CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ XUẤT KHẨU CÀ PHÊ CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG ANH VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI ĐẦY MẠNH MẶT HÀNG CÀ PHÊ CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG ANH 1. Giới thiệu về thị trường cà phê tại Anh 1. Thị trường cà phê tại Anh 1.
Tập quán và thị hiếu tiêu dùng Mặc dù cà phê xuất hiện tại Anh từ thế kỷ 16, nhưng người Anh chỉ chính thức biết đến loại thức uống này từ thập kỷ 50. Tuy nhiên, loại cà phê được bày bán trên thị trường bấy giờ hầu hết có chất lượng từ kém đến trung bình. Lý do chính cho việc thiếu thốn nguồn hàng cà phê chất lượng cao là do Anh vẫn còn một số hạn chế về thương mại bằng đồng đô la Mỹ; vì vậy, nguồn cà phê chủ yếu của Anh được nhập từ Brazil bằng phương thức hàng đổi hàng (Richard Clark, 1994, tr. Văn hóa cà phê chính thức tồn tại ở Anh từ những năm cuối thập niên 80.
Vào lúc này, người tiêu dùng Anh bắt đầu mua và thưởng thức những loại cà phê chất lượng cao, các loại cà phê hòa tan, và cà phê trở thành thức uống phổ biến khi họ gặp gỡ bạn bè sau giờ làm và những khi rảnh rỗi. Trong giai đoạn này, người dân Anh tiêu thụ cà phê rang là chính (Richard Clark, 1994, tr. Trong những thập kỉ vừa qua, mặc dù trà vẫn là thức uống chính của người dân nước Anh, nhưng sự thay đổi của thời đại đã khiến cà phê ngày càng được ưa chuộng và đã trở thành thức uống không thể thiếu tại các hộ gia đình, văn phòng làm việc ở Anh Quốc. Theo ước tính, người dân Anh Quốc tiêu thụ 70 triệu ly cà phê mỗi ngày.
Theo báo cáo của Tổ chức Cà phê Thế giới (ICO), tính theo bình quân đầu người năm 2010, mỗi người dân nước Anh tiêu thụ đến 3kg cà phê, chủ yếu là cà phê hòa tan. Cà phê hiện nay vẫn đóng vai trò là loại thức uống công nghiệp. Đối với người Anh, họ chủ yếu vẫn giữ thói quen pha thức uống tại nhà. Tuy nhiên, sự ra đời của các máy pha cà phê thế hệ mới đã góp phần làm cho việc pha cà phê tại nhà trở nên dễ dàng hơn, và vì vậy, lượng tiêu dùng cà phê rang xay cũng có xu hướng tăng trong những năm qua (International Coffee Council, 2011, tr.
Nằm trong khu vực các nước có nền kinh tế phát triển, người tiêu dùng Anh thuộc nhóm những người tiêu dùng khó tính. Họ có yêu cầu cao về chất lượng cà LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 phê, và quan tâm đặc biệt đến vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm, cũng như các vấn đề về nhãn mác sản phẩm hay bảo vệ môi trường; hơn nữa, để thay đổi thói quen và tư duy tiêu dùng của họ là một việc hết sức khó khăn (The Guardian News, 2011). Khối lượng nhập khẩu Biểu đồ 1. Khối lượng nhập khẩu mặt hàng cà phê của vương quốc Anh giai đoạn 2006 – 2011 (Đơn vị tính: tấn) 200000 178522 180000 170588 173681 165731 160000 157308 147507 140000 120000 100000 Khối lượng nhập khẩu 80000 60000 40000 20000 0 2006 2007 2008 2009 2010 2011 (Nguồn:Tác giả tổng hợp từ số liệu thương mại giữa các nước của Tổng cục Thống kê Liên hiệp quốc) Anh là một trong những nước tiêu thụ và nhập khẩu cà phê khối lượng lớn trên thế giới.
Mặc dù khối lượng nhập khẩu có nhiều biến động nhưng nhìn chung có xu hướng tăng trưởng qua các năm. Năm 2007, khối lượng cà phê nhập khẩu của Anh giảm 6,23% so với năm 2006 do giá cà phê thế giới tăng lên đáng kể. Tuy nhiên, thị trường cà phê nhanh chóng hồi phục trong giai đoạn 2007 – 2010. Theo đó, khối lượng cà phê các loại nhập khẩu tại Anh tăng từ 2,93% đến 12,35%.
Trong đó, năm 2008 và năm 2009 lần lượt có tỷ lệ tăng ở mức tương đối cao nhất và thấp nhất so với năm trước tính cho cả giai đoạn. Năm 2011, lượng nhập khẩu cà phê tại Anh có LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 xu hướng giảm nhẹ so với năm trước; trên thực tế, con số này dừng lại ở mức 2,71%. Kim ngạch nhập khẩu Biểu đồ 1. Kim ngạch nhập khẩu mặt hàng cà phê của vương quốc Anh giai đoạn 2006 – 2011 (Đơn vị tính: 1000 USD) 1200000 1000000 952858 800000 630257 600000 684007 Kim ngạch 595435 nhập khẩu 400000 484128 420404 200000 0 2006 2007 2008 2009 2010 2011 (Nguồn: Tác giả tổng hợp từ số liệu thương mại giữa các nước của Tổng cục Thống kê Liên hiệp quốc giai đoạn 2006 – 2011) Kim ngạch nhập khẩu mặt hàng cà phê các loại tại Anh có xu hướng tăng giảm không ổn định trong giai đoạn 2006 – 2011, chủ yếu do ảnh hưởng bởi giá cà phê trên thế giới.
Trong giai đoạn 2006 – 2007, tuy khối lượng nhập khẩu tại Anh có xu hướng giảm, nhưng giá cà phê trên thế giới tăng đáng kể khiến cho kim ngạch nhập khẩu mặt hàng này tăng tương ứng 15,16%, và kim ngạch nhập khẩu cà phê vào Anh tiếp tục tăng 30,18% trong giai đoạn 2007 – 2008. Tuy nhiên, một lần nữa, giá cà phê trên thế giới đã tác động đến kim ngạch nhập khẩu cà phê tại quốc gia này, khiến kim ngạch nhập khẩu giảm 5,52% trong giai đoạn 2008 – 2009 tương ứng với sự sụt giảm về giá, mặc dù khối lượng nhập khẩu vẫn trên đà tăng trưởng. Trong giai đoạn 2009 – 2010, kim ngạch nhập khẩu tăng 14,88% là kết quả của việc tăng lên đồng thời của khối lượng nhập khẩu và giá cà phê trên thế giới. Năm 2011 là năm bội thu của ngành cà phê thế giới do sản lượng và giá cả tăng cao.
Mặc dù LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 lượng cà phê nhập khẩu vào Anh trong năm này có dấu hiệu giảm sút, nhưng kim ngạch nhập khẩu tăng lên mạnh mẽ, vượt 39,31% so với năm trước. Cơ cấu mặt hàng cà phê nhập khẩu Mặt hàng cà phê nhập khẩu tại Anh bao gồm 5 loại, được phân chia theo Hệ thống mã HS năm 2007, trong đó quy định: 090111: Cà phê chưa rang, chưa khử chất cafein. 090112: Cà phê chưa rang, đã khử chất cafein. 090121: Cà phê rang, chưa khử chất cafein.
090122: Cà phê rang, đã khử chất cafein. Cơ cấu mặt hàng cà phê nhập khẩu của Anh giai đoạn 2006 – 2011 (Đơn vị tình: tấn, %) Mã HS Cơ cấu 2006 2007 2008 2009 2010 2011 Khối lượng 115.159 090111 Tỷ trọng 73,24 76,93 70,99 72,54 74,64 81,27 Khối lượng 2.608 090112 Tỷ trọng 1,88 2,41 2,41 2,42 2,65 2,65 Khối lượng 36.460 090121 Tỷ trọng 23,35 19,22 25,35 23,82 20,47 14,66 Khối lượng 2.859 090122 Tỷ trọng 1,38 1,21 0,94 1,17 0,76 1,07 Khối lượng 251 336 529 93 2.623 595 090190 Tỷ trọng 0,16 0,23 0,32 0,05 1,47 0,34 Tổng Khối lượng 157.681 cộng Tỷ trọng 100 100 100 100 100 100 (Nguồn:Tác giả tổng hợp từ số liệu thương mại giữa các nước của Tổng cục Thống kê Liên hiệp quốc giai đoạn 2006 – 2011) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Nhìn chung, cơ cấu mặt hàng cà phê nhập khẩu tại Anh giai đoạn 2006 – 2011 thay đổi không đáng kể, chủ yếu là nhập cà phê dưới dạng thô, chưa qua chế biến hoặc chỉ qua chế biến đơn giản. Sản phẩm đầu ra đến với người tiêu dùng thường thông qua các nhà máy rang xay, các cửa hàng bán lẻ, hoặc các siêu thị. Các loại cà phê chưa khử chất cafein chiếm hơn 95% tỷ trọng nhập khẩu của Anh trong giai đoạn này; cụ thể, loại cà phê chưa rang, chưa khử chất cafein chiếm hơn 70% và loại cà phê rang, chưa khử chất cafein chiếm từ 14,66% đến 23,35% trong tỷ trọng nhập khẩu cà phê của Anh trong thời gian từ năm 2006 đến năm 2011.
Trong khi đó, loại cà phê chưa rang, đã khử chất cafein chỉ chiếm trung bình 2% tỷ trọng nhập khẩu của Anh. Mặt khác, loại cà phê rang, đã khử chất cafein và các dạng khác của cà phê cũng chỉ đóng góp dưới 1,5% tỷ trọng nhập khẩu đối với từng loại mặt hàng trong giai đoạn 2006 – 2011. Ngoại trừ khối lượng nhập khẩu loại cà phê chưa rang, đã khử chất cafein có xu hướng tăng dần qua các năm, các loại cà phê còn loại có xu hướng tăng giảm không ổn định; tuy nhiên, không làm thay đổi cơ cấu chung trong giai đoạn 2006 – 2011. Ngoài ra, Việt nam cũng có xuất khẩu mặt hàng cà phê hòa tan sang thị trường Anh; tuy nhiên, lượng xuất khẩu này chiếm tỷ trọng không đáng kể trong tổng khối lượng cà phê xuất khẩu từ Việt Nam sang Anh.
Nguồn cung cà phê trên thị trường Anh Do điều kiện tự nhiên không phù hợp với việc trồng trọt, mặt hàng cà phê phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng và cả cho mục đích tái xuất khẩu ở Anh chủ yếu vẫn là nhập khẩu từ các nước sản xuất và xuất khẩu như Colombia, Brazil, Việt Nam, Indonesia… và các nước nhập khẩu để tái xuất như Đức, Netherlands, Italia… Trong đó, Đức đứng đầu trong danh sách các nhà xuất khẩu cà phê sang Anh, chiếm 13,3%, do vị trí địa lý thuận lợi cho vận chuyển hàng hóa. Hơn nữa, Liên minh châu Âu có chính sách giảm rào cản, và thúc đẩy quan hệ hợp tác kinh doanh giữa các nước thành viên để tăng sức cạnh tranh chung của toàn khối. Ba nhà xuất khẩu cà phê hàng đầu thế giới cũng có mặt trong danh sách 5 đối tác xuất khẩu cà phê lớn nhất của Anh, theo đó, kim ngạch nhập khẩu từ Việt Nam chiếm 8,61% tỷ trọng. Nếu theo đuổi chính sách đầu tư và phát triển ngành cà phê hợp lý, Việt nam hoàn toàn có khả năng thăng hạng trong thời gian tới.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tỷ trọng kim ngạch nhập khẩu mặt hàng cà phê vào Anh giai đoạn 2006 – 2011 (Đơn vị tính: %) Đức 13.46% Các quốc gia khác 21.04% Việt Nam Italy 8. Một số quy định về nhập khẩu cà phê vào thị trường Anh 1. Hàng rào thuế quan Ngoài biểu thuế áp dụng chung cho hàng hóa nhập khẩu từ các nước không phải là thành viên Liên minh châu Âu (EU), hiện nay, Anh cũng áp dụng Hệ thống Ưu đãi Thuế suất phổ cập (GSP) cho một số mặt hàng có xuất xứ từ các nước đang và kém phát triển.
Theo đó, mặt hàng cà phê xuất khẩu của Việt Nam được hưởng ưu đãi theo mức GSP tiêu chuẩn, có hiệu lực đến ngày 31 tháng 12 năm 2013. Do đó, thuế suất áp dụng cho cà phê nhập khẩu từ Việt Nam sẽ thấp hơn so với mức thuế thông thường áp dụng cho mặt hàng này.