Quá Trình Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Tỉnh Thái Nguyên: Thực Trạng, Kinh Nghiệm và Giải Pháp

Chương trình xây dựng nông thôn mới (NTM) là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, nhằm thay đổi diện… 99 trang · Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân · 2015.

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Tú
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Đình Bảo
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Lịch Sử Kinh Tế
• Đề tài: Quá Trình Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Tỉnh Thái Nguyên: Thực Trạng, Kinh Nghiệm Và Giải Pháp
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC BẢNG
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VÀ THỰC TIỄN VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
• 1.1. Những vấn đề cơ bản về xây dựng nông thôn mới
• 1.1.1. Sự cần thiết phải xây dựng nông thôn mới
• 1.1.2. Nội dung xây dựng nông thôn mới hiện nay
• 1.1.3. Vai trò, nhiệm vụ của các chủ thể xây dựng nông thôn mới
• 1.1.4. Nguồn lực xây dựng nông thôn mới
• 1.1.5. Những nhân tố tác động đến quá trình xây dựng nông thôn mới
• 1.2. Kinh nghiệm trong nước và quốc tế về xây dựng nông thôn mới
• 1.2.1. Kinh nghiệm trong nước về xây dựng nông thôn mới
• 1.2.2. Kinh nghiệm quốc tế
• 1.2.3. Một số bài học kinh nghiệm rút ra về xây dựng nông thôn mới
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI TỈNH THÁI NGUYÊN
• 2.1. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của tỉnh Thái Nguyên có ảnh hưởng đến quá trình xây dựng nông thôn mới
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Đặc điểm kinh tế xã hội tỉnh Thái Nguyên
• 2.2. Thực trạng quá trình xây dựng nông thôn mới tỉnh Thái Nguyên
• 2.2.1. Đối với phát triển con người
• 2.2.2. Đối với lĩnh vực nông nghiệp
• 2.2.3. Ban hành các cơ chế, quy định
• 2.2.4. Phát triển sản xuất nâng cao thu nhập cho người dân
• 2.2.5. Phát triển giáo dục, y tế, văn hoá và bảo vệ môi trường
• 2.3. Đánh giá về kết quả xây dựng nông thôn mới tỉnh Thái Nguyên
• 2.3.1. Những kết quả đạt được
• 2.3.2. Những mặt hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI TỈNH THÁI NGUYÊN ĐẾN NĂM 2030
• 3.1. Phương hướng và mục tiêu xây dựng nông thôn mới tại tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2016 – 2020
• 3.1.1. Định hướng chung về phát triển Nông Nghiệp - Nông thôn tỉnh Thái Nguyên
• 3.1.2. Phương hướng và mục tiêu xây dựng nông thôn mới tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2016-2020
• 3.2. Giải pháp thúc đẩy quá trình xây dựng nông thôn mới tỉnh Thái Nguyên
• 3.2.1. Hoàn chỉnh quy hoạch và thực hiện quản lý theo quy hoạch
• 3.2.2. Xây dựng và hoàn thiện cơ chế chính sách thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới
• 3.2.3. Xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng nông thôn
• 3.2.4. Về công tác cán bộ
• 3.2.5. Về phát triển kinh tế ở khu vực nông thôn
• 3.2.6. Đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, vận động
• 3.2.7. Đối với các cơ quan Bộ, Ngành Trung ương
• 3.2.8. Đối với Tỉnh uỷ, HĐND các cơ quan đoàn thể tỉnh Thái Nguyên
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Thái Nguyên 55 ký tự

Chương trình xây dựng nông thôn mới (NTM) là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, nhằm thay đổi diện mạo khu vực nông thôn, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân. Tại Thái Nguyên, quá trình này đã diễn ra hơn 20 năm, đạt được nhiều thành tựu đáng kể. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức đặt ra đòi hỏi sự nỗ lực và giải pháp đồng bộ. Nông thôn Thái Nguyên đang từng bước chuyển mình, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, song vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục để đạt được các tiêu chí nông thôn mới Thái Nguyên một cách toàn diện và hiệu quả. Quá trình này đòi hỏi sự tham gia tích cực của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

1.1. Vai trò của Chương trình Mục tiêu Quốc gia Xây dựng NTM

Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới đóng vai trò then chốt trong việc định hướng và hỗ trợ các địa phương, bao gồm cả Thái Nguyên, thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội ở khu vực nông thôn. Chương trình này cung cấp nguồn lực tài chính, kỹ thuật và chính sách quan trọng, giúp các địa phương xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển sản xuất và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Theo tài liệu, Đảng và Nhà nước đã ban hành chủ trương, chính sách xây dựng nông thôn mới. Mục tiêu đến năm 2020 là 50% số xã đạt tiêu chí nông thôn mới với kết cấu hạ tầng hiện đại, kinh tế phát triển, xã hội dân chủ và môi trường được bảo vệ.

1.2. Mục tiêu Phát triển Bền vững Nông thôn Thái Nguyên

Mục tiêu phát triển nông thôn bền vững không chỉ dừng lại ở việc đạt được các tiêu chí NTM mà còn bao gồm bảo vệ môi trường, bảo tồn văn hóa truyền thống và đảm bảo an sinh xã hội cho người dân. Thái Nguyên cần chú trọng phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững, ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất và tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Tài liệu cũng chỉ ra rằng quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế và lao động ở nông thôn chưa được thúc đẩy mạnh mẽ, cần có giải pháp khắc phục.

II. Thực Trạng Xây Dựng Nông Thôn Mới Ở Thái Nguyên Hiện Nay 58 ký tự

Dù đã đạt được nhiều thành tựu, quá trình xây dựng nông thôn mới Thái Nguyên vẫn đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức. Cơ sở hạ tầng còn chưa đồng bộ, chất lượng nguồn nhân lực còn hạn chế, và đời sống của một bộ phận người dân vẫn còn khó khăn. Tình trạng ô nhiễm môi trường tại một số khu vực nông thôn cũng là vấn đề đáng lo ngại. Để đánh giá chính xác thực trạng nông thôn Thái Nguyên, cần có cái nhìn toàn diện và sâu sắc về các mặt kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường. Theo tài liệu, nông thôn Thái Nguyên phát triển thiếu quy hoạch, kết cấu hạ tầng yếu kém, môi trường ô nhiễm và các hình thức tổ chức sản xuất chậm đổi mới.

2.1. Đánh giá Hạ tầng Nông thôn và Liên kết Vùng

Hạ tầng nông thôn Thái Nguyên đang được đầu tư nâng cấp, tuy nhiên vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là hệ thống giao thông kết nối các vùng sản xuất với thị trường tiêu thụ. Cần có giải pháp đồng bộ để cải thiện hạ tầng giao thông, thủy lợi, điện và viễn thông, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế và giao lưu văn hóa. Tài liệu đề cập đến việc tăng cường kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, nhất là thủy lợi và giao thông.

2.2. Vấn đề An sinh Xã hội và Đời sống Nông dân

An sinh xã hội nông thôn Thái Nguyên cần được quan tâm hơn nữa, đặc biệt là đối với các đối tượng yếu thế như người nghèo, người già và người khuyết tật. Cần có chính sách hỗ trợ phù hợp để cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho người dân, giảm thiểu tình trạng bất bình đẳng và đảm bảo mọi người đều có cơ hội tiếp cận các dịch vụ cơ bản. Theo tài liệu, đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn còn thấp, chênh lệch giàu nghèo còn lớn và phát sinh nhiều vấn đề xã hội.

III. Kinh Nghiệm Thành Công Trong Xây Dựng Nông Thôn Mới 53 ký tự

Từ quá trình triển khai xây dựng nông thôn mới, Thái Nguyên đã rút ra nhiều kinh nghiệm xây dựng nông thôn mới quý báu. Sự tham gia chủ động của người dân, vai trò lãnh đạo của chính quyền địa phương và sự hỗ trợ của các cấp, các ngành là những yếu tố then chốt. Bên cạnh đó, việc lựa chọn mô hình phát triển phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương cũng đóng vai trò quan trọng. Kinh nghiệm từ các địa phương thành công khác trong cả nước cũng cần được nghiên cứu và vận dụng một cách sáng tạo.

3.1. Phát huy Vai trò Chủ thể của Người Dân

Sự tham gia của người dân là yếu tố quyết định sự thành công của chương trình NTM. Cần tạo điều kiện để người dân tham gia vào quá trình lập kế hoạch, triển khai và giám sát các dự án. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức của người dân về vai trò và trách nhiệm của mình trong việc xây dựng nông thôn mới.

3.2. Ưu tiên Phát triển Kinh tế Nông thôn và OCOP Thái Nguyên

Phát triển kinh tế là nền tảng để nâng cao đời sống người dân và đảm bảo tính bền vững của chương trình NTM. Cần tập trung phát triển các ngành nghề có lợi thế của địa phương, khuyến khích ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất và xây dựng các chuỗi giá trị sản phẩm. Chương trình OCOP Thái Nguyên (Mỗi xã một sản phẩm) là một hướng đi đúng đắn, cần được đẩy mạnh và nhân rộng.

3.3. Ứng dụng Khoa học Công nghệ vào Nông nghiệp Thái Nguyên

Để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, Thái Nguyên cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ vào nông nghiệp. Điều này bao gồm việc sử dụng giống mới, kỹ thuật canh tác tiên tiến và các giải pháp quản lý thông minh. Đồng thời, cần xây dựng hệ thống khuyến nông hiệu quả để chuyển giao kiến thức và kỹ năng cho người dân.

IV. Giải Pháp Thúc Đẩy Xây Dựng Nông Thôn Mới Thái Nguyên 58 ký tự

Để đạt được các mục tiêu đề ra, Thái Nguyên cần triển khai đồng bộ các giải pháp xây dựng nông thôn mới, bao gồm hoàn thiện quy hoạch, xây dựng cơ chế chính sách phù hợp, đầu tư phát triển hạ tầng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Đồng thời, cần tăng cường công tác tuyên truyền, vận động để tạo sự đồng thuận trong toàn xã hội. Các giải pháp cần hướng đến mục tiêu phát triển bền vững, hài hòa giữa kinh tế, xã hội và môi trường.

4.1. Hoàn thiện Quy hoạch và Quản lý Xây dựng NTM

Quy hoạch đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng phát triển nông thôn mới. Cần rà soát, điều chỉnh và hoàn thiện quy hoạch đảm bảo phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương và định hướng phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Đồng thời, cần tăng cường công tác quản lý quy hoạch, đảm bảo xây dựng theo đúng quy hoạch đã được phê duyệt.

4.2. Xây dựng Cơ chế Chính sách Hỗ trợ Phát triển Nông thôn

Cần xây dựng cơ chế chính sách khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn, hỗ trợ doanh nghiệp và người dân phát triển sản xuất, kinh doanh. Đồng thời, cần có chính sách ưu đãi về tín dụng, thuế và đất đai để thu hút các nhà đầu tư có tiềm lực vào lĩnh vực này. Nên ban hành cơ chế chính sách thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới theo tài liệu gốc.

4.3. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nông thôn Thái Nguyên

Để đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới, Thái Nguyên cần chú trọng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nông thôn. Điều này bao gồm việc đào tạo nghề, bồi dưỡng kiến thức và kỹ năng cho người dân, đặc biệt là lao động trẻ. Đồng thời, cần thu hút và giữ chân đội ngũ cán bộ có trình độ, tâm huyết làm việc tại khu vực nông thôn.

V. Đẩy mạnh tái cơ cấu ngành nông nghiệp tại Thái Nguyên 54 ký tự

Để nâng cao hiệu quả và tính cạnh tranh, tái cơ cấu ngành nông nghiệp Thái Nguyên là yêu cầu cấp thiết. Cần chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung, ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất và xây dựng các chuỗi giá trị sản phẩm. Đồng thời, cần tăng cường liên kết giữa sản xuất, chế biến và tiêu thụ để đảm bảo đầu ra ổn định cho sản phẩm nông nghiệp. Theo tài liệu, cần nhân rộng các hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh có hiệu quả như: tổ, nhóm, hiệp hội làng nghề, hợp tác xã.

5.1. Phát triển Nông nghiệp Công nghệ cao và Sản phẩm OCOP

Việc áp dụng nông nghiệp công nghệ cao giúp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và giảm thiểu tác động đến môi trường. Cần khuyến khích các doanh nghiệp và hợp tác xã đầu tư vào lĩnh vực này và hỗ trợ người dân tiếp cận các công nghệ tiên tiến. Sản phẩm OCOP là một lợi thế, phát triển sản phẩm địa phương đặc trưng, tạo dựng thương hiệu và nâng cao giá trị.

5.2. Xúc tiến Thương mại và Mở rộng Thị trường Nông sản

Việc mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm nông sản là yếu tố quan trọng để đảm bảo đầu ra ổn định cho người dân. Cần tăng cường công tác xúc tiến thương mại, giới thiệu sản phẩm tại các hội chợ, triển lãm trong và ngoài nước. Đồng thời, cần xây dựng hệ thống phân phối hiệu quả, kết nối trực tiếp giữa người sản xuất và người tiêu dùng.

VI. Du Lịch Nông Thôn Thái Nguyên Tiềm Năng và Phát Triển 56 ký tự

Thái Nguyên có nhiều tiềm năng để phát triển du lịch nông thôn, gắn với các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng và văn hóa truyền thống của địa phương. Cần đầu tư phát triển hạ tầng du lịch, xây dựng các sản phẩm du lịch hấp dẫn và quảng bá hình ảnh du lịch Thái Nguyên đến với du khách trong và ngoài nước. Du lịch nông thôn có thể góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống.

6.1. Phát triển Sản phẩm Du lịch Nông nghiệp Độc đáo

Sản phẩm du lịch nông nghiệp cần được xây dựng dựa trên các đặc sản địa phương như chè, rau sạch, hoa quả và các sản phẩm thủ công truyền thống. Cần tạo ra các trải nghiệm du lịch độc đáo, hấp dẫn du khách như tham quan các vùng trồng chè, vườn rau, làng nghề và tham gia các hoạt động sản xuất nông nghiệp.

6.2. Xây dựng Thương hiệu và Quảng bá Du lịch Nông thôn Thái Nguyên

Việc xây dựng thương hiệu và quảng bá du lịch nông thôn là yếu tố quan trọng để thu hút du khách. Cần xây dựng bộ nhận diện thương hiệu du lịch Thái Nguyên và quảng bá trên các kênh truyền thông, mạng xã hội và các sự kiện du lịch. Đồng thời, cần liên kết với các công ty du lịch để đưa khách đến với các điểm du lịch nông thôn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực nông thôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng đối với sự ổn định chính trị và phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam, nơi từng tập trung tới khoảng 90% số người nghèo của cả nước trong những giai đoạn đầu của công cuộc đổi mới. Trải qua hơn 20 năm thực hiện đường lối đổi mới của Đảng, diện mạo nông thôn tại tỉnh Thái Nguyên đã có nhiều chuyển biến tích cực về cơ cấu sản xuất và hạ tầng. Tuy nhiên, sự phát triển này vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn lớn: công tác quy hoạch thiếu tính đồng bộ, kết cấu hạ tầng giao thông và thủy lợi còn yếu kém, tình trạng ô nhiễm môi trường gia tăng tại các làng nghề truyền thống, chuyển dịch cơ cấu lao động chậm và khoảng cách thu nhập giữa nông thôn với đô thị vẫn còn cách biệt.

Trước yêu cầu cấp thiết của quá trình hiện đại hóa nông nghiệp, Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới được ban hành theo Quyết định số 800/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, đặt ra mục tiêu phấn đấu đến năm 2020 có 50% số xã trên toàn quốc đạt chuẩn nông thôn mới. Tại Thái Nguyên, việc triển khai chủ trương lớn này đòi hỏi sự đánh giá toàn diện về thực trạng phát triển, nhận diện rõ những cơ hội và thách thức của một tỉnh thuộc vùng trung du miền núi phía Bắc.

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Lịch sử kinh tế với đề tài "Quá trình xây dựng nông thôn mới ở tỉnh Thái Nguyên – Thực trạng, kinh nghiệm và giải pháp" do tác giả Nguyễn Ngọc Tú thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Hồ Đình Bảo tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân đã tập trung giải quyết các vấn đề cốt lõi trên. Nghiên cứu phân tích thực trạng giai đoạn 2011 - 2014, cung cấp cơ sở khoa học để đẩy nhanh tiến độ thực hiện chương trình, góp phần hạ tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh xuống mức 9,17% vào giữa năm 2015 và tạo nền tảng hướng tới mục tiêu nâng cao giá trị sản xuất bình quân đạt từ 120 đến 130 triệu đồng trên 1 ha đất nông nghiệp trong giai đoạn tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Khung lý thuyết của công trình được xây dựng dựa trên lý thuyết phát triển nông thôn bền vững và lý thuyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Trọng tâm nghiên cứu bám sát Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới ban hành theo Quyết định số 491/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ với 19 tiêu chí được chia thành 5 nhóm lĩnh vực cơ bản: Quy hoạch; Hạ tầng kinh tế - xã hội; Kinh tế và tổ chức sản xuất; Văn hóa - Xã hội - Môi trường; Hệ thống chính trị. Các khái niệm nền tảng như nông thôn mới, chủ thể xây dựng, nguồn lực phát triển và cơ chế phân cấp quản lý được làm rõ nhằm tạo khung phân tích xuyên suốt.

Về phương diện so sánh thực tiễn, luận văn tổng hợp kinh nghiệm từ các mô hình thành công trong và ngoài nước. Điển hình là phong trào Saemaul Undong tại Hàn Quốc khởi xướng từ năm 1970 với 3 trụ cột "Chăm chỉ - Tự lực - Hợp tác", giúp thu nhập hàng năm của hộ nông dân sau 4 năm đạt 674 nghìn won (tương đương 562 USD), vượt mức 644 nghìn won của khu vực thành thị. Bên cạnh đó, mô hình cải cách nông thôn của Trung Quốc từ năm 1978 với cơ chế kinh doanh hai tầng kết hợp và mục tiêu xóa bỏ tình trạng trắng dịch vụ tài chính nông thôn trong 3 năm cũng được phân tích sâu sắc. Ở trong nước, bài học huy động 1.883,9 tỷ đồng và dồn điền đổi thửa giảm từ 3,67 xuống 1,79 thửa/hộ của tỉnh Thái Bình, cùng mô hình 20 tiêu chí xóm nông thôn mới huy động hơn 500 tỷ đồng tại huyện Hải Hậu (Nam Định) là những cơ sở thực tiễn giá trị cho Thái Nguyên.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp phương pháp nghiên cứu lịch sử kinh tế với logic kinh tế, sử dụng các kỹ thuật thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, điều tra xã hội học và so sánh đối chiếu đa chiều. Nguồn dữ liệu thứ cấp được khai thác từ hệ thống báo cáo chính thức của Ban Chỉ đạo xây dựng nông thôn mới tỉnh Thái Nguyên, Cục Thống kê và các văn bản quy phạm pháp luật trong giai đoạn 2011 - 2014. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua các cuộc khảo sát, điều tra thực địa tại các doanh nghiệp nông thôn, hợp tác xã, làng nghề và các hộ gia đình nông dân.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu ngẫu nhiên được triển khai trên phạm vi hơn 100 xã đại diện cho các vùng địa hình khác nhau của tỉnh Thái Nguyên, từ các huyện đồng bằng, trung du đến các huyện miền núi vùng cao đặc biệt khó khăn. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, phản ánh chính xác sự vận động kinh tế theo tiến trình lịch sử, đồng thời đo lường định lượng mức độ chuyển biến của từng nhóm tiêu chí dưới tác động của các chính sách đầu tư công trong giai đoạn 2011 - 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát và phân tích thực trạng xây dựng nông thôn mới tại tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2011 - 2014 đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, công tác giảm nghèo và an sinh xã hội ghi nhận bước tiến rõ rệt: Tỷ lệ hộ nghèo trên địa bàn toàn tỉnh giảm nhanh chóng qua từng năm, đạt mức 9,17% vào thời điểm 6 tháng đầu năm 2015. Đời sống văn hóa, mạng lưới y tế cơ sở và chất lượng giáo dục vùng sâu, vùng xa có sự chuyển biến tích cực.

Thứ hai, hạ tầng kỹ thuật nông thôn được mở rộng và nâng cấp: Tỉnh đã ưu tiên nguồn lực kiên cố hóa hệ thống kênh mương thủy lợi và đường giao thông liên xã, liên thôn, tạo điều kiện thuận lợi cho việc giao thương nông sản và phục vụ sản xuất quy mô lớn.

Thứ ba, cơ cấu huy động nguồn lực tài chính cơ bản bám sát tỷ lệ định hướng tại Quyết định số 800/QĐ-TTg: Nguồn vốn ngân sách nhà nước giữ vai trò chủ lực chiếm khoảng 40%, vốn tín dụng đầu tư và thương mại chiếm khoảng 30%, vốn huy động từ doanh nghiệp chiếm 20% và đóng góp tự nguyện từ cộng đồng dân cư chiếm 10%.

Thứ tư, tiến độ triển khai còn thiếu đồng đều giữa các khu vực: Tỷ lệ xã đạt chuẩn nông thôn mới tập trung chủ yếu ở các vùng đồng bằng và trung du, trong khi các xã vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số có mức đạt tiêu chí bình quân trên một xã còn thấp, bộc lộ sự chênh lệch lớn về năng lực huy động nguồn lực.

Thảo luận kết quả

Thành công bước đầu của Thái Nguyên bắt nguồn từ sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và sự đồng thuận của nhân dân. Tuy nhiên, những hạn chế về tiến độ tại nhiều xã xuất phát từ nguyên nhân nhận thức của một bộ phận cán bộ cơ sở và người dân còn xem nông thôn mới như một dự án đầu tư xây dựng cơ bản thuần túy của Nhà nước, dẫn đến tâm lý trông chờ, ỷ lại nguồn vốn cấp trên.

So sánh với các địa phương vùng đồng bằng sông Hồng như Thái Bình (100% số xã hoàn thành quy hoạch chi tiết) hay Nam Định (huyện Hải Hậu có 20/35 xã thị trấn hoàn thành NTM năm 2013), Thái Nguyên chịu nhiều thách thức do địa hình chia cắt phức tạp, khiến suất đầu tư cho hạ tầng giao thông và thủy lợi trên mỗi km cao hơn từ 25% đến 35%. Dữ liệu nghiên cứu cho thấy các kết quả này có thể được trình bày trực quan thông qua biểu đồ cột thể hiện mức đạt tiêu chí bình quân theo từng huyện và bảng phân bổ cơ cấu 5 nguồn vốn, giúp nhận diện rõ nét hiệu quả điều phối ngân sách giữa các vùng sinh thái.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm thực hiện thắng lợi mục tiêu đến năm 2020 có 50% số xã đạt chuẩn và giai đoạn 2020 - 2030 nâng tỷ lệ lên 90% - 95% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, rà soát và nâng cao chất lượng quy hoạch: Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên chỉ đạo các cơ quan chuyên môn hoàn chỉnh và quản lý nghiêm 100% quy hoạch xây dựng nông thôn mới cấp xã trong giai đoạn 2016 - 2020, gắn quy hoạch sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung với kế hoạch sử dụng đất và bảo vệ môi trường sinh thái.

Thứ hai, hoàn thiện cơ chế tài chính và đa dạng hóa nguồn lực: Hội đồng nhân dân tỉnh cần ban hành chính sách để lại tối thiểu 70% nguồn thu từ đấu giá quyền sử dụng đất cho ngân sách cấp xã để đầu tư công trình công cộng; đồng thời vận dụng cơ chế "vốn mồi" nhằm thu hút hơn 20% nguồn vốn từ cộng đồng doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực bảo quản, chế biến nông sản.

Thứ ba, tái cơ cấu sản xuất nông nghiệp và ứng dụng tiến bộ khoa học: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đẩy mạnh dịch chuyển cơ cấu nội bộ ngành, nâng tỷ trọng chăn nuôi lên 55,0%, trồng trọt chiếm 35,0% và dịch vụ đạt 10,0% vào năm 2030, bảo đảm tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất đạt 5,3%/năm và nâng cao giá trị thu hoạch đạt 120 - 130 triệu đồng trên 1 ha đất canh tác.

Thứ tư, chuẩn hóa đội ngũ cán bộ và đẩy mạnh dân chủ cơ sở: Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý chương trình cho 100% đội ngũ cán bộ cấp xã và ban phát triển thôn; phát huy tối đa vai trò của Ban giám sát cộng đồng theo phương châm dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra và dân thụ hưởng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang tính ứng dụng cao và là nguồn tư liệu hữu ích cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và Ban Chỉ đạo nông thôn mới các cấp: Cung cấp hệ thống luận cứ thực tiễn để hoạch định chính sách, phân bổ nguồn lực đầu tư công và kiểm soát tiến độ hoàn thành 19 tiêu chí tại các địa bàn trung du, miền núi.

2. Nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu về chuyên ngành Lịch sử kinh tế, Kinh tế phát triển và Quản lý công, hỗ trợ phương pháp luận phân tích quá trình chuyển dịch kinh tế nông thôn Việt Nam.

3. Doanh nghiệp và hợp tác xã nông nghiệp: Giúp các nhà đầu tư nắm bắt quy hoạch vùng sản xuất, tiềm năng phát triển các sản phẩm thế mạnh như chè, chăn nuôi trang trại và các cơ chế ưu đãi theo Nghị định 210/2013/NĐ-CP tại Thái Nguyên.

4. Đội ngũ cán bộ cơ sở cấp xã và ban quản lý thôn, xóm: Cung cấp cẩm nang thực tiễn về kỹ năng vận động quần chúng hiến đất làm đường, quản lý 5 nguồn vốn xây dựng và tổ chức vận hành, bảo dưỡng các công trình hạ tầng công cộng sau bàn giao.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu xây dựng nông thôn mới của tỉnh Thái Nguyên đến năm 2030 được định hướng như thế nào?

Theo định hướng dài hạn, Thái Nguyên phấn đấu đến năm 2030 có khoảng 90% - 95% số xã đạt chuẩn nông thôn mới. Tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất ngành nông - lâm - thủy sản đạt 5,3%/năm, tỷ trọng ngành chăn nuôi chiếm 55,0% và giá trị sản phẩm đạt từ 120 đến 130 triệu đồng trên 1 ha đất nông nghiệp.

Cơ cấu các nguồn vốn xây dựng nông thôn mới được xác định theo tỷ lệ nào?

Căn cứ theo Quyết định số 800/QĐ-TTg, nguồn lực thực hiện chương trình gồm 5 nguồn chính: Ngân sách Nhà nước chiếm tỷ trọng lớn nhất khoảng 40%, vốn tín dụng khoảng 30%, nguồn vốn từ doanh nghiệp chiếm 20% và phần đóng góp của cộng đồng dân cư chiếm khoảng 10%.

Điểm khác biệt lớn nhất giữa xây dựng nông thôn mới ở Thái Nguyên so với các tỉnh đồng bằng là gì?

Thái Nguyên là tỉnh trung du miền núi có địa hình phức tạp, xuất phát điểm kinh tế giữa các vùng không đồng đều. Do đó, suất vốn đầu tư cho các công trình giao thông và thủy lợi vùng cao thường cao hơn từ 25% đến 35% so với các tỉnh đồng bằng như Thái Bình hay Nam Định.

Người dân nông thôn giữ vai trò như thế nào trong tiến trình thực hiện?

Người dân được xác định là chủ thể trung tâm của chương trình. Người dân trực tiếp tham gia đóng góp ý kiến vào đồ án quy hoạch cấp xã, quyết định mức độ đóng góp ngày công, tiền mặt hoặc hiến đất, đồng thời cử đại diện tham gia ban giám sát công trình và trực tiếp thụ hưởng thành quả.

Nguyên nhân chính của những hạn chế trong giai đoạn 2011 - 2014 tại Thái Nguyên là gì?

Hạn chế chủ yếu bắt nguồn từ nhận thức chưa đầy đủ của một bộ phận cán bộ và người dân cơ sở khi còn mang tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào ngân sách Nhà nước, cùng với việc đánh giá rà soát các tiêu chí ở một số địa phương chưa phản ánh sát thực tế.

Kết luận

Luận văn Thạc sĩ của tác giả Nguyễn Ngọc Tú đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu nghiên cứu với 5 đóng góp nổi bật:

• Hệ thống hóa sâu sắc cơ sở lý luận và thực tiễn về 19 tiêu chí xây dựng nông thôn mới trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
• Phân tích và rút ra các bài học kinh nghiệm quốc tế từ Hàn Quốc, Trung Quốc cùng các mô hình thực tiễn tiêu biểu tại Thái Bình, Nam Định.
• Đánh giá khách quan thực trạng phát triển nông thôn Thái Nguyên giai đoạn 2011 - 2014, ghi nhận mức giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống 9,17% vào giữa năm 2015.
• Đề xuất mục tiêu phát triển bền vững đến năm 2030 với 90% - 95% số xã đạt chuẩn và giá trị canh tác đạt 120 - 130 triệu đồng/ha.
• Thiết lập hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá về quy hoạch, cơ chế giữ lại 70% tiền đấu giá đất cho xã, cơ cấu lại vật nuôi - cây trồng và phát huy quy chế dân chủ cơ sở.

Để hiện thực hóa các định hướng trên, các cấp chính quyền tỉnh Thái Nguyên cần triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý và điều phối nguồn lực trong chu kỳ kế hoạch tiếp theo. Độc giả quan tâm có thể tra cứu toàn văn công trình tại Thư viện Trường Đại học Kinh tế Quốc dân để phục vụ công tác nghiên cứu học thuật và ứng dụng thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VÀ THỰC TIỄN VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1. Những vấn đề cơ bản về xây dựng nông thôn mới 1.1 "Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là ủy ban nhân dân xã". Nông thôn là một khái niệm thường được đặt trong mối quan hệ so sánh với đô thị, là vùng khác với thành thị, ở đó một cộng đồng chủ yếu là nông dân sống và làm việc, có mật độ dân cư thấp, có kết cấu hạ tầng kém phát triển, có trình độ dân trí, trình độ tiếp cận thị trường và sản xuất hàng hoá thấp hơn. Trên giác độ ngành sản xuất vật chất đặc thù thì nông thôn thường dùng để chỉ những khu vực dân cư sinh hoạt có hoạt động nông nghiệp, dựa trên hoạt động nông nghiệp.

Nói khác đi, các cư dân chủ yếu của nông thôn là nông dân và làm nghề nông, đây là hoạt động chủ yếu của các ngành sản xuất vật chất nông, lâm, ngư nghiệp, các ngành nghề sản xuất kinh doanh và dịch vụ phi nông nghiệp và dân cư của xã hội nông thôn là dân cư của xã hội chậm phát triển. Tuy nhiên, cho đến nay khái niệm nông thôn chỉ có tính tương đối, một vùng nông thôn có thể thay đổi theo thời gian và theo tiến trình phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia cũng như từng địa phương. Ở nước ta, khái niệm nông thôn mới được sử dụng một cách khá phổ biến trong thời gian gần đây, đặc biệt nó được đưa vào các văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước mà điển hình là khi Thủ Tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 04 tháng 6 năm 2010 về phê duyệt Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 – 2020 6 với mục tiêu chung: “Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa”. Như vậy, nông thôn mới (NTM) có thể hiểu “là nông thôn có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao.” Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16 tháng 4 năm 2009 của Thủ tướng Chính phủ về Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới đã đưa ra 19 tiêu chí, phân thành 5 nhóm: Quy hoạch; Hạ tầng kinh tế xã hội; Kinh tế và tổ chức sản xuất; Văn hoá - Xã hội - Môi trường; Hệ thống chính trị.

Như vậy, nông thôn mới sẽ phải là nông thôn toàn diện bao gồm tất cả các lĩnh vực từ kinh tế, xã hội đến quốc phòng, an ninh và bảo vệ môi trường sinh thái và phải phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của từng vùng. Theo nội dung thông tư 41/2013/TT-BNNPTNT, ngày 04 tháng 10 năm 2013 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về hướng dẫn thực hiện Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới quy định về xét công nhận huyện, tỉnh đạt chuẩn nông thôn mới thì có ba cấp đơn vị được xét là cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã: xã nông thôn mới khi đạt 19 tiêu chí của Bộ tiêu chí quốc gia nông thôn mới; Huyện nông thôn mới khi có 75% số xã trong huyện đạt chuẩn 7 nông thôn mới; Tỉnh nông thôn mới khi có 80% số huyện trong tỉnh đạt chuẩn nông thôn mới. Mô hình nông thôn mới là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, tiên tiến về mọi mặt so với nông thôn truyền thống. Nông thôn mới trước tiên phải là nông thôn chứ không phải là thị tứ; đó là nông thôn mới chứ không phải nông thôn truyền thống.

Nếu so sánh giữa nông thôn mới và nông thôn truyền thống, thì nông thôn mới phải bao hàm cơ cấu và chức năng mới. Chức năng mới của nông thôn đó là: Chức năng sản xuất nông nghiệp hiện đại; chức năng giữ gìn văn hoá truyền thống; chức năng sinh thái (Cù Ngọc Hưởng, 2006). Như vậy, nông thôn mới là nông thôn Việt Nam thời kỳ Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa (CNH - HĐH), giai đoạn 2010 - 2020, được xây dựng hướng tới Bộ tiêu chí quốc gia về NTM, mang những đặc trưng sau: Kinh tế phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của cư dân nông thôn được nâng cao; nông thôn phát triển theo quy hoạch, có kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội hiện đại, môi trường sinh thái được bảo vệ; dân trí được nâng cao, bản sắc văn hoá dân tộc được giữ gìn và phát huy; an ninh tốt, quản lý dân chủ; chất lượng hệ thống chính trị được nâng cao… Xây dựng nông thôn mới là nội dung công việc tiến hành theo Quyết định 800, để đạt được 19 tiêu chí trong Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới ban hành theo Quyết định 491. Sự cần thiết phải xây dựng nông thôn mới Trong thời kỳ đổi mới từ năm 1986 đến nay, nông thôn nước ta đã đạt được những thành tựu quan trọng.

Nông nghiệp tiếp tục tăng trưởng với tốc độ khá, ngay trong cả giai đoạn nền kinh tế có nhiều khó khăn. Cơ cấu sản xuất chuyển 8 dịch theo hướng nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, đảm bảo vững chắc an ninh lương thực quốc gia. Nhiều mặt hàng nông sản xuất khẩu chiếm vị thế cao trên thị trường thế giới. Kinh tế nông thôn chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng của công nghiệp, dịch vụ.

Các hình thức tổ chức sản xuất tiếp tục đổi mới. Kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội được tăng cường. Bộ mặt nhiều vùng nông thôn được thay đổi theo hướng văn minh, giàu đẹp. Đời sống vật chất và tinh thần của cư dân các vùng nông thôn ngày càng được cải thiện.

Xóa đói, giảm nghèo đạt kết quả to lớn. Văn hóa, xã hội nông thôn có nhiều tiến bộ. Dân chủ cơ sở được phát huy; an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được giữ vững. Tuy nhiên, những thành tựu đạt được đó vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, các nguồn lực chưa được khai thác và sử dụng hiệu quả.

Nông nghiệp và nông thôn nước ta vẫn bộc lộ nhiều mặt hạn chế, yếu kém. Đề án “Vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn” của Bộ Chính trị (năm 2008) đã chỉ rõ: - Nông nghiệp phát triển kém bền vững, sức cạnh tranh thấp, chưa phát huy tốt các tiềm năng và nguồn lực chuyển dịch cơ cấu và đổi mới cách thức sản xuất còn chậm, phổ biến vẫn là sản xuất nhỏ, phân tán; năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng của nhiều loại nông sản thấp. - Công nghiệp, dịch vụ nông thôn phát triển chậm, thiếu quy hoạch, quy mô nhỏ, chưa thực sự đóng vai trò thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao động ở nông thôn. - Các hình thức tổ chức sản xuất đổi mới chậm, chưa đủ sức phát triển mạnh sản xuất hàng hoá ở nông thôn.

- Nông thôn phát triển thiếu quy hoạch, kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội còn yếu kém, môi trường ngày càng ô nhiễm, năng lực thích ứng, đối phó với thiên tai còn thấp. - Đời sống vật chất và tinh thần của cư dân nông thôn còn thấp, chênh lệch mức sống giữa thành thị và nông thôn và giữa các vùng ngày càng lớn; số hộ nghèo còn lớn; phát sinh nhiều vấn đề xã hội bức xúc. 9 Đặc biệt là sau khi Việt Nam trở thành thành viên chính thức của Tổ chức thương mại thế giới (WTO), sản phẩm nông nghiệp đứng trước sự cạnh tranh gay gắt, ảnh hưởng đến sự phát triển nông thôn và đời sống nông dân. Tất cả những hạn chế yếu kém đó cho thấy, để hướng tới mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh mà Đảng và Nhà nước ta đã đề ra thì việc xây dựng nông thôn mới là vấn đề hết sức cấp bách.

Xây dựng nông thôn mới chính là nhằm tạo ra một nông thôn được quy hoạch hợp lý, có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, có các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, sự phát triển của sản xuất nông nghiệp gắn chặt với sự phát triển nhanh các ngành công nghiệp và dịch vụ, trật tự xã hội ổn định, truyền thống, bản sắc văn hóa dân tộc được gìn giữ, môi trường sinh thái được bảo vệ, đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao. Nội dung xây dựng nông thôn mới hiện nay Nội dung xây dựng NTM là nội dung công việc thực hiện để đạt được 19 tiêu chí đánh giá theo Bộ tiêu chí quốc gia. Bộ tiêu chí quốc gia NTM được ban hành theo Quyết định 491 gồm 19 tiêu chí chia thành 5 nhóm, chỉ tiêu từng tiêu chí được phân theo từng vùng. Quy hoạch xây dựng nông thôn mới Để đạt yêu cầu tiêu chí số 1 của Bộ tiêu chí quốc gia NTM.

Quy hoạch sử dụng đất và hạ tầng thiết yếu cho phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ. Quy hoạch phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội - môi trường; phát triển các khu dân cư mới và chỉnh trang các khu dân cư hiện có trên địa bàn xã. Phát triển hạ tầng kinh tế-xã hội Đạt yêu cầu tiêu chí số 2; 3; 4; 5; 6; 7; 8; 9 trong Bộ tiêu chí quốc gia nông thôn mới. Hoàn thiện đường giao thông đến trụ sở UBND xã và bảo vệ hệ thống giao thông trên địa bàn xã.

Hoàn thiện hệ thống các công trình đảm 10 bảo cung cấp điện phục vụ sinh hoạt và sản xuất trên địa bàn xã. Hoàn thiện hệ thống các công trình phục vụ nhu cầu về hoạt động văn hóa thể thao trên địa bàn xã.