Luận Văn Thạc Sĩ Về Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls xây dựng nhà nước pháp quyền việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực kỹ thuật.

• Tác giả: Ngô Thị Hƣơng Thơm
• Người hướng dẫn: Pgs.Ts Trịnh Đức Thảo
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật
• Đề tài: Xây Dựng Nhà Nƣớc Pháp Quyền Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN VIỆT NAM
• 1.1. Khái quát chung về Nhà nước pháp quyền
• 1.2. Quan điểm, tư tưởng về Nhà nước pháp quyền qua các thời kỳ
• 1.3. Khái niệm Nhà nước pháp quyền
• 1.4. Đặc điểm chung của Nhà nước pháp quyền
• 1.5. Khái niệm, đặc trưng và nội dung xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam
• 1.6. Khái niệm về Nhà nước pháp quyền Việt Nam
• 1.7. Những đặc trưng cơ bản của Nhà nước pháp quyền Việt Nam
• 1.8. Nội dung xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam
• 1.9. Mô hình Nhà nước pháp quyền của một số nước trên thế giới và giá trị tham khảo cho Việt Nam
• 1.10. Mô hình Nhà nước pháp quyền của một số nước trên thế giới
• 1.11. Giá trị tham khảo cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN VIỆT NAM TỪ KHI ĐỔI MỚI ĐẾN NAY (TỪ NĂM 1986 ĐẾN NAY)
• 2.1. Thực trạng xây dựng pháp luật
• 2.2. Thành tựu đạt được
• 2.3. Một số hạn chế
• 2.4. Thực trạng xây dựng bộ máy nhà nước
• 2.5. Những thành tựu trong tổ chức bộ máy nhà nước đảm bảo quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân
• 2.6. Một số hạn chế trong tổ chức bộ máy nhà nước thời kỳ đổi mới
• 2.7. Thực trạng phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa
• 2.8. Những thành tựu về phát huy dân chủ
• 2.9. Một số hạn chế
• 2.10. Thực trạng xây dựng mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và Nhân dân
• 2.11. Những thành tựu đạt được
• 2.12. Một số hạn chế cần khắc phục
• 2.13. Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP TIẾP TỤC XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN VIỆC XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Những giải pháp để tiếp tục xây dựng và hoàn thiện việc xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam hiện nay
• 3.2. Đổi mới tổ chức, hoạt động của Quốc hội
• 3.3. Đẩy mạnh cải cách nền hành chính nhà nước
• 3.4. Đẩy mạnh cải cách tư pháp
• 3.5. Đẩy mạnh xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật và tổ chức thực hiện pháp luật
• 3.6. Thực hiện dân chủ hóa các lĩnh vực của đời sống xã hội
• 3.7. Đẩy mạnh đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng và những hiện tượng tiêu cực khác trong bộ máy nhà nước
• 3.8. Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức đủ năng lực, phẩm chất đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
• 3.9. Đổi mới và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền Việt Nam

Xây dựng nhà nước pháp quyền là một trong những nhiệm vụ quan trọng của Việt Nam trong bối cảnh hiện nay. Khái niệm này không chỉ đơn thuần là một mô hình chính trị mà còn là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự kết hợp giữa lý luận và thực tiễn. Việc xây dựng nhà nước pháp quyền nhằm đảm bảo quyền con người, quyền công dân và sự phát triển bền vững của xã hội. Để thực hiện điều này, cần có sự đồng thuận từ các cấp lãnh đạo và sự tham gia tích cực của người dân.

1.1. Khái Niệm Nhà Nước Pháp Quyền Là Gì

Khái niệm nhà nước pháp quyền được hình thành từ những tư tưởng chính trị cổ điển, nhấn mạnh vai trò của pháp luật trong quản lý xã hội. Theo đó, nhà nước pháp quyền là nhà nước mà mọi hoạt động của nó đều phải tuân thủ pháp luật, bảo vệ quyền lợi của công dân và đảm bảo sự công bằng trong xã hội.

1.2. Lịch Sử Hình Thành Nhà Nước Pháp Quyền Tại Việt Nam

Lịch sử hình thành nhà nước pháp quyền tại Việt Nam gắn liền với quá trình đấu tranh giành độc lập và xây dựng đất nước. Từ những năm đầu thế kỷ 20, tư tưởng về nhà nước pháp quyền đã được các nhà lãnh đạo như Hồ Chí Minh đề cập, nhấn mạnh tầm quan trọng của pháp luật trong việc bảo vệ quyền lợi của nhân dân.

II. Những Thách Thức Trong Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền Việt Nam

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các vấn đề như tham nhũng, quan liêu, và sự thiếu minh bạch trong quản lý nhà nước vẫn tồn tại. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của nhà nước pháp quyền mà còn làm giảm niềm tin của người dân vào chính quyền.

2.1. Tham Nhũng và Quan Liêu Trong Bộ Máy Nhà Nước

Tham nhũng và quan liêu là hai vấn đề nghiêm trọng trong bộ máy nhà nước hiện nay. Chúng không chỉ làm suy yếu hiệu quả quản lý mà còn gây ra sự bất bình trong xã hội. Để xây dựng nhà nước pháp quyền, cần có những biện pháp mạnh mẽ nhằm ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi tham nhũng.

2.2. Thiếu Minh Bạch Trong Quản Lý Nhà Nước

Thiếu minh bạch trong quản lý nhà nước là một trong những nguyên nhân dẫn đến sự mất niềm tin của người dân. Việc công khai thông tin và tạo điều kiện cho người dân tham gia giám sát là rất cần thiết để xây dựng một nhà nước pháp quyền thực sự.

III. Phương Pháp Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền Hiệu Quả

Để xây dựng nhà nước pháp quyền hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp đồng bộ. Việc cải cách hành chính, nâng cao năng lực cho cán bộ công chức, và tăng cường sự tham gia của người dân là những yếu tố quan trọng trong quá trình này.

3.1. Cải Cách Hành Chính Để Nâng Cao Hiệu Quả

Cải cách hành chính là một trong những giải pháp quan trọng để xây dựng nhà nước pháp quyền. Cần phải đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm bớt giấy tờ và tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong việc tiếp cận dịch vụ công.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Năng Lực Cán Bộ Công Chức

Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ công chức là rất cần thiết để đảm bảo họ có đủ kiến thức và kỹ năng trong việc thực thi pháp luật. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn tạo niềm tin cho người dân vào nhà nước pháp quyền.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nhà Nước Pháp Quyền Tại Việt Nam

Việc áp dụng lý thuyết về nhà nước pháp quyền vào thực tiễn tại Việt Nam đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các chính sách pháp luật ngày càng được hoàn thiện, tạo điều kiện cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục cải thiện để đạt được mục tiêu xây dựng nhà nước pháp quyền hoàn thiện.

4.1. Thành Tựu Trong Xây Dựng Pháp Luật

Trong những năm qua, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong việc xây dựng hệ thống pháp luật. Các văn bản pháp luật được ban hành ngày càng đầy đủ và đồng bộ, tạo cơ sở cho việc thực thi quyền con người và quyền công dân.

4.2. Kết Quả Đạt Được Trong Quản Lý Nhà Nước

Kết quả đạt được trong quản lý nhà nước đã góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Sự cải cách trong quản lý hành chính đã giúp giảm bớt thủ tục rườm rà, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong việc tiếp cận dịch vụ công.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Nhà Nước Pháp Quyền Việt Nam

Tương lai của nhà nước pháp quyền tại Việt Nam phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm sự quyết tâm của chính quyền và sự tham gia của người dân. Để xây dựng một nhà nước pháp quyền vững mạnh, cần có sự đồng lòng từ mọi tầng lớp trong xã hội.

5.1. Định Hướng Phát Triển Nhà Nước Pháp Quyền

Định hướng phát triển nhà nước pháp quyền trong tương lai cần tập trung vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao năng lực cho cán bộ công chức và tăng cường sự tham gia của người dân trong quản lý nhà nước.

5.2. Vai Trò Của Người Dân Trong Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền

Người dân đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền. Sự tham gia tích cực của họ không chỉ giúp giám sát hoạt động của nhà nước mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình đổi mới toàn diện đất nước từ năm 1986 đến năm 2014 đã đánh dấu bước chuyển mình sâu sắc trong tư duy quản trị quốc gia tại Việt Nam. Trải qua gần 30 năm cải cách gắn liền với 5 bản Hiến pháp lịch sử (Hiến pháp năm 1946, 1959, 1980, 1992 và Hiến pháp năm 2013), việc chuyển đổi phương thức quản lý xã hội từ mệnh lệnh hành chính sang quản trị bằng pháp luật đã trở thành yêu cầu sống còn. Tuy nhiên, sự phát triển nóng của hệ thống thể chế cũng bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. Hệ thống pháp luật giai đoạn này ghi nhận sự bùng nổ với hơn 19.126 văn bản quy phạm pháp luật ở cấp trung ương, nhưng tỷ lệ văn bản có dấu hiệu sai phạm qua kiểm tra thực tế vẫn chiếm từ 20% đến 25%, gây khó khăn lớn cho việc thực thi công lý và quyền công dân.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: Làm thế nào để xây dựng một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa thực sự của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân trong bối cảnh thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận, đánh giá chính xác thành tựu và hạn chế trong tổ chức bộ máy nhà nước từ năm 1986 đến năm 2014, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp mang tính khả thi cao.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ tiến trình đổi mới thể chế tại Việt Nam từ năm 1986 đến năm 2014, tập trung vào ba thiết chế lập pháp, hành pháp và tư pháp. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện kỹ thuật lập pháp, nâng cao tỷ lệ hoàn thành chương trình xây dựng luật hằng năm lên trên 85%, đồng thời triệt tiêu tình trạng nợ đọng văn bản hướng dẫn thi hành.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa các học thuyết chính trị - pháp lý kinh điển của nhân loại và nền tảng tư tưởng Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh. Khung lý thuyết tiếp thu sâu sắc học thuyết phân chia quyền lực nhằm chống độc đoán, chuyên quyền của Montesquieu cùng luận thuyết về chủ quyền tối cao của nhân dân và khế ước xã hội của Jean-Jacques Rousseau. Đồng thời, nghiên cứu phân tích có chọn lọc 4 mô hình tổ chức quyền lực nhà nước đương đại trên thế giới: mô hình Cộng hòa Tổng thống điển hình tại Hoa Kỳ, mô hình Cộng hòa đại nghị tại Cộng hòa Liên bang Đức và Italia, mô hình Quân chủ đại nghị tại Vương quốc Anh và Nhật Bản, mô hình Cộng hòa lưỡng tính tại Pháp và Liên bang Nga.

Năm khái niệm then chốt được chuẩn hóa xuyên suốt nghiên cứu gồm: Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Tính tối cao của Hiến pháp và pháp luật, Phân công và kiểm soát quyền lực nhà nước, Quyền con người gắn với quyền công dân, và Nguyên tắc tập trung dân chủ. Mô hình nghiên cứu đặt trọng tâm vào mối quan hệ hữu cơ giữa Nhà nước, Đảng cầm quyền và Nhân dân, trong đó quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát chặt chẽ giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thu thập và xử lý khối dữ liệu đồ sộ từ Cơ sở dữ liệu pháp luật của Bộ Tư pháp với tổng số 19.126 văn bản quy phạm pháp luật ban hành từ ngày 1 tháng 1 năm 1987 đến ngày 30 tháng 11 năm 2008, cùng 124 đạo luật và pháp lệnh được thông qua trong giai đoạn 5 năm từ tháng 5 năm 2005 đến tháng 6 năm 2010. Nguồn dữ liệu thứ cấp bao gồm các Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII, VIII, IX, XI, cùng hai nghị quyết trụ cột là Nghị quyết số 48-NQ/TW về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật và Nghị quyết số 49-NQ/TW về Chiến lược cải cách tư pháp.

Phương pháp nghiên cứu chủ đạo là phương pháp quy nạp trên cơ sở thống kê, phân tích logic, kết hợp chặt chẽ với phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử và luật học so sánh. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm mẫu toàn diện 1.506 văn bản quy phạm pháp luật được kiểm tra năm 2009 và 1.968 văn bản được kiểm tra trong giai đoạn kế tiếp để định lượng mức độ sai phạm văn bản ở cấp bộ và địa phương. Phương pháp chọn mẫu điển hình được áp dụng đối với 33 dự án luật của năm 2005 và 26 dự án luật của năm 2008 nhằm phân tích tiến độ thực hiện chương trình lập pháp. Lý do lựa chọn kết hợp các phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, phản ánh chính xác khoảng cách giữa lý luận xây dựng pháp luật và thực tiễn thi hành qua từng mốc thời gian từ năm 1986 đến năm 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tốc độ và số lượng ban hành văn bản quy phạm pháp luật gia tăng mạnh mẽ nhưng tính ổn định còn thấp. Trong 5 năm từ năm 2005 đến năm 2010, Quốc hội đã ban hành 124 luật và pháp lệnh, đạt 73% kế hoạch đề ra, tiệm cận với tổng số 140 luật, bộ luật và 151 pháp lệnh của toàn bộ 20 năm đổi mới trước đó từ năm 1986 đến năm 2005. Tỷ lệ hoàn thành chương trình lập pháp đạt mức cao nhất vào năm 2008 với 81,2% (26 trên 32 dự án), nhưng giảm xuống 66,6% vào năm 2009.

Thứ hai, cơ cấu hệ thống pháp luật có sự chênh lệch lớn giữa các lĩnh vực và thiếu tính khách quan trong soạn thảo. Hơn 90% số dự án luật, pháp lệnh hằng năm do Chính phủ trình và các bộ, ngành trực tiếp chủ trì soạn thảo, dẫn đến tình trạng các quy định dễ bị chi phối bởi lợi ích cục bộ. Trong khi đó, các đạo luật điều chỉnh lĩnh vực bảo vệ quyền con người, quyền tự do dân chủ của công dân chỉ chiếm 12 luật và pháp lệnh, tương đương 9,7% tổng số văn bản ban hành theo các định hướng của Nghị quyết số 48-NQ/TW.

Thứ ba, sự bùng nổ của tình trạng "luật khung, luật ống" làm suy giảm hiệu lực thực tế của pháp luật. Để triển khai Luật Đất đai năm 2003 cần tới 126 văn bản hướng dẫn thi hành, Pháp lệnh Thi hành án dân sự năm 2004 cần trên 40 văn bản, và lĩnh vực môi trường tồn tại khoảng 300 văn bản có hiệu lực song hành. Hoạt động kiểm tra văn bản của Bộ Tư pháp đối với 1.968 văn bản đã phát hiện 490 văn bản có dấu hiệu trái pháp luật (gồm 93 văn bản cấp bộ và 397 văn bản địa phương), đưa tỷ lệ văn bản sai phạm luôn dao động ở mức từ 20% đến 25%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hạn chế trên xuất phát từ sự cắt khúc giữa quy trình lập pháp và tổ chức thi hành pháp luật. Hoạt động đánh giá tác động kinh tế - xã hội trước khi ban hành văn bản quy phạm pháp luật còn mang tính hình thức, thiếu sự tham gia sâu rộng của các chuyên gia độc lập và đối tượng chịu sự tác động trực tiếp. So sánh với các nghiên cứu thể chế quốc tế, việc phân định nhiệm vụ giữa lập pháp và hành pháp tại Việt Nam chưa thực sự rành mạch, khiến các cơ quan hành chính vừa giữ vai trò hoạch định chính sách, vừa trực tiếp soạn thảo và tự giám sát thực thi.

Về mặt dữ liệu trực quan, bức tranh thực trạng có thể được mô hình hóa thông qua biểu đồ cột thể hiện biến thiên tỷ lệ hoàn thành chương trình lập pháp giai đoạn 2005–2009 (đạt đỉnh 81,2% năm 2008 và chạm đáy 66,6% năm 2009). Đi kèm với đó là bảng ma trận phân loại 19.126 văn bản quy phạm pháp luật trung ương (gồm 208 luật, bộ luật; 192 pháp lệnh; 2.097 nghị định; 1.213 thông tư liên tịch), giúp minh chứng trực quan cho tính chất cồng kềnh, phức tạp của hệ thống văn bản. Phát hiện này có ý nghĩa tiên quyết trong việc định hình các bước đột phá thể chế theo tinh thần Hiến pháp năm 2013.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đổi mới căn bản tổ chức và hoạt động của Quốc hội theo hướng chuyên nghiệp hóa. Cần tăng tỷ lệ đại biểu Quốc hội chuyên trách lên mức tối thiểu 40% trong giai đoạn đến năm 2020. Giảm tỷ lệ các dự án luật do các bộ ngành soạn thảo từ mức trên 90% xuống dưới 70%, đồng thời chuyển giao quyền chủ trì soạn thảo các dự án luật có tính chất liên ngành cho các Ủy ban chuyên trách của Quốc hội thực hiện.

Thứ hai, đẩy mạnh cải cách tư pháp và nâng cao vị thế độc lập của Tòa án nhân dân. Tòa án nhân dân tối cao và các cấp tòa án cần thực hiện nguyên tắc tranh tụng dân chủ trong xét xử, tách bạch thẩm quyền tư pháp với địa giới hành chính trước năm 2020. Cần nâng cao chế độ đãi ngộ, bảo đảm nhiệm kỳ bổ nhiệm thẩm phán kéo dài hoặc vô thời hạn nếu không vi phạm kỷ luật nhằm triệt tiêu sự can thiệp hành chính vào hoạt động xét xử.

Thứ ba, chuẩn hóa kỹ thuật lập pháp và triệt tiêu hoàn toàn tình trạng nợ đọng văn bản dưới luật. Chính phủ cần thực hiện nghiêm quy định bắt buộc soạn thảo đồng thời dự thảo nghị định hướng dẫn chi tiết đi kèm dự án luật khi trình Quốc hội. Mục tiêu đặt ra là kéo giảm tỷ lệ văn bản quy phạm pháp luật có dấu hiệu vi phạm sau kiểm tra từ mức 20% đến 25% hiện nay xuống dưới 5% trong giai đoạn 2015–2020.

Thứ tư, thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực và bảo hiến chuyên trách. Cần nghiên cứu lộ trình xây dựng Ủy ban Bảo hiến hoặc Hội đồng Hiến pháp nhằm phán quyết các hành vi vi phạm Hiến pháp trong hoạt động lập pháp, hành pháp và tư pháp. Bắt buộc 100% dự thảo luật phải được công khai trên cổng thông tin điện tử tối thiểu 60 ngày để lấy ý kiến nhân dân thực chất trước khi thông qua.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm chuyên viên lập pháp và cán bộ pháp chế tại các cơ quan bộ, ngành: Luận văn cung cấp luận cứ thực tiễn và giải pháp khắc phục triệt để tình trạng cài cắm lợi ích cục bộ ngành trong quá trình soạn thảo luật, giúp nâng cao tính khả thi của chính sách.

Nhóm thẩm phán, kiểm sát viên và luật sư: Tài liệu mang lại cái nhìn toàn diện về định hướng cải cách tư pháp theo Nghị quyết số 49-NQ/TW, phân tích chuyên sâu nguyên tắc xét xử độc lập và bảo đảm tranh tụng công bằng tại tòa án.

Nhóm giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật học, Khoa học chính trị: Luận văn là công trình nghiên cứu hệ thống về lịch sử tư tưởng nhà nước pháp quyền thế giới từ thời cổ đại đến hiện đại, đối chiếu sâu sắc với mô hình Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Nhóm lãnh đạo chính quyền địa phương và cán bộ quản lý hành chính công tại Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân các cấp: Tài liệu cung cấp số liệu và phương pháp rà soát, kiểm tra văn bản, giúp loại bỏ nguy cơ ban hành các văn bản quy phạm pháp luật trái thẩm quyền, vốn chiếm tới 397 trên 490 văn bản sai phạm trong các đợt kiểm tra thực tế.

Câu hỏi thường gặp

Bản chất cốt lõi của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là gì? Đó là nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp, bảo đảm tính tối thượng của Hiến pháp và pháp luật trên nền tảng 5 bản Hiến pháp lịch sử.

Nguyên tắc tổ chức quyền lực của Việt Nam khác gì so với thuyết tam quyền phân lập? Việt Nam không áp dụng mô hình phân quyền đối trọng tuyệt đối như chính thể Cộng hòa Tổng thống Hoa Kỳ. Quyền lực nhà nước tại Việt Nam bắt nguồn thống nhất từ nhân dân, Quốc hội là cơ quan quyền lực cao nhất, các nhánh quyền lực phối hợp chặt chẽ và chịu sự giám sát tối cao thay vì phân lập triệt để.

Tại sao tình trạng "luật khung, luật ống" lại diễn ra phổ biến trong giai đoạn 1986–2014? Do tốc độ phát triển kinh tế nhanh khiến quan hệ xã hội thay đổi liên tục, trong khi hơn 90% dự thảo luật do cơ quan hành chính chủ trì soạn thảo. Điều này dẫn tới xu hướng chỉ quy định nguyên tắc chung và giao quyền cụ thể hóa cho cấp dưới, dẫn đến việc Luật Đất đai năm 2003 phải cần tới 126 văn bản hướng dẫn.

Hiến pháp năm 2013 có bước tiến đột phá nào về bảo vệ quyền con người? Hiến pháp năm 2013 chuyển đổi căn bản tư duy từ việc Nhà nước "ban phát" quyền sang việc Nhà nước có trách nhiệm công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân. Các quy định về quyền con người được đặt trang trọng tại Chương II, mở rộng cơ chế dân chủ so với Hiến pháp năm 1992.

Giải pháp nào đóng vai trò đòn bẩy để nâng cao tính độc lập của Tòa án trong xét xử? Giải pháp then chốt là tổ chức Tòa án theo thẩm quyền xét xử sơ thẩm, phúc thẩm không phụ thuộc vào đơn vị hành chính cấp huyện, cấp tỉnh. Kết hợp với việc kéo dài nhiệm kỳ thẩm phán và bảo đảm ngân sách tư pháp độc lập sẽ loại trừ hoàn toàn sự can thiệp của chính quyền địa phương vào phán quyết tòa án.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh kho tàng tư tưởng chính trị - pháp lý về Nhà nước pháp quyền từ thời cổ đại đến hiện đại, xác lập rõ 5 đặc trưng bản chất của mô hình Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
• Đánh giá toàn diện bức tranh lập pháp đồ sộ sau gần 30 năm Đổi mới với hơn 19.126 văn bản quy phạm pháp luật trung ương, chuyển đổi phương thức quản trị quốc gia từ mệnh lệnh hành chính sang thượng tôn pháp luật.
• Định lượng chính xác các điểm nghẽn thể chế, chỉ rõ tỷ lệ văn bản có dấu hiệu vi phạm từ 20% đến 25% và sự phụ thuộc quá mức khi hơn 90% dự án luật do nhánh hành pháp chủ trì.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá gắn liền với mục tiêu nâng tỷ lệ đại biểu Quốc hội chuyên trách lên 40%, bảo đảm quyền xét xử độc lập của Tòa án và xây dựng thiết chế bảo hiến chuyên trách.
• Cung cấp nguồn tư liệu học thuật mẫu mực và luận cứ thực tiễn vững chắc cho lộ trình cải cách thể chế giai đoạn 2015–2020, tầm nhìn 2030. Các nhà nghiên cứu, nhà hoạch định chính sách và cán bộ thực thi pháp luật hãy tham khảo và ứng dụng ngay các giải pháp của luận văn để nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam Chương 2: Thực trạng xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam từ khi đổi mới đến nay (từ năm 1986 đến nay) Chương 3: Quan điểm và giải pháp tiếp tục xây dựng và hoàn thiện việc xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam hiện nay. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN VIỆT NAM 1. Khái quát chung về Nhà nƣớc pháp quyền 1. Quan điểm, tư tưởng về Nhà nước pháp quyền qua các thời kỳ 1.

Quan điểm, tư tưởng về Nhà nước pháp quyền thời kỳ cổ đại ở Châu Âu Tư tưởng về Nhà nước pháp quyền đã hình thành sớm trong lịch sử tư tưởng chính trị - pháp lý, gắn liền với tư tưởng phát triển dân chủ, loại trừ chuyên quyền, độc tài, vô chính phủ, vô pháp luật, đã hình thành ngay từ thời cổ đại, thể hiện trong quan điểm của các nhà tư tưởng thời cổ đại như Xocrat, Đemocrit, Platon, Arixtot, Xixeron… trong đó nổi bật nhất là quan điểm của Đemocrit, Arixtot và Xixeron. CN): Được coi là người đầu tiên lý giải một cách khoa học về sự xuất hiện và sự hình thành con người, xã hội loài người. Ông cho rằng Nhà nước và pháp luật là sản phẩm của cuộc đấu tranh lâu dài của con người nhằm liên kết với nhau thành cộng đồng. Nhà nước là sự thể hiện quyền lực chung của công dân.

Tự do của công dân nằm trong sự tuân thủ pháp luật. CN): Ông được C.Mác đánh giá là nhà tư tưởng vĩ đại nhất của thời cổ đại cho rằng pháp luật cần thống trị trên tất cả. Theo ông thì yếu tố cấu thành cơ bản của phẩm chất chính trị trong pháp luật là sự phù hợp của tính đúng đắn về chính trị của nó với tính pháp quyền; không thể có pháp luật nếu như việc cầm quyền không tuân theo pháp luật, chà đạp lên pháp luật, mưu toan thống trị bằng bạo lực. Những quan điểm nêu trên được Arixtot trình bày trong tác phẩm “Đạo đức học” và “Thuật hùng biện”.

CN): Ông là nhà hoạt động nhà nước, nhà luật học và nhà hùng biện của thời kỳ La Mã cổ đại, tác giả của những tác phẩm nổi 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tiếng như “Về nhà nước”, “Về những đạo luật” và “Về các nghĩa vụ”… Ông đã có những tư tưởng tiến bộ như: nhà nước là công việc chung của nhân dân; phân biệt ba hình thức nhà nước: dân chủ, quý tộc và quân chủ; người điều hành công việc nhà nước phải sáng suốt, công minh, có khả năng hùng biện và hiểu biết những nguyên lý cơ bản của pháp luật… Đặc biệt, Xixeron đưa ra quan điểm nổi tiếng: tất cả mọi người đều ở dưới hiệu lực của pháp luật và nhân dân phải coi pháp luật như chốn nương thân của mình. Như vậy, theo các nhà triết học thời kỳ này, pháp luật không chỉ là công cụ cai trị của nhà nước mà còn là phương thức điều chỉnh quan trọng nhất đối với các quan hệ xã hội, bản thân nhà nước cũng phải phục tùng pháp luật. Quan điểm, tư tưởng về Nhà nước pháp quyền thời kỳ cách mạng tư sản Những quan điểm, tư tưởng về Nhà nước pháp quyền nêu trên được tiếp tục phát triển, nhất là trong thời kỳ các cuộc cách mạng tư sản đánh đổ chế độ phong kiến chuyên chế, độc tài ở châu Âu thế kỷ XVII, XVIII. Trong thời kỳ này tư tưởng về Nhà nước pháp quyền được phát triển khá phong phú, toàn diện, hình thành hệ thống quan điểm trong các học thuyết chính trị - pháp lý.

Những người có công xây dựng tư tưởng ấy là các học giả tư sản tự do ở châu Âu như J.Kant, Heghel…trong đó đáng chú ý là học thuyết của S.Rút - xô Nhà tư tưởng vĩ đại nước Pháp S. Trong tác phẩm này từ việc phân tích chế độ chuyên quyền độc đoán, chuyên quyền, tùy tiện xâm hại tự do dân chủ, Montesquieu đề cao cơ quan đại biểu của nhân dân, lập luận về sự cần thiết phải phân chia quyền lực nhà nước thành quyền lập pháp, quyền hành pháp và quyền tư pháp. Ông cho rằng ba thứ quyền này phải được tổ chức 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] một cách độc lập và kiềm chế lẫn nhau để chống tư tưởng độc đoán, lạm quyền. Để tránh lạm quyền, ba quyền đó cần nằm trong tay ba cơ quan khác nhau, kiềm chế lẫn nhau.

Đây cũng chính là điều kiện chủ yếu để đảm bảo tự do chính trị trong nhà nước. Tư tưởng về mối quan hệ giữa nhà nước và cá nhân thật sự được nâng lên một đỉnh cao mới với tư tưởng về “nguồn gốc quyền lực nhà nước” và “chủ quyền nhân dân” của J. Ông là nhà tư tưởng vĩ đại, nhà biện chứng học lỗi lạc của triết học khai sáng thế kỷ XVIII. Quan điểm về nhà nước và pháp luật của ông được nêu chủ yếu trong tác phẩm “Bàn về khế ước xã hội”.

Trong tác phẩm này Rút - xô đề cập đến sự cần thiết của việc thiết lập công ước xã hội, các vấn đề liên quan đến tổ chức, hoạt động của cơ quan lập pháp, cơ quan hành pháp. Ông đề cao chủ quyền của nhân dân, quyền lực nhà nước phải có sự phân chia rành mạch giữa lập pháp, hành pháp, tư pháp; pháp luật phải kết tinh ý chí và lợi ích của nhân dân, phải đảm bảo tính độc lập của Tòa án. Triết lý giải phóng quyền, tư tưởng về giá trị tự nhiên bằng nhau của các cá nhân và nguyên tắc dành cho cá nhân “Tất cả những gì pháp luật không cấm thì được phép tự do ý chí” đã dánh dấu một bước ngoặt đối với quan niệm về địa vị của cá nhân. Ngoài các nhà lý luận nói trên, trong thời kỳ này nhiều nhà tư tưởng, triết học, luật học khác đã góp phần phát triển các tư tưởng về Nhà nước pháp quyền như Tomat Jephecxon tác giả của bản Tuyên ngôn độc lập Mỹ năm 1776, Tomat Pên, Jon Adam, Jem Medison… Những quan điểm, tư tưởng ấy được bổ sung và ngày càng hoàn thiện bằng nhiều quan điểm lý luận mới, trở thành hệ thống các tri thức khoa học dưới dạng các quan điểm, tư tưởng, lý luận rất phong phú và phức tạp về mối quan hệ giữa nhà nước - pháp luật - con người trong xã hội có giai cấp.

Sợi chỉ đỏ xuyên suốt tư tưởng về nhà nước pháp quyền vẫn là thượng tôn vị trí, vai trò của pháp luật trong đời sống nhà nước và đời sống xã hội. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Lênin và Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật kiểu mới  Tư tưởng của C.Ănghen Quan điểm, tư tưởng về Nhà nước pháp quyền của C.Mác và Ănghen tập trung vào các yếu tố chủ yếu liên quan đến Nhà nước pháp quyền, đó là nhà nước, pháp luật gắn với chủ quyền và quyền tự do dân chủ của nhân dân. Về pháp luật, trong “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản”, C.Mác và Ănghen đã khẳng định pháp luật luôn luôn có tính giai cấp, thể hiện ý chí của giai cấp thống trị về chính trị và kinh tế.

Mặt khác, pháp luật phải phản ánh thực tại khác quan và lợi ích chung của xã hội, quan hệ xã hội. Ngay từ những năm 1842 - 1843, trong những cuộc tranh luận về tự do, C.Mác đã khẳng định vai trò của pháp luật trong việc bảo vệ quyền tự do dân chủ của nhân dân. Theo nguyên tắc mọi người bình đẳng trước pháp luật thì trong Nhà nước pháp quyền, pháp luật trở thành tối thượng. Mọi thành viên trong xã hội, kể cả nhà nước, cán bộ, công chức nhà nước đều phải tuân thủ pháp luật, xử sự đúng yêu cầu của pháp luật, không có ngoại lệ.

Về nhà nước, trong “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản”, C.Mác chủ trương xây dựng một chế độ dân chủ triệt để trong đó “tự do của mỗi người là điều kiện phát triển tự do của tất cả mọi người”, nhà nước kiểu mới phải “giải phóng con người, bảo đảm sự phát triển tự do tối đa và phát triển toàn diện con người”. Muốn vậy phải “biến nhà nước từ cơ quan đứng trên xã hội thành cơ quan hoàn toàn phục tùng xã hội”. Dân chủ trong nhà nước kiểu mới là dân chủ “do nhân dân tự quy định”, là bước chuyển từ xã hội thần dân sang xã hội công dân. Nhà nước pháp quyền phải bảo đảm chủ quyền của nhân dân, nhà nước phải là đại biểu cho chủ quyền nhân dân, thực hiện quyền lực của nhân dân.

Yêu cầu nâng cao đạo đức, phẩm chất, năng lực và trách nhiệm của cán bộ, công chức trong Nhà nước pháp quyền. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail]  Tư tưởng của V.Lênin Những tư tưởng về Nhà nước pháp quyền nêu trên của C.Lênin tiếp thu và phát triển trong quá trình xây dựng nhà nước Xô Viết. Ông chỉ rõ “Mục đích của chính quyền Xô viết là thu hút những người lao động tham gia vào quản lý nhà nước” và “việc thu hút được mọi người lao động tham gia vào quản lý là một trong những ưu thế quyết định của nền dân chủ XHCN” V.Lênin đã khái quát nhiều quan điểm về Nhà nước kiểu mới, đó là “nhà nước không còn nguyên nghĩa”, “nhà nước nửa nhà nước”, “nhà nước quá độ” để rồi chuyển dần tới một chế độ tự quản của nhân dân. Muốn vậy, trước mắt phải thực hiện chế độ dân chủ mà nội dung cơ bản là quyền bầu cử, quyền tham gia quản lý nhà nước, quyền bãi miễn, quyền thẩm tra giám sát hoạt động của bộ máy nhà nước và cán bộ công chức nhà nước của nhân dân.

Về pháp luật, V.Lênin khẳng định vai trò của pháp luật và pháp chế trong quản lý xã hội mới, bảo đảm sự tuân thủ pháp luật nghiêm chỉnh, thống nhất trên phạm vi toàn quốc, coi đó là một trong những điều kiện cơ bản để xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội.  Tư tưởng Hồ Chí Minh Quan điểm, tư tưởng của Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp quyền thể hiện trình độ kết hợp nhuần nhuyễn quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin với việc kế thừa, tiếp thu có chọn lọc kho tàng tri thức, kinh nghiệm của nhân loại, vận dụng sáng tạo vào điều kiện hoàn cảnh lịch sử cụ thể của Việt Nam. Có thể khái quát trên những nội dung cơ bản sau đây: - Giai cấp vô sản phải lãnh đạo nhân dân tiến hành cách mạng giành chính quyền về tay nhân dân. - Nhà nước XHCN là nhà nước thực sự của dân, do dân, vì dân, bảo đảm nền dân chủ thực sự.