Các Yếu Tố Tác Động Đến Giá Cổ Phiếu Niêm Yết Của Các Công Ty Chứng Khoán

Giá cổ phiếu của các công ty chứng khoán chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố khác nhau. 89 trang · Trường Đại Học Công Nghiệp TP. HCM · 2022.

• Tác giả: Lưu Hoàn Mỹ
• Người hướng dẫn: TS. Lại Cao Mai Phương
• Trường học: Trường Đại Học Công Nghiệp TP. HCM
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Các Yếu Tố Tác Động Đến Giá Cổ Phiếu Niêm Yết Của Các Công Ty Chứng Khoán
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN
• NHẬT KÍ LÀM VIỆC NHÓM
• PHIẾU TỰ ĐÁNH GIÁ LÀM VIỆC NHÓM
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.6. Ý NGHĨA NGHIÊN CỨU
• 1.7. QUY TRÌNH CỦA BÀI NGHIÊN CỨU
• 1.8. CẤU TRÚC CỦA BÀI NGHIÊN CỨU
• 1.9. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CỔ PHIẾU VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN GIÁ CỔ PHIẾU
• 2.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁ CỔ PHIẾU
• 2.2. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ TTCK
• 2.2.1. Khái niệm TTCK
• 2.2.2. Chức năng của TTCK
• 2.3. CỔ PHIẾU VÀ GIÁ CỔ PHIẾU
• 2.3.1. Khái niệm về cổ phiếu
• 2.3.2. Đặc điểm của cổ phiếu
• 2.3.3. Các loại giá cổ phiếu
• 2.4. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN GIÁ CỔ PHIẾU
• 2.4.1. Yếu tố bên trong doanh nghiệp
• 2.4.2. Nhân tố bên ngoài doanh nghiệp
• 2.4.3. Một số nghiên cứu về giá cổ phiếu và những yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ DỮ LIỆU
• 3.1. XÂY DỰNG MÔ HÌNH CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN GIÁ CỔ PHIẾU CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NGÀNH CHỨNG KHOÁN ĐANG NIÊM YẾT TRÊN TTCK VIỆT NAM
• 3.1.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.1.2. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 3.2. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1.1. Thống kê mô tả
• 4.1.2. Phân tích tương quan
• 4.2. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ĐẦU TƯ CHO CÁC NHÀ ĐẦU TƯ CÁ NHÂN
• 5.1. KIẾN NGHỊ ĐẦU TƯ CHO CÁC NHÀ ĐẦU TƯ CÁ NHÂN
• 5.2. HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Giá Cổ Phiếu

Giá cổ phiếu của các công ty chứng khoán chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố khác nhau. Những yếu tố này có thể được chia thành hai nhóm chính: yếu tố nội tại và yếu tố ngoại tại. Yếu tố nội tại bao gồm tình hình tài chính của công ty, lợi nhuận, và các chỉ số tài chính khác. Trong khi đó, yếu tố ngoại tại bao gồm tình hình kinh tế vĩ mô, chính sách của chính phủ, và tâm lý nhà đầu tư. Việc hiểu rõ các yếu tố này là rất quan trọng để đưa ra quyết định đầu tư chính xác.

1.1. Yếu Tố Nội Tại Ảnh Hưởng Đến Giá Cổ Phiếu

Yếu tố nội tại bao gồm các chỉ số tài chính như lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (EPS) và giá trị sổ sách trên mỗi cổ phần (BVPS). Những chỉ số này phản ánh tình hình tài chính của công ty và có thể tác động trực tiếp đến giá cổ phiếu. Theo nghiên cứu của Hartono (2004), EPS có mối quan hệ tích cực với giá cổ phiếu.

1.2. Yếu Tố Ngoại Tại Ảnh Hưởng Đến Giá Cổ Phiếu

Yếu tố ngoại tại như lãi suất ngân hàng, tỷ lệ lạm phát, và tình hình chính trị cũng có ảnh hưởng lớn đến giá cổ phiếu. Các nghiên cứu cho thấy rằng khi lãi suất tăng, giá cổ phiếu thường giảm do chi phí vay vốn tăng cao, ảnh hưởng đến lợi nhuận của doanh nghiệp.

II. Vấn Đề Thách Thức Trong Phân Tích Giá Cổ Phiếu

Phân tích giá cổ phiếu không chỉ đơn thuần là việc xem xét các chỉ số tài chính mà còn phải xem xét các yếu tố tâm lý và hành vi của nhà đầu tư. Tâm lý nhà đầu tư có thể dẫn đến sự biến động lớn trong giá cổ phiếu, điều này tạo ra thách thức cho các nhà phân tích. Việc dự đoán giá cổ phiếu trở nên khó khăn hơn khi có nhiều yếu tố không thể đo lường được.

2.1. Tâm Lý Nhà Đầu Tư Và Ảnh Hưởng Đến Giá Cổ Phiếu

Tâm lý nhà đầu tư có thể dẫn đến hiện tượng 'bầy đàn', nơi mà các nhà đầu tư hành động theo đám đông thay vì dựa trên phân tích cá nhân. Điều này có thể tạo ra sự biến động lớn trong giá cổ phiếu mà không phản ánh đúng giá trị thực của công ty.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Dự Đoán Giá Cổ Phiếu

Dự đoán giá cổ phiếu là một nhiệm vụ phức tạp do sự ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác nhau. Các mô hình phân tích kỹ thuật và cơ bản có thể không luôn chính xác, đặc biệt trong các tình huống bất ngờ như khủng hoảng kinh tế hay thay đổi chính sách.

III. Phương Pháp Phân Tích Giá Cổ Phiếu Hiệu Quả

Để phân tích giá cổ phiếu một cách hiệu quả, các nhà đầu tư cần áp dụng các phương pháp phân tích khác nhau. Phân tích cơ bản và phân tích kỹ thuật là hai phương pháp phổ biến nhất. Mỗi phương pháp có ưu điểm và nhược điểm riêng, và việc kết hợp chúng có thể mang lại kết quả tốt hơn.

3.1. Phân Tích Cơ Bản Trong Đánh Giá Giá Cổ Phiếu

Phân tích cơ bản tập trung vào việc đánh giá giá trị thực của công ty thông qua các chỉ số tài chính như EPS, BVPS, và tỷ lệ chi trả cổ tức. Theo Gordon (1963), chính sách cổ tức có mối quan hệ chặt chẽ với giá cổ phiếu, điều này cho thấy tầm quan trọng của phân tích cơ bản.

3.2. Phân Tích Kỹ Thuật Trong Đầu Tư Cổ Phiếu

Phân tích kỹ thuật dựa trên các biểu đồ và chỉ báo để dự đoán xu hướng giá cổ phiếu trong tương lai. Các nhà đầu tư sử dụng phân tích kỹ thuật để xác định thời điểm mua và bán cổ phiếu, tuy nhiên, phương pháp này có thể không hiệu quả trong các thị trường không ổn định.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phân Tích Giá Cổ Phiếu

Phân tích giá cổ phiếu không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc ra quyết định đầu tư. Các nhà đầu tư có thể sử dụng các phương pháp phân tích để tối ưu hóa danh mục đầu tư của mình. Việc hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu giúp nhà đầu tư đưa ra quyết định chính xác hơn.

4.1. Tối Ưu Hóa Danh Mục Đầu Tư

Việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu giúp nhà đầu tư tối ưu hóa danh mục đầu tư của mình. Bằng cách lựa chọn các cổ phiếu có tiềm năng tăng trưởng cao, nhà đầu tư có thể gia tăng lợi nhuận.

4.2. Đưa Ra Quyết Định Đầu Tư Thông Minh

Sử dụng các phương pháp phân tích giúp nhà đầu tư đưa ra quyết định đầu tư thông minh hơn. Việc nắm bắt thông tin và phân tích kỹ lưỡng có thể giúp giảm thiểu rủi ro và tối đa hóa lợi nhuận.

V. Kết Luận Về Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Giá Cổ Phiếu

Các yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu là rất đa dạng và phức tạp. Việc hiểu rõ các yếu tố này không chỉ giúp nhà đầu tư đưa ra quyết định chính xác mà còn giúp các công ty chứng khoán cải thiện hiệu quả hoạt động của mình. Tương lai của ngành chứng khoán sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng với các yếu tố này.

5.1. Tương Lai Của Ngành Chứng Khoán

Ngành chứng khoán sẽ tiếp tục phát triển và đối mặt với nhiều thách thức mới. Việc nắm bắt các yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu sẽ là chìa khóa để thành công trong tương lai.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Nhà Đầu Tư

Nhà đầu tư nên thường xuyên cập nhật thông tin và áp dụng các phương pháp phân tích để đưa ra quyết định đầu tư chính xác. Việc hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu sẽ giúp tối ưu hóa lợi nhuận.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành chứng khoán tại Việt Nam trong giai đoạn gần đây ghi nhận sự phát triển nhanh chóng và trở thành kênh huy động vốn quan trọng cho nền kinh tế. Theo báo cáo từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước năm 2021, tổng mức huy động vốn trên thị trường chứng khoán tăng 23% so với cùng kỳ năm trước; khối lượng giao dịch bình quân tăng 258% so với bình quân năm trước đó. Trong 11 tháng đầu năm 2021, thị trường có thêm 4,08 triệu tài khoản mới mở, tăng 47,3% so với cùng kỳ năm 2020, đưa thanh khoản thị trường đạt mức hàng tỷ USD mỗi ngày. Trước sự biến động mạnh mẽ của thị trường, giá cổ phiếu của các công ty chứng khoán niêm yết trở thành đối tượng được nhiều nhà đầu tư và chuyên gia tài chính quan tâm.

Qua khảo cứu các công trình nghiên cứu trước đây, tác giả nhận thấy phần lớn các bài nghiên cứu về các yếu tố tác động đến giá cổ phiếu tập trung vào thị trường tài chính tại các quốc gia phát triển. Đối với các công trình nghiên cứu trong nước, dữ liệu phân tích đa phần được thu thập trước thời điểm đại dịch Covid-19 bùng phát và chủ yếu xem xét tổng thể thị trường hoặc nhóm ngành bất động sản, ngân hàng. Do đó, việc nghiên cứu chuyên biệt nhóm công ty ngành chứng khoán trong giai đoạn biến động 2016–2021 là khoảng trống học thuật cần được bổ sung.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể như sau:

1. Mục tiêu chung: Tìm hiểu các yếu tố tác động đến giá cổ phiếu niêm yết của các công ty chứng khoán trên thị trường chứng khoán Việt Nam.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Thứ nhất, xác định các nhân tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu niêm yết của các doanh nghiệp thuộc ngành chứng khoán trên thị trường chứng khoán Việt Nam.
   • Thứ hai, phân tích mức độ tác động của từng yếu tố lên giá cổ phiếu của các doanh nghiệp này.
   • Thứ ba, đề xuất các khuyến nghị và gợi ý giúp các nhà đầu tư cá nhân đưa ra quyết định lựa chọn danh mục đầu tư hiệu quả.

Nhiệm vụ nghiên cứu được cụ thể hóa thông qua 3 câu hỏi nghiên cứu:

• Câu hỏi 1: Các yếu tố nào có khả năng ảnh hưởng đến giá cổ phiếu của các công ty chứng khoán được niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam?
• Câu hỏi 2: Cách đo lường các yếu tố ảnh hưởng đó như thế nào?
• Câu hỏi 3: Từng nhân tố ảnh hưởng như thế nào đến giá cổ phiếu của các công ty chứng khoán được niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các yếu tố vi mô (nội tại doanh nghiệp) và vĩ mô (môi trường kinh tế) ảnh hưởng đến giá cổ phiếu của các doanh nghiệp thuộc ngành chứng khoán niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu được thực hiện trên 25 công ty chứng khoán đang niêm yết cổ phiếu trên hai sàn giao dịch chứng khoán tập trung của Việt Nam, gồm 14 công ty niêm yết tại Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) và 11 công ty niêm yết tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX). Các doanh nghiệp giao dịch trên sàn UPCoM và các đơn vị không cung cấp đủ số liệu 5 năm liên tục không được đưa vào mẫu khảo sát.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu thứ cấp được thu thập theo tần suất quý trong giai đoạn 6 năm, từ ngày 01/01/2016 đến ngày 31/12/2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên bốn lý thuyết tài chính kinh điển về thị trường và định giá chứng khoán:

• Giả thuyết thị trường hiệu quả (Efficient Market Hypothesis - EMH) của Fama (1970): Nhận định thị trường hoàn hảo phản ánh toàn bộ thông tin có sẵn vào giá cổ phiếu. Tuy nhiên, trên thực tế thị trường chứng khoán thường tồn tại các điểm không hoàn hảo, giá cổ phiếu còn chịu tác động từ các yếu tố nội tại và vĩ mô.
• Lý thuyết bước đi ngẫu nhiên (Random Walk Theory) của Maurice (1953): Giá cổ phiếu biến động theo hướng không thể dự báo trước dựa trên số liệu quá khứ.
• Lý thuyết chính sách cổ tức không liên quan của Miller và Modigliani (1961): Trong điều kiện thị trường hoàn hảo không có thuế và chi phí giao dịch, chính sách chi trả cổ tức không ảnh hưởng đến giá trị doanh nghiệp.
• Giả thuyết "Chim trong tay" (Bird-in-the-hand) của Gordon (1963): Ngược lại với Miller và Modigliani, Gordon cho rằng cổ tức bằng tiền mặt đem lại sự an toàn cho nhà đầu tư ngại rủi ro so với lãi vốn tương lai, do đó chính sách cổ tức có mối liên hệ trực tiếp với giá cổ phiếu.

Mô hình nghiên cứu thực nghiệm được kế thừa và phát triển từ mô hình của Trương Đông Lộc (2014), trong đó nhóm tác giả thay thế biến lãi suất bằng biến tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP), đồng thời bổ sung hai biến nội tại là giá trị sổ sách trên mỗi cổ phần (BVPS) và tỷ lệ chi trả cổ tức (DPR).

Phương trình hồi quy dạng bảng tổng quát được thiết lập như sau:

$$\text{PRICE}{i,t} = \beta_0 + \beta_1 \text{EPS}{i,t} + \beta_2 \text{BVPS}{i,t} + \beta_3 \text{DPR}{i,t} + \beta_4 \text{CPI}_t + \beta_5 \text{EX}_t + \beta_6 \text{GDP}t + u{i,t}$$

Trong đó:

• $\text{PRICE}{i,t}$: Biến phụ thuộc, đại diện cho giá cổ phiếu (tính bằng logarit tự nhiên của tỷ số giá đóng cửa điều chỉnh bình quân quý: $\ln(P_t / P{t-1})$).
• $\text{EPS}_{i,t}$: Thu nhập trên mỗi cổ phần, đo lường bằng $\ln(\text{EPS}t / \text{EPS}{t-1})$.
• $\text{BVPS}_{i,t}$: Giá trị sổ sách trên mỗi cổ phần, tính bằng (Vốn chủ sở hữu - Tài sản vô hình) / Tổng số lượng cổ phiếu đang lưu hành.
• $\text{DPR}_{i,t}$: Tỷ lệ chi trả cổ tức, tính bằng Cổ tức mỗi cổ phần chia cho Thu nhập trên mỗi cổ phần (DPS / EPS).
• $\text{EX}_t$: Tỷ giá hối đoái USD/VND.
• $\text{CPI}_t$: Tỷ lệ lạm phát, đo lường bằng $\ln(\text{CPI}t / \text{CPI}{t-1})$.
• $\text{GDP}_t$: Tốc độ tăng trưởng kinh tế.
• $\beta_0$: Hệ số chặn; $\beta_j$ ($j=1..6$): Các hệ số hồi quy; $u_{i,t}$: Sai số ngẫu nhiên.

Nhóm biến	Tên biến	Ký hiệu	Đơn vị / Cách đo lường	Giả thuyết tác động	Nguồn tham chiếu
Biến phụ thuộc	Giá cổ phiếu	$\text{PRICE}$	$\ln(P_t / P_{t-1})$		Uddin và cộng sự (2013)
Biến độc lập nội tại	Thu nhập mỗi cổ phần	$\text{EPS}$	$\ln(\text{EPS}t / \text{EPS}{t-1})$	Dương (+)	Almumani (2014), Trương Đông Lộc (2014)
	Giá trị sổ sách	$\text{BVPS}$	$(\text{VCSH} - \text{TSVH}) / \text{SLCP}$	Dương (+)	Mehr-un-Nisa (2012), Malhotra & Tandon (2013)
	Tỷ lệ chi trả cổ tức	$\text{DPR}$	$\text{DPS} / \text{EPS}$	Âm (-)	Lashgari & Ahmadi (2014), Gordon (1963)
Biến độc lập vĩ mô	Tỷ giá hối đoái	$\text{EX}$	Tỷ giá USD/VND theo quý	Dương (+)	Gan, Lee & Zhang (2006), Nguyệt Châu (2018)
	Tỷ lệ lạm phát	$\text{CPI}$	$\ln(\text{CPI}t / \text{CPI}{t-1})$	Âm (-)	Joel Hinaunye (2012), Ngọc và Cường (2015)
	Tăng trưởng kinh tế	$\text{GDP}$	Tốc độ tăng trưởng GDP quý	Dương (+)	Al-Qenae & ctg (2002), Al-Tamimi & ctg (2011)

Phương pháp xử lý dữ liệu: Khóa luận áp dụng phương pháp định lượng trên dữ liệu bảng (panel data) gồm 439 quan sát với sự hỗ trợ của phần mềm kinh tế lượng Stata 11. Các phương pháp ước lượng được triển khai lần lượt gồm: Hồi quy bình phương bé nhất gộp (Pooled OLS), Mô hình hồi quy tác động cố định (Fixed Effects Model - FEM) và Mô hình hồi quy tác động ngẫu nhiên (Random Effects Model - REM). Nhóm nghiên cứu thực hiện kiểm định F để so sánh giữa Pooled OLS và FEM; kiểm định Breusch-Pagan Lagrange Multiplier để so sánh giữa Pooled OLS và REM; kiểm định Hausman để lựa chọn giữa FEM và REM. Ngoài ra, các khuyết tật của mô hình được kiểm tra thông qua hệ số phóng đại phương sai (VIF) nhằm phát hiện đa cộng tuyến, kiểm định White/Breusch-Pagan nhằm phát hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi và kiểm định Wooldridge nhằm phát hiện hiện tượng tự tương quan. Khi mô hình xuất hiện hiện tượng phương sai thay đổi hoặc tự tương quan, phương pháp hồi quy bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (Feasible Generalized Least Squares - FGLS) được sử dụng để hiệu chỉnh các ước lượng.

Nguồn dữ liệu: Dữ liệu tài chính vi mô của 25 công ty chứng khoán được trích xuất từ báo cáo tài chính kiểm toán và báo cáo thường niên công bố trên hệ thống thông tin iBoard. Dữ liệu vĩ mô (CPI, GDP, Tỷ giá USD/VND) được tổng hợp từ nguồn công bố chính thức của Tổng cục Thống kê.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu về đề tài nghiên cứu

Chương mở đầu tập trung trình bày bối cảnh thực tiễn của thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2016–2021, nhấn mạnh sự bùng nổ về thanh khoản và số lượng tài khoản mở mới trong năm 2021. Tác giả xác định tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ việc các nghiên cứu trước đây chưa cập nhật dữ liệu trong bối cảnh đại dịch Covid-19 và ít tập trung vào nhóm cổ phiếu ngành chứng khoán. Chương này thiết lập hệ thống 3 câu hỏi nghiên cứu, xác định mục tiêu chung và mục tiêu cụ thể, làm rõ đối tượng nghiên cứu cùng phạm vi không gian (25 công ty chứng khoán niêm yết trên HOSE và HNX) và phạm vi thời gian (dữ liệu theo quý từ 2016 đến 2021). Cuối cùng, chương 1 phác thảo quy trình nghiên cứu gồm 6 bước logic và cấu trúc tổng thể của đề tài gồm 5 chương.

Chương 2: Cơ sở lý luận về cổ phiếu và các nhân tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu

Chương 2 cung cấp hệ thống lý thuyết toàn diện về thị trường chứng khoán, đặc điểm pháp lý của cổ phiếu (phân biệt cổ phiếu phổ thông và cổ phiếu ưu đãi), các nghiệp vụ tách gộp cổ phiếu và các hình thức biểu hiện của giá cổ phiếu (mệnh giá 10.000 đồng theo quy định pháp luật Việt Nam, giá trị sổ sách và giá trị thị trường). Nội dung trọng tâm của chương là phân tích cơ chế tác động của 6 nhân tố đến giá cổ phiếu, phân định thành 2 nhóm: nhóm vi mô (EPS, BVPS, DPR) và nhóm vĩ mô (Tỷ giá hối đoái EX, Tỷ lệ lạm phát CPI, Tăng trưởng kinh tế GDP). Bên cạnh đó, chương 2 tiến hành tổng quan sâu rộng các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế (Almumani, Al-Qenae, Pradhan & Paudel, Shahid, Joel Hinaunye, Al-Tamimi, Mehr-un-Nisa, Bustani, Lashgari & Ahmadi, Khan) và các nghiên cứu tại Việt Nam (Lộc & Nhật, Ngọc & Cường, Võ Xuân Vinh, Phương & ctg, Nguyệt Châu), qua đó chỉ rõ khoảng trống nghiên cứu làm căn cứ cho việc đề xuất mô hình thực nghiệm.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu và dữ liệu

Chương 3 trình bày chi tiết quy trình xây dựng mô hình thực nghiệm dựa trên mô hình gốc của Trương Đông Lộc (2014) có cải tiến. Tác giả định nghĩa biến phụ thuộc ($\text{PRICE}$) cùng 6 biến độc lập ($\text{EPS}$, $\text{EX}$, $\text{CPI}$, $\text{GDP}$, $\text{BVPS}$, $\text{DPR}$), đi kèm các công thức toán học đo lường cụ thể và các kỳ vọng dấu tương ứng từ giả thuyết H1 đến H6. Chương này mô tả phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp từ 25 công ty chứng khoán với 439 quan sát dạng bảng, trình bày quy trình phân tích định lượng trên phần mềm Stata 11 qua 6 bước: từ lựa chọn biến, thu thập số liệu, thống kê mô tả, kiểm định tương quan, kiểm tra vi phạm giả định OLS, đến hồi quy các mô hình Pooled OLS, FEM, REM và xử lý khuyết tật bằng mô hình FGLS.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 công bố kết quả phân tích định lượng từ 439 quan sát thu thập được. Tác giả lập danh sách chi tiết 25 doanh nghiệp chứng khoán trong mẫu (gồm 14 công ty sàn HOSE và 11 công ty sàn HNX), trình bày bảng thống kê mô tả các biến nghiên cứu, ma trận tương quan Pearson, và kết quả kiểm định đa cộng tuyến với hệ số VIF. Tiếp theo, chương trình bày chi tiết kết quả ước lượng từ các mô hình Pooled OLS, FEM, REM cùng kết quả các kiểm định lựa chọn mô hình (kiểm định F, Breusch-Pagan, Hausman). Sau khi phát hiện các hiện tượng vi phạm giả định (như phương sai sai số thay đổi và tự tương quan thông qua các kiểm định chuyên biệt), tác giả áp dụng mô hình hồi quy FGLS để khắc phục khuyết tật và đưa ra kết quả ước lượng cuối cùng, làm cơ sở để so sánh với các nghiên cứu trước đây và kiểm chứng các giả thuyết đặt ra.

Chương 5: Kết luận và kiến nghị đầu tư cho các nhà đầu tư cá nhân

Trên cơ sở kết quả hồi quy và phân tích ở chương 4, chương 5 đúc kết các phát hiện chính về chiều hướng và mức độ tác động của từng chỉ số tài chính doanh nghiệp và biến số vĩ mô đến giá cổ phiếu của các công ty chứng khoán. Từ đó, chương đề xuất các khuyến nghị thực tiễn dành cho các nhà đầu tư cá nhân nhằm nâng cao hiệu quả phân tích báo cáo tài chính, quản trị danh mục đầu tư và theo dõi các chỉ báo vĩ mô. Cuối cùng, tác giả trình bày trung thực các hạn chế của đề tài về mặt dữ liệu và phạm vi biến số, đồng thời định hướng các nội dung cần tiếp tục hoàn thiện trong các nghiên cứu tương lai.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã thu thập và xử lý bộ dữ liệu bảng gồm 439 quan sát của 25 công ty chứng khoán trong khoảng thời gian từ năm 2016 đến năm 2021. Kết quả thống kê mô tả các biến số chính trong mẫu nghiên cứu được thể hiện qua bảng sau:

Tên biến	Ký hiệu	Giá trị trung bình	Độ lệch chuẩn	Giá trị nhỏ nhất	Giá trị lớn nhất	Ghi chú từ mẫu nghiên cứu
Giá cổ phiếu	$\text{PRICE}$	10,4896	-	0,78	69,11	Đơn vị: nghìn đồng/cổ phiếu; thể hiện sự phân hóa lớn giữa các mã
Thu nhập mỗi cổ phần	$\text{EPS}$	-	-	-1.480,77	3.191,95	Đơn vị: đồng/cổ phiếu; Max: ORS (năm 2021), Min: TVS (năm 2016)
Giá trị sổ sách	$\text{BVPS}$	12.350,37	4.471,383	2.858,00	29.927,00	Đơn vị: đồng/cổ phiếu; Max: VCI (29.927 đồng), Min: ORS (2.858 đồng)
Tỷ lệ chi trả cổ tức	$\text{DPR}$	11,1548%	194,376%	-128,67%	4.061,10%	Min: VIG (năm 2019), Max: MBS
Tỷ giá hối đoái	$\text{EX}$	22,95	0,3049	22,303	23,...	Đơn vị: nghìn VND/USD
Tỷ lệ lạm phát	$\text{CPI}$	24,...	-	-	-	Chỉ số giá tiêu dùng qua các quý
Tăng trưởng kinh tế	$\text{GDP}$	5,...%	-	-	-	Tốc độ tăng trưởng GDP trung bình qua các quý

Về quy trình kiểm định kinh tế lượng:

• Kiểm tra đa cộng tuyến: Kết quả kiểm tra hệ số phóng đại phương sai (VIF) cho thấy mô hình không bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi hiện tượng đa cộng tuyến giữa các biến độc lập.
• Lựa chọn mô hình: Tác giả tiến hành ước lượng và so sánh giữa ba mô hình cơ bản (Pooled OLS, FEM, REM). Kiểm định Hausman và kiểm định Breusch & Pagan Lagrangian được sử dụng để xác định mô hình tối ưu.
• Kiểm định khuyết tật: Kết quả kiểm tra cho thấy mô hình xuất hiện hiện tượng phương sai của sai số thay đổi và tồn tại mối quan hệ tương quan giữa các sai số (tự tương quan).
• Khắc phục khuyết tật: Khóa luận sử dụng mô hình hồi quy bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS) để xử lý hoàn toàn các khuyết tật về phương sai thay đổi và tự tương quan, mang lại các ước lượng không chệch và có độ tin cậy thống kê cao.

Đóng góp của khóa luận:

• Về mặt lý luận: Nghiên cứu hệ thống hóa các lý thuyết tài chính hiện đại (thị trường hiệu quả, bước đi ngẫu nhiên, chính sách cổ tức) và kiểm chứng mức độ phù hợp của các lý thuyết này đối với một ngành mang tính chu kỳ cao như ngành chứng khoán tại một thị trường mới nổi như Việt Nam.
• Về mặt thực tiễn: Khóa luận cung cấp bức tranh số liệu định lượng chi tiết về mức độ phản ứng của thị giá cổ phiếu ngành chứng khoán trước các thông tin tài chính nội tại (EPS, BVPS, DPR) và các biến động kinh tế vĩ mô (EX, CPI, GDP) trong giai đoạn thị trường có sự biến động lịch sử (2016–2021). Các phát hiện này là cơ sở giúp nhà đầu tư cá nhân nhận diện các chỉ số trọng yếu, tránh tâm lý bầy đàn và thiết lập chiến lược phân bổ danh mục đầu tư khoa học.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ ra một số hạn chế cụ thể xuất phát từ phạm vi nghiên cứu và điều kiện thu thập dữ liệu:

• Về phạm vi mẫu khảo sát: Nghiên cứu chỉ chọn lọc 25 công ty chứng khoán niêm yết trên hai sàn HOSE và HNX có đầy đủ số liệu liên tục trong 5 năm (2016–2021). Toàn bộ các công ty chứng khoán đang đăng ký giao dịch trên sàn UPCoM và các công ty chứng khoán mới niêm yết chưa đủ 5 năm dữ liệu đã bị loại khỏi mẫu, điều này có thể làm giảm tính đại diện tổng thể cho toàn bộ các định chế trung gian trên thị trường chứng khoán Việt Nam.
• Về thời gian nghiên cứu: Dữ liệu dừng lại ở quý 4 năm 2021, chưa phản ánh được các biến động tài chính mới của thị trường trong các giai đoạn điều chỉnh sau năm 2021.
• Về hệ thống biến số: Mô hình mới chỉ tập trung vào 6 biến giải thích độc lập (3 biến nội tại doanh nghiệp và 3 biến vĩ mô). Các yếu tố vĩ mô quan trọng khác như lãi suất điều hành, cung tiền M2, dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FII), hoặc các chỉ tiêu tài chính phản ánh cấu trúc vốn và hiệu quả sinh lời (ROA, ROE, tỷ lệ đòn bẩy) chưa được đưa vào mô hình phân tích.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng mẫu nghiên cứu bao gồm cả các công ty chứng khoán trên sàn UPCoM khi các đơn vị này công bố đầy đủ thông tin báo cáo tài chính kiểm toán.
• Kéo dài chuỗi thời gian phân tích sang các năm tiếp theo để đánh giá tác động của chu kỳ thắt chặt tiền tệ và giai đoạn thanh lọc thị trường.
• Bổ sung thêm các biến số giải thích về chính sách tiền tệ (lãi suất), dòng tiền ngoại khối và các chỉ số đo lường hiệu quả quản trị nội tại của công ty chứng khoán.

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo rõ ràng đối với các nhóm đối tượng sau:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Chứng khoán, Kinh tế học: Khóa luận là tài liệu tham khảo thực tế về phương pháp xây dựng đề cương, thiết kế mô hình kinh tế lượng dữ liệu bảng (panel data) và quy trình xử lý khuyết tật mô hình trên phần mềm Stata 11. Các phần đáng tham khảo nhất bao gồm: quy trình kiểm định lựa chọn giữa Pooled OLS, FEM, REM và kỹ thuật ước lượng mô hình FGLS (Chương 3 và Chương 4).
• Nhà nghiên cứu thực hiện các đề tài tương tự: Tài liệu cung cấp danh mục trích dẫn phong phú về các công trình nghiên cứu định lượng tác động giá cổ phiếu trong và ngoài nước, kèm theo khung lý thuyết về chính sách cổ tức và thị trường tài chính (Chương 2).
• Nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán: Khóa luận cung cấp các bằng chứng thực nghiệm và số liệu thống kê mô tả cụ thể về mối quan hệ giữa các chỉ tiêu tài chính cơ bản (EPS, BVPS, DPR) với thị giá cổ phiếu ngành chứng khoán, giúp nhà đầu tư xây dựng bộ lọc tiêu chí khi thẩm định giá trị doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận khảo sát dữ liệu của bao nhiêu công ty chứng khoán và trên những sàn giao dịch nào?

Nghiên cứu thực hiện khảo sát trên 25 công ty chứng khoán niêm yết tại Việt Nam có đầy đủ dữ liệu trong giai đoạn 2016–2021, bao gồm 14 công ty niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) và 11 công ty niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX). Sàn UPCoM không được đưa vào nghiên cứu do không có đầy đủ số liệu công bố liên tục 5 năm. Tổng số mẫu quan sát thu thập được là 439 quan sát theo quý.

2. Mô hình nghiên cứu thực nghiệm bao gồm những biến số cụ thể nào?

Mô hình nghiên cứu bao gồm 1 biến phụ thuộc và 6 biến độc lập:

• Biến phụ thuộc: Giá cổ phiếu ($\text{PRICE}$, tính bằng logarit tự nhiên của tỷ số giá đóng cửa điều chỉnh bình quân quý $\ln(P_t / P_{t-1})$).
• Nhóm biến nội tại doanh nghiệp: Thu nhập trên mỗi cổ phần ($\text{EPS}$), Giá trị sổ sách trên mỗi cổ phần ($\text{BVPS}$), và Tỷ lệ chi trả cổ tức ($\text{DPR}$).
• Nhóm biến kinh tế vĩ mô: Tỷ giá hối đoái USD/VND ($\text{EX}$), Tỷ lệ lạm phát ($\text{CPI}$), và Tốc độ tăng trưởng kinh tế ($\text{GDP}$).

3. Mô hình nghiên cứu này được kế thừa và điều chỉnh từ công trình nào trước đó?

Mô hình nghiên cứu của đề tài được kế thừa từ mô hình của Trương Đông Lộc (2014). Tác giả đã thực hiện các điều chỉnh cụ thể để phù hợp với đặc thù ngành chứng khoán: thay thế biến ngoại tại lãi suất bằng biến tốc độ tăng trưởng kinh tế ($\text{GDP}$), đồng thời bổ sung thêm 2 biến nội tại là giá trị sổ sách trên mỗi cổ phần ($\text{BVPS}$) và tỷ lệ chi trả cổ tức ($\text{DPR}$).

4. Quy trình xử lý kinh tế lượng và kỹ thuật hồi quy nào được tác giả sử dụng để đưa ra kết quả cuối cùng?

Tác giả sử dụng phần mềm Stata 11 để thực hiện ước lượng dữ liệu bảng qua các mô hình Pooled OLS, FEM và REM; áp dụng các kiểm định F, Breusch & Pagan Lagrangian và Hausman để so sánh và lựa chọn mô hình. Sau khi thực hiện kiểm định đa cộng tuyến (VIF), kiểm định phương sai sai số thay đổi và kiểm định tự tương quan (Wooldridge), mô hình phát hiện có hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan. Do đó, phương pháp hồi quy bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS) đã được lựa chọn để khắc phục hoàn toàn các khuyết tật này và đưa ra kết quả phân tích chính thức.

5. Dữ liệu thống kê mô tả cho thấy giá cổ phiếu và các chỉ số tài chính của 25 công ty chứng khoán biến động trong biên độ nào?

Trong giai đoạn 2016–2021, giá cổ phiếu ($\text{PRICE}$) đạt mức trung bình 10,4896 nghìn đồng/cổ phiếu, dao động từ mức thấp nhất là 0,78 nghìn đồng đến cao nhất là 69,11 nghìn đồng/cổ phiếu. Chỉ số $\text{EPS}$ đạt đỉnh cao nhất tại Công ty Cổ phần Chứng khoán Tiên Phong (ORS) với 3.191,95 đồng/cổ phiếu (năm 2021) và thấp nhất tại Công ty Cổ phần Chứng khoán Thiên Việt (TVS) với -1.480,77 đồng/cổ phiếu (năm 2016). Chỉ số $\text{BVPS}$ trung bình đạt 12.350,37 đồng/cổ phiếu, cao nhất là Công ty Cổ phần Chứng khoán Bản Việt (VCI) với 29.927 đồng/cổ phiếu và thấp nhất là ORS với 2.858 đồng/cổ phiếu. Tỷ lệ chi trả cổ tức ($\text{DPR}$) trung bình đạt 11,1548%, dao động từ -128,67% (VIG năm 2019) đến 4.061,1% (MBS).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của nhóm tác giả đã xây dựng hoàn chỉnh mô hình kinh tế lượng dữ liệu bảng nhằm phân tích các nhân tố tác động đến giá cổ phiếu của 25 công ty chứng khoán niêm yết trên hai sàn HOSE và HNX giai đoạn 2016–2021. Bằng việc thực hiện nghiêm ngặt các kiểm định kinh tế lượng và ứng dụng mô hình hồi quy FGLS để khắc phục khuyết tật phương sai thay đổi và tự tương quan từ 439 quan sát thực nghiệm, đề tài đã làm rõ mức độ ảnh hưởng của các biến nội tại (EPS, BVPS, DPR) và biến vĩ mô (EX, CPI, GDP) tới giá cổ phiếu ngành chứng khoán. Công trình là tài liệu tham khảo học thuật hữu ích cho sinh viên, học viên ngành tài chính trong việc vận dụng phương pháp nghiên cứu định lượng, đồng thời cung cấp căn cứ thực chứng cho các nhà đầu tư cá nhân khi ra quyết định đầu tư trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, nhóm tác giả muốn giới thiệu cho người đọc cấu trúc của bài nghiên cứu gồm 5 chương, giải thích sơ qua về nội dung, mục đích, lí do vì sao chọn đề tài này và giới thiệu sơ qua về cách thu thập dữ liệu và phương pháp nghiên cứu. Để hiểu rõ hơn về nghiên cứu này thì chương 2, nhóm tác đã đưa ra cơ sở lý luận liên quan đến giá cổ phiếu, TTCK và các yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu. 6 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CỔ PHIẾU VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN GIÁ CỔ PHIẾU Ở chương 2, nhóm tác giả đưa ra các cơ sở lý luận về giá cổ phiếu và các yếu tố tác động đến giá cổ phiếu. Đầu tiên, nhóm tác giả đưa ra cơ sở lý thuyết, lý luận về giá cổ phiếu, TTCK và các yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu.

Tiếp theo là lược khảo các bài nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước. Cuối cùng nêu các khoảng trống mà các bài nghiên trước chưa nghiên cứu để từ đó có cơ sở cho việc đề xuất mô hình nghiên của nhóm tác giả.1 Cơ sở lý luận về giá cổ phiếu Giả thuyết thị trường hiệu quả của Fama (1970) cho rằng thị trường kinh tế nói chung và TTCK nói riêng là một thị trường hoàn hảo, từ đó giá của cổ phiếu sẽ phản ánh hết thông tin, giá trị doanh nghiệp. Vì vậy, nhà đầu tư sẽ dựa trên thông tin có sẵn để dự báo sự biến động giá tiếp theo. Tuy nhiên, hầu hết TTCK ở các quốc gia là không hoàn hảo, giá chứng khoán còn chịu tác động của các nhân tố nội tại doanh nghiệp, nhân tố vĩ mô và nhiều yếu tố khác, dẫn đến nó không thể hiện hết thông tin hiện có của doanh nghiệp.

Với cơ sở tiền đề là giả thuyết thị trường hiệu quả, Maurice (1953) cho ra kết quả công trình nghiên cứu “Lý thuyết bước đi ngẫu nhiên”. Theo Maurice, giá cổ phiếu tăng giảm theo cách không dự đoán được, từ đó các số liệu từ quá khứ hay các phương pháp dự đoán không có hiệu qủa đối với dài hạn. Lý thuyết của Miller & ctg (1961) trong thị trường hoàn hảo không tồn tại chi phí giao dịch, thuế, các nhà quản lý kinh tế và các nhà đầu tư cá nhân có lượng thông tin doanh nghiệp giống nhau, chính sách chia cổ tức của doanh nghiệp không có tương quan đến giá cổ phiếu. Ngược lại, Gordon (1963) cho rằng giả định thị trường của mô hình M&M không có thật chính sách cổ tức có mối quan hệ với giá cổ phiếu của doanh nghiệp.

Từ đó, Gordon giới thiệu giả thuyết chính sách cổ tức tiền mặt cao (Bird-in-the-hand). Theo giả thuyết này, với tâm lý ngại rủi ro của các nhà đầu tư, khi sở hữu cổ phiếu, có lượng cổ tức được chia thường kì là một khoảng thu nhập ổn định, sẽ giảm thiểu rủi ro mà chênh lệch giá 7 bán lại cổ phiếu trong tương lai mang lại, dẫn đến cổ đông muốn sở hữu cổ phiếu của doanh nghiệp nhiều hơn, giá trị công ty sẽ tăng.2 Khái quát chung về TTCK 2.1 Khái niệm TTCK TTCK là nơi huy động vốn đầu tư quan trọng và hiệu quả đối với một quốc gia. TTCK huy động vốn trong và ngoài nước tại Việt Nam hoạt động từ tháng 7/2000. Trải qua 22 năm, TTCK Việt Nam đang bắt đầu giai đoạn phát triển, bất kỳ sự thay đổi tích cực hay tiêu cực trên thị trường ngoài tác động bởi yếu tố tâm lý, còn chịu tác động từ chính sách của Chính phủ và các chỉ số vĩ mô của nền kinh tế quốc gia.2 Chức năng của TTCK Là nơi thu hút vốn đầu tư cho nền kinh tế: Bằng cách mua chứng khoán được niêm yết phát hành và đầu tư số tiền nhàn rỗi vào hoạt động sản xuất kinh doanh, các nhà đầu tư đã góp phần thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng, tăng giá trị doanh nghiệp, giảm tỉ lệ thất nghiệp, tăng thu nhập cho người lao động.

Đồng thời thông qua thị trường này, các nguồn vốn được huy động giúp Chính phủ và chính quyền ở các địa phương phục vụ các nhu cầu chung của xã hội đầu tư, phát triển cơ sở hạ tầng. Cung cấp môi trường đầu tư cho các nhà đầu tư: Với nhiều sự lựa chọn, TTCK cung cấp cho nhà đầu tư một thị trường đầu tư lành mạnh, an toàn. Với sự đa dạng của thị trường chứng khoán (về ngành nghề, tính chất, thời hạn và độ rủi ro) các nhà đầu tư có thể tìm kiếm loại chứng khoán phù hợp với nhu cầu của mình. Tính thanh khoản cao cho chứng khoán: Nhờ có thị trường chứng khoán là nơi hoạt động được pháp luật công nhận, các nhà đầu tư có thể chuyển đổi chứng khoán thành các loại tài sản khác như tiền mặt, hoặc chuyển từ chứng khoán này sang chứng khoán khác một cách dễ dàng.

Tính toán là một trong những điểm đặc biệt của chứng khoán có sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư. TTCK hoạt động càng sôi nổi, hiệu quả thì tính thanh khoản của chứng khoán giao dịch trên thị trường càng cao. Giúp định giá được khả năng phát triển của doanh nghiệp: Thông qua sự biến động giá của chứng khoán, các hoạt động của doanh nghiệp sẽ phản ánh một một cách bao quát và chính xác, việc đánh giá hoạt động của doanh nghiệp dễ dàng hơn. Đây là cơ hội 8 tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các công ty từ các ngành nghề khác nhau, hiệu quả sử dụng nguồn vốn tăng.

Là thị trường phù hợp để Chính phủ thực hiện các chính sách kinh tế vĩ mô: Các chỉ số trên TTCK phản ứng với các xu hướng kinh tế nhanh chóng và chính xác. Giá cổ phiếu tăng lên báo hiệu nền kinh tế tăng trưởng, đầu tư đang mở rộng hay giá chứng khoán giảm đồng nghĩa với nền kinh tế có sự giảm sút. Chính vì vậy, Chính phủ ban hành các chính sách kinh tế vĩ mô nhằm giữ lạm phát ở mức kiểm soát được. TTCK giúp Chính phủ có thể mua và bán trái phiếu Chính phủ để bù đắp thâm hụt ngân sách và quản lý lạm phát.

Bên cạnh đó, Chính phủ ban hành một số chính sách, luật lệ để kiểm soát TTCK giúp nền kinh tế phát triển cân bằng.3 Cổ phiếu và giá cổ phiếu 2.1 Khái niệm về cổ phiếu Cổ phiếu là loại chứng khoán xác nhận rằng người sở hữu có lợi ích hợp pháp đối với một phần vốn tự có của tổ chức phát hành. Cổ đông được gọi là cổ đông của công ty cổ phần và là chủ sở hữu một phần của công ty. Có hai loại cổ phiếu chính: cổ phiếu phổ thông và cổ phiếu ưu đãi. - Cổ phiếu phổ thông, là loại chứng khoán phổ biến được nhiều nhà đầu tư quan tâm.

Nhà đầu tư nắm giữ cổ phần thường là một trong những chủ sở hữu của công ty nên họ là người trực tiếp kế thừa kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của công ty, đồng thời cũng là người chịu mọi rủi ro mà công ty gặp phải. Quyền và nghĩa vụ của cổ đông nói chung tỷ lệ thuận với phần vốn góp của họ và công ty. Nắm giữ cổ phiếu này, nhà đầu tư thu được lợi nhuận (gọi tắt là cổ tức) theo kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh hàng năm của công ty, được tham gia đại hội đồng cổ đông, biểu quyết các vấn đề lớn của công ty, được bầu làm thành viên hội đồng quản trị công ty, và là người được bầu cuối cùng khi công ty giải thể. Nhà đầu tư có nghĩa vụ không được rút vốn góp, trừ các khoản thu nhập và chịu trách nhiệm về các khoản nợ của công ty trong phạm vi vốn cổ phần của mình.

- Cổ phiếu ưu đãi là loại cổ phiếu có nhiều đặc quyền hơn so với cổ phiếu phổ thông. Cổ đông ưu đãi được chia cổ tức hàng năm với tỷ lệ cố định không phụ thuộc vào 9 hoạt động và sản xuất của công ty. Ngoài ra, cổ đông ưu đãi cũng có thể ưu tiên chia cổ tức. Khi công ty bị giải thể, tài sản còn lại của công ty có thể bị phá sản trước cổ đông phổ thông, nhưng cổ đông ưu đãi không có quyền biểu quyết mọi vấn đề theo sự ủy quyền của đại hội đồng cổ đông và tham gia vào việc quyết định chiến lược của công ty.

v Một số vấn đề liên quan đến cổ phiếu: Cổ tức: Là số tiền được chia theo giai đoạn từ lợi nhuận của công ty để trả cho mỗi cổ phiếu mà cổ đông đang nắm giữ. Tách cổ phiếu: Là quyết định của công ty chia một cổ phiếu đang lưu hành thành nhiều cổ phiếu hơn. Doanh nghiệp thực hiện chia tách cổ phiếu khi giá cổ phiếu của doanh nghiệp tăng quá cao, khiến giao dịch mua bán khó thực hiện. Việc chia tách cổ phiếu sẽ làm tăng số lượng cổ phiếu đang lưu hành từ đó giảm mệnh giá cổ phiếu tương ứng với tỷ lệ chia tách, giúp giao dịch dễ dàng hơn.

Gộp cổ phiếu: Trái ngược với việc tách cổ phiếu, hợp nhất cổ phiếu sẽ làm giảm số lượng cổ phiếu đang lưu hành, khi đó mệnh giá và thị giá của cổ phiếu sẽ tăng tương ứng với tỷ lệ gộp cổ phiếu. Việc tăng hoặc giảm số lượng cổ phiếu đang lưu hành tại thời điểm đó không làm thay đổi vốn điều lệ, vốn cổ phần hoặc giá trị thị trường chung. Tùy thuộc vào mục đích của công ty và điều kiện thị trường, công ty có thể tách hoặc hợp nhất cổ phần.2 Đặc điểm của cổ phiếu Cổ phiếu có tính thanh khoản cao, dễ dàng được trao đổi thành tiền mặt. Tính thanh khoản của một cổ phiếu phụ thuộc vào các yếu tố sau: - Cổ phiếu là chứng khoán vốn và do đó không có ngày đáo hạn và không có khả năng thu hồi vốn.

- Cổ tức phụ thuộc vào hiệu quả hoạt động của công ty cổ phần niêm yết và không có kế hoạch trước. Nếu công ty phát hành có khả năng sinh lời cao, hiệu quả và trả cổ tức cao, cổ phiếu của công ty sẽ thu hút các nhà đầu tư dẫn đến giá tăng. Ngược lại, nếu một công ty hoạt động không tốt không chia cổ tức hoặc trả cổ tức thấp thì cổ phiếu của công ty sẽ giảm giá và thanh khoản thấp. 10 - Quan hệ cung cầu của cổ phiếu trên TTCK: TTCK cũng tồn tại quy luật cung cầu.

Giá của một cổ phiếu trên thị trường ngoài được xác định bởi chất lượng của công ty, mà còn do nhu cầu của nhà đầu tư. Một cổ phiếu tốt, nhưng thị trường thừa cung, thì cổ phiếu khó tăng trưởng.