Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Y học cổ truyền Việt Nam sở hữu lịch sử phát triển lâu đời với nguồn tài nguyên thực vật phong phú, bao gồm hơn 12.000 loài thực vật, trong đó có gần 4.000 loài được ứng dụng làm thuốc. Các hợp chất tự nhiên có nguồn gốc từ thảo mộc ngày càng được ưu tiên nghiên cứu nhằm tạo ra các sản phẩm chăm sóc sức khỏe an toàn và hiệu quả. Trong hệ thực vật nhiệt đới, chi Momordica (thuộc họ Bầu bí - Cucurbitaceae) bao gồm khoảng 47 loài phân bố chủ yếu tại châu Á và châu Phi, được sử dụng rộng rãi trong ẩm thực bản địa cũng như y học dân gian để thanh nhiệt, hạ sốt, kháng viêm, kháng virus, tẩy giun sán và hỗ trợ điều trị đái tháo đường.

Mướp đắng rừng (Momordica charantia L.) là loài cây phổ biến tại Việt Nam, phân bố từ vùng đồng bằng, trung du đến các tỉnh miền núi phía Bắc và Tây Nguyên. Cây chứa nhiều nhóm hoạt chất sinh học giá trị như saponin triterpenoid kiểu cucurbitane, sterol, amino acid, acid béo, hợp chất phenolic và flavonoid. Nổi bật nhất trong số đó là hoạt chất charantin – hỗn hợp của hai hợp chất stigmasterol glucoside (STG) và $\beta$-sitosterol glucoside (BSG) – có tác dụng hạ đường huyết mạnh mẽ thông qua cơ chế tương tự insulin và kích thích tế bào beta tuyến tụy tiết insulin.

Mặc dù được người dân sử dụng rộng rãi theo kinh nghiệm dân gian dưới dạng rau ăn hoặc sấy khô làm trà dược liệu, các công trình nghiên cứu về việc chiết xuất, phân lập và định lượng chính xác charantin trong mướp đắng rừng còn hạn chế. Nhiều phương pháp phân tích sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) trước đây chưa được xây dựng và thẩm định hoàn chỉnh đối với bộ phận thân lá của cây trồng tại Việt Nam.

Xuất phát từ thực tế đó, đề tài "Bước đầu xây dựng tiêu chuẩn cơ sở dược liệu dây mướp đắng rừng (Momordica charantia L.)" được thực hiện nhằm giải quyết các mục tiêu khoa học cụ thể sau:

  1. Nghiên cứu đặc điểm hình thái thực vật và giải phẫu vi phẫu của loài Momordica charantia L. thu hái tại tỉnh Đắk Lắk.
  2. Khảo sát thành phần hóa học định tính của mẫu nghiên cứu bằng các phản ứng hóa học đặc trưng.
  3. Xây dựng phương pháp và xác định hàm lượng hoạt chất charantin trong dược liệu bằng kỹ thuật sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC).

Đối tượng nghiên cứu là mẫu dây mướp đắng rừng (Momordica charantia L.) bao gồm thân và lá, thu hái và sản xuất vào tháng 9/2021 tại tỉnh Đắk Lắk, được lưu giữ và kiểm nghiệm tại Trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội trong giai đoạn 2021–2022.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và quy chuẩn tham chiếu

Nghiên cứu được thiết kế dựa trên các nguyên tắc chuẩn hóa dược liệu theo quy định của Dược điển Việt Nam V (DĐVN V):

  • Kiểm nghiệm vi học: Phụ lục 12 (Định tính dược liệu và các chế phẩm bằng kính hiển vi).
  • Kiểm nghiệm lý hóa: Phụ lục 9.6 (Phương pháp xác định độ ẩm trong dược liệu).
  • Cơ sở hóa thực vật: Lý thuyết về cấu trúc saponin triterpenoid cucurbitane, các hợp chất steroid, glycoside, flavonoid và cơ chế tác dụng hạ đường huyết của charantin (ức chế enzym $\alpha$-amylase, $\alpha$-glucosidase, tăng hấp thu glucose ngoại vi và ức chế quá trình tân tạo đường tại gan).

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

Nghiên cứu sử dụng hệ thống phương pháp thực nghiệm dược học toàn diện:

  1. Phương pháp cảm quan và giải phẫu thực vật:

    • Mô tả hình thái: Quan sát mẫu tươi và mẫu khô dưới ánh sáng tự nhiên về màu sắc, hình dạng, kích thước, thể chất và mùi vị.
    • Vi phẫu mô thực vật: Cắt ngang phiến lá (có gân giữa) và thân cây; xử lý làm mềm và tẩy trắng bằng dung dịch NaOH 5% pha loãng với nước (tỷ lệ 1:1), đun sôi 2–5 phút, rửa sạch bằng nước cất nhiều lần; quan sát tiêu bản trong môi trường glycerin dưới kính hiển vi quang học Zeiss Axioskop 40 (Đức).
    • Soi bột dược liệu: Rây bột qua rây tiêu chuẩn số 250, dàn đều trên lam kính với dung dịch soi glycerin và quan sát các thành phần mô học.

  2. Phương pháp xác định độ ẩm:

    • Sử dụng cân xác định độ ẩm hồng ngoại Precisa HA 60 (Thụy Sĩ), tiến hành lặp lại 3 lần trên mẫu thử có khối lượng khoảng 1,0 g.

  3. Phương pháp hóa học định tính các nhóm hoạt chất:

    • Chiết mẫu thử phân đoạn bằng các dung môi có độ phân cực khác nhau: n-hexan, cồn $90^\circ$, nước cất và acid sulfuric 1N.
    • Tiến hành hệ thống phản ứng màu và tủa đặc hiệu: phản ứng Salkowski (sterol/saponin), phản ứng Cyanidin, phản ứng với dung dịch $\text{FeCl}_3$ 5%, phản ứng Diazo hóa, phản ứng với kiềm (flavonoid), phản ứng tạo bọt bền, phản ứng Lafon, phản ứng với chì acetat 10% (saponin), phản ứng đóng mở vòng lacton (coumarin), phản ứng Ninhydrin (acid amin), phản ứng Fehling (đường khử), tủa cồn (polysaccharid), phản ứng gelatin 1% (tanin), phản ứng Murexid và các thuốc thử chung Mayer, Bouchardat, Dragendorff (alkaloid).

  4. Phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) định lượng charantin:

    • Thiết bị: Hệ thống sắc ký lỏng hiệu năng cao Agilent 1260 (Mỹ).
    • Cột sắc ký: Cột pha đảo $\text{C}_{18}$ kích thước $250 \times 4{,}6\text{ mm}$, kích thước hạt $5\ \mu\text{m}$.
    • Điều kiện phân tích: Nhiệt độ cột $25^\circ\text{C}$; tốc độ dòng $1{,}0\text{ ml/phút}$; thể tích tiêm mẫu $50\ \mu\text{l}$; bước sóng phát hiện UV $\lambda = 205\text{ nm}$.
    • Pha động: Hệ dung môi Nước (kênh A) và Acetonitril (kênh D) theo chương trình gradient: từ 0–15 phút giữ tỷ lệ D:A là 80:20; từ 15–25 phút chuyển sang D 100%; từ 25–30 phút quay về tỷ lệ D:A là 80:20.
    • Xây dựng đường chuẩn: Dung dịch chuẩn charantin gốc $500\ \mu\text{g/ml}$ trong methanol được pha loãng thành dãy 5 nồng độ $S_1, S_2, S_3, S_4, S_5$ tương ứng với 100, 200, 300, 400 và $500\ \mu\text{g/ml}$.
    • Chuẩn bị mẫu thử: Chiết 5 mg bột dược liệu trong 25 ml hỗn hợp dung môi methanol:nước (80:20) bằng phương pháp siêu âm trong 30 phút, ly tâm 5.000 vòng/phút trong 5 phút và lọc qua màng $0{,}45\ \mu\text{m}$.

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1: Tổng quan về chi Momordica và mướp đắng rừng Momordica charantia L.

Chương 1 tổng hợp các tài liệu khoa học trong nước và quốc tế về vị trí phân loại học, đặc điểm hình thái, sinh thái, thành phần hóa học và tác dụng sinh học của chi Momordica cũng như loài Momordica charantia L.:

  • Phân loại và hình thái: Chi Momordica thuộc họ Cucurbitaceae, bộ Cucurbitales. Thân cây leo nhờ tua cuốn, hoa đơn tính mẫu 5, bầu hạ gồm 3 lá noãn dính liền, quả mọng vỏ sần sùi nhiều gai mềm hoặc u lồi. Hạt có mép lởm chởm dạng rãnh đặc trưng.
  • Đặc điểm sinh thái: Cây thích nghi với nhiệt độ phát triển tối ưu từ $24\text{--}27^\circ\text{C}$, lượng mưa trung bình 400 mm/năm, đất thịt pha cát thoát nước tốt có dải pH rộng từ 4,3 đến 8,0.
  • Thành phần hóa học: Quả, hạt và thân lá chứa hàm lượng phong phú các saponin triterpene loại cucurbitane (hơn 100 loại saponin đã được phân lập như momordicoside I, F1, F2, momordicin I, IV), charantin (hỗn hợp STG và BSG), protein kháng virus (MAP30, $\alpha$- và $\beta$-momorcharin), khoáng chất (đặc biệt là canxi đạt $2051 \pm 5\text{ ppm}$ ở lá khô), vitamin (A, C, E, $\text{B}_{12}$) và các polyphenol (rutin, naringin, acid gentisic).
  • Tác dụng sinh học và độc tính: Hoạt tính hạ đường huyết trên mô hình đái tháo đường typ 2, kháng khuẩn phổ rộng (ức chế E. coli, Pseudomonas aeruginosa), kháng virus (HSV-1, HIV-1 qua ức chế phiên mã và dịch mã), chống loét dạ dày (nhờ momordin I), chống oxy hóa và ngăn ngừa khối u. Đồng thời, tài liệu ghi nhận độc tính tiềm tàng khi dùng liều cao (nguy cơ hạ đường huyết quá mức ở trẻ nhỏ, tác dụng ức chế phát triển phôi và co bóp tử cung gây sảy thai của $\beta$-momorcharin).

CHƯƠNG 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết quy trình thực nghiệm, hệ thống hóa chất và trang thiết bị nghiên cứu:

  • Chi tiết hóa chất: Thuốc thử Mayer, Dragendorff, Bouchardat, dung dịch $\text{FeCl}_3$ 5%, chì acetat 10%, ninhydrin 0,5%, thuốc thử Fehling, cồn $90^\circ$, cồn $96^\circ$, n-hexan, ethyl acetat, methanol, chloroform, acid clohydric, acid sulfuric đậm đặc.
  • Quy trình tạo tiêu bản giải phẫu thân, lá và tiêu bản bột dược liệu theo hướng dẫn của DĐVN V.
  • Các bước thực hiện phản ứng định tính 11 nhóm chất tự nhiên trong dược liệu.
  • Thiết lập thông số vận hành máy HPLC Agilent 1260, công thức tính hàm lượng charantin quy đổi về dược liệu khô kiệt: $$\text{Hàm lượng}\ (\mu\text{g/g}) = \frac{C \times V \times 1000}{m \times (100 - B)} \times 100$$ Trong đó: $C$ là nồng độ charantin trong mẫu thử ($\mu\text{g/ml}$), $V$ là thể tích dịch chiết ($\text{ml}$), $m$ là khối lượng bột dược liệu ($\text{mg}$), $B$ là độ ẩm của mẫu thử ($%$).

CHƯƠNG 3: Kết quả

Chương 3 trình bày các kết quả thực nghiệm thu được từ quá trình kiểm nghiệm mẫu dây mướp đắng rừng:

  1. Đặc điểm hình thái cảm quan:

    • Thân: Tiết diện có 5 cạnh rõ rệt, màu nâu nhạt đến nâu sẫm, chiều dài đoạn cắt 7–15 cm, đường kính thân 0,5–1,0 mm, có vết sần tại mấu lá và mang tua cuốn xoắn ốc; thể chất khô cứng, dai, khó bẻ, mặt cắt xốp.
    • Lá: Phiến lá xẻ 5 thùy chân vịt sâu hình elip, mọc so le, màu xanh thẫm đến nâu xám, dài 5–8 cm, rộng 4–6 cm; mép lá khía răng cưa không đều; cuống dẹp; lá khô giòn, nhăn nheo, dễ vụn.
    • Bột dược liệu: Thể chất mịn, màu xanh đen, có mùi thơm đặc trưng của thảo mộc.

  2. Đặc điểm giải phẫu vi học:

    • Vi phẫu lá: Tế bào biểu bì hình trứng/elip xếp sít nhau có vách uốn lượn; lông tiết đầu đa bào chân đa bào (đầu hình cầu hoặc bầu dục mọc thành cụm, màu xanh đen); lông che chở đa bào nhiều tế bào, đầu nhọn, có nốt sùi.
    • Vi phẫu thân: Mặt cắt ngang hình ngũ giác với 5 góc lồi và 5 cạnh lõm dạng ngôi sao. Biểu bì gồm một lớp tế bào nhu mô hình chữ nhật xếp chặt chẽ mang lông che chở đa bào. Dưới biểu bì là mô đệm (gồm 6–7 lớp tế bào tại vị trí gờ lồi và 1–2 lớp tại rãnh lõm). Vòng mô cứng liên tục gồm 4–6 lớp tế bào đa giác xơ cứng. Hệ thống dẫn gồm các bó libe-gỗ chồng kép hở xếp thành vòng tròn; tinh thể calci oxalat hình cầu gai (trên mặt cắt ngang) và hình lăng trụ (trên mặt cắt dọc) nằm rải rác trong mô mềm.
    • Đặc điểm bột: Quan sát thấy mảnh mạch vách mỏng hình chữ nhật màu xanh nhạt và nhiều đoạn lông che chở đa bào có nốt sùi.

  3. Kết quả đo độ ẩm:

    • Độ ẩm trung bình của mẫu thử đạt $10{,}5%$ (dao động trong khoảng $10{,}4\text{--}10{,}6%$). Căn cứ vào kết quả, tiêu chuẩn độ ẩm đề xuất cho dược liệu dây mướp đắng rừng là không quá $15%$.

  4. Kết quả định tính hóa thực vật:

Nhóm chất Phản ứng / Thuốc thử Hiện tượng quan sát Kết luận
Chất béo Bốc hơi dịch chiết n-hexan trên giấy lọc Không còn vết mờ lưu lại Dương tính
Sterol Phản ứng Salkowski (dịch chiết n-hexan) Mặt phân cách có vòng tím đỏ, lớp trên xanh lá Dương tính
Caroten Acid sulfuric đậm đặc tác dụng lên cắn chiết Dung dịch có màu vàng nâu (không hóa xanh đậm) Âm tính
Flavonoid Phản ứng Cyanidin, $\text{FeCl}_3$ 5%, Diazo, kiềm Màu tím đỏ, xanh thẫm, đỏ gạch, tăng màu vàng Dương tính
Saponin Thử tạo bọt, Salkowski, chì acetat, Lafon Bọt bền > 10 phút, vòng đỏ tím, tủa vàng, màu xanh lam Dương tính
Coumarin Phản ứng đóng mở vòng lacton Không có hiện tượng đục/tủa đặc trưng Âm tính
Acid amin Phản ứng Ninhydrin 0,5% Dung dịch chuyển sang màu xanh tím Dương tính
Đường khử Phản ứng với thuốc thử Fehling Xuất hiện kết tủa đỏ gạch $\text{Cu}_2\text{O}$ Dương tính
Polysaccharid Tủa trong ethanol $96^\circ$ Xuất hiện tủa bông đục màu nâu đỏ Dương tính
Tanin Thuốc thử $\text{FeCl}_3$ 5%, chì acetat, gelatin 1% Kết tủa nâu đen, tủa bông và kết tủa trắng Dương tính
Alkaloid Phản ứng Murexid, TT Mayer, Bouchardat, Dragendorff Không xuất hiện màu tím murexid, không tạo kết tủa Âm tính
  1. Kết quả định lượng HPLC hoạt chất charantin:
    • Xây dựng phương trình đường chuẩn biểu diễn sự tương quan giữa diện tích peak ($y$) và nồng độ charantin ($x$, đơn vị $\mu\text{g/ml}$) trong dải 100–500 $\mu\text{g/ml}$: $$y = 2{,}8496x \quad (R^2 = 0{,}9994)$$
    • Hệ số tương quan $R^2 = 0{,}9994$ cho thấy độ tuyến tính cao trong khoảng nồng độ khảo sát.
    • Phân tích mẫu thử nồng độ $250\text{ mg/ml}$ thu được diện tích peak trung bình là $323{,}85$. Kết hợp với phương trình hồi quy và độ ẩm mẫu ($10{,}5%$), hàm lượng charantin trong dược liệu dây mướp đắng rừng khô được xác định là $492{,}5922\ \mu\text{g/g}$.
Bảng số liệu xây dựng đường chuẩn charantin:
------------------------------------------------------
Mẫu chuẩn    Nồng độ (µg/ml)    Diện tích peak (mAU*s)
------------------------------------------------------
S1                 100                 298,625
S2                 200                 587,410
S3                 300                 882,150
S4                 400                1165,320
S5                 500                1450,280
------------------------------------------------------

CHƯƠNG 4: Bàn luận

Chương 4 tập trung phân tích, so sánh các phát hiện thực nghiệm với y văn đã công bố:

  • Về đặc điểm giải phẫu vi phẫu: Cấu tạo vi học của thân và lá mang các đặc tính điển hình của họ Cucurbitaceae. Tác giả chỉ ra sự khác biệt nhỏ về số lượng vòng bó mạch ở thân: trong khi một số nghiên cứu trước đây quan sát thấy hai vòng bó mạch sợi, mẫu nghiên cứu Đắk Lắk lại thể hiện cấu trúc một vòng bó mạch trung tâm liên tục kèm các bó phụ tại góc lồi. Điều này được giải thích do sự thích nghi hình thái của cây với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng cụ thể tại vùng Tây Nguyên.
  • Về thành phần hóa học: Việc xác nhận sự hiện diện của flavonoid, saponin, sterol, acid amin, đường khử, polysaccharid và tanin (đồng thời vắng mặt alkaloid, coumarin và caroten tự do) hoàn toàn phù hợp với các nghiên cứu hóa thực vật chuẩn mực về Momordica charantia L.
  • Về hàm lượng charantin: Hàm lượng $492{,}5922\ \mu\text{g/g}$ trong mẫu dây mướp đắng rừng Đắk Lắk cao hơn đáng kể so với một số công bố trên các mẫu thu thập tại Ấn Độ và Indonesia. Kết quả này chứng minh nguồn nguyên liệu mướp đắng rừng tại Việt Nam có giá trị cao, tạo tiền đề thuận lợi cho việc chiết xuất hoạt chất và chuẩn hóa dược liệu làm thuốc điều trị đái tháo đường.

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính đạt được

  • Mô tả đầy đủ các chỉ tiêu cảm quan hình thái và thiết lập bộ dữ liệu hình ảnh vi phẫu chuẩn mực của thân, lá và bột dược liệu dây mướp đắng rừng (Momordica charantia L.).
  • Xác định độ ẩm dược liệu đạt mức trung bình $10{,}5%$, đề xuất mức giới hạn độ ẩm cho tiêu chuẩn cơ sở là $\le 15%$.
  • Khảo sát toàn diện thành phần hóa thực vật: chứng minh dược liệu dương tính với sterol, saponin, flavonoid, acid amin, đường khử, polysaccharid, tanin và chất béo.
  • Thiết lập thành công quy trình định lượng hoạt chất charantin bằng phương pháp HPLC-UV với độ tuyến tính cao ($R^2 = 0{,}9994$) trong khoảng nồng độ 100–500 $\mu\text{g/ml}$, định lượng chính xác hàm lượng charantin trong mẫu dược liệu đạt $492{,}5922\ \mu\text{g/g}$.

Đóng góp khoa học và thực tiễn

  • Đóng góp dữ liệu thực nghiệm quan trọng cho việc xây dựng Tiêu chuẩn cơ sở (TCCS) cho dược liệu dây mướp đắng rừng tại Việt Nam – một đối tượng thực vật trước đây chủ yếu được dùng theo kinh nghiệm dân gian mà thiếu các chỉ tiêu kiểm nghiệm định lượng cụ thể.
  • Khẳng định giá trị dược liệu của nguồn mướp đắng rừng thu hái tại Đắk Lắk, mở ra tiềm năng khai thác nguồn hoạt chất charantin quy mô công nghiệp để phát triển các chế phẩm hỗ trợ điều trị đái tháo đường.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Nghiên cứu mới thực hiện khảo sát trên một lô mẫu dược liệu duy nhất thu hái tại một địa điểm (tỉnh Đắk Lắk) vào thời điểm tháng 9/2021. Phương pháp phân tích HPLC mới dừng ở mức bước đầu xây dựng đường chuẩn và định lượng hàm lượng, chưa thực hiện đầy đủ các bước thẩm định quy trình phân tích (tính đặc hiệu, độ lặp lại, độ đúng, giới hạn phát hiện LOD, giới hạn định lượng LOQ) theo hướng dẫn của ICH hoặc Dược điển.
  • Hướng nghiên cứu tiếp theo:
    • Thu thập và phân tích mở rộng các lô mẫu mướp đắng rừng ở các vùng sinh thái khác nhau trên cả nước và tại các thời điểm thu hái khác nhau để đánh giá sự biến thiên hàm lượng hoạt chất.
    • Hoàn thiện thẩm định đầy đủ quy trình định lượng charantin bằng HPLC theo tiêu chuẩn quốc tế.
    • Nghiên cứu tối ưu hóa quy trình chiết xuất và phân lập riêng rẽ hai thành phần stigmasterol glucoside (STG) và $\beta$-sitosterol glucoside (BSG) trong charantin.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu chuyên khảo hữu ích cho:

  • Sinh viên, học viên ngành Dược: Tham khảo phương pháp luận thực hiện khóa luận tốt nghiệp thực nghiệm về dược liệu, kỹ thuật soi vi phẫu thực vật và quy trình phân tích hóa thực vật cổ điển kết hợp hiện đại.
  • Cán bộ kiểm nghiệm và nghiên cứu viên bộ môn Dược liệu, Hóa dược - Kiểm nghiệm thuốc: Sử dụng các mô tả giải phẫu vi học, bảng màu phản ứng hóa học và điều kiện sắc ký HPLC làm tài liệu đối chiếu khi kiểm tra chất lượng nguồn nguyên liệu mướp đắng rừng trên thị trường.
  • Các doanh nghiệp sản xuất dược phẩm và thực phẩm chức năng: Làm căn cứ khoa học để xây dựng hồ sơ tiêu chuẩn cơ sở, phát triển quy trình kiểm soát chất lượng nguyên liệu đầu vào cho các dòng sản phẩm chiết xuất từ mướp đắng rừng.

Câu hỏi thường gặp

1. Dược liệu mướp đắng rừng trong nghiên cứu có những đặc điểm vi phẫu thân nào đặc trưng để nhận biết?

Thân cây có tiết diện cắt ngang hình ngũ giác đặc trưng với 5 góc lồi và 5 cạnh lõm dạng ngôi sao. Vòng mô cứng liên tục gồm 4–6 lớp tế bào xơ cứng quanh thân; các bó libe-gỗ chồng kép hở phát triển tốt và có sự hiện diện rải rác của các tinh thể calci oxalat hình cầu gai (trên mặt cắt ngang) hoặc hình lăng trụ (trên mặt cắt dọc).

2. Kết quả định tính hóa thực vật cho thấy dây mướp đắng rừng chứa và không chứa những nhóm chất nào?

Dược liệu dương tính với các nhóm chất: chất béo, sterol, flavonoid, saponin, acid amin, đường khử, polysaccharid và tanin. Dược liệu âm tính với caroten (dạng tự do trong cắn chiết n-hexan), coumarin (phản ứng đóng mở vòng lacton âm tính) và alkaloid (phản ứng Murexid và các thuốc thử chung Mayer, Bouchardat, Dragendorff đều không cho kết tủa).

3. Điều kiện chạy sắc ký HPLC định lượng charantin trong đề tài được thiết lập như thế nào?

Hệ thống sử dụng cột pha đảo $\text{C}_{18}$ ($250 \times 4{,}6\text{ mm}$, $5\ \mu\text{m}$), nhiệt độ cột $25^\circ\text{C}$, tốc độ dòng $1{,}0\text{ ml/phút}$, thể tích tiêm $50\ \mu\text{l}$, bước sóng phát hiện UV $\lambda = 205\text{ nm}$. Pha động gồm Nước (A) và Acetonitril (D) chạy gradient: 0–15 phút (D:A 80:20), 15–25 phút (D 100%), 25–30 phút (D:A 80:20).

4. Hàm lượng hoạt chất charantin trong mẫu dây mướp đắng rừng Đắk Lắk đạt bao nhiêu và có ý nghĩa gì?

Hàm lượng charantin xác định được là $492{,}5922\ \mu\text{g/g}$ tính theo dược liệu khô kiệt (độ ẩm $10{,}5%$). Hàm lượng này cao hơn so với kết quả công bố trên một số mẫu mướp đắng rừng tại Ấn Độ và Indonesia, chứng minh tiềm năng dược liệu chất lượng cao của nguồn thực vật bản địa tại Đắk Lắk.

5. Tiêu chuẩn độ ẩm đề xuất cho dược liệu dây mướp đắng rừng là bao nhiêu?

Qua 3 lần đo thực nghiệm bằng cân sấy ẩm hồng ngoại Precisa HA 60, độ ẩm mẫu thử đạt giá trị trung bình $10{,}5%$. Từ đó, đề tài đề xuất mức tiêu chuẩn giới hạn độ ẩm cho dược liệu dây mướp đắng rừng là không được vượt quá $15%$.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Phạm Thuý Anh đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu đặt ra trong việc bước đầu chuẩn hóa dược liệu dây mướp đắng rừng (Momordica charantia L.) thu hái tại Đắk Lắk. Công trình đã xác lập hệ thống dữ liệu hình thái, cấu trúc giải phẫu vi học, phổ thành phần hóa thực vật và định lượng chính xác hoạt chất charantin đạt $492{,}5922\ \mu\text{g/g}$ bằng phương pháp HPLC-UV. Đây là nguồn tài liệu thực nghiệm có độ tin cậy cao, đóng góp cơ sở khoa học thiết thực cho công tác kiểm nghiệm và xây dựng tiêu chuẩn cơ sở cho dược liệu mướp đắng rừng tại Việt Nam.