Luận văn thạc sĩ về xử lý bội chi ngân sách nhà nước: Kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích pháp luật về xử lý bội chi ngân sách nhà nước kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn ở việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Vũ Thị Hương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Tuyến
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Xử lý bội chi ngân sách nhà nước: Kinh nghiệm quốc tế
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XỬ LÝ BỘI CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ MÔ HÌNH PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ BỘI CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
• 1.1. Những vấn đề lý luận về xử lý bội chi ngân sách nhà nước
• 1.1.1. Khái quát chung về bội chi ngân sách nhà nước
• 1.1.2. Khái niệm bội chi ngân sách nhà nước
• 1.1.3. Cách xác định bội chi ngân sách nhà nước
• 1.2. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: KINH NGHIỆM QUỐC TẾ TRONG ĐIỀU CHỈNH PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ BỘI CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ THỰC TIỄN Ở VIỆT NAM
• 2.1. Kinh nghiệm quốc tế trong điều chỉnh pháp luật về xử lý bội chi ngân sách nhà nước và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2.2. Thực tiễn điều chỉnh pháp luật về xử lý bội chi ngân sách nhà nước ở Việt Nam và một số kiến nghị
• 2.3. Kết luận chương 2
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về xử lý bội chi ngân sách nhà nước Kinh nghiệm quốc tế

Xử lý bội chi ngân sách nhà nước là một vấn đề quan trọng trong quản lý tài chính công. Bội chi ngân sách xảy ra khi tổng chi vượt quá tổng thu, dẫn đến tình trạng thiếu hụt tài chính. Các quốc gia trên thế giới đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau để xử lý vấn đề này, từ việc cắt giảm chi tiêu đến tăng thuế. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy rằng việc áp dụng các biện pháp hợp lý có thể giúp duy trì sự ổn định tài chính và phát triển kinh tế bền vững.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của bội chi ngân sách nhà nước

Bội chi ngân sách nhà nước được định nghĩa là tình trạng tổng chi ngân sách lớn hơn tổng thu ngân sách trong một năm tài chính. Đặc điểm của bội chi bao gồm tính chất tạm thời và khả năng ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế. Việc hiểu rõ khái niệm này là cần thiết để áp dụng các biện pháp xử lý hiệu quả.

1.2. Tầm quan trọng của việc xử lý bội chi ngân sách

Việc xử lý bội chi ngân sách không chỉ ảnh hưởng đến an ninh tài chính quốc gia mà còn tác động đến sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Các quốc gia cần có các chính sách tài chính hợp lý để đảm bảo cân đối ngân sách và phát triển kinh tế xã hội.

II. Những thách thức trong xử lý bội chi ngân sách nhà nước hiện nay

Xử lý bội chi ngân sách nhà nước đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm áp lực từ nhu cầu chi tiêu công, sự biến động của nguồn thu ngân sách và các yếu tố kinh tế vĩ mô. Những thách thức này đòi hỏi các quốc gia phải có những giải pháp linh hoạt và hiệu quả để duy trì sự ổn định tài chính.

2.1. Áp lực từ nhu cầu chi tiêu công

Nhu cầu chi tiêu công gia tăng do các yếu tố như phát triển hạ tầng, an sinh xã hội và các chính sách hỗ trợ kinh tế. Điều này tạo ra áp lực lớn lên ngân sách nhà nước, dẫn đến tình trạng bội chi.

2.2. Biến động nguồn thu ngân sách

Nguồn thu ngân sách thường xuyên biến động do các yếu tố như thay đổi chính sách thuế, tình hình kinh tế và các yếu tố toàn cầu. Sự không ổn định này làm gia tăng khó khăn trong việc cân đối ngân sách.

III. Phương pháp xử lý bội chi ngân sách nhà nước hiệu quả

Có nhiều phương pháp được áp dụng để xử lý bội chi ngân sách nhà nước, bao gồm cắt giảm chi tiêu, tăng thuế và vay nợ. Mỗi phương pháp đều có ưu và nhược điểm riêng, và việc lựa chọn phương pháp phù hợp là rất quan trọng.

3.1. Cắt giảm chi tiêu công

Cắt giảm chi tiêu công là một trong những biện pháp phổ biến để xử lý bội chi. Tuy nhiên, việc này cần được thực hiện một cách cẩn thận để không ảnh hưởng đến các dịch vụ công thiết yếu.

3.2. Tăng thuế và cải cách thuế

Tăng thuế có thể giúp tăng nguồn thu ngân sách, nhưng cũng cần cân nhắc đến tác động của nó đến nền kinh tế và đời sống người dân. Cải cách thuế nhằm nâng cao hiệu quả thu ngân sách cũng là một giải pháp quan trọng.

IV. Kinh nghiệm quốc tế trong xử lý bội chi ngân sách nhà nước

Nhiều quốc gia đã áp dụng thành công các biện pháp xử lý bội chi ngân sách, từ việc cải cách hệ thống thuế đến quản lý chi tiêu công hiệu quả. Những kinh nghiệm này có thể được áp dụng để cải thiện tình hình bội chi ngân sách tại Việt Nam.

4.1. Kinh nghiệm từ các nước phát triển

Các nước phát triển thường áp dụng các biện pháp như cải cách thuế và quản lý chi tiêu công chặt chẽ để duy trì sự ổn định tài chính. Những kinh nghiệm này có thể được tham khảo để áp dụng tại Việt Nam.

4.2. Bài học từ các nước đang phát triển

Các nước đang phát triển thường gặp khó khăn trong việc xử lý bội chi ngân sách. Tuy nhiên, một số quốc gia đã thành công trong việc áp dụng các biện pháp như vay nợ hợp lý và cải cách chính sách tài chính.

V. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về xử lý bội chi ngân sách

Việc áp dụng các biện pháp xử lý bội chi ngân sách tại Việt Nam đã đạt được một số kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết để đảm bảo sự ổn định tài chính trong tương lai.

5.1. Kết quả đạt được trong xử lý bội chi ngân sách

Việt Nam đã có những bước tiến trong việc xử lý bội chi ngân sách, như duy trì tỷ lệ bội chi dưới 5% GDP trong nhiều năm qua. Điều này cho thấy sự nỗ lực của chính phủ trong việc quản lý tài chính công.

5.2. Những thách thức còn tồn tại

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, nhưng Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc xử lý bội chi ngân sách, như áp lực từ nhu cầu chi tiêu công và sự biến động của nguồn thu ngân sách.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai trong xử lý bội chi ngân sách nhà nước

Xử lý bội chi ngân sách nhà nước là một vấn đề phức tạp và cần thiết phải có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Tương lai của việc xử lý bội chi ngân sách tại Việt Nam phụ thuộc vào khả năng áp dụng các kinh nghiệm quốc tế và cải cách chính sách tài chính.

6.1. Định hướng chính sách trong tương lai

Việt Nam cần tiếp tục cải cách chính sách tài chính để đảm bảo sự ổn định ngân sách và phát triển bền vững. Các biện pháp như cải cách thuế và quản lý chi tiêu công hiệu quả sẽ là những ưu tiên hàng đầu.

6.2. Tầm quan trọng của hợp tác quốc tế

Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tài chính sẽ giúp Việt Nam học hỏi từ các kinh nghiệm của các quốc gia khác và áp dụng các biện pháp hiệu quả trong xử lý bội chi ngân sách.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam phát triển nhanh chóng nhưng vẫn đối mặt với nhiều thách thức về tài chính công, bội chi ngân sách nhà nước (NSNN) trở thành một vấn đề cấp thiết cần được xử lý hiệu quả. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ bội chi NSNN của Việt Nam trong giai đoạn 1996-2014 có xu hướng tăng, từ khoảng 2,8% GDP giai đoạn 1996-2000 lên đến 5,3% GDP năm 2014. Mức bội chi này vượt quá giới hạn an toàn tài khóa theo thông lệ quốc tế, gây áp lực lớn lên cân đối ngân sách và ổn định kinh tế vĩ mô. Vấn đề nghiên cứu tập trung vào việc làm rõ các khía cạnh lý luận và thực tiễn của pháp luật về xử lý bội chi NSNN, đồng thời tham khảo kinh nghiệm quốc tế để đề xuất các giải pháp phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là phân tích các nguyên nhân, ảnh hưởng của bội chi NSNN, đánh giá mô hình pháp luật hiện hành và thực tiễn xử lý bội chi tại Việt Nam trong khoảng 10 năm gần đây, từ đó đề xuất các kiến nghị hoàn thiện pháp luật và chính sách quản lý tài khóa. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào ngân sách trung ương và ngân sách địa phương cấp tỉnh, với trọng tâm là các quy định pháp luật và biện pháp xử lý bội chi trong giai đoạn 2005-2015. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài chính công, đảm bảo an ninh tài chính quốc gia và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết tài khóa Keynes và mô hình quản lý tài chính công hiện đại. Lý thuyết Keynes nhấn mạnh vai trò của chính sách tài khóa trong điều tiết chu kỳ kinh tế, trong đó bội chi ngân sách được xem như một công cụ kích thích kinh tế trong giai đoạn suy thoái. Mô hình quản lý tài chính công hiện đại tập trung vào nguyên tắc cân đối ngân sách, minh bạch tài chính và trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước.

Các khái niệm chính được sử dụng bao gồm:

• Bội chi ngân sách nhà nước: chênh lệch giữa tổng chi và tổng thu ngân sách trong một năm tài chính, không bao gồm chi trả nợ gốc.
• Nguyên tắc xử lý bội chi: bao gồm nguyên tắc vay chỉ dùng cho chi đầu tư phát triển, nguyên tắc cân đối thu chi thường xuyên và nguyên tắc giới hạn tỷ lệ bội chi theo GDP.
• Mô hình pháp luật xử lý bội chi: hệ thống các quy định về thẩm quyền, nguyên tắc và phương thức xử lý bội chi ngân sách nhà nước.
• Kinh nghiệm quốc tế: các bài học từ Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc, Singapore về quản lý ngân sách và xử lý bội chi.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích, so sánh và điều tra xã hội học để tiếp cận vấn đề. Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu thống kê ngân sách nhà nước Việt Nam giai đoạn 2001-2014, các văn bản pháp luật liên quan như Luật Ngân sách Nhà nước 2015, báo cáo của Bộ Tài chính và các nghiên cứu quốc tế. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các văn bản pháp luật, báo cáo tài chính và các tài liệu học thuật liên quan trong vòng 10 năm gần đây.

Phương pháp phân tích định lượng được áp dụng để đánh giá tỷ lệ bội chi so với GDP, so sánh các chỉ số tài khóa giữa Việt Nam và các quốc gia khác. Phân tích định tính được sử dụng để đánh giá hiệu quả pháp luật và thực tiễn xử lý bội chi, đồng thời rút ra bài học kinh nghiệm quốc tế. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2014 đến 2015, tập trung vào việc thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu nhằm đưa ra các đề xuất hoàn thiện pháp luật.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ bội chi NSNN của Việt Nam có xu hướng tăng cao và vượt mức an toàn: Giai đoạn 2001-2005, bội chi khoảng 3,8% GDP; giai đoạn 2006-2008 tăng lên 4,8% GDP; năm 2009 đạt đỉnh 6,9% GDP; các năm 2010-2014 dao động quanh mức 4,4%-5,3% GDP. Mức này cao hơn giới hạn 5% GDP được nhiều quốc gia áp dụng để đảm bảo kỷ luật tài khóa.

2. Pháp luật hiện hành quy định rõ nguyên tắc vay bù đắp bội chi chỉ dành cho chi đầu tư phát triển, không sử dụng cho chi thường xuyên. Tuy nhiên, trong thực tiễn, việc phân biệt chi đầu tư và chi thường xuyên còn chưa rõ ràng, dẫn đến khó khăn trong kiểm soát bội chi.

3. Các phương thức xử lý bội chi chủ yếu là vay trong nước và vay nước ngoài, không còn sử dụng phát hành tiền để bù đắp bội chi. Việc vay nợ trong nước làm tăng lãi suất và có thể gây chèn lấn đầu tư khu vực tư nhân; vay nước ngoài làm tăng rủi ro tỷ giá và phụ thuộc kinh tế đối ngoại.

4. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các quốc gia như Mỹ, Nhật Bản, Singapore đều áp dụng chính sách tài khóa thận trọng, hướng tới cân bằng hoặc thặng dư ngân sách trong dài hạn. Các nước này cũng chú trọng phân cấp ngân sách, quản lý nợ công chặt chẽ và minh bạch tài chính.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến bội chi cao ở Việt Nam là do nhu cầu đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng lớn, thu ngân sách chưa đáp ứng đủ chi thường xuyên và đầu tư, cùng với tác động của chu kỳ kinh tế và các yếu tố khách quan như thiên tai, dịch bệnh. Việc pháp luật chưa quy định giới hạn tỷ lệ bội chi theo GDP rõ ràng làm giảm hiệu quả kiểm soát tài khóa.

So sánh với kinh nghiệm quốc tế, Việt Nam cần hoàn thiện mô hình pháp luật để đảm bảo nguyên tắc vay nợ chỉ dùng cho đầu tư phát triển, tăng cường minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quản lý ngân sách. Việc áp dụng các công cụ tài khóa linh hoạt, kết hợp với chính sách tiền tệ và quản lý nợ công hiệu quả sẽ giúp ổn định kinh tế vĩ mô và giảm thiểu rủi ro tài chính.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ bội chi NSNN theo năm, bảng so sánh các nguyên tắc pháp luật xử lý bội chi giữa Việt Nam và các quốc gia tham khảo, giúp minh họa rõ nét hơn các điểm mạnh và hạn chế hiện tại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp luật về xử lý bội chi NSNN: Ban hành các quy định cụ thể về giới hạn tỷ lệ bội chi theo GDP, phân định rõ ràng chi đầu tư và chi thường xuyên, đảm bảo nguyên tắc vay nợ chỉ dùng cho đầu tư phát triển. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Quốc hội, Bộ Tài chính.

2. Tăng cường quản lý và giám sát việc sử dụng nguồn vay bù đắp bội chi: Thiết lập hệ thống báo cáo minh bạch, trách nhiệm giải trình rõ ràng giữa các cơ quan liên quan, đặc biệt là trong việc vay nợ trong và ngoài nước. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: Bộ Tài chính, Kiểm toán Nhà nước.

3. Đẩy mạnh cải cách hệ thống thuế và chống thất thu thuế: Mở rộng cơ sở thuế, nâng cao hiệu quả thu thuế để tăng nguồn thu ngân sách bền vững, giảm áp lực bội chi. Thời gian: 3-5 năm; Chủ thể: Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế.

4. Tối ưu hóa chi tiêu công, đặc biệt là chi thường xuyên và đầu tư công: Rà soát, cắt giảm các khoản chi không hiệu quả, ưu tiên đầu tư vào các dự án có hiệu quả kinh tế - xã hội cao. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Chính phủ, các bộ ngành, địa phương.

5. Phát triển thị trường trái phiếu chính phủ và quản lý nợ công hiệu quả: Tăng cường phát hành trái phiếu trong nước, kiểm soát chặt chẽ nợ công, tránh rủi ro tài chính quốc gia. Thời gian: 2-3 năm; Chủ thể: Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan hoạch định chính sách tài chính công: Giúp xây dựng và hoàn thiện các chính sách, pháp luật về ngân sách và tài khóa, nâng cao hiệu quả quản lý bội chi.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực luật kinh tế và tài chính công: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển nghiên cứu sâu hơn về quản lý ngân sách và pháp luật tài chính.

3. Cán bộ quản lý ngân sách tại các bộ, ngành và địa phương: Hỗ trợ hiểu rõ hơn về các nguyên tắc, phương pháp xử lý bội chi, từ đó áp dụng hiệu quả trong công tác quản lý tài chính.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư: Nắm bắt thông tin về chính sách tài khóa và tình hình ngân sách nhà nước để đưa ra quyết định đầu tư phù hợp với bối cảnh kinh tế vĩ mô.

Câu hỏi thường gặp

1. Bội chi ngân sách nhà nước là gì?
   Bội chi NSNN là tình trạng tổng chi ngân sách vượt quá tổng thu trong một năm tài chính, không bao gồm chi trả nợ gốc. Đây là hiện tượng phổ biến ở nhiều quốc gia, phản ánh sự thiếu hụt nguồn lực tài chính của Nhà nước.

2. Tại sao phải xử lý bội chi ngân sách?
   Bội chi kéo dài và cao có thể gây ra lạm phát, tăng nợ công, làm mất ổn định kinh tế vĩ mô và ảnh hưởng đến phát triển bền vững. Xử lý bội chi giúp cân đối tài khóa, đảm bảo an ninh tài chính quốc gia.

3. Phương pháp xử lý bội chi phổ biến hiện nay là gì?
   Các phương pháp chính gồm vay nợ trong và ngoài nước, tăng thu ngân sách qua cải cách thuế, cắt giảm chi tiêu không hiệu quả và phát hành trái phiếu chính phủ. Phát hành tiền trực tiếp để bù đắp bội chi hiện ít được sử dụng do nguy cơ lạm phát.

4. Luật Ngân sách Nhà nước Việt Nam quy định thế nào về bội chi?
   Luật NSNN 2015 quy định bội chi chỉ được dùng cho chi đầu tư phát triển, không được sử dụng cho chi thường xuyên. Mức bội chi do Quốc hội quyết định hàng năm, thường không vượt quá 5% GDP.

5. Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho Việt Nam?
   Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm kiểm soát chặt chẽ chi tiêu, minh bạch tài chính, phân cấp ngân sách linh hoạt và quản lý nợ công hiệu quả từ các nước như Mỹ, Nhật Bản, Singapore để nâng cao hiệu quả xử lý bội chi.

Kết luận

• Bội chi ngân sách nhà nước là hiện tượng phổ biến, có ảnh hưởng đa chiều đến kinh tế vĩ mô và phát triển bền vững.
• Pháp luật Việt Nam đã có những quy định quan trọng về xử lý bội chi, nhưng còn tồn tại hạn chế trong kiểm soát và phân loại chi tiêu.
• Kinh nghiệm quốc tế cho thấy cần kết hợp chính sách tài khóa thận trọng, minh bạch và quản lý nợ công hiệu quả để xử lý bội chi.
• Luận văn đề xuất hoàn thiện khung pháp luật, tăng cường quản lý, cải cách thuế và tối ưu hóa chi tiêu công nhằm kiểm soát bội chi hiệu quả.
• Các bước tiếp theo bao gồm xây dựng đề án hoàn thiện pháp luật, triển khai các giải pháp quản lý tài khóa và giám sát thực hiện nhằm đảm bảo ổn định tài chính quốc gia.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng nền tài chính công bền vững và phát triển kinh tế xã hội ổn định!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề lý luận về xử lý bội chi ngân sách nhà nước và mô hình pháp luật về xử lý bội chi ngân sách nhà nước. Chương 2: Kinh nghiệm quốc tế trong điều chỉnh pháp luật về xử lý bội chi NSNN và thực tiễn ở Việt Nam. 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XỬ LÝ BỘI CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC VÀ MÔ HÌNH PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ BỘI CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC 1. Những vấn đề lý luận về xử lý bội chi ngân sách nhà nƣớc 1.

Khái quát chung về bội chi ngân sách nhà nước 1. Khái niệm bội chi ngân sách nhà nước Theo Cẩm nang Thống kê tài chính chính phủ (GFS) do Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) ban hành, khái niệm thu và chi ngân sách có thể được khái quát như sau: Thu ngân sách là các khoản thu vào quỹ ngân sách mà không kèm theo, không làm phát sinh nghĩa vụ hoàn trả trực tiếp cho các đối tượng có nghĩa vụ phải nộp ngân sách. Thu NSNN bao gồm: các khoản thu thuế, phí và các khoản thu khác (kể cả viện trợ không hoàn lại), không bao gồm các khoản vay trong và ngoài nước. Trên phương diện khác, thu NSNN là những khoản thu mang tính chất cưỡng bức hay là trách nhiệm của mọi người hoặc của thành phần kinh tế đối với nhà nước.

Chi NSNN là các khoản chi ra từ ngân sách không làm phát sinh nghĩa vụ phải bồi hoàn trực tiếp đối với các đối tượng được thụ hưởng ngân sách, đó chính là toàn bộ khoản thực chi theo luật định trong 1 năm tài khóa. Chi NSNN bao gồm chi đầu tư phát triển, chi thường xuyên, các khoản chi khác, chi trả lãi vay nhưng không bao gồm chi trả nợ gốc tiền vay. Cũng theo Cẩm nang thống kê tài chính của chính phủ, bội chi ngân sách được xác định bằng chênh lệch giữa chi ngân sách và thu ngân sách. Ở đây sự khác biệt giữa các quốc gia chính là phạm vi các khoản thu và chi ngân sách được đưa vào trong cân đối ngân sách.

Việc xác định phạm vi các khoản 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thu, chi ngân sách khác nhau sẽ đem đến các kết quả khác nhau về mức bội chi NSNN. Hiện nay, để đảm bảo được sự ổn định về kinh tế vĩ mô nhiều nước đã đưa ra các giới hạn trần về bội chi NSNN và xem đây như một yêu cầu cần thiết để đảm bảo kỷ luật tài khóa tổng thể trong trung và dài hạn. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp mức độ bội chi NSNN không phải là vấn đề quan trọng mà thay vào đó là hiệu quả của việc phân bổ và sử dụng nguồn lực tài chính có được từ việc chấp nhận bội chi NSNN mới là vấn đề cần được lưu tâm nhất [18]. Xuất phát từ quan điểm về quản lý ngân sách giữa các quốc gia và các tổ chức, có nhiều quan niệm khác nhau về bội chi NSNN.

Hiểu một cách cơ bản nhất, bội chi NSNN là một hiện tượng kinh tế, là tình trạng tổng chi NSNN mà chính phủ phải thực hiện lớn hơn các khoản thu mà chính phủ thu được trong một năm tài chính. Ở phạm vi rộng hơn, bội chi NSNN là hiện tượng NSNN không cân đối được (thể hiện ở chênh lệch giữa cung và cầu về nguồn lực tài chính của Nhà nước). Để thực hiện được các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội ở tầm vĩ mô và trong từng lĩnh vực, địa bàn cụ thể thì cân đối NSNN không chỉ bao gồm cân đối giữa tổng thu và tổng chi, cân đối giữa các khoản thu và các khoản chi NSNN mà còn phải đảm bảo cân đối về phân bổ chuyển giao nguồn lực giữa các cấp trong hệ thống NSNN, đồng thời phải kiểm soát được tình trạng NSNN. Trong đó, bội chi NSNN là tình trạng cần được quan tâm đặc biệt, bởi vì, nó biểu hiện cho sự thiếu hụt nguồn lực so với nhu cầu, có tác động đa chiều đối với nền kinh tế và chứa đựng nhiều mâu thuẫn nội tại.

Theo quy định của Luật NSNN năm 2015 thì bội chi NSNN bao gồm bội chi ngân sách trung ương và bội chi ngân sách địa phương cấp tỉnh. Bội chi ngân sách trung ương được xác định bằng chênh lệch lớn hơn giữa tổng chi ngân sách trung ương không bao gồm chi trả nợ gốc và tổng thu ngân sách 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trung ương. Bội chi ngân sách địa phương cấp tỉnh là tổng hợp bội chi ngân sách cấp tỉnh của từng địa phương, được xác định bằng chênh lệch lớn hơn giữa tổng chi ngân sách cấp tỉnh không bao gồm chi trả nợ gốc và tổng thu ngân sách cấp tỉnh của từng địa phương. Bội chi NSNN được xác định theo công thức sau: Bội chi NSNN (bội chi NSTW) = Tổng số thu NSTW - Tổng chi NSTW Trong đó: Thu NSTW, gồm: (i) các khoản thu từ thuế, phí; (ii) các khoản thu hồi vốn từ các tổ chức kinh tế; thu hồi vốn cho vay; các khoản thu nhập từ vốn góp, đầu tư, cho vay của Nhà nước; (iii) các khoản thu viện trợ không hoàn lại; (iv) thu kết dư từ năm trước chuyển sang.

Chi NSTW, gồm: (i) chi đầu tư phát triển (gồm cả chi cho vay); (ii) chi thường xuyên; (iii) chi viện trợ; (iv) chi trả nợ gốc và lãi các khoản do Chính phủ vay; (v) chi chuyển nguồn của NSTW sang năm sau. Nguồn bù đắp bội chi ngân sách nhà nước gồm: (i) Vay trong nước từ phát hành trái phiếu chính phủ, công trái xây dựng Tổ quốc và các khoản vay trong nước khác theo quy định của pháp luật; (ii) Vay ngoài nước từ các khoản vay của Chính phủ các nước, các tổ chức quốc tế và phát hành trái phiếu chính phủ ra thị trường quốc tế, không bao gồm các khoản vay về cho vay lại [16, Điều 7]. Tuy nhiên, Luật NSNN không quy định về mức khống chế tỷ lệ bội chi tương đối (tỷ lệ % tính theo GDP). Từ năm 2002 đến nay, mức bội chi NSNN được Quốc hội quyết định hàng năm duy trì ổn định không quá 5% GDP.

Một số quốc gia khi tính bội chi NSNN chỉ tính đến bội chi liên quan đến hoạt động NSNN do chính quyền trung ương trực tiếp thực hiện. Đi đôi với quan điểm này là việc không cho NSĐP bội chi. Cách xác định phạm vi tính bội chi ngân sách hẹp như vậy là nhằm thiết lập kỷ luật tài chính tổng thể trong điều kiện năng lực quản lý có nhiều hạn chế. Luật NSNN Việt Nam năm 2015 đã quy định NSĐP được phép bội chi.

8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Cách xác định bội chi ngân sách nhà nước Ngày nay, bội chi NSNN đã trở thành hiện tượng phổ biến không chỉ đối với những quốc gia đang phát triển mà ngay cả đối với những quốc gia phát triển cũng gặp phải vấn đề này. Việc tính toán mức thâm hụt ngân sách ở mỗi quốc gia thường có sự khác biệt do cách thức xác định phạm vi thu, chi ngân sách có sự không đồng nhất. Theo thông lệ quốc tế, thu trong cân đối ngân sách nhà nước bao gồm các khoản thu vào quỹ NSNN mà khoản thu đó không kèm theo, không làm phát sinh nghĩa vụ hoàn trả trực tiếp.

Thu trong cân đối NSNN phải thực sự là khoản thu có tính chất cưỡng bức như thuế chẳng hạn. Chi trong cân đối NSNN là các khoản chi ra từ NSNN được đảm bảo bằng các nguồn thu NSNN trong cân đối. Điều này cũng có nghĩa là những khoản chi của nhà nước nhưng do các nguồn khác đảm nhiệm thì không tính vào trong cân đối NSNN. Như vậy, theo thông lệ quốc tế, thu trong cân đối NSNN bao gồm: các khoản thu thuế, phí và các khoản thu khác (kể cả viện trợ không hoàn lại) mà không bao gồm các khoản vay trong và ngoài nước.

Chi trong cân đối NSNN bao gồm chi đầu tư phát triển, chi thường xuyên, các khoản chi khác, chi trả lãi vay mà không bao gồm chi trả nợ gốc tiền vay.1: Cơ cấu ngân sách nhà nước hàng năm Thu ngân sách Chi ngân sách Cân đối ngân sách nhà nƣớc nhà nƣớc nhà nƣớc A. Thu thường xuyên D. Chi thường xuyên G. Bù đắp bội chi (thuế, phí, lệ phí) B.

Thu về vốn (bán tài E. Chi đầu tư - Lấy từ nguồn dự trữ sản Nhà nước) F. Cho vay thuần (=cho C. Thu viện trợ - Vay thuần (= vay mới – trả nợ gốc) vay mới – thu nợ gốc) (Nguồn: Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội 2010).

9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Dựa trên sự phân tích nói trên, có thể đưa ra công thức tính bội chi NSNN theo thông lệ quốc tế của một năm như sau: Bội chi NSNN = Tổng chi - Tổng thu = (D+E+F) – (A+B+C) = G (1) Công thức trên cho thấy bức tranh tổng quát về tình hình NSNN. Kết quả của nó có thể dùng để phân tích tác động của bội chi NSNN đến tình hình tiền tệ, cầu trong nước và cán cân thanh toán. cách tính cả công thức (1) cũng còn có hạn chế. Những mức bội chi như nhau là kết quả của công thức (1) có thể gây ra những tác động hoàn toàn khác nhau, vì chúng còn phụ thuộc nhiều vào cơ cấu thu, chi; nguồn bù đắp bội chi.

Đi liền với mức bội chi tuyệt đối, cần xác định chi tiêu phần trăm so với GDP. Đây là chỉ số tổng hợp về tình hình NSNN và là chỉ số được sử dụng rộng rãi để phản ánh tình hình NSNN của một quốc gia. Có nhiều cách tính khác nhau để đo lường (gần đúng) hiện tượng bội chi NSNN, nhưng dù dùng cách tính nào cũng phải xem xét, kết hợp với cơ cấu thu, chi NSNN. Có như vậy mới thấy được tác động của bội chi NSNN đối với nền kinh tế.

Bội chi ngân sách có thể được tiếp cận và định nghĩa dựa theo nhiều tiêu chí khác nhau. Việc sử dụng thước đo bội chi nào để phản ánh được tình hình tài khóa phụ thuộc vào mục tiêu của việc phân tích và điều hành chính sách tài khóa, ngân sách của mỗi nước trong từng giai đoạn. Thông thường để phản ánh được chính xác thực trạng bức tranh tài khóa của chính phủ đòi hỏi cần phải sử dụng các thước đo bội chi ngân sách khác nhau. Dưới đây chỉ khái quát một số định nghĩa (chỉ số) bội chi ngân sách được sử dụng rộng rãi trên thực tế cho mục tiêu điều hành chính sách tài khóa: - Bội chi ngân sách tổng thể: Trong các thước đo về thâm hụt, thâm hụt tổng thể vẫn là thước đo được sử dụng nhiều nhất.