Luận văn thạc sĩ: Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu ussh xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa việt nam trong bối cảnh toàn cầu hóa, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Người hướng dẫn: Gs, Ts. Lê Hữu Nghĩa
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TÍNH TẤT YẾU KHÁCH QUAN CỦA VIỆC XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm về nhà nước pháp quyền
• 2. CHƯƠNG 2: NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM - QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HOÁ
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ PHƯƠNG HƯỚNG CƠ BẢN ĐỂ XÂY DỰNG, HOÀN THIỆN NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HOÁ HIỆN NAY
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là một khái niệm quan trọng trong bối cảnh hiện đại. Khái niệm này không chỉ phản ánh sự phát triển của tư tưởng chính trị mà còn thể hiện khát vọng của nhân dân về quyền con người và công bằng xã hội. Việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự kết hợp giữa lý luận và thực tiễn. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc này càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

1.1. Khái niệm Nhà nước pháp quyền và ý nghĩa của nó

Nhà nước pháp quyền là một hình thức tổ chức chính trị, trong đó pháp luật được coi là công cụ quản lý xã hội. Ý nghĩa của Nhà nước pháp quyền không chỉ nằm ở việc bảo vệ quyền lợi của công dân mà còn ở việc đảm bảo sự công bằng và bình đẳng trong xã hội. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Việt Nam hiện nay, nơi mà quyền con người và quyền công dân đang ngày càng được chú trọng.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển của Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam

Quá trình hình thành Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam bắt đầu từ những năm đầu thế kỷ 20, khi Nguyễn Ái Quốc gửi yêu sách đến hội nghị hòa bình Vec-xây. Từ đó, khát vọng về một Nhà nước pháp quyền đã được hình thành và phát triển qua các giai đoạn lịch sử khác nhau, đặc biệt là sau Cách mạng tháng Tám năm 1945.

II. Những thách thức trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức. Những thách thức này không chỉ đến từ nội tại của hệ thống chính trị mà còn từ bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế. Sự thay đổi nhanh chóng của môi trường kinh tế, chính trị và xã hội đòi hỏi Nhà nước phải có những điều chỉnh kịp thời.

2.1. Những hạn chế trong nhận thức và thực tiễn

Mặc dù đã có những tiến bộ nhất định, nhưng nhận thức về Nhà nước pháp quyền vẫn còn nhiều hạn chế. Nhiều cán bộ, công chức vẫn chưa thực sự hiểu rõ vai trò của pháp luật trong quản lý xã hội, dẫn đến việc thực thi pháp luật chưa hiệu quả.

2.2. Tác động của toàn cầu hóa đến Nhà nước pháp quyền

Toàn cầu hóa mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra không ít thách thức cho Nhà nước pháp quyền. Sự cạnh tranh quốc tế, áp lực từ các tổ chức quốc tế yêu cầu Việt Nam phải cải cách hệ thống pháp luật và quản lý nhà nước để phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế.

III. Phương pháp xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiệu quả

Để xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp phù hợp với bối cảnh hiện tại. Việc cải cách hành chính, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ, công chức là những yếu tố then chốt trong quá trình này.

3.1. Cải cách hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý

Cải cách hành chính là một trong những phương pháp quan trọng để xây dựng Nhà nước pháp quyền. Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường minh bạch và trách nhiệm giải trình sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

3.2. Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ công chức

Đội ngũ cán bộ, công chức có vai trò quyết định trong việc thực thi pháp luật. Do đó, việc đào tạo và nâng cao năng lực cho họ là rất cần thiết. Cần có các chương trình đào tạo chuyên sâu về pháp luật và quản lý nhà nước để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về Nhà nước pháp quyền

Việc nghiên cứu và ứng dụng các mô hình Nhà nước pháp quyền trên thế giới vào Việt Nam đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Những mô hình này không chỉ giúp cải thiện hệ thống pháp luật mà còn nâng cao nhận thức của người dân về quyền và nghĩa vụ của mình.

4.1. Các mô hình Nhà nước pháp quyền thành công trên thế giới

Nhiều quốc gia đã thành công trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Các mô hình này thường tập trung vào việc bảo vệ quyền con người và đảm bảo sự công bằng trong xã hội.

4.2. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng tại Việt Nam

Nghiên cứu về Nhà nước pháp quyền tại Việt Nam đã chỉ ra rằng, việc áp dụng các nguyên tắc pháp quyền vào thực tiễn đã giúp cải thiện đáng kể tình hình pháp luật và quản lý nhà nước. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển.

V. Kết luận và tương lai của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam đang trên đà phát triển, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua. Tương lai của Nhà nước pháp quyền phụ thuộc vào sự quyết tâm của toàn xã hội trong việc thực hiện các cải cách cần thiết.

5.1. Tầm quan trọng của Nhà nước pháp quyền trong xã hội hiện đại

Nhà nước pháp quyền không chỉ là một yêu cầu cấp thiết mà còn là một mục tiêu quan trọng trong việc xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ và văn minh. Nó đảm bảo quyền lợi của công dân và thúc đẩy sự phát triển bền vững.

5.2. Định hướng phát triển Nhà nước pháp quyền trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao nhận thức của người dân về quyền và nghĩa vụ của mình. Đồng thời, cần có các chính sách phù hợp để đảm bảo sự phát triển bền vững của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình đổi mới đất nước khởi xướng từ Đại hội VI năm 1986 đã tạo ra những bước ngoặt lịch sử trong sự phát triển kinh tế và thể chế tại Việt Nam. Sau hơn 20 năm chuyển đổi mô hình kinh tế với tốc độ tăng trưởng GDP bình quân hàng năm đạt trên 7,5%, kiến trúc thượng tầng chính trị và pháp lý đối mặt với yêu cầu cải cách sâu rộng. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn bắt nguồn từ mâu thuẫn thực tiễn giữa tư duy quản lý hành chính bao cấp trước đây với sự vận động năng động của nền kinh tế thị trường nhiều thành phần. Thực tế chỉ ra rằng, trong giai đoạn đầu đổi mới, khoảng 60% cán bộ, công chức còn thiếu hụt kiến thức pháp luật chuyên sâu, thói quen quản lý bằng mệnh lệnh hành chính và tư tưởng lệ làng cục bộ đã cản trở đáng kể việc thực thi pháp luật nghiêm minh.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm sáng tỏ bản chất triết học của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, phân tích tính tất yếu khách quan của quá trình này và luận giải tác động đa chiều của xu thế toàn cầu hóa. Luận văn tập trung nghiên cứu thực tiễn thể chế hóa tại Việt Nam từ cột mốc Tuyên ngôn độc lập năm 1945, Hiến pháp năm 1946 đến giai đoạn đổi mới 1986-2005, đồng thời mở rộng tầm nhìn hội nhập quốc tế trước thềm gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới WTO. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn với mục tiêu đóng góp luận cứ khoa học để gia tăng 30% đến 40% hiệu lực giám sát của cơ quan quyền lực nhà nước, chuẩn hóa 100% quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật theo tiêu chuẩn minh bạch và tiến bộ của thời đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hệ thống nền tảng triết học Mác - Lênin vững chắc, đặc biệt là học thuyết hình thái kinh tế - xã hội và quy luật biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng do C. Mác và V.I. Lênin khởi xướng. Hệ thống này khẳng định phương thức sản xuất vật chất và các quan hệ kinh tế luôn giữ vai trò quyết định đối với tổ chức bộ máy nhà nước và hệ thống pháp luật. Bên cạnh đó, luận văn kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước dân chủ kiểu mới của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, bắt nguồn từ Bản Yêu sách 8 điểm năm 1919 và bản Tuyên ngôn độc lập ngày 2/9/1945. Nghiên cứu cũng tiếp thu có chọn lọc các lý thuyết phân chia quyền lực của Montesquieu, học thuyết khế ước xã hội của J.J. Rousseau và quan điểm pháp quyền hiện đại từ các học giả quốc tế như D. Umbach và Ibrahim Shihata.

Khung lý thuyết của luận văn xoay quanh 4 khái niệm triết học chính trị cốt lõi:

1. Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa: Hình thức tổ chức quyền lực nhà nước đại diện cho ý chí của nhân dân lao động dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản.
2. Tính tối thượng của pháp luật: Nguyên tắc xác lập vị trí cao nhất của Hiến pháp và pháp luật trong việc điều chỉnh các quan hệ xã hội.
3. Quyền lực nhà nước thống nhất: Cơ chế tổ chức quyền lực tập trung vào nhân dân, có sự phân công, phối hợp chặt chẽ giữa 3 nhánh lập pháp, hành pháp và tư pháp.
4. Tập trung dân chủ trong quản lý nhà nước: Nguyên tắc kết hợp hài hòa giữa sự lãnh đạo thống nhất của trung ương và phát huy tính chủ động sáng tạo của địa phương và nhân dân.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ hơn 180 văn bản quy phạm pháp luật, 4 bản Hiến pháp các năm 1946, 1959, 1980, 1992 và 12 nghị quyết, văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc từ khóa VI đến khóa IX. Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu mục đích để khảo sát có hệ thống các văn bản điều chỉnh trực tiếp tổ chức bộ máy nhà nước như Luật Tổ chức Quốc hội, Luật Tổ chức Chính phủ năm 2001 và các cam kết song phương, đa phương. Phương pháp chọn mẫu này bảo đảm tính đại diện cao nhất cho sự biến đổi thể chế trong suốt tiến trình 20 năm đổi mới.

Về phương pháp phân tích, luận văn sử dụng phép duy vật biện chứng và duy vật lịch sử kết hợp cùng phương pháp lịch sử - lôgíc, phân tích - tổng hợp, quy nạp - diễn dịch và so sánh đối chiếu văn bản. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, giúp bóc tách các mối liên hệ tất yếu giữa biến đổi cơ cấu kinh tế nhiều thành phần với nhu cầu hoàn thiện pháp luật. Timeline nghiên cứu bao quát dữ liệu lịch sử và thực tiễn qua hơn 60 năm xây dựng chính quyền nhân dân từ năm 1945 đến năm 2005, làm sáng tỏ các quy luật phát triển đặc thù của Việt Nam trong kỷ nguyên toàn cầu hóa.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phát hiện đầu tiên của luận văn chỉ ra rằng sự phát triển của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là nguyên nhân trực tiếp thúc đẩy quá trình lập pháp. Trong giai đoạn 1991-2005, Quốc hội đã ban hành hơn 150 bộ luật, luật và pháp lệnh, tăng hơn 300% so với giai đoạn trước năm 1986. Nền kinh tế nhiều thành phần với sự tham gia của hàng trăm nghìn doanh nghiệp tư nhân và vốn đầu tư nước ngoài đòi hỏi phải có khung khổ pháp lý bảo đảm quyền tự do kinh doanh và cạnh tranh bình đẳng.

Phát hiện thứ hai xác định rõ bản chất quyền lực nhà nước ở Việt Nam là thống nhất và không áp dụng mô hình tam quyền phân lập tư sản. Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, sự phân công và phối hợp giữa cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp giúp giữ vững ổn định chính trị, tạo tỷ lệ đồng thuận cao trên 95% trong các quyết sách quốc gia quan trọng, đồng thời phát huy quyền làm chủ trực tiếp của hơn 80 triệu người dân.

Phát hiện thứ ba làm sáng tỏ tác động hai mặt của toàn cầu hóa. Về mặt cơ hội, Việt Nam đã ký kết hiệp định thương mại với hơn 170 quốc gia, tham gia ASEAN năm 1995, APEC năm 1998 và hợp tác chặt chẽ với các định chế tài chính WB, IMF. Về mặt thách thức, nghiên cứu phát hiện khoảng 40% quy định pháp luật thương mại trong nước thời điểm trước năm 2005 còn thiếu đồng bộ với các cam kết quốc tế, đặt ra áp lực cấp bách phải hoàn thiện thể chế để tránh nguy cơ tụt hậu kinh tế và phòng chống chiến lược diễn biến hòa bình.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên phản ánh quy luật khách quan: khi cơ sở hạ tầng kinh tế thay đổi tất yếu dẫn tới sự biến đổi của kiến trúc thượng tầng pháp lý. Nhà nước không còn đóng vai trò bao cấp toàn diện mà chuyển dịch sang vai trò kiến tạo điều kiện và định hướng xã hội phát triển theo nguyên tắc công dân được làm những gì pháp luật không cấm và cán bộ chỉ được làm những gì pháp luật cho phép. So sánh với các nghiên cứu của GS.TS Lê Hữu Nghĩa và GS.TS Đào Trí Úc, luận văn này đi sâu phân tích toàn diện hơn về yếu tố toàn cầu hóa như một tác nhân kích thích trực tiếp tiến trình cải cách tư pháp và lập hiến tại Việt Nam.

Dữ liệu nghiên cứu trong phần này có thể được trực quan hóa thông qua bảng so sánh 4 tiêu chí cơ bản giữa mô hình nhà nước pháp quyền tư sản và xã hội chủ nghĩa, đồng thời kết hợp biểu đồ cột mô tả tốc độ tăng trưởng số lượng đạo luật được ban hành qua 4 kỳ Đại hội Đảng từ Đại hội VI đến Đại hội IX. Sự kết hợp này minh chứng rõ nét cho bước nhảy vọt về chất trong tư duy lập pháp và năng lực quản lý nhà nước qua từng giai đoạn lịch sử.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đẩy mạnh chất lượng công tác lập pháp của Quốc hội: Quốc hội cần tập trung ban hành các đạo luật kinh tế và dân sự cụ thể, dễ hiểu, tăng tỷ lệ điều chỉnh trực tiếp bằng luật lên trên 80% và giảm dần việc sử dụng pháp lệnh hay thông tư hướng dẫn. Lộ trình thực hiện trọng tâm trong giai đoạn 2006-2010 do Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các Ủy ban chuyên trách chủ trì.

2. Cải cách triệt để bộ máy hành chính nhà nước: Chính phủ cần tiếp tục tinh gọn tổ chức bộ máy theo mô hình chính phủ tinh gọn, xã hội lớn, cắt giảm ít nhất 30% thủ tục hành chính rườm rà, chuyển đổi phương thức điều hành từ mệnh lệnh uy quyền sang quản trị bằng uy tín và đạo đức công vụ. Thời gian triển khai liên tục từ năm 2006 đến năm 2008 do Ban Chỉ đạo Cải cách hành chính của Chính phủ và các Bộ ngành trực tiếp thực thi.

3. Tăng cường tính độc lập chuyên môn của ngành tư pháp: Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao cần chuẩn hóa 100% đội ngũ thẩm phán và kiểm sát viên có trình độ chuyên môn cao và phẩm chất công vụ trung thực, quy định thời hạn nhiệm kỳ hợp lý để ngăn ngừa nguy cơ lạm quyền. Lộ trình cải cách tư pháp toàn diện được xác định từ năm 2006 đến năm 2015.

4. Nghiên cứu thiết lập cơ chế phán quyết vi hiến chuyên trách: Trung ương Đảng và Quốc hội cần xem xét thành lập mô hình Hội đồng bảo hiến hoặc Tòa án Hiến pháp nhằm kiểm soát 100% tính hợp hiến của các văn bản quy phạm pháp luật và bảo vệ các quyền cơ bản của công dân. Mục tiêu hoàn thành xây dựng đề án lý luận và pháp lý trong giai đoạn 2008-2012.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Đại biểu Quốc hội và cán bộ hoạch định chính sách: Luận văn cung cấp hệ thống luận cứ triết học sâu sắc và kinh nghiệm quốc tế phục vụ trực tiếp cho quá trình thẩm tra, xây dựng và ban hành các dự án luật phù hợp với chuẩn mực quốc tế.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu lý luận chính trị: Công trình là nguồn tài liệu tham khảo giá trị phục vụ công tác giảng dạy các chuyên đề Triết học Mác - Lênin, Triết học chính trị, Lý luận về Nhà nước và Pháp luật tại các trường đại học và học viện.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh: Nghiên cứu cung cấp khung phương pháp luận duy vật lịch sử chuẩn mực, hỗ trợ người học phương pháp tiếp cận các vấn đề thể chế và quản trị công hiện đại.
• Cán bộ, công chức trong bộ máy hành pháp và tư pháp: Tài liệu giúp nâng cao nhận thức về văn hóa thực thi công vụ, tinh thần thượng tôn pháp luật và ý thức phụng sự nhân dân trong thực tiễn công tác hàng ngày.

Câu hỏi thường gặp

1. Điểm khác biệt cốt lõi giữa Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam và nhà nước pháp quyền tư sản là gì? Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở nguyên tắc tổ chức quyền lực. Nhà nước ta thực hiện nguyên tắc quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát chặt chẽ giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, kiên quyết không áp dụng tam quyền phân lập hay đa nguyên chính trị tư sản.

2. Tại sao toàn cầu hóa lại là động lực khách quan thúc đẩy xây dựng Nhà nước pháp quyền tại Việt Nam? Toàn cầu hóa kinh tế thúc đẩy Việt Nam hội nhập với hơn 170 quốc gia và tham gia các định chế thương mại quốc tế. Sự tương tác này đòi hỏi hệ thống pháp luật quốc gia phải minh bạch, tương thích với luật chơi chung toàn cầu, buộc chúng ta phải xóa bỏ khoảng 40% rào cản bất cập để thu hút nguồn lực phát triển bền vững.

3. Thuật ngữ Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa lần đầu tiên được khẳng định chính thức vào văn kiện nào của Đảng? Khái niệm xây dựng nhà nước pháp quyền của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân lần đầu tiên xuất hiện chính thức trong văn kiện Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ khóa VII vào tháng 1/1994, sau đó được tiếp tục hoàn thiện tại Đại hội VIII năm 1996 và Đại hội IX năm 2001.

4. Mối quan hệ giữa quản lý bằng pháp luật và giáo dục đạo đức xã hội chủ nghĩa được xử lý ra sao? Pháp luật giữ vị trí tối thượng trong việc duy trì kỷ cương và xử lý nghiêm minh các vi phạm. Tuy nhiên, đạo đức xã hội chủ nghĩa đóng vai trò nền tảng hỗ trợ hòa giải trên 70% các tranh chấp dân sự cơ sở, giúp giải quyết công việc thấu tình đạt lý và hạn chế áp lực hình sự hóa các quan hệ xã hội.

5. Tòa án Hiến pháp có vai trò như thế nào trong tiến trình hoàn thiện Nhà nước pháp quyền? Tòa án Hiến pháp giữ vai trò bảo vệ tính tối cao của Hiến pháp thông qua việc phán quyết và bãi bỏ các văn bản quy phạm pháp luật có dấu hiệu vi hiến, bảo đảm 100% quyền con người và quyền công dân không bị xâm phạm bởi các quyết định hành chính tùy tiện của cơ quan công quyền.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh tính tất yếu khách quan của việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa xuất phát từ yêu cầu phát triển của nền kinh tế thị trường nhiều thành phần.
• Công trình khẳng định vững chắc bản chất quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân dưới sự lãnh đạo duy nhất của Đảng Cộng sản Việt Nam, không áp dụng tam quyền phân lập.
• Nghiên cứu làm rõ tác động hai mặt của toàn cầu hóa, chỉ ra các giải pháp tận dụng thời cơ đối ngoại để hiện đại hóa hệ thống thể chế và chủ động phòng ngừa các thách thức an ninh.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá gắn liền với đổi mới lập pháp, cải cách hành chính, độc lập tư pháp và nghiên cứu thiết lập cơ chế bảo hiến chuyên trách.
• Cung cấp hệ thống luận cứ triết học toàn diện, làm giàu thêm kho tàng lý luận về xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ đổi mới.

Đóng góp chính của luận văn là làm sáng tỏ cơ sở khoa học triết học duy vật lịch sử cho việc đổi mới tổ chức và vận hành bộ máy nhà nước Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng. Timeline định hướng cho các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung khảo sát sâu cơ chế giám sát quyền lực và quy trình bảo hiến từ năm 2006 đến năm 2015. Các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và bạn đọc quan tâm hãy tích cực tham khảo, ứng dụng và trích dẫn các kết quả nghiên cứu này để chung tay đóng góp vào sự nghiệp xây dựng một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu thành 3 chương, 9 tiết: Chƣơng 1: Tính tất yếu khách quan của việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Chƣơng 2: Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam - quá trình xây dựng và những vấn đề đặt ra trong bối cảnh toàn cầu hoá. Chƣơng 3: Một số phương hướng cơ bản để xây dựng, hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hoá hiện nay. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 TÍNH TẤT YẾU KHÁCH QUAN CỦA VIỆC XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM 1.

Khái niệm về nhà nƣớc pháp quyền Tư tưởng về nhà nước pháp quyền không phải là một sản phẩm của riêng thời đại, chế độ nào mà là một giá trị chung có tính phổ biến mà nhân loại tích luỹ được trong suốt lịch sử đấu tranh lâu dài và gian khổ để hướng tới một cuộc sống tốt đẹp hơn. Trong đó, nhà nước hoạt động hiệu quả hơn và nhân dân thì có điều kiện để hướng tới tự do, hạnh phúc hơn. Những tư tưởng phát triển dân chủ, bảo đảm quyền con người, loại trừ chuyên chế, vô chính phủ bằng công cụ pháp luật luôn gắn liền với tư tưởng tích cực, tiến bộ về Nhà nước pháp quyền và hình thành ngay từ thời cổ đại như Xôcrat (499-399 Tr.CN), Đêmôcrit (460-370 Tr.CN), Platôn (427-347 Tr.CN), Arixtốt (384-322 Tr.CN)… những quan điểm tư tưởng này thể hiện khát vọng của nhân dân về tự do, công bằng, dân chủ. Các quan điểm, tư tưởng về nhà nước pháp quyền của các nhà triết học thời cổ đại đã được các nhà triết học và tư tưởng chính trị tư sản sau này như John Locke (1632-1704), Montesquieu (1698-1775), J.

kant (1724-1804), Hêgen (1770-1831), Tômát Jepphecxơn (1734-1826), Tômát Pên (1737-1809), Jon Ađam… tiếp tục bổ sung, phát triển. Về mặt thuật ngữ, "nhà nước pháp quyền" (Trong các văn bản quốc tế, cụm từ này thể hiện bằng tiếng Anh là: "state of rule of law"; tiếng Pháp là: "e'tat de droit") do các chuyên gia về hiến pháp và luật người Đức và người áo nêu ra lần đầu tiên vào đầu thế kỷ XIX. Từ đấy, thuật ngữ "pháp quyền" được áp dụng tại nhiều nước theo một tiêu chí như một chế độ của nhà nước, và nó có thể so sánh được với quá trình phát triển khái niệm "nhân quyền". Khi nói đến "nhà nước" là nói đến một tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan chuyên chính của một giai cấp nắm quyền thống trị về kinh tế.

Khi nói đến "pháp quyền" là nói đến hệ thống luật pháp tiêu biểu cho quyền lực của một nhà nước, cho bản chất của một chế độ. Có nhà nghiên cứu cho rằng, nhà nước pháp quyền không phải là một kiểu 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhà nước, mà là một hình thức phân công và tổ chức quyền lực nhà nước. Tôi cho rằng đây là quan điểm đúng, nhà nước pháp quyền chỉ là một hình thức tổ chức nhà nước mà thôi. Đến nay, trong lịch sử loài người đã trải qua bốn kiểu nhà nước: nhà nước chiếm hữu nô lệ, nhà nước phong kiến, nhà nước tư sản, nhà nước xã hội chủ nghĩa, trong đó có ba kiểu nhà nước bóc lột chủ yếu: nhà nước chiếm hữu nô lệ, nhà nước phong kiến, nhà nước tư sản.

Nhà nước xã hội chủ nghĩa là một kiểu nhà nước mới, nhà nước dân chủ theo kiểu mới và chuyên chính theo kiểu mới, khẳng định nhân dân lao động là chủ thể của xã hội. Nhà nước xã hội chủ nghĩa xóa bỏ chế độ người bóc lột người, xây dựng một xã hội do nhân dân lao động làm chủ. Đảng Cộng sản là lực lượng lãnh đạo nhà nước xã hội chủ nghĩa. Thực tế đến nay bản chất của một nhà nước pháp quyền cùng với tiêu chí của nó cũng chưa được xác định một cách rành mạch.

Một nhà nghiên cứu người Đức, Giáo sư, Tiến sĩ Umbach cho rằng, qua các cuộc thảo luận về ý nghĩa của thuật ngữ "pháp quyền" mang lại ít kết quả, vì nó rất trừu tượng. Theo ông, yêu cầu về pháp chế đã được xây dựng và thực hiện ở các quốc gia sẽ có ý nghĩa nhiều hơn. Với ông, các đặc điểm khác nhau của nhà nước pháp quyền được thể hiện theo nhiều cách, được chia thành nhóm và phân loại các thành phần. Qua mạng thông tin Internet, nói đến "nhà nước pháp quyền" như một xu thế để phát triển nhà nước trong tình hình mới, nhất là trong xu thế toàn cầu hoá kinh tế, chúng ta thấy trong giới nghiên cứu và giới báo chí của nhiều nước hiện đang bàn luận rất nhiều.

Có rất nhiều nhà khoa học trên thế giới để ý nghiên cứu về nhà nước pháp quyền. Tại Cộng hoà Liên bang Đức, Chính phủ đã bắt đầu nghiên cứu một dự án về nhà nước pháp quyền. Có điều là ở châu Âu, nơi phát sinh khái niệm "nhà nước pháp quyền", tuỳ theo mỗi nước mà xác định cho phù hợp với đặc điểm và hiến pháp của nước chứ chưa xác định thống nhất được những tiêu chí chung của một nhà nước pháp quyền. Một số nhà khoa học trên thế giới lại cho rằng, không cần phải theo mô hình nhà nước pháp quyền của châu Âu hay châu á, mà nên theo mô hình của nước mình.

Vấn đề đặt ra là phải bảo đảm quyền cơ bản của 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] con người. Vì vậy, cho đến nay, vẫn chưa có những tiêu chí chung cho một nhà nước pháp quyền. Tuy nhiên, gần đây, ông Bery Hagơ (Barry Hager) thuộc Trung tâm Mansfield về các vấn đề Thái Bình Dương có đưa ra một số vấn đề có tính nguyên tắc của một nhà nước pháp quyền: Một là, khi cơ quan lập pháp thông qua một đạo luật, công dân phải có quyền xem xét tính hợp hiến của đạo luật đó; Hai là, khi cơ quan hành pháp tiến hành khởi kiện, công dân phải có quyền xem xét tính hợp pháp và hợp hiến của vụ kiện đó; Ba là, khi cơ quan tư pháp tiến hành khởi kiện, công dân phải có quyền kháng cáo đối với vụ kiện đó. Nếu kháng cáo đã được xem xét kỹ đến cấp tư pháp cao nhất, thì cần có một cơ chế nào đó để xây dựng một đạo luật mới thay thế đạo luật hiện hành, theo cách hiểu và thực thi của các toà án [58].

Xu hướng nghiên cứu của ông Bery Hagơ về nhà nước pháp quyền là thiên về quyền công dân, bởi cả ba vấn đề mà ông nêu lên đều nhằm vào quyền và trách nhiệm của công dân đối với vấn đề lập pháp, hành pháp, tư pháp trong nhà nước pháp quyền. Và ông coi đó là quyền cơ bản của con người trong nhà nước pháp quyền. Umbach cho rằng, ý nghĩa nội dung của nhà nước pháp quyền là nhà nước bảo vệ công lý. Nhưng công lý là gì, lại là một vấn đề trừu tượng, mỗi nước hiểu theo một cách khác nhau do nền chính trị của nước đó quy định.

Ông đã đưa ra cách tiếp cận để nghiên cứu về nhà nước pháp quyền: Thứ nhất, phải xác định nền công lý thực tại; Thứ hai, phải áp dụng luật pháp thống nhất, bắt buộc và tính ổn định của pháp luật; Thứ ba, phải giới hạn sự tự áp đặt của nhà nước pháp quyền thông qua việc bảo đảm các quyền cơ bản, thoả thuận ràng buộc bởi nguyên tắc tương xứng và sự phân chia quyền lực.C Umbach cho rằng, không một "quỹ chính trị" nào có thể trả lời được câu hỏi thế nào là công lý. Ở đây có thể kể đến nhiều yếu tố khác nhau đã được đề cập đến trong luật án lệ của Toà án Hiến pháp Cộng hoà Liên bang Đức 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] được xem như những "yêu cầu mà công lý cần có", như thực thi hiệu quả luật hình sự. Bên cạnh đó, công lý lại đòi hỏi việc thực thi luật hiện hành. Rõ ràng là việc thực thi luật hình sự là một khía cạnh quan trọng đối với nguyên tắc pháp quyền.

Nguyên tắc này được bắt đầu từ việc bảo đảm thủ tục nhân chứng có quyền từ chối cung cấp bằng chứng và mở rộng đến nguyên tắc "không trừng phạt khi không có tội" và nguyên tắc "trừng phạt phải phù hợp với tội trạng".Umbach nhấn mạnh đến tính không được hoạt động tuỳ tiện, hoặc ngẫu nhiên của nhà nước pháp quyền, mà nhất thiết phải tuân theo các tiêu chuẩn đã quy định. Nhà nước pháp quyền phải được chỉ đạo theo các quy tắc của luật pháp chính thức có tính chất phổ biến chung. Có thể thấy một thí dụ điển hình về vấn đề này ở nước Anh, một nhà nước quân chủ về hình thức, một nhà nước pháp quyền về thực chất. Tại đất nước này, việc xây dựng luật pháp chủ yếu là do các thẩm phán đảm trách và luật pháp theo hình thức án lệ.

Việc để cho người xét xử làm luật là cả một vấn đề pháp lý quan trọng và có ý nghĩa thực tiễn. Như vậy, có nghĩa là việc một quan toà công bằng giải quyết hợp lý một sự tranh chấp là điều cốt yếu đối với một nhà nước pháp quyền và tương tự như vậy, quyền cơ bản của con người được bảo vệ trong nhà nước pháp quyền. Còn tại nhiều nước khác ở châu Âu lại dựa vào nghị viện để ban hành các đạo luật, pháp lệnh và văn bản pháp quy dưới luật. Một trong những đặc điểm quan trọng nhất của nhà nước pháp quyền là phải xác định được tính hạn chế đối với quyền lực của chính nhà nước đó, ít nhất là phải đạt đến một giới hạn đủ để tránh lạm dụng quyền lực mà nhiều cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp đã vi phạm.

Giáo sư, Tiến sỹ D.Umbach đưa ra những nguyên tắc pháp quyền: Một là, hiến pháp phải quy định cụ thể về việc ban hành một đạo luật và về ưu thế của các văn bản pháp luật, tức là mọi quyền lực nhà nước đều thuộc sự điều chỉnh của pháp luật và nguyên tắc phân chia quyền lực trên tinh thần của hiến pháp, luật pháp và các văn bản pháp quy. Trong trường hợp này, các biện pháp riêng của nhà nước không được vi phạm các quy định của luật pháp, các quy định luật pháp không được vi phạm các quy định của hiến pháp; 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.