Luận văn thạc sĩ về xuất khẩu lao động của Việt Nam sang thị trường Đông Bắc Á

Luận văn thạc sĩ phân tích xuất khẩu lao động Việt Nam sang thị trường Đông Bắc Á, nêu rõ cơ hội và thách thức trong bối cảnh hiện tại.

• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Xuất Khẩu Lao Động
• Đề tài: Xuất Khẩu Lao Động Việt Nam Sang Đông Bắc Á: Thực Trạng Và Giải Pháp
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG
• 1.1. Khái niệm và đặc điểm cơ bản của xuất khẩu lao động
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG ĐÔNG BẮC Á
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG ĐÔNG BẮC Á
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về xuất khẩu lao động Việt Nam sang Đông Bắc Á

Xuất khẩu lao động (XKLĐ) đã trở thành một phần quan trọng trong chính sách kinh tế đối ngoại của Việt Nam. Đặc biệt, thị trường Đông Bắc Á với nhu cầu lao động cao đã mở ra nhiều cơ hội cho người lao động Việt Nam. Bài viết này sẽ phân tích thực trạng và các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động XKLĐ sang khu vực này.

1.1. Khái niệm và vai trò của xuất khẩu lao động

Xuất khẩu lao động là hoạt động cung ứng lao động từ một quốc gia sang quốc gia khác. Hoạt động này không chỉ giúp giải quyết việc làm cho người lao động mà còn mang lại nguồn thu ngoại tệ cho đất nước. Theo Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, XKLĐ đã đóng góp đáng kể vào sự phát triển kinh tế của Việt Nam.

1.2. Đặc điểm thị trường lao động Đông Bắc Á

Thị trường lao động Đông Bắc Á có nhiều đặc điểm nổi bật như nhu cầu cao về lao động, đặc biệt trong các ngành công nghiệp chế biến và xây dựng. Các quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan đang tìm kiếm nguồn lao động dồi dào từ Việt Nam để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế.

II. Thực trạng xuất khẩu lao động Việt Nam sang Đông Bắc Á

Hoạt động XKLĐ của Việt Nam sang Đông Bắc Á đã có những bước phát triển mạnh mẽ trong những năm qua. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết để nâng cao hiệu quả của hoạt động này.

2.1. Kết quả đạt được trong xuất khẩu lao động

Từ năm 1995 đến nay, Việt Nam đã xuất khẩu hàng triệu lao động sang các nước Đông Bắc Á. Điều này không chỉ giúp giảm tỷ lệ thất nghiệp mà còn nâng cao thu nhập cho người lao động. Theo thống kê, số lượng lao động Việt Nam tại Hàn Quốc đã tăng gấp đôi trong 5 năm qua.

2.2. Hạn chế trong hoạt động xuất khẩu lao động

Mặc dù có nhiều thành tựu, nhưng hoạt động XKLĐ vẫn gặp phải một số hạn chế như thiếu thông tin về thị trường, chất lượng lao động chưa đáp ứng yêu cầu của nhà tuyển dụng. Nhiều lao động vẫn chưa được đào tạo bài bản, dẫn đến khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm ổn định.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả xuất khẩu lao động Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả hoạt động XKLĐ, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía Nhà nước, doanh nghiệp và người lao động.

3.1. Giải pháp từ phía Nhà nước

Nhà nước cần xây dựng các chính sách hỗ trợ và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động XKLĐ. Cần có các chương trình đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động nước ngoài, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này.

3.2. Giải pháp từ phía doanh nghiệp

Doanh nghiệp cần chủ động tìm kiếm thị trường và hợp tác với các đối tác nước ngoài. Việc nâng cao chất lượng đào tạo và tuyển chọn lao động cũng rất quan trọng để đáp ứng yêu cầu của nhà tuyển dụng nước ngoài.

3.3. Giải pháp cho người lao động

Người lao động cần chủ động nâng cao kỹ năng và trình độ chuyên môn của bản thân. Việc tham gia các khóa đào tạo nghề và học ngoại ngữ sẽ giúp họ có nhiều cơ hội việc làm hơn tại nước ngoài.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về xuất khẩu lao động

Nghiên cứu về XKLĐ không chỉ giúp hiểu rõ hơn về thực trạng mà còn đưa ra những ứng dụng thực tiễn cho các bên liên quan. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc cải thiện chất lượng lao động sẽ giúp tăng cường khả năng cạnh tranh của lao động Việt Nam trên thị trường quốc tế.

4.1. Kết quả nghiên cứu về nhu cầu lao động

Nghiên cứu cho thấy nhu cầu lao động tại các nước Đông Bắc Á đang gia tăng, đặc biệt trong các lĩnh vực như công nghệ thông tin và xây dựng. Điều này mở ra nhiều cơ hội cho lao động Việt Nam nếu được đào tạo bài bản.

4.2. Ứng dụng các giải pháp vào thực tiễn

Các giải pháp đã được đề xuất cần được áp dụng một cách đồng bộ và hiệu quả. Việc phối hợp giữa các cơ quan chức năng, doanh nghiệp và người lao động là rất cần thiết để đạt được kết quả tốt nhất trong hoạt động XKLĐ.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của xuất khẩu lao động Việt Nam

Xuất khẩu lao động Việt Nam sang Đông Bắc Á có nhiều triển vọng trong tương lai. Tuy nhiên, để đạt được thành công bền vững, cần có sự nỗ lực từ nhiều phía.

5.1. Triển vọng phát triển trong tương lai

Với nhu cầu lao động ngày càng tăng tại các nước Đông Bắc Á, Việt Nam có cơ hội lớn để phát triển hoạt động XKLĐ. Tuy nhiên, cần phải cải thiện chất lượng lao động và nâng cao kỹ năng để đáp ứng yêu cầu của thị trường.

5.2. Những thách thức cần vượt qua

Các thách thức như cạnh tranh từ các quốc gia khác và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng lao động sẽ là những vấn đề cần được giải quyết. Việc xây dựng một chiến lược XKLĐ hiệu quả sẽ giúp Việt Nam tận dụng tốt hơn các cơ hội này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động xuất khẩu lao động đóng vai trò là một trong những trụ cột kinh tế đối ngoại mang tính chiến lược của Việt Nam, vừa giải quyết việc làm vừa mang lại nguồn thu ngoại tệ quan trọng. Chỉ tính riêng 6 tháng đầu năm 2006, cả nước đã phái cử được 35.171 lao động đi làm việc ở nước ngoài, đạt hơn 50% kế hoạch năm, trong đó khu vực Đông Bắc Á luôn chiếm tỷ trọng áp đảo về số lượng tiếp nhận. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là phân tích sự chuyển dịch của hoạt động xuất khẩu lao động từ tính chất hợp tác đơn thuần sang cơ chế thị trường quốc tế có sự quản lý của Nhà nước.

Mục tiêu cụ thể của công trình bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận về thị trường sức lao động quốc tế; khảo sát và đánh giá toàn diện thực trạng cung ứng lao động Việt Nam sang 3 thị trường trọng điểm tại Đông Bắc Á gồm Đài Loan, Hàn Quốc và Nhật Bản; chỉ rõ những thành tựu cùng các rào cản nội tại; từ đó xác lập hệ thống giải pháp đồng bộ thúc đẩy xuất khẩu lao động trong giai đoạn tiếp theo. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào dòng dịch chuyển lao động phổ thông và lao động kỹ thuật (không bao gồm chuyên gia) từ năm 1995 đến năm 2005. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài thể hiện qua các chỉ số tăng trưởng kinh tế - xã hội rõ rệt. Điển hình trong giai đoạn 1999-2005, chỉ riêng thị trường Đài Loan đã tiếp nhận 167.820 lượt lao động Việt Nam, đóng góp hàng trăm triệu USD kiều hối hàng năm, cải thiện đời sống cho hàng vạn hộ gia đình nông thôn và thúc đẩy quá trình chuyển giao kỹ năng công nghiệp hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết kinh tế chính trị về hàng hóa sức lao động và lý thuyết kinh tế quốc tế về phân công lao động toàn cầu. Theo đó, sức lao động là một loại hàng hóa đặc biệt mang đầy đủ giá trị và giá trị sử dụng, chịu sự điều tiết trực tiếp của quy luật cung - cầu. Sự chênh lệch tiền lương thực tế giữa các quốc gia chính là động lực kinh tế cốt lõi thúc đẩy các dòng di chuyển lao động xuyên biên giới. Khung phân tích vận dụng lý thuyết lợi thế so sánh nhằm làm rõ mối quan hệ bổ trợ: các quốc gia Đông Bắc Á phát triển đối mặt với tình trạng già hóa dân số và thiếu hụt nhân công trong khu vực sản xuất nặng nhọc, trong khi Việt Nam sở hữu nguồn nhân lực dồi dào với chi phí cạnh tranh.

Khung lý thuyết của luận văn định hình 5 khái niệm cốt lõi:

1. Nguồn lao động: Bộ phận dân số trong độ tuổi lao động có khả năng tham gia vào quá trình sản xuất của cải vật chất.
2. Sức lao động: Toàn bộ thể lực và trí lực của con người được huy động trong quá trình lao động.
3. Thị trường lao động quốc tế: Không gian xác lập các quan hệ mua bán, thuê mướn sức lao động vượt ra ngoài biên giới quốc gia.
4. Di dân quốc tế: Hiện tượng di chuyển chỗ ở tạm thời hoặc vĩnh viễn của người lao động gắn liền với các mục tiêu kinh tế.
5. Xuất khẩu lao động: Hoạt động kinh tế đối ngoại thực hiện việc cung ứng sức lao động có thời hạn dựa trên các hiệp định song phương và hợp đồng pháp lý chặt chẽ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu khai thác nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn xác từ Cục Quản lý lao động ngoài nước (Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội), Ủy ban Lao động Đài Loan, Hiệp hội Doanh nghiệp vừa và nhỏ Hàn Quốc (KFSB) và Cơ quan Hợp tác Tu nghiệp Quốc tế Nhật Bản (JITCO) trong chuỗi thời gian 11 năm (1995-2005).

Cỡ mẫu khảo sát bao quát toàn bộ 159 doanh nghiệp Việt Nam được cấp phép cung ứng lao động sang Đài Loan và 8 doanh nghiệp được phái cử tu nghiệp sinh sang Hàn Quốc. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu toàn bộ có chủ đích nhằm thu thập dữ liệu định lượng đầy đủ từ tất cả các đầu mối doanh nghiệp đang vận hành thực tế.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ và phân tích kinh tế tổng hợp là nhằm bóc tách chính xác các biến động về cơ cấu ngành nghề, dòng kiều hối và sự biến thiên của thị phần lao động qua từng thời kỳ. Bên cạnh đó, phương pháp tham vấn ý kiến chuyên gia quản lý lao động được áp dụng để làm rõ nguyên nhân của các hiện tượng phức tạp như tỷ lệ vi phạm hợp đồng hoặc rào cản chính sách của nước tiếp nhận.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô xuất khẩu lao động sang Đông Bắc Á có sự tăng trưởng vượt bậc nhưng cơ cấu ngành nghề còn mất cân đối nghiêm trọng. Tại Đài Loan, từ 131 lao động năm 1999 đã tăng vọt lên 57.868 người vào năm 2003, nâng thị phần của Việt Nam tại đây từ 0,04% lên 19,20%. Tổng cộng giai đoạn 1999-2005 có 167.820 lao động sang Đài Loan, trong đó nhóm ngành thương mại và dịch vụ (bao gồm giúp việc gia đình và chăm sóc người ốm) chiếm tới 122.834 người (tương đương 73,19%), ngành công nghiệp đạt 34.258 người (20,41%), trong khi các ngành kỹ thuật y tế chỉ chiếm 42 người (khoảng 0,025%).

Thứ hai, tại thị trường Hàn Quốc, lao động Việt Nam chủ yếu tập trung vào khu vực sản xuất công nghiệp của các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Giai đoạn 1995-2005, ngành công nghiệp thu hút 42.954 lao động (chiếm hơn 78% tổng số lao động phái cử), ngành thủy sản thu hút 6.514 người (chiếm 11,57%) và giao thông vận tải là 5.495 người (chiếm 9,76%). Việc chuyển đổi sang Chương trình cấp phép việc làm mới (EPS) từ tháng 8/2004 đã tạo bước ngoặt lớn khi đưa gần 16.000 lao động nhập cảnh với mức chi phí chuẩn hóa chỉ khoảng 654 USD.

Thứ ba, tỷ trọng lao động kỹ thuật cao còn ở mức rất thấp. Chương trình Thẻ vàng (Gold Card) tại Hàn Quốc dành cho chuyên gia công nghệ thông tin, công nghệ sinh học và vật liệu mới triển khai từ năm 2001 nhưng đến cuối năm 2005 chỉ tuyển dụng được khoảng 70 lao động do hạn chế về chuyên môn và ngoại ngữ.

Thứ tư, tình trạng lao động tự ý phá vỡ hợp đồng diễn biến phức tạp. Tỷ lệ lao động bỏ trốn ra ngoài làm việc bất hợp pháp trong nhóm giúp việc gia đình tại Đài Loan lên tới khoảng 9%, dẫn đến việc phía đối tác ban hành quyết định tạm dừng tiếp nhận nhóm ngành này từ ngày 20/01/2005.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của tình trạng lao động bỏ trốn xuất phát từ áp lực tài chính do các chi phí môi giới trung gian bị đẩy lên quá cao so với mức quy định, cùng với sự chênh lệch lớn giữa thu nhập trong hợp đồng và thu nhập ngoài thị trường tự do. Khi đối chiếu với bài học quốc tế, mô hình của Philippines với bình quân 600.000 lao động/năm mang lại nguồn kiều hối 2,5-3 tỷ USD (chiếm 6% GDP) nhờ sự điều phối bài bản của Cục Quản lý việc làm ngoài nước (POEA) và Cục Phúc lợi lao động ngoài nước (OWWA) cho thấy Việt Nam còn thiếu các cơ chế bảo vệ và quản lý rủi ro hữu hiệu. Tương tự, Thái Lan đã duy trì hơn 100.000 lao động/năm tại Đài Loan với dòng kiều hối gần 1,5 tỷ USD/năm nhờ chính sách đào tạo tay nghề xây dựng và cơ khí vững chắc.

Để diễn giải trực quan các xu hướng này, dữ liệu nghiên cứu có thể được hệ thống hóa qua biểu đồ cột so sánh sự gia tăng thị phần lao động Việt Nam tại Đài Loan qua các năm và bảng phân tích cơ cấu lao động theo 8 nhóm ngành tại Hàn Quốc. Các biểu thị này cho thấy rõ nét sự cần thiết phải chuyển dịch cơ cấu từ lao động phổ thông sang lao động qua đào tạo kỹ thuật nhằm nâng cao giá trị thặng dư và giữ vững uy tín quốc gia.

Đề xuất và khuyến nghị

Một là, hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cùng Bộ Ngoại giao cần kiện toàn bộ máy tùy viên lao động tại Đài Bắc, Tokyo và Seoul; đẩy mạnh giám sát thực thi Nghị định 81/2003/NĐ-CP nhằm triệt tiêu các hành vi thu phí trái phép, đặt mục tiêu giảm tỷ lệ lao động cư trú bất hợp pháp xuống dưới 3% trong giai đoạn 2006-2010.

Hai là, chuẩn hóa quy trình đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Các trung tâm dạy nghề và 159 doanh nghiệp phái cử phải kéo dài thời gian giáo dục định hướng và bổ túc ngoại ngữ lên 3-6 tháng trước khi xuất cảnh. Mục tiêu cụ thể là nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề đạt trên 65% tổng số lao động xuất khẩu trước năm 2010, đáp ứng tiêu chuẩn công nghệ khắt khe của Nhật Bản và Hàn Quốc.

Ba là, tái cấu trúc chi phí phái cử và hỗ trợ tín dụng ưu đãi. Ngân hàng Chính sách Xã hội cần mở rộng quy mô giải ngân cho vay vốn xuất khẩu lao động đối với các hộ nghèo và gia đình chính sách, đồng thời áp dụng rộng rãi cơ chế phái cử phi lợi nhuận tương tự mô hình EPS của Hàn Quốc để giữ mức phí trọn gói dưới 700 USD/lao động.

Bốn là, thành lập các quỹ bảo trợ xã hội và hỗ trợ tái hòa nhập. Học tập kinh nghiệm 3 quỹ phúc lợi của Philippines (quy mô khoảng 4 triệu USD mỗi quỹ), Nhà nước cần xúc tiến thành lập Quỹ hỗ trợ việc làm ngoài nước trước năm 2008 nhằm cung cấp dịch vụ tư vấn pháp lý, bảo hiểm hồi hương khẩn cấp và kết nối việc làm cho lao động sau khi hoàn thành hợp đồng về nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các cơ quan hoạch định chính sách thuộc Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Cục Quản lý lao động ngoài nước: Luận văn cung cấp chuỗi số liệu thực chứng 11 năm và các mô hình quản trị quốc tế để hoàn thiện chính sách, văn bản pháp quy trong quản lý lao động di cư.

Thứ hai, ban lãnh đạo các doanh nghiệp dịch vụ xuất khẩu lao động (159 doanh nghiệp được cấp phép): Tài liệu mang đến cái nhìn toàn cảnh về thị trường Đông Bắc Á, các quy định pháp lý của nước sở tại và phân tích rủi ro, giúp doanh nghiệp xây dựng chiến lược đàm phán hợp đồng cung ứng bền vững.

Thứ ba, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp và trung tâm đào tạo định hướng: Nguồn tư liệu chuẩn xác giúp các cơ sở đào tạo cập nhật chương trình giảng dạy, lồng ghép kỹ năng ngoại ngữ, văn hóa ứng xử và tác phong công nghiệp đáp ứng chuẩn mực tiếp nhận của đối tác.

Thứ tư, học viên cao học, sinh viên và các nhà nghiên cứu kinh tế quốc tế: Công trình là nguồn tham khảo học thuật giá trị về phương pháp nghiên cứu định lượng thị trường lao động, các lý thuyết di cư quốc tế và mô hình phân tích kinh tế đối ngoại.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao thị trường Đài Loan từng tạm dừng tiếp nhận nhóm lao động giúp việc gia đình của Việt Nam? Vào ngày 20/01/2005, Đài Loan tạm ngừng tiếp nhận lao động giúp việc gia đình và khán hộ công Việt Nam do tỷ lệ lao động tự ý bỏ trốn ra ngoài làm việc bất hợp pháp lên tới khoảng 9%. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ gánh nặng chi phí môi giới cao và kỹ năng ứng xử chưa được đào tạo bài bản.

Chương trình cấp phép việc làm mới (EPS) của Hàn Quốc có ưu điểm gì so với chế độ tu nghiệp sinh? Chương trình EPS triển khai từ tháng 8/2004 là chương trình phi lợi nhuận do cơ quan nhà nước trực tiếp vận hành. Quy trình này loại bỏ hoàn toàn các khâu trung gian, giảm chi phí xuất cảnh xuống chỉ còn khoảng 654 USD và cho phép người lao động ký hợp đồng trực tiếp với chủ sử dụng.

Cơ cấu lao động Việt Nam sang khu vực Đông Bắc Á giai đoạn 1995-2005 có đặc điểm gì? Lao động Việt Nam chủ yếu là lao động phổ thông, chiếm hơn 80% tổng số lượng phái cử. Trong đó, nhóm ngành dịch vụ và giúp việc chiếm 122.834 người tại Đài Loan, còn nhóm ngành sản xuất công nghiệp chiếm 42.954 người tại Hàn Quốc, trong khi lao động kỹ thuật cao theo diện Thẻ vàng còn rất hạn chế.

Việt Nam có thể vận dụng bài học quản lý xuất khẩu lao động nào từ Philippines? Việt Nam có thể áp dụng mô hình phân tách chức năng rõ ràng giữa xúc tiến phát triển thị trường (POEA) và bảo vệ phúc lợi xã hội (OWWA). Đồng thời, việc xây dựng các quỹ chuyên trách hỗ trợ pháp lý và tài chính trị giá khoảng 4 triệu USD mỗi quỹ sẽ bảo vệ tối đa quyền lợi người lao động.

Mức lương cơ bản của lao động Việt Nam làm việc tại Đài Loan được quy định ra sao? Kể từ tháng 9/2001, mức lương cơ bản tối thiểu của lao động công nghiệp và xây dựng tại Đài Loan được ấn định ở mức 15.840 Đài tệ/tháng. Sau khi khấu trừ các khoản thuế và chi phí sinh hoạt, thu nhập ròng trung bình của người lao động dao động từ 300 đến 800 USD/tháng tùy từng lĩnh vực.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về thị trường sức lao động quốc tế và phân công lao động toàn cầu trong điều kiện mở cửa kinh tế.
• Khái quát bức tranh thực trạng phái cử lao động Việt Nam sang 3 thị trường lớn tại Đông Bắc Á giai đoạn 1995-2005 với quy mô hàng trăm nghìn lượt người.
• Bóc tách những tồn tại cốt lõi về chất lượng tay nghề, rào cản ngoại ngữ, gánh nặng chi phí môi giới và tỷ lệ vi phạm hợp đồng.
• Kiến nghị hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao từ cấp vĩ mô đến vi mô, hướng tới mục tiêu hiện đại hóa công tác xuất khẩu lao động giai đoạn 2006-2010.
• Mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo về việc xây dựng mạng lưới an sinh xã hội xuyên quốc gia và giải pháp đón đầu các hiệp định thương mại dịch vụ thế hệ mới. Toàn văn công trình là tài liệu học thuật và thực tiễn thiết thực dành cho các nhà quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu trong lĩnh vực phát triển nhân lực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và phụ lục, luận văn đƣợc kết cấu làm 3 chƣơng nhƣ sau: Chƣơng I: Lý luận chung về hoạt động xuất khẩu lao động Chƣơng II: Thực trạng hoạt động xuất khẩu lao động của Việt Nam sang thị trƣờng Đông Bắc Á Chƣơng III: Phƣơng hƣớng và giải pháp nhằm thúc đẩy hoạt động xuất khẩu lao động của Việt Nam sang thị trƣờng Đông Bắc Á. Kính mong nhận đƣợc sự giúp đỡ của các thầy cô giáo và các bạn đọc gần xa, giúp cho đề tài đƣợc hoàn thiện ở chất lƣợng cao hơn cũng nhƣ góp đƣợc tiếng nói vào việc mở rộng hoạt động XKLĐ của Việt Nam sang thị trƣờng Đông Bắc Á trong thời gian tới. Xin trân trọng cảm ơn! Ngƣời thực hiện LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Trần Thị Thanh Trà LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 CHƢƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG 1.1 KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG 1. Các khái niệm và định nghĩa về xuất khẩu lao động: Nghiên cứu về vấn đề xuất khẩu lao động chúng ta phải hiểu và làm rõ một số khái niệm cơ bản sau: - Nguồn lao động: Là một bộ phận của dân cƣ bao gồm những ngƣời trong độ tuổi lao động (không kể số ngƣời mất khả năng lao động) và những ngƣời ngoài tuổi lao động thực tế có tham gia lao động.

- Lao động: Lao động thực chất là sự vận động của sức lao động trong quá trình tạo ra của cải vật chất cho xã hội, lao động cũng chính là quá trình kết hợp của sức lao động và tƣ liệu sản xuất để sản xuất ra sản phẩm phục vụ nhu cầu của con ngƣời. Có thể nói, lao động là yếu tố quyết định cho mọi hoạt động kinh tế. - Sức lao động: Sức lao động là tổng hợp thể lực và trí lực của con nguời trong quá trình tạo ra của cải xã hội, nó phản ánh khả năng lao động của con ngƣời, là điều kiện đầu tiên cần thiết trong quá trình lao động xã hội. - Thị trƣờng lao động: Là một lĩnh vực của nền kinh tế, nó bao gồm toàn bộ các quan hệ lao động đƣợc xác lập trong lĩnh vực mua bán, trao đổi và thuê mƣớn sức lao động.

Trên thị trƣờng lao động, sức lao động đƣợc coi là hàng hoá và nó có đầy đủ cả giá trị và giá trị sử dung. Tuy nhiên, đây là hàng hóa đặc biệt vì con ngƣời có tƣ duy, tự làm chủ bản thân mình hay nói cách khác con ngƣời là chủ thể lao động. Thông qua thị trƣờng lao động, sức lao động đƣợc xác định giá cả, hàng hoá sức lao động cũng tuân theo quy luật của thị trƣờng. Trên thị trƣờng lao động, mối quan hệ đƣợc thiết lập giữa một bên là ngƣời lao động và một bên là ngƣời sử dụng lao động.

Qua đó cung cầu về lao động ảnh hƣởng tới tiền công lao động và mức tiền công lao động cũng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 ảnh hƣởng tới cung cầu lao động. - Di dân quốc tế: là một hiện tƣợng trong đó ngƣời lao động ở quốc gia này sang một quốc gia khác có kèm theo việc thay đổi chỗ ở tạm thời hoặc vĩnh viễn nhằm thực hiện các mục đích khác nhau ở nƣớc ngoài. Khi thị trƣờng thế giới ngày càng mở rộng, việc di cƣ có cơ hội đƣợc thực hiện dễ dàng thông qua quan hệ kinh tế giữa các quốc gia, các tổ chức kinh tế, di cƣ lao động quốc tế ngày càng trở thành hiện tƣợng phổ biến gắn với các hoạt động kinh tế xã hội của các quốc gia - Xuất khẩu lao động: Xuất khẩu lao động là hoạt động kinh tế của một quốc gia thực hiện việc cung ứng lao động cho một quốc gia khác trên cơ sở những hiệp định hoặc hợp đồng có tính chất hợp pháp quy định đƣợc sự thống nhất giữa quốc gia đƣa và nhận ngƣời lao động. Nếu xét theo khía cạnh dân số học thì xuất khẩu lao động cũng là một quá trình di dân quốc tế.

Do đó, việc đƣa ngƣời lao động đi làm việc ở nƣớc ngoài chính là tham gia vào quá trình di dân quốc tế, nó không nằm ngoài những quy luật chung. Trên thực tế, hiện nay XKLĐ là quá trình mua bán sức lao động giữa các đối tác thuộc hai quốc gia khác nhau. Khi sức lao động đã trở thành hàng hoá thì sự chênh lệch giá cả của nó (tức là chênh lệch tiền lƣơng của những ngƣời lao động khác nhau ở các quốc gia khác nhau) sẽ là động lực thúc đẩy sức lao động di chuyển từ nƣớc này sang nƣớc khác. Cũng nhƣ mọi hàng hoá khác, sức lao động có giá trị và giá trị sử dụng, tuy nhiên cả hai đặc tính này của hàng hoá sức lao động đều là trừu tƣợng.

Giá trị sử dụng của hàng hoá sức lao động là khả năng thoả mãn một nhu cầu nào đó của ngƣời sử dụng lao động, nó chỉ có thể đƣợc biết khi ngƣời ta đã sử dụng nó, đó là trình độ, tay nghề, sức khoẻ và khả năng làm việc của ngƣời lao động. Nhƣ vậy xét về mặt này, hàng hoá sức lao động mang đặc trƣng của một hàng hoá dịch vụ. Giá trị của hàng hoá sức lao động đƣợc đo bằng giá trị của các tƣ liệu sinh hoạt cần thiết để nuôi sống anh ta và gia đình anh ta, hay nói cách khác nó đƣợc đo bằng tiền công LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 đƣợc trả của ngƣời lao động. Nhƣ vậy, ở đâu hàng hoá sức lao động đƣợc trả công cao hơn (có khả năng mua đƣợc nhiều hàng hoá tiêu dùng hơn, hay nói cách khác tiền công thực tế cao hơn) thì ở đó thị trƣờng sẽ đƣợc cung ứng.

Hoạt động XKLĐ đƣợc tiến hành bởi nhiều mục đích và lý do khác nhau, có thể vì lý do kinh tế hoặc phi kinh tế. Tuy nhiên, lý do kinh tế vẫn là lý do chủ đạo thúc đẩy các quốc gia tiến hành hoạt động này. Đối với những nƣớc nhập khẩu lao động thông thƣờng là những nƣớc có nền kinh tế phát triển, sự tăng trƣởng kinh tế thƣờng kéo theo việc mở rộng sản xuất tuy nhiên nguồn lao động ở trong nƣớc lại không đáp ứng đƣợc các yêu cầu về số lƣợng hoặc chất lƣợng. Thêm vào đó, nền kinh tế phát triển cao nên ngƣời dân có cơ hội tiếp xúc với các ngành nghề phù hợp hơn, có mức thu nhập cao hơn.

Đời sống ngƣời dân đƣợc nâng cao do vậy họ không muốn lao động trong những ngành có công việc nặng nhọc, độc hại và nguy hiểm mà thu nhập lại thấp. Vì vậy, các quốc gia này sẽ có nhu cầu nhập khẩu lao động từ nƣớc ngoài vào làm việc. Ngƣợc lại đối với những nƣớc XKLĐ lại chủ yếu là những nƣớc nghèo, dân số đông lực lƣợng lao động dồi dào. Tuy nhiên, những nƣớc này lại có nền kinh tế kém phát triển, không đủ khả năng đáp ứng yêu cầu việc làm cho hầu hết lực lƣợng lao động.

Điều này tất yếu sẽ dẫn tới một bộ phận lao động sẽ phải tìm kiếm việc làm ở nƣớc ngoài. Ngoài lý do về giải quyết việc làm XKLĐ còn mang lại cho quốc gia những lợi ích khác nhƣ tăng thu nguồn ngoại tệ, học hỏi các kinh nghiệm sản xuất tiên tiến, hiểu biết thêm về các nền văn hoá khác nhau, tạo điều kiện thúc đẩy quan hệ ngọai giao giữa các nƣớc…. Đặc điểm cơ bản của xuất khẩu lao động Sự phát triển không đồng đều về kinh tế, chính trị, xã hội, cũng nhƣ sự phân bố không đồng đều về tài nguyên giữa các quốc gia, dẫn đến hậu quả là sự phát triển không đồng đều giữa các quốc gia, không một quốc gia nào có LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 đầy đủ và đồng bộ các yếu tố sản xuất. Để giải quyết tình trạng mất cân đối trên, trong tình trạng nền kinh tế thị trƣờng, tất yếu dẫn đến hình thành thị trƣờng quốc tế, trong đó có thị trƣờng lao động, một yếu tố đầu vào của sản xuất.

Do đó, XKLĐ đã trở thành hoạt động kinh tế quan trọng và phổ biến, mang tính xã hội hoá cao của nhiều nƣớc trên thế giới. Có thể nói hoạt động xuất khẩu lao động có những đặc điểm khác biệt rất lớn so với các hoạt động xuất khẩu các loại hàng hoá hữu hình khác. Thứ nhất: Xuất khẩu lao động là họat động không thể tách rời khỏi sự phát triển kinh tế xã hội của nhiều quốc gia. Đứng về khía cạnh kinh tế thì mục đích chủ yếu của các quốc gia thực hiện hoạt động này là mang lại một lợi ích kinh tế lớn hơn.

Trong điều kiện của nền kinh tế thị trƣờng, hoạt động XKLĐ đƣợc thực hiện chủ yếu dựa trên cơ sở cung cầu sức lao động. Sức lao động đƣợc coi là một loại hàng hoá đặc biệt, chịu sự tác động điều tiết của quy luật kinh tế thị trƣờng. Chất lƣợng lao động càng cao càng đem lại hiệu quả lớn và càng đƣợc thị trƣờng nƣớc ngoài chấp nhận. Chất lƣợng lao động cao thể hiện ở trình độ tay nghề phù hợp với công nghệ của nƣớc tiếp nhận lao động, thể lực tốt, có ngoại ngữ, đƣợc trang bị đầy đủ kiến thức tác phong làm việc công nghiệp, am hiểu pháp luật và phong tục tập quán của nƣớc sử dụng lao động, thích ứng nhanh chóng với môi trƣờng lao động mới.

Về mặt xã hội, XKLĐ thực chất là việc xuất khẩu sức lao động không tách rời với ngƣời lao động, mà con ngƣời ngoài hoạt động kinh tế còn mang tính chất xã hội rất lớn, do vậy hoạt động này mang tính xã hội là điều tất yếu xảy ra. Thực tế cũng cho thấy XKLĐ có tác động lớn về mặt xã hội đối với cả nƣớc xuất khẩu và nƣớc nhập khẩu lao động. Vì vậy, trong các chính sách, pháp luật về XKLĐ phải kết hợp hài hoà với các chính sách xã hội có nhƣ vậy mới đảm bảo đƣợc quyền lợi của ngƣời lao động và các quốc gia khi tham gia hoạt động này. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 Thứ hai: Xuất khẩu lao động có một cách hiểu khác đó là sự hợp tác sử dụng lao động giữa các đối tác với nhau, là sự di chuyển lao động có thời hạn và có kế hoạch từ nƣớc dƣ thừa lao động sang nƣớc thiếu hụt lao động.

XKLĐ là một hình thức đặc thù của xuất khẩu nói chung và là một bộ phận của kinh tế đối ngoại. XKLĐ là hoạt động tất yếu khách quan trong quá trình chuyên môn hóa và hợp tác quốc tế giữa các nƣớc trong sản xuất.