CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG HOẠT ĐỘNG KÊ BIÊN TÀI SẢN ĐỂ THI HÀNH ÁN 1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của xử lý vi phạm hành chính trong hoạt động kê biên tài sản để thi hành án dân sự 1. Khái niệm xử lý vi phạm hành chính trong hoạt động kê biên tài sản để thi hành án dân sự 1. Khái niệm về thi hành án dân sự Để làm sáng tỏ nội hàm của khái niệm xử lý vi phạm hành chính trong hoạt động kê biên tài sản để thi hành án dân sự, trước hết cần làm rõ khái niệm THA và THADS.
Theo từ điển Luật học thì THA là "giai đoạn kết thúc trình tự tố tụng, là khâu cuối cùng kết thúc một vụ án được xét xử nhằm làm cho phán quyết của toà án nhất định có hiệu lực pháp luật" [51, tr.TS Võ Khánh Vinh, THA là một giai đoạn mang tính hành chính - tư pháp. Bởi lẽ hoạt động THA có tính chất chính trị, pháp lý, xã hội của nó. Về bản chất, hoạt động THA được thể hiện ở ba phương diện chủ yếu như: xác định quyền và nghĩa vụ của các chủ thể tham gia quá trình THA; tính đặc thù trong tổ chức và hoạt động của các cơ quan THA; đặc thù trong các quan hệ về thủ tục THA (đây là một vấn đề có thể dẫn đến sự nhầm lẫn với quan hệ tố tụng). Quan hệ thủ tục THA có thể bao gồm cả quan hệ tố tụng và quan hệ khác mang tính hành chính - tư pháp, nhưng các quan hệ mang tính hành chính tư pháp chủ yếu hơn.
THA là hoạt động của cơ quan nhà nước. Tuy nhiên, ở một số lĩnh vực, một số công việc, Nhà nước có thể xây dựng hành lang pháp lý để thực hiện xã hội hóa hoạt động này. Đây là điểm khác so với hoạt động tố tụng, hoạt động tố tụng mang tính quyền lực Tư pháp, không thể xã hội hóa [49, tr. 7 Như vậy, THA có thể được hiểu là thực hiện bản án, quyết định của TA trên thực tế.
Bản án, quyết định của TA được hiểu là là văn bản pháp lý của TA nhân danh Nhà nước tuyên tại phiên tòa, giải quyết về các vấn đề trong vụ án hình sự, dân sự, hôn nhân và gia đình, lao động, kinh tế, hành chính. Việc thực hiện bản án, quyết định của TA có hiệu quả, một mặt bảo đảm thực hiện quyền tư pháp của Nhà nước, thể hiện sự tôn trọng của xã hội và công dân đối với phán quyết của cơ quan nhân danh Nhà nước là TA, mặt khác nó là biện pháp hữu hiệu để khôi phục các quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và công dân bị xâm hại. Từ sự phân tích ở trên, có thể THADS là hoạt động hành chính - Tư pháp do cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền tiến hành theo trình tự, thủ tục do pháp luật qui định để đưa bản án, quyết định của TA hoặc các quyết định khác theo qui định của pháp luật, được thực hiện trên thực tế, nhằm bảo đảm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của các công dân, tổ chức, bảo vệ trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa. Đối với lĩnh vực THADS, có thể hiểu THADS là thực hiện các bản án, quyết định dân sự của TA hoặc các quyết định khác do pháp luật quy định, trên thực tế.
Về nguyên tắc, bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của TA được những người, đơn vị liên quan, còn gọi là những người được THA và người phải THA tự nguyện thi hành. Trường hợp các đương sự không tự nguyện, bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật sẽ được cơ quan THADS thi hành theo quy định của pháp luật THADS. Các bản án, quyết định được cơ quan THADS đưa ra thi hành đó là Bản án, quyết định dân sự; hình phạt tiền, tịch thu tài sản, truy thu tiền, tài sản thu lợi bất chính xử lý vật chứng, tài sản, án phí và quyết định dân sự trong bản án, quyết định hình sự; phần tài sản trong bản án, quyết định hành chính của TA và quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh có liên quan đến tài sản của bên phải THA của Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh và Quyết định của Trọng tài thương mại. Ngoài ra, pháp luật về THADS còn quy định các bản án, quyết 8 định được cơ quan THADS đưa ra thi hành, bao gồm các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật và một số bản án, quyết định của TA tuy chưa có hiệu lực pháp luật (có thể vẫn bị kháng cáo hoặc kháng nghị) nhưng vẫn được đưa ra thi hành để bảo vệ quyền lợi cấp thiết của người được THA đó là, bản án, quyết định về cấp dưỡng, trả lương, trả công lao động, trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm, trợ cấp mất sức lao động hoặc bồi thường thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, tổn thất về tinh thần, nhận người lao động trở lại làm việc và quyết định khẩn cấp tạm thời của TA.
Có thể nói THADS là giai đoạn độc lập, giai đoạn kết thúc quá trình bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự, bao gồm tổng hợp các hành vi pháp lý nhằm thi hành các bản án, quyết định của TA, các quyết định của cơ quan khác do Nhà nước quy định và có những nét đặc trưng riêng xuất phát từ việc các bản án, quyết định được đưa ra thi hành tuy rất đa dạng, nhưng chủ yếu là những quyết định mang tính tài sản đặc trưng của quan hệ dân sự, xuất phát từ nguyên tắc tôn trọng quyền tự định đoạt của các đương sự trong quá trình giải quyết tranh chấp dân sự. Tóm lại, từ sự phân tích ở trên, “THADS là hoạt động mang tính hành chính- Tư pháp do cơ quan THA, CHV tiến hành theo trình tự, thủ tục do pháp luật qui định để đưa bản án, quyết định dân sự của TA hoặc các quyết định khác theo qui định của pháp luật, được thực hiện trên thực tế, nhằm bảo đảm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của các công dân, tổ chức, bảo vệ trật tự pháp luật XHCN” 1. Khái niệm kê biên tài sản để thi hành án dân sự Hoạt động thi hành án là công đoạn cuối cùng, bảo đảm cho bản án, quyết định của Toà án được chấp hành, góp phần bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và pháp chế xã hội chủ nghĩa; bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và Nhà nước, góp phần giữ vững ổn định chính trị - xã hội, tăng cường hiệu lực, hiệu quả của bộ máy nhà nước. Quá trình tổ chức thi 9 hành án, Chấp hành viên cơ quan Thi hành án dân sự sử dụng nhiều biện pháp theo quy định của pháp luật, trong đó có các biện pháp cưỡng chế nói chung và biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản của người phải thi hành án nói riêng, nhằm mục đích đảm bảo cho việc thi hành án, mang lại quyền và lợi ích hợp pháp cho các bên có quyền và nghĩa vụ liên quan.
Cưỡng chế thi hành án là một biện pháp thi hành án thể hiện rõ nhất bản chất của việc Nhà nước sử dụng quyền lực của mình mà cụ thể là thông qua hoạt động của Chấp hành viên cơ quan Thi hành án dân sự để tác động đến người phải thi hành án để đảm bảo hiệu lực trên thực tế của các Bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật. Từ những nội dung phân tích trên, có thể khái niệm: Kê biên tài sản để thi hành án dân sự là một trong các biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự, là cơ chế thi hành án do pháp luật quy định, theo đó Chấp hành viên của Cơ quan Thi hành án dân sự sử dụng quyền lực Nhà nước để buộc bên phải thi hành án thi hành nghĩa vụ mà bản án, quyết định của Tòa án đã tuyên hoặc các quyết định của cơ quan tài phán khác. Khái niệm xử lý vi phạm hành chính trong hoạt động kê biên tài sản để thi hành án dân sự Vào những năm đầu của thập kỷ 90, các quy định của Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính năm 1989, sửa đổi, bổ sung 1995 và các văn bản pháp luật có liên quan mới chỉ dừng lại ở mức quy định có tính chất định hướng cho việc XPVPHC. Thời điểm đó, chưa có quy định chi tiết và hướng dẫn cụ thể để tiến hành xử phạt các vi phạm hành chính trong lĩnh vực Tư pháp nói chung, trong hoạt động THADS nói riêng.
Luật xử lý vi phạm hành chính được Quốc hội thông qua ngày 20/6/2012, có hiệu lực thi hành 01/7/2013; Nghị định số 67/2015/NĐ-CP ngày 14/8/2015 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 110/2013/NĐ- CP. Đây là văn bản tạo cơ sở pháp lý chi tiết, cụ thể nhất và trực tiếp nhất 10 hiện nay cho việc tiến hành xử phạt các hành vi vi phạm hành chính trong hoạt động THADS. XLVPHC trong hoạt động kê biên tài sản để thi hành án có nhiều hoạt động vi phạm hành chính khác nhau như: Hành vi đã nhận giấy báo, giấy triệu tập lần thứ hai của người có thẩm quyền thi hành án nhưng không đến địa điểm ghi trong giấy báo, giấy triệu tập mà không có lý do chính đáng; hành vi không cung cấp thông tin, không giao giấy tờ liên quan đến tài sản bị xử lý để thi hành án theo yêu cầu của người có thẩm quyền thi hành án mà không có lý do chính đáng; trì hoãn thực hiện nghĩa vụ thi hành án trong trường hợp có điều kiện thi hành án; không thực hiện đúng cam kết đã thỏa thuận theo quyết định công nhận sự thỏa thuận của Tòa án nhân dân; cung cấp chứng cứ giả cho cơ quan Thi hành án dân sự; làm hư hỏng tài sản để không thực hiện nghĩa vụ thi hành án hoặc để trốn tránh việc kê biên tài sản; phá hủy niêm phong tài sản đã kê biên… XLVPHC trong hoạt động kê biên tài sản để thi hành án dân sự bao quát lĩnh vực rộng, nhưng thực chất chỉ là được dùng để chỉ việc xử lý vi phạm hành chính trong hoạt động kê biên tài sản để thi hành án.
