Xây Dựng Tập Đoàn Tài Chính Ngân Hàng Từ Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Tại Thành Phố Hồ Chí Minh

Khám phá luận văn về xây dựng tập đoàn tài chính ngân hàng từ ngân hàng thương mại cổ phần tại TP Hồ Chí Minh, phân tích và đề xuất giải pháp.

• Tác giả: Ngô Văn Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Nhung
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Tài Chính, Ngân Hàng
• Đề tài: Xây Dựng Tập Đoàn Tài Chính Ngân Hàng Từ Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Tại Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG
• 1.1. TẬP ĐOÀN KINH TẾ
• 1.1.1. Các quan điểm về TĐKT
• 1.1.2. TĐKT xuất hiện rất sớm khi nền sản xuất hàng hoá thế giới phát triển mạnh mẽ
• 1.1.3. Tại các nước khác nhau TĐKT được gắn với những tên gọi khác nhau
• 1.1.4. Tại Malaysia và Thái Lan, TĐKT được xác định là tổ hợp kinh doanh
• 1.1.5. Tại các nước Tây Âu và Bắc Mỹ, khi nói đến TĐKT người ta thường sử dụng các từ khác nhau
• 1.1.6. Hiện có một số định nghĩa khác nhau về TĐKT
• 2. CHƯƠNG 2: SỰ CẦN THIẾT HÌNH THÀNH TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG TỪ NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Sự cần thiết hình thành tập đoàn TC-NH tại TP.
• 2.2. Khái quát quá trình phát triển hệ thống NHTM Việt Nam
• 2.3. Tình hình phát triển của một số NHTM CP tiêu biểu tại TP.
• 2.4. Thực trạng các điều kiện cơ bản hình thành tập đoàn TC-NH tại TP.
• 2.4.1. Các điều kiện “cần” để hình thành và phát triển tập đoàn TC-NH
• 2.4.2. Các điều kiện “đủ” để hình thành và phát triển tập đoàn TC-NH
• 2.5. Một số hạn chế và nguyên nhân hạn chế ảnh hưởng đến việc hình thành tập đoàn TC-NH
• 2.5.1. Hạn chế từ yếu tố pháp lý
• 2.5.2. Hạn chế về thị trường tài chính tiền tệ
• 2.5.3. Hạn chế về cơ cấu tổ chức, nhân sự
• 2.5.4. Hạn chế về năng lực tài chính của các NHTM CP
• 2.5.5. Hạn chế về sản phẩm dịch vụ ngân hàng
• 2.5.6. Hạn chế về chất lượng tài sản
• 2.5.7. Hạn chế về ứng dụng công nghệ thông tin
• 2.5.8. Hạn chế về hệ thống mạng lưới và hợp tác quốc tế
• 2.5.9. Nguyên nhân hạn chế
• 2.6. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: XÂY DỰNG TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG TỪ NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN TẠI TP. HỒ CHÍ MINH
• 3.1. Chiến lược phát triển KT-XH và Ngân hàng Việt Nam đến năm 2020
• 3.1.1. Chiến lược phát triển kinh tế xã hội Việt Nam đến năm 2020
• 3.1.2. Chiến lược phát triển ngành ngân hàng Việt Nam đến năm 2020
• 3.2. Đề xuất mô hình tập đoàn TC-NH từ NHTM CP tại TP.
• 3.2.1. Đề xuất mô hình tập đoàn TC-NH
• 3.2.2. Cấu trúc bộ máy quản lý tập đoàn TC-NH
• 3.2.3. Năng lực hoạt động của NHTM CP trong mô hình tập đoàn TC-NH
• 3.3. Giải pháp xây dựng tập đoàn TC-NH từ NHTM CP tại TP.
• 3.3.1. Sáp nhập, hợp nhất hoặc mua lại giữa các NHTM CP trên địa bàn để từng bước hình thành tập đoàn TC-NH
• 3.3.2. Sáp nhập, hợp nhất hoặc mua lại giữa NHTM CP trên địa bàn với các định chế tài chính, các tổ chức trong và ngoài nước
• 3.3.3. Phát triển từ một NHTM CP có đủ khả năng và điều kiện hình thành
• 3.3.4. Một số đề xuất nhằm thúc đẩy việc hình thành tập đoàn TC-NH
• 3.3.4.1. Đề xuất với Chính phủ
• 3.3.4.2. Đề xuất với Ủy Ban Nhân Dân TP.
• 3.3.4.3. Một số đề xuất với NHNN Việt Nam
• 3.4. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN
• Danh mục các công trình nghiên cứu liên quan của tác giả đã công bố
• Danh mục tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Xây Dựng Tập Đoàn Tài Chính Ngân Hàng TP

Ngân hàng đóng vai trò then chốt trong nền kinh tế. Việc xây dựng hệ thống ngân hàng vững mạnh, hiệu quả là yếu tố cần thiết để thúc đẩy phát triển kinh tế, nâng cao đời sống xã hội và mở rộng hợp tác quốc tế. Sau khi gia nhập WTO, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có nền kinh tế phát triển nhanh trong khu vực. Tuy nhiên, hệ thống tài chính ngân hàng vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế. Do đó, để đáp ứng quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, cũng như nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống NHTM, việc thay đổi triệt để trên tất cả các mặt hoạt động là vô cùng quan trọng. Đặc biệt, việc xác định xu hướng phát triển tiếp theo là vấn đề then chốt đối với các NHTM CP, đảm bảo phù hợp với quy luật phát triển khách quan và năng lực nội tại của ngân hàng. Luận án này tập trung nghiên cứu về xây dựng tập đoàn tài chính ngân hàng từ các ngân hàng thương mại cổ phần tại TP.HCM.

1.1. Khái Niệm và Đặc Điểm của Tập Đoàn Tài Chính Ngân Hàng

Tập đoàn tài chính ngân hàng (TC-NH) là một mô hình tổ chức phức tạp, bao gồm nhiều công ty con hoạt động trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng và các lĩnh vực liên quan. Mô hình này cho phép các ngân hàng mở rộng phạm vi hoạt động, đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ và tăng cường khả năng cạnh tranh. Các tập đoàn tài chính ngân hàng thường có cấu trúc sở hữu phức tạp, với công ty mẹ nắm giữ cổ phần chi phối tại các công ty con. Điều này tạo ra sự liên kết chặt chẽ giữa các thành viên trong tập đoàn, đồng thời cho phép công ty mẹ kiểm soát và điều phối hoạt động của toàn bộ tập đoàn. Theo nghiên cứu, các tập đoàn TC-NH đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển thị trường tài chính.

1.2. Vai Trò Của Tập Đoàn Tài Chính Ngân Hàng Trong Nền Kinh Tế

Các tập đoàn tài chính ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn cho nền kinh tế, hỗ trợ các doanh nghiệp phát triển và tạo ra việc làm. Bên cạnh đó, các tập đoàn TC-NH còn cung cấp các dịch vụ tài chính đa dạng cho người dân, như cho vay tiêu dùng, đầu tư chứng khoán và bảo hiểm. Sự phát triển của các tập đoàn TC-NH góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống tài chính, giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng chống chịu trước các cú sốc kinh tế. Tuy nhiên, sự phát triển quá nhanh của các tập đoàn TC-NH cũng có thể tạo ra những rủi ro tiềm ẩn, như rủi ro hệ thống và rủi ro đạo đức.

II. Thực Trạng Phát Triển Ngân Hàng Tại TP

Hệ thống ngân hàng tại TP.HCM đã trải qua quá trình phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây, đóng góp quan trọng vào sự tăng trưởng kinh tế của thành phố. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức đặt ra, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và sự cạnh tranh ngày càng gay gắt. Các ngân hàng tại TP.HCM cần phải nâng cao năng lực cạnh tranh, đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ và tăng cường quản trị rủi ro để đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế. Theo số liệu thống kê, số lượng các ngân hàng tại TP. Hồ Chí Minh không ngừng tăng lên, tuy nhiên chất lượng dịch vụ và khả năng đáp ứng nhu cầu của khách hàng vẫn còn nhiều hạn chế.

2.1. Phân Tích SWOT Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần TP.HCM

Việc phân tích SWOT (Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats) giúp các NHTM CP tại TP.HCM nhận diện rõ hơn về vị thế của mình trên thị trường. Điểm mạnh có thể là mạng lưới chi nhánh rộng khắp, đội ngũ nhân viên giàu kinh nghiệm. Điểm yếu có thể là năng lực tài chính hạn chế, công nghệ thông tin chưa hiện đại. Cơ hội có thể là sự tăng trưởng của nền kinh tế, sự phát triển của thị trường tài chính. Thách thức có thể là sự cạnh tranh từ các ngân hàng nước ngoài, sự thay đổi của chính sách pháp luật. Việc đánh giá đúng các yếu tố SWOT sẽ giúp các ngân hàng xây dựng chiến lược phát triển phù hợp.

2.2. Các Điều Kiện Cần Và Đủ Để Hình Thành Tập Đoàn Tài Chính

Để hình thành tập đoàn tài chính, các ngân hàng cần đáp ứng một số điều kiện cần và đủ. Điều kiện cần bao gồm: quy mô vốn đủ lớn, năng lực quản trị điều hành tốt, hệ thống công nghệ thông tin hiện đại. Điều kiện đủ bao gồm: môi trường pháp lý thuận lợi, sự hỗ trợ của chính phủ, sự đồng thuận của các cổ đông. Việc đáp ứng đầy đủ các điều kiện này sẽ giúp các ngân hàng tạo ra một nền tảng vững chắc để phát triển thành tập đoàn tài chính.

III. Giải Pháp Xây Dựng Tập Đoàn Tài Chính Ngân Hàng Tại TP

Để xây dựng thành công tập đoàn tài chính ngân hàng TP.HCM, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm: tăng cường năng lực tài chính, nâng cao năng lực quản trị điều hành, phát triển sản phẩm dịch vụ đa dạng, đầu tư vào công nghệ thông tin, mở rộng mạng lưới hoạt động và tăng cường hợp tác quốc tế. Bên cạnh đó, cần có sự hỗ trợ của chính phủ và các cơ quan quản lý nhà nước trong việc tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi và khuyến khích sự phát triển của các tập đoàn tài chính.

3.1. Sáp Nhập Hợp Nhất Ngân Hàng Giải Pháp Tối Ưu

Sáp nhập và hợp nhất là một trong những giải pháp quan trọng để tăng cường năng lực cạnh tranh của các ngân hàng. Việc sáp nhập và hợp nhất giúp các ngân hàng tăng quy mô vốn, mở rộng mạng lưới hoạt động và đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ. Tuy nhiên, việc sáp nhập và hợp nhất cũng có thể gặp phải những khó khăn, như sự khác biệt về văn hóa doanh nghiệp, sự chồng chéo về hoạt động và sự phản đối của các cổ đông. Do đó, cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và sự đồng thuận cao để đảm bảo thành công của quá trình sáp nhập và hợp nhất.

3.2. Phát Triển Dịch Vụ Tài Chính Ngân Hàng Đa Dạng Tại TP.HCM

Để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng, các ngân hàng cần phát triển các dịch vụ tài chính ngân hàng TP.HCM đa dạng và chất lượng cao. Các dịch vụ này bao gồm: cho vay tiêu dùng, cho vay doanh nghiệp, đầu tư chứng khoán, bảo hiểm, thanh toán quốc tế và các dịch vụ ngân hàng điện tử. Việc phát triển các dịch vụ tài chính đa dạng giúp các ngân hàng tăng doanh thu, thu hút khách hàng và nâng cao vị thế cạnh tranh trên thị trường.

IV. Mô Hình Tập Đoàn Tài Chính Ngân Hàng Phù Hợp Tại TP

Việc lựa chọn mô hình tập đoàn tài chính ngân hàng phù hợp là yếu tố then chốt để đảm bảo sự thành công của quá trình xây dựng tập đoàn. Có nhiều mô hình tập đoàn tài chính khác nhau, như mô hình ngân hàng đa năng, mô hình công ty mẹ - con và mô hình tập đoàn tài chính hỗn hợp. Việc lựa chọn mô hình nào phụ thuộc vào đặc điểm của từng ngân hàng, điều kiện thị trường và quy định pháp luật. Theo kinh nghiệm quốc tế, mô hình công ty mẹ - con là mô hình phổ biến và hiệu quả nhất.

4.1. Cấu Trúc Quản Lý Tập Đoàn Tài Chính Ngân Hàng Hiệu Quả

Cấu trúc quản lý hiệu quả là yếu tố quan trọng để đảm bảo hoạt động ổn định và hiệu quả của tập đoàn tài chính. Cấu trúc quản lý cần phải đảm bảo sự phân quyền rõ ràng, sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận và sự kiểm soát hiệu quả của công ty mẹ đối với các công ty con. Bên cạnh đó, cần có một hệ thống quản trị rủi ro hiệu quả để giảm thiểu các rủi ro tiềm ẩn.

4.2. Nâng Cao Năng Lực Hoạt Động Của NHTM CP Trong Tập Đoàn

Để các NHTM CP hoạt động hiệu quả trong mô hình tập đoàn, cần có những giải pháp để nâng cao năng lực hoạt động của các ngân hàng này. Các giải pháp này bao gồm: tăng cường năng lực tài chính, nâng cao năng lực quản trị điều hành, phát triển sản phẩm dịch vụ đa dạng, đầu tư vào công nghệ thông tin và mở rộng mạng lưới hoạt động.

V. Rủi Ro Và Giải Pháp Quản Trị Rủi Ro Tập Đoàn Tài Chính

Xây dựng tập đoàn tài chính ngân hàng tiềm ẩn nhiều rủi ro, bao gồm rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường, rủi ro hoạt động và rủi ro pháp lý. Để giảm thiểu các rủi ro này, cần có một hệ thống quản trị rủi ro hiệu quả, bao gồm việc xác định, đánh giá, đo lường và kiểm soát rủi ro. Bên cạnh đó, cần có sự giám sát chặt chẽ của các cơ quan quản lý nhà nước để đảm bảo an toàn và ổn định của hệ thống tài chính.

5.1. Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng Trong Tập Đoàn Tài Chính Ngân Hàng

Rủi ro tín dụng là một trong những rủi ro lớn nhất đối với các ngân hàng. Để quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả, cần có một hệ thống đánh giá tín dụng chính xác, một quy trình cho vay chặt chẽ và một hệ thống giám sát nợ hiệu quả. Bên cạnh đó, cần có sự đa dạng hóa danh mục cho vay để giảm thiểu rủi ro tập trung.

5.2. Quản Trị Rủi Ro Thị Trường Và Rủi Ro Hoạt Động Hiệu Quả

Rủi ro thị trường và rủi ro hoạt động cũng là những rủi ro quan trọng cần được quản trị hiệu quả. Rủi ro thị trường bao gồm rủi ro lãi suất, rủi ro tỷ giá và rủi ro giá cả hàng hóa. Rủi ro hoạt động bao gồm rủi ro gian lận, rủi ro công nghệ và rủi ro nhân sự. Để quản trị các rủi ro này, cần có một hệ thống kiểm soát nội bộ chặt chẽ và một đội ngũ nhân viên có trình độ chuyên môn cao.

VI. Triển Vọng Và Tương Lai Tập Đoàn Tài Chính Ngân Hàng TP

Việc xây dựng tập đoàn tài chính ngân hàng tại TP.HCM có nhiều triển vọng và tiềm năng phát triển trong tương lai. Với sự tăng trưởng của nền kinh tế, sự phát triển của thị trường tài chính và sự hội nhập kinh tế quốc tế, nhu cầu về các dịch vụ tài chính ngân hàng ngày càng tăng cao. Điều này tạo ra cơ hội lớn cho các ngân hàng phát triển thành tập đoàn tài chính. Tuy nhiên, để tận dụng được cơ hội này, cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và sự nỗ lực không ngừng của các ngân hàng.

6.1. Ứng Dụng Công Nghệ Fintech Trong Tập Đoàn Tài Chính

Ứng dụng công nghệ Fintech là một xu hướng tất yếu trong ngành tài chính ngân hàng. Các công nghệ Fintech như blockchain, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn có thể giúp các ngân hàng nâng cao hiệu quả hoạt động, giảm chi phí và cung cấp các dịch vụ tài chính mới cho khách hàng. Việc ứng dụng công nghệ Fintech sẽ giúp các tập đoàn tài chính ngân hàng tại TP.HCM tăng cường khả năng cạnh tranh và đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế số.

6.2. Chính Sách Hỗ Trợ Từ Nhà Nước Để Phát Triển Tập Đoàn

Sự hỗ trợ của nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của các tập đoàn tài chính ngân hàng. Nhà nước cần tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi, khuyến khích sự cạnh tranh lành mạnh và hỗ trợ các ngân hàng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh. Bên cạnh đó, nhà nước cần tăng cường giám sát hoạt động của các tập đoàn tài chính để đảm bảo an toàn và ổn định của hệ thống tài chính.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Ngô Văn Tuấn với đề tài "Xây dựng tập đoàn tài chính ngân hàng từ ngân hàng thương mại cổ phần tại thành phố Hồ Chí Minh" được thực hiện tại Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh năm 2012, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Thị Nhung (Mã số chuyên ngành: 62.01 - Kinh tế tài chính, ngân hàng).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Sau khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), nền kinh tế ghi nhận tốc độ tăng trưởng nhanh, tuy nhiên hệ thống tài chính - ngân hàng được đánh giá là phát triển chưa tương xứng, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu của nền kinh tế và chưa hội nhập sâu rộng vào hệ thống tài chính quốc tế. Để nâng cao năng lực cạnh tranh trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) Việt Nam nói chung và các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTM CP) trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh (TP. HCM) nói riêng đứng trước yêu cầu phải chuyển đổi phương thức tổ chức, quản lý và mô hình hoạt động.

Tác giả chỉ ra rằng phần lớn các nghiên cứu trước đây chỉ tiếp cận xu hướng phát triển của NHTM ở các mảng nghiệp vụ đơn lẻ hoặc định hướng phát triển tổng quát sau khi gia nhập WTO đến năm 2020, trong khi các công trình nghiên cứu toàn diện và hệ thống về việc chuyển đổi NHTM CP thành mô hình tập đoàn tài chính - ngân hàng (TC-NH) tại một trung tâm kinh tế lớn như TP. HCM còn rất hạn chế.

Mục tiêu nghiên cứu

Luận án xác định hai mục tiêu chính:

1. Hệ thống hóa và làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về tập đoàn kinh tế và tập đoàn TC-NH; phân tích hoạt động của các tập đoàn tài chính quốc tế để rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.
2. Phân tích thực trạng hoạt động của các NHTM CP tại TP. HCM giai đoạn 2000–2011; xác định những mặt đạt được, các hạn chế và nguyên nhân; từ đó đề xuất mô hình cùng các giải pháp mang tính khả thi nhằm xây dựng tập đoàn TC-NH từ các NHTM CP trên địa bàn.

Câu hỏi nghiên cứu

Các câu hỏi và vấn đề nghiên cứu được luận án đặt ra bao gồm:

1. Phương pháp nào được sử dụng trong nghiên cứu?
2. Giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài tập trung vào đâu?
3. Khái niệm tập đoàn kinh tế, tập đoàn TC-NH ở các nước và Việt Nam được hiểu như thế nào?
4. Các mô hình tập đoàn TC-NH phổ biến trên thế giới và những điều kiện thúc đẩy sự hình thành của chúng là gì?
5. Thực trạng hoạt động, những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân hạn chế của các NHTM CP tại TP. HCM giai đoạn 2000–2011 là gì?
6. Những giải pháp nào cần thiết để thúc đẩy sự phát triển của NHTM CP theo hướng hình thành tập đoàn TC-NH?
7. Những khuyến nghị chính sách nào cần đề xuất đối với Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước và Ủy ban Nhân dân TP. HCM?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động của ngân hàng theo mô hình tập đoàn tài chính (như HSBC, OCBC) và các NHTM CP có trụ sở chính tại TP. HCM.
• Phạm vi nội dung: Cơ cấu tổ chức, nhân sự, năng lực tài chính, sản phẩm dịch vụ, công nghệ thông tin, khuôn khổ pháp lý và các điều kiện thúc đẩy việc hình thành tập đoàn TC-NH.
• Phạm vi không gian: Các NHTM CP có trụ sở chính trên địa bàn TP. HCM và các bài học kinh nghiệm quốc tế liên quan.
• Phạm vi thời gian: Số liệu và thực trạng hoạt động được tập trung khảo sát trong giai đoạn 2000–2011.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu và tài liệu được điểm lại

Trong phần tổng quan, tác giả nêu rõ tại thời điểm thực hiện đề tài, hệ thống học thuật trong nước chưa có công trình nghiên cứu hoàn chỉnh nào về mô hình tập đoàn TC-NH hình thành từ các NHTM CP. Các nghiên cứu hiện có chủ yếu dừng lại ở các bài viết, tham luận chuyên đề của các nhà khoa học, chuyên gia và nhà quản lý ngân hàng. Về hoạt động của NHTM CP, đa số các công trình chỉ đi sâu vào một số mảng nghiệp vụ chuyên biệt mà chưa bao quát toàn bộ tiến trình phát triển và cấu trúc tổ chức của các NHTM CP tại TP. HCM.

Về mặt lý thuyết quốc tế, luận án điểm lại quá trình phát triển và các mô hình tập đoàn kinh tế, tập đoàn tài chính tại nhiều quốc gia:

• Nhật Bản: Quá trình chuyển dịch từ Zaibatsu trước Thế chiến thứ hai sang mô hình Keiretsu (liên kết dọc và liên kết ngang xoay quanh một ngân hàng trung tâm), cùng các thương vụ tái cấu trúc như việc hình thành Sumitomo Mitsui Banking Corporation (2001) và Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ.
• Hàn Quốc: Mô hình Chaebol (các tập đoàn gia đình như Hyundai, Samsung, Daewoo) và những cải cách quản trị sau khủng hoảng tài chính châu Á 1997–1998.
• Trung Quốc: Mô hình Jituan Gongsi (Tập đoàn doanh nghiệp) với các đợt thí điểm năm 1991 và 1997, bao gồm 6 cấu trúc liên kết chính (tổng hợp nhiều cấp, dây chuyền, phối hợp đồng bộ, hòa nhập nghiên cứu khoa học - sản xuất, liên kết mạng lưới cùng ngành, và mô hình cổ phần).
• Đức: Mô hình Konzern theo luật tổ chức doanh nghiệp, gồm Gleichordnungskonzernen (tập đoàn đồng cấp/không phụ thuộc) và Unterordnungskonzern (tập đoàn phụ thuộc/theo thứ bậc).
• Hoa Kỳ và Châu Âu: Sự vận động của luật pháp từ Đạo luật Glass-Steagall năm 1933 sang Đạo luật Hiện đại hóa Dịch vụ Tài chính Gramm-Leach-Bliley (GLB Act) năm 1999, mở đường cho các định chế tài chính lớn (Financial Holding Company, SIFIs).

Khoảng trống luận án giải quyết

Luận án giải quyết khoảng trống về việc xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn cho sự hình thành tập đoàn TC-NH tại Việt Nam từ góc độ các ngân hàng cổ phần đô thị (địa bàn TP. HCM). Đề tài xác lập khung điều kiện "cần" và "đủ", chỉ ra các rào cản nội tại và môi trường pháp lý, đồng thời thiết kế mô hình tổ chức cùng lộ trình chuyển đổi thích ứng với điều kiện thực tế của Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Lý thuyết, khái niệm và khung phân tích

• Khái niệm Tập đoàn kinh tế (TĐKT): Luận án định nghĩa TĐKT là tổ hợp hoặc nhóm các doanh nghiệp hoạt động trong một hay nhiều lĩnh vực, ở phạm vi một hay nhiều nước; trong đó có công ty mẹ nắm quyền lãnh đạo, kiểm soát, chi phối hoạt động của các công ty con thông qua cơ chế giám sát thích hợp.
• Khái niệm Tập đoàn tài chính - ngân hàng (TC-NH): Là một TĐKT bao gồm hai hay nhiều định chế tài chính khác nhau hoạt động trong lĩnh vực tài chính ngân hàng, liên kết chặt chẽ qua quan hệ sở hữu, cùng cung ứng sản phẩm dịch vụ tài chính ngân hàng và phi ngân hàng; trong đó NHTM giữ vai trò hạt nhân chi phối.
• Khung tiêu chuẩn quốc tế:
  • Chỉ thị 2002/87/EC của Liên minh Châu Âu: Xác định một tập đoàn tài chính phải có ít nhất một công ty ngân hàng/chứng khoán và một công ty bảo hiểm; tỷ lệ tổng tài sản tài chính trong bảng cân đối phải lớn hơn 40%; tỷ lệ tài sản bình quân của mỗi lĩnh vực tài chính so với tổng tài sản phải lớn hơn 10% hoặc tài sản công ty tài chính nhỏ nhất phải đạt trên 6 tỷ Euro.
  • Đạo luật GLB Act 1999 của Hoa Kỳ: Quy định ngân hàng mẹ thành lập Financial Holding Company phải đảm bảo tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu 10%, tỷ lệ vốn cấp 1 tối thiểu 6% và tỷ lệ đòn bẩy nợ (vốn cấp 1 / tổng tài sản) tối thiểu 5%.
• Khung pháp lý trong nước: Điều 146 và Điều 149 Luật Doanh nghiệp Việt Nam năm 2005 về quy chế nhóm công ty và tập đoàn kinh tế.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  KHUNG PHÂN TÍCH MÔ HÌNH TẬP ĐOÀN TC-NH                 |
+-------------------------------------------------------------------------+
|  1. Cấu trúc tổ chức: Ngân hàng đa năng / Financial Holding / Mẹ - Con  |
|  2. Quan hệ liên kết: Liên kết dọc, Liên kết ngang, Liên kết hỗn hợp    |
|  3. Điều kiện cần: Thị trường tài chính, Pháp lý, Nhu cầu khách hàng    |
|  4. Điều kiện đủ: Vốn tự có, Năng lực quản trị, Công nghệ, Nhân lực     |
+-------------------------------------------------------------------------+

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng với các phương pháp nghiên cứu cụ thể:

• Phương pháp định tính: Phân tích văn bản quy phạm pháp luật, phương pháp lịch sử và logic để theo dõi sự phát triển của hệ thống ngân hàng, phương pháp so sánh đối chiếu giữa kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn Việt Nam.
• Phương pháp định lượng thống kê mô tả: Thu thập số liệu, tổng hợp, lập bảng biểu thống kê để đánh giá quy mô vốn, tốc độ tăng trưởng, tỷ lệ nợ xấu, cơ cấu tài sản, số lượng công ty trực thuộc và mạng lưới điểm giao dịch.

Nguồn dữ liệu

Dữ liệu được trích xuất từ:

• Báo cáo thường niên và báo cáo tài chính của các NHTM CP tại TP. HCM.
• Báo cáo hoạt động và dữ liệu tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
• Dữ liệu của các cơ quan thống kê, Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.
• Dữ liệu quốc tế từ Fortune Global 500, Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IFC/IMF), báo cáo của HSBC Holding và OCBC Group.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số lý luận cơ bản về tập đoàn tài chính ngân hàng

Chương này tập trung xây dựng nền tảng lý thuyết về tập đoàn kinh tế và tập đoàn tài chính - ngân hàng, phân loại các hình thức liên kết và phân tích kinh nghiệm quốc tế.

• Hình thức liên kết: Phân chia theo phạm vi (liên kết dọc, liên kết ngang, liên kết hỗn hợp), theo trình độ (liên kết cứng, liên kết mềm, liên kết hỗn hợp), và theo biểu hiện lịch sử (Cartel, Syndicate, Trust, Consortium, Conglomerate, Concern, MNC, TNC).
• Đặc trưng của tập đoàn TC-NH: NHTM giữ vai trò hạt nhân; danh mục sản phẩm đa dạng gồm dịch vụ tiền tệ và các sản phẩm phái sinh; quy mô tài sản và vốn chủ sở hữu vượt trội so với các TĐKT thông thường; là công cụ dẫn truyền và thực thi chính sách tiền tệ quốc gia.

Bảng 1.1: Một số tập đoàn kinh tế lớn trên thế giới năm 2011	Quốc gia	Tổng tài sản (tỷ USD)	Lợi nhuận (tỷ USD)
Wal-Mart	Mỹ	181	16,4
Royal Dutch Shell	Hà Lan	322	20,0
ExxonMobil	Mỹ	302	30,0
BP	Anh	272	-3,7
Sinopec Group	Trung Quốc	225	7,6
China National Petroleum	Trung Quốc	399	14,0
State Grid	Trung Quốc	315	4,5
Toyota Motor	Nhật	360	4,7
Chevron	Mỹ	185	19,0

Bảng 1.2: Quy mô tập đoàn TC-NH trong 100 tập đoàn lớn nhất thế giới năm 2011	Số lượng	Tỷ trọng số lượng (%)	Tài sản các tập đoàn > 1.000 tỷ USD (Số lượng)	Tài sản các tập đoàn > 1.000 tỷ USD (Giá trị - tỷ USD)	Tỷ trọng tài sản nhóm > 1.000 tỷ USD (%)
Tập đoàn tài chính	31	31,0	18	38.385	95,5
TĐKT khác	69	69,0	1	1.817	4,5

• Ba mô hình tổ chức tập đoàn TC-NH:
  1. Mô hình Ngân hàng đa năng (Universal Banking): Tồn tại chủ yếu tại Anh, Đức; ngân hàng trực tiếp thực hiện mọi hoạt động ngân hàng thương mại, đầu tư, bảo hiểm.
  2. Mô hình Công ty sở hữu tài chính (Financial Holding Company): Phổ biến tại Mỹ; công ty mẹ quản lý vốn và chiến lược tại các pháp nhân con độc lập (NHTM, chứng khoán, bảo hiểm).
  3. Mô hình Công ty Mẹ - Con (Parent - Subsidiary Relationship): NHTM trực tiếp đóng vai trò công ty mẹ nắm giữ cổ phần chi phối tại các công ty con chuyên ngành.
• Kinh nghiệm quốc tế: Luận án phân tích chi tiết mô hình hoạt động của Hongkong and Shanghai Banking Corporation Holdings (HSBC) và Oversea-Chinese Banking Corporation (OCBC), rút ra bài học về quản trị rủi ro tập trung, ứng dụng công nghệ và xây dựng mạng lưới chi nhánh.

Chương 2: Sự cần thiết hình thành tập đoàn tài chính ngân hàng từ ngân hàng thương mại cổ phần tại Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 2 đánh giá thực trạng hoạt động của các NHTM CP tại TP. HCM giai đoạn 2000–2011, phân tích các điều kiện hình thành tập đoàn và làm rõ các điểm nghẽn.

• Thực trạng và điều kiện cần/đủ:
  • Đánh giá sự gia tăng về độ sâu tài chính, số lượng công ty trực thuộc do các NHTM CP thành lập (chứng khoán, quản lý quỹ, kiều hối, bất động sản), sự mở rộng của thị trường chứng khoán Việt Nam (2005–2011) và quy mô vốn điều lệ.
  • Phân tích số lượng điểm giao dịch, cơ cấu nhân sự, việc áp dụng hệ thống phần mềm Core Banking và mức độ tăng trưởng lợi nhuận của các NHTM CP tiêu biểu tại TP. HCM.
• Các hạn chế được chỉ ra:
  • Khuôn khổ pháp lý: Thiếu các văn bản hướng dẫn chi tiết về cơ chế hoạt động, giám sát an toàn hợp nhất cho mô hình tập đoàn tài chính.
  • Năng lực tài chính: Vốn điều lệ của nhiều NHTM CP còn thấp so với các ngân hàng trong khu vực Đông Nam Á.
  • Chất lượng tài sản: Tỷ lệ nợ xấu trong toàn hệ thống giai đoạn 2005–2011 gia tăng, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn hệ thống.
  • Sản phẩm và công nghệ: Danh mục sản phẩm còn đơn điệu, chủ yếu dựa vào tín dụng truyền thống; hoạt động bán chéo (bancassurance) và các sản phẩm phái sinh phát triển chậm; tính tích hợp của hệ thống công nghệ thông tin chưa đồng bộ.
  • Quản trị và mạng lưới: Cơ cấu sở hữu còn hiện tượng sở hữu chéo phức tạp, thiếu tính minh bạch thông tin; năng lực quản trị rủi ro và hợp tác quốc tế còn yếu.

Chương 3: Xây dựng tập đoàn tài chính ngân hàng từ ngân hàng thương mại cổ phần tại TP. Hồ Chí Minh

Dựa trên Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và Chiến lược phát triển ngành Ngân hàng Việt Nam đến năm 2020, Chương 3 đề xuất các phương án cấu trúc và giải pháp cụ thể:

• Đề xuất mô hình tập đoàn TC-NH:
  • Lựa chọn mô hình Công ty Mẹ - Con trong giai đoạn đầu, trong đó NHTM CP đủ mạnh giữ vai trò công ty mẹ nắm quyền chi phối về vốn, nhân sự và chiến lược đối với các công ty con (chứng khoán, bảo hiểm, cho thuê tài chính, quản lý nợ và khai thác tài sản).
  • Về dài hạn, từng bước chuyển dịch sang mô hình Financial Holding Company để tách biệt chức năng quản lý vốn đầu tư và chức năng kinh doanh trực tiếp, giảm thiểu rủi ro lan truyền.
• Ba phương thức hình thành tập đoàn:
  1. Sáp nhập, hợp nhất hoặc mua lại (M&A) giữa các NHTM CP trên địa bàn: Tích tụ vốn và mạng lưới giữa các ngân hàng quy mô vừa và nhỏ để tạo lập một định chế có quy mô đủ lớn.
  2. Liên kết, M&A giữa NHTM CP với các định chế tài chính phi ngân hàng: Hợp tác và mua lại các công ty bảo hiểm, công ty chứng khoán, công ty tài chính trong và ngoài nước.
  3. Tự nâng cấp từ một NHTM CP có tiềm lực mạnh: Cho phép các ngân hàng cổ phần có quy mô vốn lớn, quản trị minh bạch và công nghệ vượt trội tự tái cơ cấu và mở rộng thành tập đoàn.
• Hệ thống kiến nghị chính sách:
  • Đối với Chính phủ: Ban hành khung pháp lý đồng bộ về tập đoàn tài chính; quy định rõ về cơ chế kiểm soát sở hữu chéo và phá sản định chế tài chính.
  • Đối với Ngân hàng Nhà nước: Hoàn thiện quy chế giám sát hợp nhất (consolidated supervision); nâng cao các chuẩn mực an toàn vốn theo Basel; thanh tra và kiểm soát nợ xấu.
  • Đối với UBND TP. HCM: Tạo cơ chế thuận lợi về địa bàn, quy hoạch mạng lưới, hỗ trợ các chương trình chuyển đổi công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa các khái niệm, đặc trưng, hình thức liên kết của tập đoàn kinh tế và tập đoàn TC-NH; làm rõ sự khác biệt giữa mô hình Ngân hàng đa năng, Financial Holding Company và mô hình Công ty Mẹ - Con.
• Xác lập hệ tiêu chí phân định điều kiện "cần" và "đủ" để một hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần có thể chuyển đổi thành tập đoàn tài chính.
• Phân tích và tổng hợp kinh nghiệm tái cấu trúc, hình thành tập đoàn tài chính tại các thị trường phát triển (Mỹ, Châu Âu, Nhật Bản) và các nền kinh tế chuyển đổi (Trung Quốc, Hàn Quốc).

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Cung cấp bức tranh toàn diện về hệ thống NHTM CP tại TP. HCM giai đoạn 2000–2011 qua hệ thống số liệu về vốn điều lệ, mạng lưới giao dịch, công nghệ ứng dụng, tỷ lệ nợ xấu và danh mục sản phẩm dịch vụ.
• Đề xuất 3 lộ trình xây dựng tập đoàn TC-NH (M&A nội ngành ngân hàng, M&A liên ngành tài chính, và tự phát triển từ ngân hàng hạt nhân) phù hợp với bối cảnh kinh tế đô thị TP. HCM.
• Đề xuất mô hình cấu trúc bộ máy quản lý và cơ chế kiểm soát rủi ro nội bộ giữa công ty mẹ và các công ty con.
• Đưa ra hệ thống giải pháp và khuyến nghị phân tầng gửi tới Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước và UBND TP. HCM.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án

• Phạm vi dữ liệu thực nghiệm tập trung vào các NHTM CP có trụ sở tại TP. HCM trong mốc thời gian từ 2000 đến 2011; chưa bao quát các NHTM Nhà nước hoặc các ngân hàng thương mại có trụ sở tại các địa phương khác.
• Tại thời điểm 2012, các quy định pháp luật của Việt Nam về mô hình tập đoàn tài chính chưa hoàn thiện, do đó việc phân tích phần lớn dựa trên việc đối chiếu kinh nghiệm quốc tế và khung pháp lý chung của Luật Doanh nghiệp 2005.
• Đề tài tiếp cận chủ yếu bằng phương pháp thống kê mô tả, tổng hợp và phân tích định tính; chưa áp dụng các mô hình kinh tế lượng hoặc các phương pháp kiểm định định lượng phức tạp để lượng hóa tác động của việc hợp nhất lên chi phí hay hiệu quả kinh doanh.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang việc hình thành tập đoàn TC-NH từ khối NHTM Nhà nước hoặc trên quy mô toàn quốc.
• Phân tích định lượng tác động của hoạt động M&A ngân hàng đến hiệu quả hoạt động sau sáp nhập bằng các mô hình kinh tế lượng.
• Nghiên cứu cơ chế giám sát an toàn vĩ mô và vi mô đối với các tập đoàn tài chính theo các chuẩn mực Basel II, Basel III trong bối cảnh thị trường tài chính Việt Nam phát triển sâu rộng hơn.

---

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo cụ thể cho các nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, giảng viên và sinh viên ngành Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng: Tài liệu tham khảo hữu ích về cơ sở lý thuyết tập đoàn kinh tế, các mô hình liên kết tài chính quốc tế và lịch sử phát triển của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2000–2011.
• Hội đồng Quản trị và Ban Điều hành các NHTM CP: Cung cấp tài liệu tham khảo trong việc xây dựng chiến lược mở rộng quy mô, kế hoạch M&A, thành lập công ty con và tái cấu trúc tổ chức bộ máy.
• Cơ quan quản lý Nhà nước (Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước, UBND cấp tỉnh/thành phố): Cơ sở thực tiễn để xem xét xây dựng chính sách quản lý, giám sát an toàn tài chính hợp nhất và định hướng tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa thế nào về tập đoàn tài chính - ngân hàng?

Theo tác giả, tập đoàn TC-NH là một tập đoàn kinh tế bao gồm hai hay nhiều định chế tài chính khác nhau hoạt động trong lĩnh vực tài chính ngân hàng, được liên kết chặt chẽ qua quan hệ sở hữu, cùng cung cấp sản phẩm dịch vụ tài chính ngân hàng và phi ngân hàng; trong đó NHTM giữ vai trò hạt nhân chi phối các thành viên khác bằng quan hệ vốn, cơ chế giám sát và chiến lược nhằm tối đa hóa lợi nhuận, nâng cao năng lực tài chính và sức cạnh tranh.

2. Ba mô hình tổ chức tập đoàn TC-NH phổ biến được phân tích trong luận án là gì?

Luận án chỉ ra 3 mô hình chính:

• Mô hình Ngân hàng đa năng (Universal Banking): Ngân hàng trực tiếp thực hiện mọi chức năng thương mại, đầu tư và bảo hiểm mà không tách biệt pháp nhân.
• Mô hình Công ty sở hữu tài chính (Financial Holding Company): Công ty mẹ thuần túy thực hiện chức năng nắm giữ vốn và quản lý chiến lược đối với các công ty con hoạt động riêng biệt trong lĩnh vực ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm.
• Mô hình Công ty Mẹ - Con (Parent - Subsidiary Relationship): NHTM vừa trực tiếp kinh doanh tiền tệ, vừa đóng vai trò công ty mẹ sở hữu phần vốn chi phối tại các công ty con chuyên ngành.

3. Đạo luật Gramm-Leach-Bliley (GLB Act 1999) của Hoa Kỳ đặt ra các điều kiện an toàn vốn nào cho ngân hàng mẹ?

Theo Đạo luật GLB Act 1999 được luận án trích dẫn, để ngân hàng mẹ được phép chuyển đổi thành tập đoàn tài chính và cung cấp đa dạng dịch vụ, các công ty con phải được quản lý tốt và đáp ứng:

• Tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu 10%.
• Tỷ lệ vốn cấp 1 tối thiểu 6%.
• Tỷ lệ đòn bẩy nợ (vốn cấp 1 / tổng tài sản) đạt tối thiểu 5%.

4. Luận án đề xuất những con đường nào để hình thành tập đoàn TC-NH tại TP. HCM?

Luận án đề xuất 3 con đường cụ thể:

1. Sáp nhập, hợp nhất hoặc mua lại giữa các NHTM CP trên địa bàn để gia tăng quy mô vốn và thị phần.
2. Sáp nhập, hợp nhất hoặc mua lại giữa NHTM CP với các định chế tài chính, tổ chức phi ngân hàng trong và ngoài nước.
3. Phát triển tự thân từ một NHTM CP có đủ tiềm lực tài chính, công nghệ và trình độ quản trị để mở rộng thành lập các công ty con.

5. Chỉ thị 2002/87/EC của Liên minh Châu Âu quy định những tiêu chí nào để xác định một tập đoàn tài chính?

Chỉ thị 2002/87/EC quy định 3 tiêu chí:

• Có ít nhất một công ty hoạt động trong lĩnh vực ngân hàng/chứng khoán và ít nhất một công ty bảo hiểm.
• Tỷ lệ tổng tài sản thuộc lĩnh vực tài chính trong bảng cân đối của tập đoàn phải lớn hơn 40%.
• Tỷ lệ trung bình về tài sản của mỗi lĩnh vực tài chính so với tổng tài sản tập đoàn phải lớn hơn 10%, hoặc tổng tài sản của công ty nhỏ nhất trong lĩnh vực tài chính phải đạt trên 6 tỷ Euro.

---

Kết luận

Luận án của tác giả Ngô Văn Tuấn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về tập đoàn kinh tế và tập đoàn tài chính - ngân hàng, đồng thời phân tích thực trạng hoạt động của các NHTM CP tại TP. HCM giai đoạn 2000–2011. Trên cơ sở đối chiếu các mô hình quốc tế và đánh giá các điều kiện cần, đủ cũng như các rào cản về nợ xấu, pháp lý và công nghệ, tác giả đã đề xuất mô hình tổ chức và 3 phương thức chuyển đổi khả thi cho hệ thống NHTM CP trên địa bàn. Công trình đóng góp những luận cứ khoa học và thực tiễn phục vụ công tác nghiên cứu học thuật cũng như quá trình hoạch định chính sách tái cấu trúc ngành ngân hàng Việt Nam hướng tới mốc 2020.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, các bảng, biểu đồ, hình và phụ lục… nội dung chính gồm 181 trang được trình bày trong 3 chương, cụ thể Chƣơng 1: Một số lý luận cơ bản về tập đoàn tài chính ngân hàng Chƣơng 2: Sự cần thiết hình thành tập đoàn tài chính ngân hàng từ NHTM CP tại TP. HCM Chƣơng 3: Xây dựng tập đoàn tài chính ngân hàng từ NHTMCP tại TP. -1- CHƢƠNG 1 MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG 1. TẬP ĐOÀN KINH TẾ 1.

Các quan điểm về TĐKT TĐKT xuất hiện rất sớm khi nền sản xuất hàng hoá thế giới phát triển mạnh mẽ, khởi đầu từ cuộc cách mạng công nghiệp ở các nước Bắc Mỹ và Tây Âu cuối thế kỷ 19, đi cùng với đó là quá trình tích tụ và tập trung tư bản của các nhà tư bản. Ở thời điểm này nhiều công ty trước sức ép cạnh tranh để tồn tại đã bị thôn tính, hoặc tự nguyện tìm cách bắt tay sáp nhập, hợp nhất, liên kết với công ty khác trên cơ sở những liên minh hay tổ hợp để cộng tác làm ăn, phân chia thị trường và khai thác những tiềm năng riêng có của nhau với một danh nghĩa khác, hoặc một hình thức khác vững chắc hơn. Thực tế cho thấy TĐKT là một trong những nhân tố thúc đẩy và góp phần phát triển nền kinh tế quốc dân ở nhiều quốc gia khác nhau. TĐKT cũng là những lực lượng sản xuất tiến bộ thúc đẩy thay đổi các quan hệ sản xuất yếu kém không còn phù hợp tại những thời điểm lịch sử nhất định.

Hiện có rất nhiều định nghĩa khác nhau về TĐKT nhưng chưa có một định nghĩa nào được xem là chuẩn nhất, bởi sự nhìn nhận ở các nước là hoàn toàn khác nhau. Tại các nước khác nhau TĐKT được gắn với những tên gọi khác nhau. Nhiều nước gọi TĐKT là “Group” hay “Business Group”. Ấn Độ gọi là “Business houses”.

Nhật Bản trước chiến tranh thế giới thứ hai gọi TĐKT là “Zaibatsu”, sau chiến tranh thế giới thứ hai gọi là “Keiretsu”. Hàn Quốc gọi là “Chaebol”. Trung Quốc gọi là tập đoàn Doanh nghiệp (Jituan Gongsi) hay chính xác hơn của thuật ngữ gọi là Tổng công ty. Nhật Bản, Keiretsu là một nhóm doanh nghiệp độc lập về mặt pháp lý -2- nhưng nắm giữ cổ phần của nhau và thiết lập được mối quan hệ gắn bó, đan xen trên nhiều lĩnh vực: vốn, nhân lực, công nghệ, nguyên vật liêu, tiêu thụ sản phẩm…hay đó còn là các công ty có sự liên kết không chặt chẽ được tổ chức quanh một ngân hàng để phục vụ lợi ích của các bên [15].

Tại Malaysia và Thái Lan, TĐKT được xác định là tổ hợp kinh doanh với các mối quan hệ đầu tư, liên doanh, liên kết và hợp đồng. Nòng cốt của các tập đoàn là cơ cấu công ty mẹ - con tạo thành một hệ thống liên kết chặt chẽ trong tổ chức và trong hoạt động. Các thành viên trong tập đoàn đều có tư cách pháp nhân độc lập và thường hoạt động trên cùng một pháp lý, đầu mối liên kết giữa các doanh nghiệp thành viên với nhau là công ty mẹ. Trong đó các doanh nghiệp thành viên tham gia tập đoàn phải có đầy đủ các quyền và nghĩa vụ của một pháp nhân độc lập.

Bản thân tập đoàn không có tư cách pháp nhân. Tại các nước Tây Âu và Bắc Mỹ, khi nói đến TĐKT người ta thường sử dụng các từ: Consortium, Conglomerate, Cartel, Trust, Alliance, Syndicate hay Group.