Luận văn tốt nghiệp vấn đề xây dựng nhân cách đạo đức sinh viên trong điều kiện kinh tế thị trường ở việt nam hiện nay qua thực tế các trường đại học khối xã hội nhân văn ở miền bắc việt nam

Luận văn phân tích xây dựng nhân cách đạo đức sinh viên trong kinh tế thị trường tại các trường đại học khối xã hội nhân văn miền Bắc Việt Nam.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Giáo Dục Đạo Đức
• Đề tài: Xây Dựng Nhân Cách Đạo Đức Sinh Viên Trong Kinh Tế Thị Trường Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: NHÂN CÁCH ĐẠO ĐỨC, TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC XÂY DỰNG NHÂN CÁCH ĐẠO ĐỨC CHO SINH VIÊN HIỆN NAY
• 1.1. Nhân cách đạo đức và những nhân tố cơ bản qui định sự phát triển của nhân cách đạo đức của sinh viên
• 1.2. Nhân cách
• 1.3. Nhân cách đạo đức, nhân cách đạo đức của sinh viên
• 1.4. Nhu cầu đạo đức

Tóm tắt

I. Tổng quan về xây dựng nhân cách đạo đức sinh viên trong kinh tế thị trường

Trong bối cảnh kinh tế thị trường hiện nay, việc xây dựng nhân cách đạo đức cho sinh viên trở thành một nhiệm vụ cấp thiết. Kinh tế thị trường không chỉ mang lại cơ hội phát triển mà còn đặt ra nhiều thách thức cho sinh viên trong việc hình thành và phát triển nhân cách. Việc giáo dục đạo đức cho sinh viên không chỉ giúp họ trở thành những công dân có trách nhiệm mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của xã hội.

1.1. Định nghĩa nhân cách đạo đức và vai trò của nó

Nhân cách đạo đức được hiểu là tổng thể những phẩm chất, giá trị và hành vi của một cá nhân trong xã hội. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành giá trị đạo đức và định hướng hành vi của sinh viên trong môi trường học tập và làm việc.

1.2. Tình hình hiện tại của nhân cách đạo đức sinh viên

Hiện nay, nhiều sinh viên đang đối mặt với áp lực từ kinh tế thị trường, dẫn đến sự suy giảm về đạo đức nghề nghiệp. Việc thiếu hụt các giá trị đạo đức có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển bền vững của xã hội.

II. Những thách thức trong việc xây dựng nhân cách đạo đức sinh viên

Kinh tế thị trường mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng tạo ra không ít thách thức cho sinh viên trong việc hình thành nhân cách đạo đức. Các yếu tố như áp lực cạnh tranh, sự thay đổi nhanh chóng của xã hội và văn hóa tiêu dùng có thể dẫn đến sự xung đột giữa lợi ích cá nhân và giá trị đạo đức.

2.1. Áp lực từ môi trường kinh tế thị trường

Môi trường kinh tế thị trường tạo ra áp lực lớn cho sinh viên trong việc đạt được thành công nhanh chóng. Điều này có thể dẫn đến việc họ đánh đổi đạo đức để đạt được mục tiêu cá nhân.

2.2. Sự ảnh hưởng của văn hóa tiêu dùng

Văn hóa tiêu dùng hiện đại có thể làm suy giảm các giá trị đạo đức truyền thống. Sinh viên dễ bị cuốn vào lối sống vật chất, từ đó làm giảm đi sự quan tâm đến giá trị đạo đức.

III. Phương pháp giáo dục nhân cách đạo đức cho sinh viên

Để xây dựng nhân cách đạo đức cho sinh viên, cần áp dụng các phương pháp giáo dục hiệu quả. Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực hành sẽ giúp sinh viên hiểu rõ hơn về giá trị của đạo đức trong cuộc sống.

3.1. Tích hợp giáo dục đạo đức vào chương trình học

Giáo dục đạo đức cần được tích hợp vào chương trình học chính thức, giúp sinh viên nhận thức rõ hơn về vai trò của đạo đức trong nghề nghiệp và cuộc sống.

3.2. Tổ chức các hoạt động ngoại khóa

Các hoạt động ngoại khóa như tình nguyện, tham gia các dự án cộng đồng sẽ giúp sinh viên rèn luyện và phát triển nhân cách đạo đức một cách tự nhiên và hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về nhân cách đạo đức sinh viên

Nghiên cứu cho thấy rằng việc giáo dục nhân cách đạo đức có tác động tích cực đến sự phát triển toàn diện của sinh viên. Các trường đại học cần chú trọng đến việc xây dựng môi trường học tập thân thiện, khuyến khích sinh viên phát triển đạo đức nghề nghiệp.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng sinh viên có nhân cách đạo đức tốt thường có thành tích học tập cao hơn và dễ dàng hòa nhập vào môi trường làm việc.

4.2. Các mô hình giáo dục thành công

Một số trường đại học đã áp dụng thành công các mô hình giáo dục đạo đức, từ đó tạo ra những sinh viên có nhân cách vững vàng và có trách nhiệm với xã hội.

V. Kết luận và tương lai của nhân cách đạo đức sinh viên

Việc xây dựng nhân cách đạo đức cho sinh viên trong kinh tế thị trường Việt Nam là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Tương lai của xã hội phụ thuộc vào những giá trị mà thế hệ trẻ sẽ mang lại. Cần có sự chung tay của cả gia đình, nhà trường và xã hội để tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển đạo đức.

5.1. Tầm quan trọng của nhân cách đạo đức trong tương lai

Nhân cách đạo đức không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân mà còn đến sự phát triển bền vững của xã hội. Sinh viên cần nhận thức rõ về vai trò của mình trong việc xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn.

5.2. Đề xuất các giải pháp cho tương lai

Cần có các giải pháp đồng bộ từ chính sách giáo dục đến các hoạt động xã hội nhằm nâng cao nhân cách đạo đức cho sinh viên, từ đó góp phần vào sự phát triển của đất nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa sau hơn 15 năm đổi mới, nguồn lực con người với hàm lượng tri thức cao trở thành nhân tố quyết định tốc độ tăng trưởng kinh tế và tiến bộ xã hội. Sinh viên đại học ở độ tuổi 18 đến 23 là lực lượng trí thức dự bị nòng cốt, giữ vai trò chủ thể kiến tạo tương lai đất nước. Tuy nhiên, sự vận hành của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa bên cạnh những thành tựu vượt bậc cũng làm nảy sinh nhiều mặt trái tiêu cực. Sự xâm nhập của lối sống thực dụng, chạy theo lợi ích vật chất trước mắt đã khiến một bộ phận sinh viên phai nhạt lý tưởng, suy thoái đạo đức và thiếu hoài bão cống hiến.

Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng biến đổi nhân cách đạo đức của sinh viên tại các trường đại học khối khoa học xã hội và nhân văn ở miền Bắc Việt Nam, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện nhằm định hướng và bồi dưỡng nhân cách đạo đức mới. Phạm vi nghiên cứu bao quát quá trình chuyển biến đạo đức sinh viên từ giai đoạn đầu đổi mới đến những năm đầu thế kỷ XXI tại các trung tâm đào tạo nhân văn trọng điểm như Hà Nội và các tỉnh phía Bắc. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp hệ thống luận cứ khoa học cho các nhà quản lý giáo dục, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ sinh viên đạt chuẩn mực đạo đức tốt lên trên 90% và giảm tỷ lệ vi phạm quy chế, lệch chuẩn lối sống xuống dưới mức 5% trong môi trường đại học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng thế giới quan và phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh. Trọng tâm lý thuyết là quan điểm duy vật lịch sử về bản chất con người như một thực thể sinh học - xã hội, trong đó tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội và các quan hệ kinh tế quy định diện mạo đạo đức. Luận văn kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ biện chứng giữa tài và đức, xác định đạo đức cách mạng là cái gốc của người trí thức xã hội chủ nghĩa.

Bên cạnh đó, luận văn tiếp thu có chọn lọc các lý thuyết tâm lý học và đạo đức học nhân bản phương Tây từ quan niệm của Aristote về con người chính trị, quan điểm của Dilthey và Spranger về bản sắc xã hội của nhân cách, đến lý giải của Bandzeladze về vai trò định hướng của tri thức đạo đức như chiếc đèn pha soi đường cho tình cảm đạo đức. Nghiên cứu chuẩn hóa 5 khái niệm then chốt: Nhân cách, Nhân cách đạo đức, Ý thức đạo đức, Năng lực đạo đức và Quan hệ lợi ích. Trong đó, nhân cách đạo đức được cấu thành từ sự thống nhất biện chứng giữa ý thức đạo đức (tri thức, tình cảm, niềm tin, lý tưởng) và năng lực đạo đức (nhận thức, đánh giá, thực hành hành vi).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa tài liệu thứ cấp (các văn kiện của Đảng, Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII, báo cáo tổng kết giáo dục) và dữ liệu sơ cấp thu thập qua điều tra xã hội học. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 650 sinh viên chính quy được lựa chọn thông qua phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên tại 4 cơ sở đào tạo đại học tiêu biểu khối khoa học xã hội và nhân văn khu vực miền Bắc. Phương pháp này đảm bảo tính đại diện cao cho các khối ngành đào tạo, các năm học từ năm thứ nhất đến năm thứ tư và các nhóm đối tượng sinh viên khác nhau.

Luận văn kết hợp phương pháp phân tích lịch sử và logic, phương pháp tổng hợp quy nạp và xử lý thống kê mô tả. Việc lựa chọn phương pháp phân tích định lượng kết hợp phân tích biện chứng định tính giúp bóc tách chính xác mối quan hệ nhân quả giữa tác động của kinh tế thị trường với sự biến đổi thang giá trị đạo đức. Toàn bộ quy trình nghiên cứu, khảo sát thực địa và xử lý dữ liệu được tiến hành nghiêm túc trong timeline 18 tháng, đảm bảo độ tin cậy khoa học đạt mức trên 95%.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tiễn tại các trường đại học khối xã hội nhân văn miền Bắc mang lại những phát hiện quan trọng về diện mạo đạo đức sinh viên:

• Về lý tưởng và niềm tin chính trị: Đại đa số sinh viên (khoảng 78,5%) vẫn giữ vững niềm tin vào con đường độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội và thể hiện tinh thần yêu nước qua nỗ lực học tập. Tuy nhiên, có khoảng 21,5% sinh viên thể hiện tâm lý dao động, hoài nghi lý tưởng hoặc biểu hiện thái độ bàng quan trước các vấn đề thời cuộc.
• Về kênh chia sẻ tâm lý và giải quyết vướng mắc: Mối quan hệ bạn bè giữ vị trí thống trị trong đời sống tinh thần của sinh viên. Số liệu khảo sát thực tế cho thấy khi gặp khó khăn, nguyện vọng đối với nhà trường, chỉ có 15,4% sinh viên chọn đề đạt với trường, khoa; 3,7% đề đạt qua tổ chức Hội Sinh viên; trong khi có tới 15,3% sinh viên lựa chọn chịu đựng một mình và hơn 65,6% tìm kiếm sự chia sẻ từ nhóm bạn thân.
• Về động cơ học tập và định hướng giá trị: Nhu cầu trang bị kiến thức chuyên môn tăng mạnh nhưng mang tính thực dụng rõ rệt. Khoảng 82,0% sinh viên nắm vững tri thức lý luận đạo đức ở mức khá giỏi, song tỷ lệ chủ động tham gia các hoạt động công ích xã hội định kỳ chỉ đạt 46,8%, phản ánh khoảng cách đáng kể giữa nhận thức lý thuyết và hành vi thực tế.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu khảo sát phản ánh thực trạng phân hóa rõ nét và có thể được mô hình hóa trực quan qua Biểu đồ cơ cấu kênh giải quyết xung đột tâm lý của sinh viên và Bảng đối chiếu mức độ tương quan giữa tri thức đạo đức với năng lực thực hành hành vi. Biểu đồ chỉ ra rằng các thiết chế chính quy như Khoa chuyên môn và Hội Sinh viên đang bị suy giảm vai trò kết nối khi chỉ tiếp nhận tổng cộng 19,1% ý kiến của sinh viên, nhường chỗ cho các kênh tương tác tự phát.

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng này bắt nguồn từ sự chuyển đổi cơ chế quản lý sang kinh tế thị trường, nơi lợi ích cá nhân được thừa nhận và kích thích mạnh mẽ nhưng chưa có cơ chế điều tiết hài hòa với lợi ích tập thể. Bên cạnh đó, đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi 18 đến 23 giàu nhiệt huyết nhưng thiếu trải nghiệm thực tiễn khiến sinh viên dễ bị lôi kéo bởi lối sống thực dụng phương Tây. Kết quả nghiên cứu này tương đồng với các công trình của các học giả đi trước, đồng thời khẳng định tính cấp thiết của việc xây dựng một môi trường văn hóa đại học lành mạnh để lấp đầy hố ngăn cách giữa lý tưởng cá nhân và thực tiễn xã hội.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích biện chứng, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược và đột phá:

• Đổi mới chương trình và phương pháp giảng dạy môn Đạo đức học: Nâng tỷ lệ thời lượng thực hành, thảo luận tình huống thực tế lên mức 40% tổng thời lượng môn học; chuyển đổi phương thức truyền thụ một chiều sang đối thoại đa chiều; triển khai áp dụng ngay trong học kỳ tới bởi các Khoa Lý luận chính trị và Bộ môn Đạo đức học.
• Nâng cao năng lực kết nối của tổ chức Đoàn Thanh niên và Hội Sinh viên: Tái cấu trúc các hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ sở thích và phong trào tình nguyện; đặt mục tiêu tăng tỷ lệ sinh viên chủ động tìm đến tổ chức Đoàn - Hội để giải quyết khó khăn từ 3,7% lên ít nhất 35% trong lộ trình 24 tháng tới.
• Xây dựng quy chuẩn đánh giá điểm rèn luyện gắn liền với năng lực đạo đức thực tế: Ban hành khung tiêu chí đánh giá hành vi đạo đức rõ ràng, kết hợp đánh giá từ giảng viên, tập thể lớp và hoạt động cống hiến cộng đồng; đảm bảo 100% sinh viên tham gia đánh giá thực chất trước năm học mới do Phòng Công tác Học sinh - Sinh viên chủ trì.
• Hoàn thiện cơ chế phối hợp ba môi trường Gia đình - Nhà trường - Xã hội: Thiết lập mạng lưới trao đổi thông tin định kỳ giữa nhà trường và gia đình; phối hợp với các cơ quan văn hóa kiểm soát các luồng văn hóa phẩm độc hại; phấn đấu đạt mục tiêu trên 95% sinh viên tốt nghiệp có phẩm chất đạo đức trong sáng, đáp ứng chuẩn đầu ra nguồn nhân lực chất lượng cao.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị tham khảo sâu sắc và hữu ích cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Ban Giám hiệu và các nhà quản trị giáo dục đại học: Cung cấp góc nhìn thực chứng và hệ thống giải pháp quản trị văn hóa học đường, giúp nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện tại các cơ sở đào tạo.
• Giảng viên giảng dạy khối ngành Triết học, Đạo đức học và Khoa học Xã hội: Nguồn học liệu phong phú với các ví dụ thực tiễn sinh động, hỗ trợ đổi mới phương pháp giảng dạy và soạn thảo giáo trình chuyên đề.
• Cán bộ Đoàn Thanh niên và Hội Sinh viên các cấp: Cẩm nang thực tế giúp nắm bắt tâm lý, nguyện vọng của sinh viên lứa tuổi 18 đến 23, từ đó thiết kế các phong trào thanh niên phù hợp với thị hiếu và định hướng giá trị chân chính.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Triết học, Xã hội học, Giáo dục học: Tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về phương pháp tiếp cận duy vật biện chứng đối với vấn đề nhân cách con người trong nền kinh tế thị trường.

Câu hỏi thường gặp

• Kinh tế thị trường tác động hai mặt như thế nào đến đạo đức sinh viên? Kinh tế thị trường kích thích tính chủ động, năng động, sáng tạo và khát vọng tự lập làm giàu chính đáng của sinh viên. Tuy nhiên, mặt trái của nó làm nảy sinh lối sống thực dụng, đề cao đồng tiền, coi nhẹ giá trị tinh thần và làm xói mòn các chuẩn mực đạo đức truyền thống tốt đẹp.

• Vì sao nói đạo đức là lý trí thực hành trong bối cảnh hiện nay? Tri thức đạo đức dù uyên bác đến đâu nếu chỉ dừng lại ở lý thuyết sách vở sẽ trở nên vô nghĩa. Đạo đức chỉ thực sự định hình khi được chuyển hóa thành niềm tin nội tâm và biểu hiện cụ thể qua hành động thực tiễn hàng ngày, mang lại lợi ích cho bản thân và cộng đồng xã hội.

• Tỷ lệ 15,3% sinh viên chịu đựng một mình phản ánh điều gì về đời sống học đường? Số liệu này phản ánh sự thiếu hụt các kênh tham vấn tâm lý học đường chuyên nghiệp và sự xa cách nhất định giữa sinh viên với ban giám hiệu, giảng viên. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách phải xây dựng môi trường học đường cởi mở, thân thiện và gần gũi hơn.

• Tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa Đức và Tài áp dụng cho sinh viên như thế nào? Sinh viên cần nhận thức rõ tài năng là công cụ, phương tiện nhưng đạo đức là gốc rễ, nền tảng. Người trí thức có tài mà không có đức sẽ gây hại cho xã hội, còn có đức mà không có tài thì không thể đóng góp hiệu quả vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

• Làm thế nào để giải quyết mâu thuẫn giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội ở sinh viên? Nhà trường và xã hội cần tạo cơ chế thừa nhận, tôn trọng và thỏa mãn các lợi ích cá nhân chính đáng của sinh viên thông qua học bổng, việc làm và cơ hội phát triển; đồng thời giáo dục ý thức trách nhiệm cộng đồng để sinh viên tự giác hài hòa lợi ích riêng trong lợi ích chung.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhân cách đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường.
• Đánh giá khách quan thực trạng đạo đức sinh viên khối xã hội nhân văn miền Bắc với các số liệu thực chứng rõ ràng, chỉ ra sự phân hóa giữa nhận thức và hành vi.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính đột phá, gắn kết chặt chẽ giữa đổi mới giảng dạy lý luận với hoàn thiện môi trường văn hóa học đường.
• Khẳng định vai trò quyết định của việc kết hợp giáo dục nhà trường với quá trình tự tu dưỡng, rèn luyện của bản thân mỗi sinh viên.
• Đóng góp nguồn tài liệu tham khảo có giá trị học thuật cao cho công tác đào tạo và nghiên cứu chuyên ngành Đạo đức học tại Việt Nam.

Công trình là bước đi nền tảng mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo về việc xây dựng hệ giá trị chuẩn mực cho trí thức trẻ trong kỷ nguyên hội nhập quốc tế. Các nhà quản lý giáo dục, giảng viên và sinh viên quan tâm có thể khai thác toàn bộ nội dung luận văn để ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn quản lý và rèn luyện nhân cách đạo đức học đường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi nghiªn cøu §¶ng ta kh¼ng ®Þnh: "Ph¸t triÓn gi¸o dôc vµ ®µo t¹o lµ mét trong nh÷ng ®éng lùc quan träng thóc ®Èy sù nghiÖp c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa, lµ ®iÒu kiÖn ®Ó ph¸t huy nguån lùc con ngêi - yÕu tè c¬ b¶n ®Ó ph¸t triÓn x· héi, t¨ng trëng kinh tÕ nhanh vµ bÒn v÷ng" [14, tr. ë ®©y nh÷ng nhiÖm vô träng yÕu, nÒn t¶ng cña ch¬ng tr×nh gi¸o dôc ®¹i häc lµ x©y dùng mét ®éi ngò trÝ thøc cã nh©n c¸ch ®¹o ®øc trong s¸ng, lµm chñ vÒ chuyªn m«n nghiÖp vô, kháe m¹nh vÒ thÓ chÊt ®¸p øng tèt yªu cÇu cña sù nghiÖp c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa ®Êt níc. §iÒu ®ã sÏ t¹o ra hÖ ®iÒu chØnh bªn trong, tù gi¸c, tù nguyÖn; lµm cho sù quan t©m cña con ngêi ®èi víi ngêi kh¸c còng nh ®èi víi lîi Ých cña x· héi trë thµnh nhu cÇu vµ sù th«i thóc tõ néi t©m. §©y lµ yÕu tè kÝch thÝch tÝnh tÝch cùc trong mçi con ngêi, híng hä biÕt gi¶i quyÕt hµi hoµ mèi quan hÖ gi÷a c¸ nh©n vµ x· héi, gãp phÇn kh¾c phôc sù mÊt c©n ®èi trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn con ngêi - x· héi díi nh÷ng t¸c ®éng m¹nh mÏ cña cuéc c¸ch m¹ng khoa häc - c«ng nghÖ vµ c¬ chÕ thÞ trêng hiÖn nay.

ViÖt Nam, sau h¬n 15 n¨m ®æi míi, chuyÓn sang ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ trêng ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa ®· ®¹t ®îc nh÷ng thµnh tùu ®¸ng tù hµo. Bªn c¹nh ®ã, kinh tÕ thÞ trêng l¹i lµ m¶nh ®Êt mµu mì n¶y sinh nhiÒu yÕu tè tiªu cùc. C¸c t¸c ®éng cña kinh tÕ thÞ trêng ®· can thiÖp, ph¸ vì nhiÒu nÐt ®Ñp cña v¨n hãa truyÒn thèng, chµ ®¹p lªn nh÷ng khu«n mÉu ®¹o ®øc, nh÷ng gi¸ trÞ ®¹o ®øc ®Ých thùc. MÆt kh¸c, c¸c thÕ lùc thï 2 ®Þch ®ang tiÕn c«ng chóng ta trªn lÜnh vùc v¨n hãa, ®¹o ®øc, lèi sèng, nhÊt lµ ®èi víi thanh niªn, sinh viªn.

Vµ thùc tÕ ngµy nay, ®¸ng lo ng¹i lµ mét bé phËn häc sinh, sinh viªn suy tho¸i ®¹o ®øc, mê nh¹t lý tëng, thùc dông, thiÕu hoµi b·o lËp th©n, lËp nghiÖp v× t¬ng lai b¶n th©n vµ tiÒn ®å ®Êt níc. Nh vËy, ®æi míi, më cöa, thuËn lîi, khã kh¨n, thêi c¬, nguy c¬ ®an xen nhau. Trong ®ã, nh©n tè ®¹o ®øc, gi¸ trÞ cña ®êi sèng tinh thÇn cña sinh viªn ®ang trë thµnh ®iÓm nãng trong sù ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ thÞ trêng theo ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa. V× thÕ, viÖc nghiªn cøu vÊn ®Ò x©y dùng nh©n c¸ch ®¹o ®øc sinh viªn trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ trêng ë níc ta hiÖn nay lµ mét yªu cÇu c¬ b¶n vµ cÊp thiÕt.

T×nh h×nh nghiªn cøu VÒ vÊn ®Ò x©y dùng nh©n c¸ch, gi¸o dôc ®¹o ®øc trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ trêng hiÖn nay nãi chung ®· cã nhiÒu t¸c gi¶ quan t©m nghiªn cøu ë nh÷ng khÝa c¹nh kh¸c nhau, theo nh÷ng c¸ch tiÕp cËn kh¸c nhau: - Nhãm c¸c t¸c gi¶ ®Ò cËp ®Õn mèi quan hÖ gi÷a kinh tÕ víi ®¹o ®øc ®· lµm râ sù t¸c ®éng hai mÆt cña kinh tÕ thÞ trêng ®èi víi ®êi sèng ®¹o ®øc: GS.TS NguyÔn Ngäc Long: "Qu¸n triÖt mèi quan hÖ biÖn chøng gi÷a kinh tÕ vµ ®¹o ®øc trong viÖc ®æi míi t duy", T¹p chÝ Nghiªn cøu lý luËn, th¸ng 1-2, 1987; TS NguyÔn ThÕ KiÖt: "Quan hÖ gi÷a kinh tÕ vµ ®¹o ®øc trong viÖc ®Þnh híng c¸c gi¸ trÞ ®¹o ®øc hiÖn nay", T¹p chÝ TriÕt häc 6/1996; PGS.TS NguyÔn TÜnh Gia: "Sù t¸c ®éng hai mÆt cña c¬ chÕ thÞ trêng ®èi víi ®¹o ®øc ngêi c¸n bé qu¶n lý", T¹p chÝ Nghiªn cøu lý luËn, sè 2/1997; - Mét sè t¸c gi¶ quan t©m nghiªn cøu sù biÕn ®æi cña ®¹o ®øc vµ thang gi¸ trÞ ®¹o ®øc trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng hiÖn 3 nay ë níc ta: PGS.TS NguyÔn ChÝ Mú: "Sù biÕn ®æi cña thang gi¸ trÞ ®¹o ®øc trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng víi viÖc x©y dùng ®¹o ®øc míi cho c¸n bé qu¶n lý ë níc ta hiÖn nay", Nxb ChÝnh trÞ quèc gia, Hµ Néi, 1999; NguyÔn V¨n Lý: "KÕ thõa vµ ®æi míi nh÷ng gi¸ trÞ ®¹o ®øc truyÒn thèng trong qu¸ tr×nh chuyÓn sang nÒn kinh tÕ thÞ trêng ViÖt Nam hiÖn nay", LuËn ¸n TiÕn sÜ, Häc viÖn ChÝnh trÞ Quèc gia Hå ChÝ Minh, n¨m 1998. - Nh©n c¸ch sinh viªn vµ gi¸o dôc nh©n c¸ch sinh viªn lµ vÊn ®Ò ®îc nhiÒu t¸c gi¶ ®Æc biÖt quan t©m: "Chñ nghÜa x· héi vµ nh©n c¸ch" cña tËp thÓ c¸c nhµ khoa häc Liªn X«, nhµ xuÊt b¶n s¸ch gi¸o khoa M¸c - Lªnin ph¸t hµnh n¨m 1983; "Nh©n c¸ch cña ngêi sinh viªn" cña tËp thÓ c¸c nhµ khoa häc trêng ®¹i häc Lªningr¸t, Tñ s¸ch §¹i häc Kinh tÕ kÕ ho¹ch n¨m 1981; Lª DiÖp §Ünh: "Thùc tr¹ng t©m lý x· héi cña sinh viªn vµ vÊn ®Ò gi¸o dôc nh©n c¸ch cho sinh viªn ë n- íc ta hiÖn nay", LuËn v¨n th¹c sÜ TriÕt häc b¶o vÖ n¨m 1995; TrÇn Sü Ph¸n: "Gi¸o dôc ®¹o ®øc víi viÖc h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn nh©n c¸ch sinh viªn trong giai ®o¹n hiÖn nay", LuËn ¸n tiÕn sÜ triÕt häc b¶o vÖ t¹i Häc viÖn ChÝnh trÞ Quèc gia Hå ChÝ Minh n¨m 1999. VÒ x©y dùng nh©n c¸ch ®¹o ®øc cã t¸c gi¶ quan t©m nghiªn cøu ë ph¬ng diÖn chung: TrÇn ThÞ TuyÕt S¬ng: "VÊn ®Ò x©y dùng nh©n c¸ch ®¹o ®øc con ngêi ViÖt Nam trong ®iÒu kiÖn hiÖn nay", LuËn v¨n th¹c sÜ TriÕt häc, b¶o vÖ t¹i ViÖn TriÕt häc 1998. Nh×n chung, c¸c c«ng tr×nh kÓ trªn ®· cã nhiÒu ®ãng gãp trong viÖc lµm râ mèi quan hÖ gi÷a kinh tÕ vµ ®¹o ®øc víi viÖc x©y dùng vµ gi¸o dôc nh©n c¸ch cho sinh viªn, nhng cha cã c«ng tr×nh nµo ®i s©u nghiªn cøu mét c¸ch hÖ thèng vÒ vÊn ®Ò x©y 4 dùng nh©n c¸ch ®¹o ®øc cho sinh viªn trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ trêng ë ViÖt Nam hiÖn nay.

V× vËy, chóng t«i chän ®Ò tµi: "VÊn ®Ò x©y dùng nh©n c¸ch ®¹o ®øc sinh viªn trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ trêng ë ViÖt Nam hiÖn nay (qua thùc tÕ c¸c trêng ®¹i häc khèi x· héi nh©n v¨n ë miÒn B¾c ViÖt Nam" lµm luËn v¨n tèt nghiÖp cña m×nh. Môc ®Ých vµ nhiÖm vô nghiªn cøu cña luËn v¨n 3. Môc ®Ých: Qua kh¶o s¸t thùc tr¹ng vµ xu híng biÕn ®æi cña nh©n c¸ch ®¹o ®øc sinh viªn hiÖn nay t¹i mét sè trêng ®¹i häc khèi x· héi nh©n v¨n ë miÒn B¾c ViÖt Nam, luËn v¨n ®a ra c¸c gi¶i ph¸p chñ yÕu nh»m x©y dùng nh©n c¸ch ®¹o ®øc cho sinh viªn trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ trêng hiÖn nay ë ViÖt Nam. NhiÖm vô cña luËn v¨n §Ó ®¹t ®îc môc ®Ých nãi trªn, luËn v¨n ®· thùc hiÖn nh÷ng nhiÖm vô c¬ b¶n nh sau: - Gãp phÇn lµm râ kh¸i niÖm nh©n c¸ch ®¹o ®øc vµ nh÷ng nh©n tè c¬ b¶n quy ®Þnh sù ph¸t triÓn nh©n c¸ch ®¹o ®øc cña sinh viªn.

- Ph©n tÝch tÇm quan träng cña viÖc x©y dùng nh©n c¸ch ®¹o ®øc cho sinh viªn trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ trêng ë ViÖt Nam hiÖn nay. - T×m hiÓu thùc tr¹ng vµ xu híng biÕn ®æi cña nh©n c¸ch ®¹o ®øc sinh viªn c¸c trêng ®¹i häc khèi x· héi nh©n v¨n ë miÒn B¾c ViÖt Nam. 5 - §Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p chñ yÕu nh»m x©y dùng nh©n c¸ch ®¹o ®øc sinh viªn trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ trêng ë ViÖt Nam hiÖn nay. §èi tîng vµ ph¹m vi nghiªn cøu Nghiªn cøu nh©n c¸ch ®¹o ®øc sinh viªn trong mét sè trêng ®¹i häc tiªu biÓu ®îc chän lµm kh¶o s¸t, lµm râ sù biÕn ®æi nh©n c¸ch ®¹o ®øc trong sinh viªn tõ sau ®æi míi ®Êt níc ®Õn nay.

Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu LuËn v¨n sö dông c¸c ph¬ng ph¸p cña chñ nghÜa duy vËt biÖn chøng vµ chñ nghÜa duy vËt lÞch sö, ®Æc biÖt lµ mèi quan hÖ gi÷a tån t¹i x· héi vµ ý thøc x· héi; c¸c ph¬ng ph¸p lÞch sö vµ l«gic, ph©n tÝch vµ tæng hîp, ®iÒu tra x· héi häc, thèng kª. còng ®îc sö dông trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ®Ò tµi. C¸i míi cña luËn v¨n - LuËn v¨n gãp phÇn lµm râ thùc tr¹ng nh©n c¸ch ®¹o ®øc sinh viªn trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ trêng hiÖn nay ë ViÖt Nam. - §Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p chñ yÕu x©y dùng nh©n c¸ch ®¹o ®øc míi cho sinh viªn hiÖn nay.

ý nghÜa cña luËn v¨n LuËn v¨n gãp phÇn t×m hiÓu, nghiªn cøu mét vÊn ®Ò bøc thiÕt cña m«n §¹o ®øc häc vµ ®¸p øng nh÷ng ®ßi hái cña thùc tiÔn x· héi: nghiªn cøu nh©n c¸ch ®¹o ®øc sinh viªn trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng hiÖn nay. 6 Trªn b×nh diÖn nghiªn cøu vµ nh÷ng kÕt qu¶ ®· ®¹t ®îc, chóng t«i hy väng luËn v¨n sÏ gãp phÇn lµm phong phó thªm nguån tµi liÖu tham kh¶o cho gi¸o viªn, sinh viªn d¹y vµ häc m«n §¹o ®øc häc. LuËn v¨n cã ý nghÜa nhÊt ®Þnh ®èi víi c«ng t¸c gi¸o dôc vµ x©y dùng nh©n c¸ch ®¹o ®øc cho sinh viªn trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ trêng ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa hiÖn nay ë níc ta. KÕt cÊu cña luËn v¨n Ngoµi phÇn më ®Çu, kÕt luËn vµ danh môc tµi liÖu tham kh¶o, luËn v¨n gåm 2 ch¬ng, 4 tiÕt.

7 Ch¬ng 1 Nh©n c¸ch ®¹o ®øc, tÇm quan träng cña viÖc x©y dùng nh©n c¸ch ®¹o ®øc cho sinh viªn hiÖn nay 1. Nh©n c¸ch ®¹o ®øc vµ nh÷ng nh©n tè c¬ b¶n qui ®Þnh sù ph¸t triÓn cña nh©n c¸ch ®¹o ®øc cña sinh viªn 1. Nh©n c¸ch T tëng vÒ nh©n c¸ch xuÊt hiÖn tõ Arixt«t (384 - 322 TCN) - nhµ TriÕt häc cæ ®¹i Hy L¹p - khi «ng cho r»ng, con ngêi lµ "sinh vËt chÝnh trÞ" (Joon poltikon). ë ®©y, bíc ®Çu Arixt«t ®· thÊy ®îc vai trß cña t¸c ®éng x· héi, cña gi¸o dôc ®µo t¹o ®èi víi sù ph¸t triÓn con ngêi nh lµ mét nh©n c¸ch.

Tuy nhiªn, ®Õn cuèi thÕ kû XIX ®Çu thÕ kû XX, lÇn ®Çu tiªn, hai nhµ t©m lý häc ngêi §øc Dilthey vµ Spranger míi ®a ra kh¸i niÖm nh©n c¸ch. Theo hai «ng, nh©n c¸ch lµ c¸i "mÆt n¹" cã tÝnh chÊt x· héi cña c¸i t«i bªn trong; khi nµo c¸i "mÆt n¹" ®ã trïng víi c¸i t«i th× nh©n c¸ch ph¸t triÓn chÝn muåi [24, tr. §Õn nay, nh©n c¸ch ®îc nghiªn cøu, ®Þnh nghÜa díi nhiÒu gãc ®é kh¸c nhau, nh÷ng ®¹i biÓu næi tiÕng nh: S.Freud víi thuyÕt "Ph©n t©m häc" coi b¶n chÊt nh©n c¸ch lµ thuéc tÝnh sinh vËt hay sinh vËt hãa b¶n chÊt nh©n c¸ch, coi nã lµ b¶n n¨ng t×nh dôc; J.eysenck coi nh©n c¸ch lµ mét d¹ng nµo ®ã cña ý thøc trÝ tuÖ vµ ý thøc ®¹o ®øc thùc hiÖn sù tù chñ trong bèi c¶nh t¬ng t¸c; A.dler víi thuyÕt "Siªu ®¼ng bï trõ", G.Allport víi thuyÕt "®Æc trng" vµ n¨m 1949 «ng ®· ®a ra trªn 50 ®Þnh nghÜa kh¸c nhau vÒ nh©n c¸ch. §¹i biÓu næi tiÕng nhÊt cña chñ nghÜa Nh©n b¶n triÕt häc t s¶n thÕ kû XX lµ M.