỷ lệ các nhà đầu tư cá nhân chỉ chiếm khoảng 10%. Nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp Các nhà đầu tư chuyên nghiệp phần lớn xuất thân là những nhà đầu tư tài chính, những doanh nhân thành đạt… khá am hiểu về thị trường chứng khoán và có vốn lớn. Họ đầu tư số tiền lớn vào một số công ty nhất định, ngồi nhà theo dõi thị trường qua mạng Internet và đặt lệnh, hoặc đặt lệnh qua mạng, và thỉnh thoảng họ mới lên sàn. Song một khi họ xuất hiện trong một dáng vẻ lặng lẽ, không nói gì, chỉ âm thầm quan sát và tính toán.
Điểm đặc biệt nữa là họ rất biết che dấu cảm xúc. Dù thắng đậm hay thua nặng, họ vẫn điềm tĩnh không thể hiện sự quá khích. Một điểm khác biệt nữa giữa chuyên nghiệp và không chuyên là để chia sẻ thông tin cho nhau, các nhà đầu tư chuyên nghiệp thường chọn đối tượng TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com -9- ngang tầm và tương xứng, lập câu lạc bộ chứng khoán để chia sẻ thông tin về công ty chứ không góp vốn “đánh hội đồng”. Nhà đầu tư cá nhân nghiệp dư Đây là tầng lớp khá đông đảo của thị trường chứng khoán.
Họ đến sàn trong tâm trạng háo hức kiếm tiền bởi lời rủ rê “cơ hội làm giàu nhanh lắm”. Đa phần họ coi thị trường chứng khoán như một canh bạc đầy tính may rủi. Họ nghĩ về những cái lợi trước mắt hơn là lâu dài. Do đó điều nhà đầu tư nghiệp dư quan tâm nhất chính là diễn biến giá cả.
Vì vậy, họ theo dõi rất sát sao, nghe ngóng, ghi chép thông tin cốt sao nắm được thời điểm nào nên bán thời điểm nào nên mua. Họ thường tụ tập đám đông bàn tán, tìm cách tiếp cận hỏi han, thăm dò.Họ dễ bị dao động, thay đổi trước những lời ra tán vào của thiên hạ và tin tưởng, tôn sùng những người có kinh nghiệm tư vấn và tỏ ra chê bai, trách giận khi lời tư vấn ấy không hiệu nghiệm. Một đặc điểm là họ không thích che đậy cảm xúc của mình. Những lúc cổ phiếu lên, họ thích thú vỗ tay, cười rạng rỡ, sẵng sàng đầu tư lớn hơn ở kỳ sau.
Gặp lúc giá xuống, thua lỗ, nét buồn hiện rõ trên khuôn mặt. Qua những phân tích trên đây, làm thế nào để tìm ra công thức chung cho việc dự đoán quyết định của các nhà đầu tư cá nhân là điều hết sức phức tạp. Nghiên cứu này nhằm tìm ra những yếu tố ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của các nhà đầu tư cá nhân, giúp cho nhà quản lý đưa ra được các chiến lược thu hút thị trường, phục hồi và phát triển thị trường chứng khoán tại Việt Nam.2 Cơ sở lý thuyết Lý thuyết tài chính hành vi được gắn liền với khái niệm quyết định đầu tư. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1 Lý thuyết tài chính hành vi Lý thuyết tài chính hành vi dựa trên việc điều tra về tâm, sinh lý học, xã hội học và các yếu tố tài chính đã tác động đến quá trình ra quyết định của cá nhân, một nhóm người hoặc tổ chức.
Lý thuyết tài chính hành vi bao gồm: khái niệm về sự quá tự tin, khái niệm về sự đối lập với các kinh nghiệm trong quá khứ, lý thuyết về sự hối hận, khái niệm về những viễn cảnh trong tương lai, khái niệm về hành vi bầy đàn, khái niệm về sự ảo tưởng của kẻ đánh bạc… Trong suốt thập niên những năm 90, khái niệm về Lý thuyết tài chính hành vi mới xuất hiện trên các tạp chí khoa học, các ấn phẩm về kinh doanh và một số tờ báo địa phương. Tuy nhiên lý thuyết tài chính hành vi đã xuất hiện cách đây hơn 150 năm và được xuất bản thành sách lần đầu tiên năm 1841 với tác phẩm “Mackay’s Extraordianry Popular Delusions And The Madness of Crowds”. Tác phẩm này đã chỉ ra được làm thế nào hành vi con người ảnh hưởng đến thị trường tài chính. Ngày nay có rất nhiều tài liệu có đề cập đến cụm từ “tâm lý đầu tư” và “tâm lý tài chính” [31, ngày 24/3/2007].
Nền tảng lý thuyết hành vi tài chính được tạo nền tảng phát triển từ nhiều học sĩ, những người mà có kiến thức trong nhiều lĩnh vực khác nhau về tâm lý học, tài chính học, xã hội học và kinh tế học. Về lĩnh vực kinh tế học bao gồm cả kiến thức về quản lý, marketing, tài chính, công nghệ và kế toán. Lý thuyết tài chính hành vi sẽ cung cấp cho chúng ta biết làm thế nào để các nhà đầu tư hiểu rõ bản thân mình hơn từ đó họ có thể đưa ra những quyết định tốt hơn. Có nhiều định nghĩa về lý thuyết tài chính hành vi, theo Victor Ricciardi & Helen K.Simon lý thuyết tài chính hành vi được xây dựng dưa trên ba nền tảng chính là tâm lý học, xã hội học và tài chính.
Những nhân tố này ảnh hưởng đến quá trình ra quyết định của nhà đầu tư: cá nhân (nhà đầu tư chuyên TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - 11 - nghiệp và nghiệp dư, ủy viên hội đồng quản trị), nhóm (các cổ đông), tổ chức (tổ chức tài chính, phi kinh tế). Đối tượng ra quyết định được nghiên cứu trong đề tài này là nhà đầu tư chứng khoán cá nhân, vì vậy sử dụng lý thuyết tài chính hành vi là phù hợp. Mô hình cơ bản của lý thuyết tài chính hành vi: Tâm lý học Xã hội học Tài chính hành vi Tài chính Hình 2. Mô hình cơ bản lý thuyết tài chính hành vi Tâm lý học Tâm lý học là một ngành khoa học nghiên cứu các hành vi và quá trình suy nghĩ của con người.
Một số hành vi của con người rất đơn giản nhưng hầu hết là rất phức tạp. Ngành tâm lý học thường giải thích các dạng khác nhau của hành vi liên quan đến: - Sự tiến hóa của sinh vật học. - Những vấn đề liên quan đến bộ não con người. - Xã hội, văn hóa và những kinh nghiệm bản thân hình thành nên nhận thức, thái độ và hành vi con người.
- Khi nghiên cứu hành vi của các nhà đầu tư, khái niệm tâm lý học sẽ trả lời được một số câu hỏi như : TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - 12 - - Tại sao nhà đầu tư bị thu hút bởi loại cổ phiếu này, mà không phải loại cổ phiếu khác? - Tại sao nhà đầu tư lại tỏ ra do dự khi mua cổ phiếu, mặc dù trước đó họ đã mặc cả để mua được cổ phiếu đó? - Tại sao các nhà đầu tư cảm thấy vẫn phải giữ lại cổ phiếu mà họ biết đã tăng kịch trần, và thường là việc giữ lại cổ phiếu này làm giảm lợi nhuận của họ? - Tại sao các nhà đầu tư vẫn không bán các cổ phiếu mình thua lỗ, khi vẫn biết cổ phiếu này đã đến giai đoạn suy tàn? - Tại sao các nhà đầu tư lại cảm thấy chán. Mặc dù họ đã sỡ hữu một danh mục đầu tư tốt và cảm thấy mong muốn đầu tư thêm để tạo ra nhiều hoạt động cho mình? - Tại sao các nhà đầu tư thường đầu tư theo lời bạn bè người thân báo chí… hơn là các thông tin đã được công bố? Xã hội học Là ngành khoa học nghiên cứu các hành vi trong xã hội của con người. Tập trung nghiên cứu chủ yếu việc ảnh hưởng của các mối quan hệ xã hội với thái độ và hành vi của con người. Các yếu tố ảnh hưởng đến thái độ và hành vi của con người bao gồm : - Cấu trúc xã hội : gia đình, tổ chức mà con người đang sinh hoạt… - Phạm trù xã hội : tuổi tác, giới tính, chủng tộc… - Những vấn đề thành lập xã hội : quan hệ họ hàng, kinh tế, chính trị, tôn giáo… Tài chính - Chủ yếu đề cập đến việc xác định giá trị và việc ra quyết định.
Cấu trúc của tài chính liên quan đến vấn đề vốn, giá cả, đầu tư và nguồn lực quản lý. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - 13 - - Thị trường tài chính là các thể chế, quá trình và cơ cấu giúp cho các công ty và cá nhân kinh doanh có thể huy động vốn để triển khai và thực hiện mục tiêu hoạt động. - Tầm quan trọng của thị trường tài chính nằm ở khía cạnh liên kết giữa các quyết định chi tiêu của con người, trong cả đời sống cá nhân, gia đình lẫn xã hội. Cá nhân và nhà kinh doanh luôn có thể đóng vai trò hoặc thụ động hoặc chủ động trên thị trường tài chính.
Ðối với cá nhân, thị trường tài chính giúp cải thiện nguồn thu nhập và tối ưu hóa tài sản trong tương lai. Ðối với công ty, nó tăng cường nguồn lực và cải thiện hiệu quả quản trị tài chính. - Ở một góc độ khác, thị trường tài chính là nơi hoặc cơ chế tại đó các tài sản tài chính được trao đổi và giá của chúng được hình thành bởi các lực lượng tham gia.2 Mô hình nghiên cứu về quyết định đầu tư Hussen A. Hassan Al-Tamimi (2006) đã nghiên cứu ở thị trường Các Tiểu Vương Quốc A Rập Thống Nhất (UEA) với 5 yếu tố ảnh hưởng đến quyết định của nhà đầu tư cá nhân: - Hình ảnh của doanh nghiệp - Thông tin kế toán của doanh nghiệp - Thông tin trung lập - Ý kiến từ các nhà tư vấn - Nhu cầu tài chính cá nhân Kết quả của Hussen A.
Hassan Al-Tamimi: [13, trang 233] Nhóm Thông tin tài chính hoặc các tiêu chuẩn tối đa hoá giá trị truyền thống có ảnh hưởng lớn nhất đến quyết định của nhà đầu tư UAE, gồm các yếu tố: thu nhập mong đợi, tính thanh khoản của chứng khoán, diễn biến TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - 14 - trong quá khứ của chứng khoán, tình trạng của báo cáo tài chính, việc chi trả cổ tức, cổ tức mong đợi.