lời mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chƣơng nhƣ sau: CHƢƠNG 1. KHÁI QUÁT VỀ NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 1. Khái quát về Nhà nƣớc pháp quyền 1. Khái niệm và bản chất Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa CHƢƠNG 2.
PHÁP LUẬT TRONG VIỆC XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 2. Quan niệm, vị trí, vai trò của pháp luật trong Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa 2. Những mối quan hệ cơ bản của pháp luật trong Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa 2. Thực trạng hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay – nhìn từ góc độ các thành tố cơ bản của Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa CHƢƠNG 3.
YÊU CẦU ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN HỆ THỐNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM HƢỚNG TỚI NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN Xà HỘI CHỦ NGHĨA. MỘT SỐ GIẢI PHÁP CƠ BẢN 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Yªu cÇu ®èi víi viÖc x©y dùng vµ hoµn thiÖn hÖ thèng ph¸p luËt ViÖt Nam h-íng tíi Nhµ n-íc ph¸p quyÒn x· héi chñ nghÜa 3. TÝnh tÊt yÕu kh¸ch quan vµ ®Þnh h-íng, nguyªn t¾c cña viÖc x©y dùng, hoµn thiÖn hÖ thèng ph¸p luËt ViÖt Nam h-íng tíi Nhµ n-íc ph¸p quyÒn x· héi chñ nghÜa 3.
Mét sè gi¶i ph¸p c¬ b¶n x©y dùng vµ hoµn thiÖn hÖ thèng ph¸p luËt ViÖt Nam h-íng tíi Nhµ n-íc ph¸p quyÒn x· héi chñ nghÜa 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ch-¬ng 1 KHÁI QUÁT VỀ NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 1. Khái quát về Nhà nƣớc pháp quyền 1. Lược sử tư tưởng về Nhà nước pháp quyền “ Chúng ta thừa nhận những chân lý tự nhiên rằng tất cả mọi ngƣời đều sinh ra bình đẳng, rằng tạo hoá trao cho họ những quyền không thể tƣớc đoạt, đó là quyền sống, quyền tự do và quyền mƣu cầu hạnh phúc. Để đảm bảo những quyền này, các chính phủ đƣợc lập ra trong nhân dân và có đƣợc những quyền lợi chính đáng trên cơ sở nhất trí của nhân dân,.
Và “Kinh nghiệm của hàng thế kỷ cho thấy rõ rằng, khi có quyền lực, bất kỳ ngƣời nào cũng có thiên hƣớng lạm dụng nó, và ngƣời đó còn đi theo hƣớng ấy cho tới lúc chƣa đạt tới giới hạn” [28, tr. Qua hai câu trích dân trên, chúng ta có thể nhận thấy rằng, yêu cầu khách quan đối với các nhà tƣ tƣởng của mọi thời đại là tìm kiếm mô hình tổ chức quyền lực nhà nƣớc hiệu lực, hiệu quả và kiểm soát đƣợc quyền lực nhà nƣớc nhằm thiết lập một xã hội ổn định, phát triển, trong đó tất cả các chủ thể phải tôn trọng quyền con ngƣời và hoạt động vì con ngƣời. Xôlông (638 – 559 TCN) nêu ý tƣởng về NNPQ khi ông chủ trƣơng cải cách nhà nƣớc bằng việc đề cao vai trò của pháp luật. Ông cho rằng chỉ có pháp luật mới thiết lập đƣợc trật tự và tạo nên sự thống nhất “Tôi giải phóng cho tất cả.
Và điều đó đạt đƣợc nhờ có sự ngự trị của pháp luật bởi quyền lực và pháp luật hoà hợp vào nhau” [30, tr. Tiếp sau Xôlông, Hêraclít (535 – 475 TCN) đã có sự bổ sung quan trọng, coi luật pháp là phƣơng tiện quan trọng để chống lại cực quyền; coi công lý chính là sự tuân thủ pháp luật hiện hành của một nhà nƣớc. Nếu không tuân thủ pháp luật thì cũng không thể có 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhà nƣớc và trật tự pháp luật; công dân của nhà nƣớc nào tuân thủ pháp luật thì nhà nƣớc đó vững mạnh và phồn vinh: “ Ngƣời dân cần phải chiến đấu bảo vệ cho pháp luật, nhƣ bảo vệ cho ngôi nhà của mình” [30, tr. Platon (427 – 347 TCN) xem pháp luật có hiệu lực và khách quan là cơ sở tồn tại của nhà nƣớc, nhà nƣớc sẽ không tồn tại nếu nhƣ trong nhà nƣớc ấy, toà án không đƣợc tổ chức một cách thoả đáng: “Ta nhìn thấy sự huỷ diệt của loại nhà nƣớc, ở đó luật pháp không có sức mạnh và phải nằm dƣới quyền lực của một ai đó.
Còn ở nơi mà luật pháp là lãnh chúa đối với kẻ cầm quyền, và họ là nô lệ của nó, ta nhìn thấy đƣợc sự cứu vớt nhà nƣớc và mọi của cải mà chỉ Thƣợng đế mới có thể ban tặng cho nó” [30, tr. Aristote (384 – 323 TCN) tiếp tục bổ sung, phát triển tƣ tƣởng NNPQ, theo ông, cần thiết phải có sự phù hợp giữa nhà nƣớc và pháp luật, việc đề cao pháp luật phải gắn với cơ chế, hệ thống các cơ quan thực thi quyền lực nhà nƣớc; ông nêu ý tƣởng về sự cần thiết phải tổ chức nhà nƣớc một cách quy củ để bảo đảm sự công bằng của pháp luật “khái niệm pháp luật – thƣớc đo của sự công bằng – là quy phạm điều chỉnh sự giao tiếp chính trị” [30, tr. Xixêrông (104 – 44 TCN) tiếp tục phát triển ý tƣởng của Aristote đến trình độ cao hơn, ông đã đƣa ra quan niệm mới về nhà nƣớc, coi nhà nƣớc là một cộng đồng pháp lý. Ông đã đề ra nguyên tắc mọi ngƣời phải phục tùng pháp luật.
Theo ông, chỉ có những đạo luật phù hợp với pháp luật tự nhiên mới là những đạo luật đúng đắn. Ông đƣa ra nguyên tắc pháp lý quan trọng “Mọi ngƣời đều phải tuân thủ pháp luật” [30, tr. Những tƣ tƣởng về NNPQ ở thời kỳ cổ đại tuy đã đƣợc đề cập ở các góc độ khác nhau nhƣng tựu chung đều đề cao pháp luật và xây dựng nhà nƣớc hoạt động trong khuôn khổ pháp luật. Tuy nhiên, các quan niệm đó chƣa toàn diện.
Trong thời kỳ trung cổ, những ý tƣởng và quan niệm của thời kỳ cổ đại về NNPQ vẫn đƣợc vận dụng và có những ảnh hƣởng quan trọng. Từ thế kỷ 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com XVII trở đi, tƣ tƣởng NNPQ mới phát triển và trở thành tƣ tƣởng có giá trị nhân loại phổ biến. Với tƣ tƣởng của J.Locke (1632 – 1704), nguyên tắc về tính tối cao của pháp luật đã đƣợc phát triển tới trình độ mới. Ông không những khẳng định tính tất yếu phải đề cao pháp luật trong mỗi quốc gia mà còn chỉ ra mặt thứ hai của vấn đề là muốn cho pháp luật có đƣợc tính tối cao thì các đạo luật phải khách quan, phải thừa nhận các quyền và tự do cá nhân, phải bảo đảm tính công khai, ông nhận xét “Tự do của những ngƣời nằm dƣới quyền lực của chính phủ là ở chỗ, cần có một quy tắc cố định cho cuộc sống, chung cho mọi cá nhân trong xã hội và đƣợc quy định bởi quyền lập pháp đƣợc thiết lập ở đó.
Đó là quyền tự do đƣợc làm theo ý muốn riêng trong mọi trƣờng hợp, nếu nhƣ ý muốn đó không bị pháp luật ngăn cấm và không phụ thuộc vào ý chí độc đoán thƣờng xuyên, không xác định và không rõ ràng của ngƣời khác” [30, tr. Ông là ngƣời khởi thảo học thuyết về sự tách biệt quyền lực nhà nƣớc thành quyền lập pháp, quyền hành pháp và quyền liên hợp để tránh sự lạm quyền và tuỳ tiện. Locke, Montesquieu (1689 – 1775) trong tác phẩm “Tinh thần pháp luật” đã đƣa ra lý thuyết phân quyền, một trong những nội dung quan trọng của NNPQ tƣ sản. Montesquieu cho rằng quyền lực nhà nƣớc chia thành: quyền lập pháp, quyền hành pháp và quyền tƣ pháp.
Ba quyền này đƣợc tổ chức theo cách vừa đảm bảo tính độc lập, vừa kiềm chế lẫn nhau. Ông viết: “khi quyền lập pháp và quyền hành pháp nhập lại trong tay một ngƣời hay một viện nguyên lão, thì sẽ không còn gì là tự do nữa; vì rằng ngƣời ta sợ chính con ngƣời ấy hay viện ấy chỉ đặt ra luật độc tài để thi hành một cách độc tài. Cũng không có gì là tự do nếu quyền tƣ pháp không tách khỏi quyền lập pháp và quyền hành pháp. Nếu quyền tƣ pháp nhập lại với quyền lập pháp, thì ngƣời ta sẽ độc đoán đối với quyền sống, quyền tự do của 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com công dân; quan toà sẽ là ngƣời đặt ra luật.
Nếu quyền tƣ pháp nhập lại với hành pháp, thì quan toà sẽ có sức mạnh của kẻ đàn áp” [26, tr. Cùng với lý thuyết về phân chia quyền lực, Montesquieu cũng bổ sung những quan điểm lý luận quan trọng về bảo đảm tính tối cao của pháp luật. Trong tác phẩm “Bàn về khế ƣớc xã hội”, bên cạnh việc phân tích nguyên tắc chung của việc cai trị theo pháp luật, Rouseau đã bàn khá chi tiết về các quyền lập pháp, quyền hành pháp và quyền tƣ pháp theo lý thuyết của Montesquieu. Rouseau khẳng định tính tất yếu của khế ƣớc xã hội là cơ sở để giải quyết vấn đề về nhà nƣớc, pháp luật và công dân.
Ông cho rằng, “ Luật là sự thống nhất cái tổng thể của ý chí với tổng thể của đối tƣợng” và “Dân chúng tuân theo luật phải là những ngƣời làm ra luật”[27, tr. Kant (1724 – 1804) là ngƣời có đóng góp quan trọng trong việc phát triển tƣ tƣởng NNPQ, đã đƣa ra những lập luận có tính triết lý về NNPQ. Ông cho rằng, con ngƣời là chủ thể có ý thức về phẩm giá, trong hành vi của mình phải tuân thủ những đạo luật đạo đức; thực chất của tự do là cái bên trong của nhân cách con ngƣời; con ngƣời có khả năng ứng xử theo mục đích với những cách thức phù hợp…. Pháp luật có hiệu lực bắt buộc cá nhân phải phục tùng ý chí chung.
Nhà nƣớc là liên minh của nhiều ngƣời cùng phục tùng các đạo luật. Hêghen (1770 – 1831) cho rằng nhà nƣớc cũng chính là pháp luật; nhà nƣớc là pháp luật phát triển, sự biểu hiện cao nhất của pháp luật cụ thể, đứng trên đỉnh cao của hình chóp pháp luật. Có thể khẳng định, đến nửa cuối thế kỉ XVIII đầu thể kỉ XIX, tƣ tƣởng NNPQ đƣợc phát triển tƣơng đối toàn diện, trở thành một trong những tƣ tƣởng chính trị – pháp lý có tính phổ biến. Từ đây, liên tục xuất hiện những trào lƣu nghiên cứu ứng dụng học thuyết NNPQ vào việc xác lập các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nƣớc, xây dựng, thực thi pháp luật và xã hội công dân.
10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.