Luận văn thạc sĩ hus xây dựng mạng lưới quan trắc môi trường nước bùn đáy tại thượng nguồn hệ thống sông hồng

Luận văn thạc sĩ HUS nghiên cứu xây dựng mạng lưới quan trắc môi trường nước bùn đáy tại thượng nguồn sông Hồng, góp phần bảo vệ môi trường.

• Tác giả: Phạm Trọng Đạt
• Người hướng dẫn: Gs. Phạm Ngọc Hồ
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Xây Dựng Mạng Lưới Quan Trắc Môi Trường Nước, Bùn Đáy Tại Thượng Nguồn Hệ Thống Sông Hồng
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Khoa Học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 1.1. Đặc điểm mạng lưới sông ngòi và chế độ thủy văn các sông trong hệ thống sông Hồng thuộc các tỉnh Lai Châu, Lào Cai và Hà Giang
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp thiết kế mạng lưới quan trắc giám sát chất lượng nước và bùn đáy
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Lựa chọn sơ bộ các điểm giám sát chất lượng nước và bùn đáy thượng nguồn hệ thống sông Hồng
• 3.2. Đánh giá và lựa chọn điểm quan trắc từ kết quả chất lượng nước theo ReWQI
• 3.3. Đánh giá và lựa chọn vị trí lấy mẫu chất lượng bùn đáy
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Xây Dựng Mạng Lưới Quan Trắc Môi Trường Nước

Hệ thống sông Hồng là một trong những hệ thống sông lớn nhất miền Bắc Việt Nam, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội. Việc xây dựng mạng lưới quan trắc môi trường nước và bùn đáy tại thượng nguồn hệ thống sông Hồng không chỉ giúp theo dõi chất lượng nước mà còn bảo vệ môi trường sống cho các cộng đồng xung quanh. Mạng lưới này sẽ cung cấp dữ liệu cần thiết để đánh giá tình trạng ô nhiễm và đưa ra các biện pháp khắc phục kịp thời.

1.1. Đặc Điểm Hệ Thống Sông Hồng Và Tầm Quan Trọng

Hệ thống sông Hồng bao gồm nhiều nhánh sông lớn và nhỏ, bắt nguồn từ các tỉnh miền núi phía Bắc. Sông Hồng không chỉ là nguồn nước chính cho sinh hoạt và sản xuất mà còn là tuyến đường giao thông quan trọng. Việc theo dõi chất lượng nước tại đây là cần thiết để đảm bảo an toàn cho người dân và hệ sinh thái.

1.2. Mục Tiêu Của Mạng Lưới Quan Trắc Môi Trường

Mục tiêu chính của mạng lưới quan trắc là phát hiện sớm các vấn đề ô nhiễm, từ đó đưa ra các giải pháp kịp thời. Mạng lưới sẽ giúp các nhà quản lý có cái nhìn tổng quan về chất lượng nước và bùn đáy, từ đó có thể đưa ra các chính sách bảo vệ môi trường hiệu quả.

II. Vấn Đề Ô Nhiễm Môi Trường Nước Tại Hệ Thống Sông Hồng

Ô nhiễm môi trường nước tại hệ thống sông Hồng đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng. Các hoạt động khai thác tài nguyên, xả thải từ các nhà máy và nông nghiệp đã làm gia tăng mức độ ô nhiễm. Việc thiếu các biện pháp quản lý hiệu quả đã dẫn đến tình trạng suy giảm chất lượng nước, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái.

2.1. Nguyên Nhân Gây Ô Nhiễm Nước

Nguyên nhân chính gây ô nhiễm nước bao gồm xả thải công nghiệp, nông nghiệp và sinh hoạt. Các chất thải này chứa nhiều hóa chất độc hại, ảnh hưởng đến chất lượng nước và sức khỏe con người.

2.2. Hệ Lụy Của Ô Nhiễm Nước Đối Với Môi Trường

Ô nhiễm nước không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe con người mà còn tác động tiêu cực đến hệ sinh thái. Nhiều loài thủy sinh đang bị đe dọa do môi trường sống bị ô nhiễm, dẫn đến sự suy giảm đa dạng sinh học.

III. Phương Pháp Xây Dựng Mạng Lưới Quan Trắc Môi Trường

Để xây dựng mạng lưới quan trắc môi trường nước và bùn đáy hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc lựa chọn vị trí quan trắc, tần suất lấy mẫu và các thông số đo đạc là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của dữ liệu.

3.1. Lựa Chọn Vị Trí Quan Trắc

Việc lựa chọn vị trí quan trắc cần dựa trên các yếu tố như lưu lượng nước, mức độ ô nhiễm và đặc điểm địa hình. Các điểm quan trắc nên được phân bố đều để có cái nhìn tổng quan về chất lượng nước trong toàn bộ hệ thống.

3.2. Tần Suất Lấy Mẫu Và Thông Số Đo Đạc

Tần suất lấy mẫu cần được xác định dựa trên mức độ biến động của chất lượng nước. Các thông số đo đạc như pH, độ đục, nồng độ oxy hòa tan và các kim loại nặng cần được theo dõi thường xuyên để phát hiện kịp thời các vấn đề ô nhiễm.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Và Ứng Dụng Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu từ mạng lưới quan trắc sẽ cung cấp thông tin quý giá về chất lượng nước và bùn đáy tại hệ thống sông Hồng. Những dữ liệu này sẽ giúp các nhà quản lý đưa ra các quyết định đúng đắn trong việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

4.1. Đánh Giá Chất Lượng Nước Qua Mạng Lưới Quan Trắc

Các kết quả từ mạng lưới quan trắc cho thấy mức độ ô nhiễm nước tại nhiều điểm quan trắc đang ở mức báo động. Việc phân tích dữ liệu sẽ giúp xác định nguồn gốc ô nhiễm và đưa ra các biện pháp khắc phục.

4.2. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Trong Quản Lý Môi Trường

Kết quả nghiên cứu sẽ được sử dụng để xây dựng các chính sách bảo vệ môi trường hiệu quả hơn. Các biện pháp quản lý sẽ được điều chỉnh dựa trên dữ liệu thực tế từ mạng lưới quan trắc.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Mạng Lưới Quan Trắc Môi Trường

Mạng lưới quan trắc môi trường nước và bùn đáy tại hệ thống sông Hồng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ nguồn nước và môi trường sống. Việc duy trì và phát triển mạng lưới này là cần thiết để đảm bảo an toàn cho cộng đồng và hệ sinh thái trong tương lai.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Mạng Lưới Quan Trắc

Mạng lưới quan trắc không chỉ giúp theo dõi chất lượng nước mà còn là công cụ quan trọng trong việc quản lý tài nguyên nước. Nó sẽ cung cấp thông tin cần thiết để đưa ra các quyết định đúng đắn trong bảo vệ môi trường.

5.2. Định Hướng Phát Triển Mạng Lưới Trong Tương Lai

Trong tương lai, mạng lưới quan trắc cần được mở rộng và nâng cấp với công nghệ hiện đại hơn. Việc hợp tác quốc tế trong việc quản lý và bảo vệ nguồn nước cũng cần được chú trọng để đảm bảo hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Hệ thống sông Hồng là hệ thống sông lớn nhất miề n Bắ c đóng vai trò quan trọng đối với quá trình phát triển kinh tế - xã hội của nƣớc ta. Trong hệ thống sông 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Hồ ng có sông Thao , Suối Nậm Thi , Sông Đà , sông Nậm Na, Sông Chảy, Sông Lô, sông Miện và sông Nho Quế đề u bắ t nguồ n tƣ̀ Trung Quố c và chảy qua một vùng lãnh thổ Trung Quốc rộng lớn trƣớc khi chảy vào Việt Nam. Sông Thao với chiề u dài 902 km (tính tới Việt Trì) thì có 570 km và hơn 75% diê ̣n tích lƣu vƣ̣c sông thuô ̣c tỉnh Vân Nam , Trung Quố c. Sông Đà với tổ ng chiề u dài 1010 km thì có tới 440 km và khoảng 50% diê ̣n tić h lƣu vƣ̣c thuô ̣c Trung Quố c (Theo Hội Đập Lớn Việt Nam)…Bởi vâ ̣y rấ t nhiêu hoa ̣t đô ̣ng kinh tế -xã hội diễn ra trong lƣu vƣ̣c sông Hồ ng bên Trung Qu ốc đều tác động đến CLN hệ thống sông Hồ ng của Viê ̣t Nam.

Trong vài thâ ̣p kỷ qua , nề n kinh tế Trung Quố c phát triể n rấ t nhanh , rấ t nhiề u hoạt động khai thác tài nguyên nƣớc , khai thác khoáng sản , sản xuất công nghiệp và đô thị hóa diễn ra rất mạnh ở tỉnh Vân Nam – Trung Quốc phầ n thƣơ ̣ng lƣu của lƣu vực sông Hồ ng. Quá trình đổ bỏ nƣớc thải công nghiệp , nông nghiê ̣p, sinh hoa ̣t và rƣ̉a trôi bề mă ̣t , xói mòn lƣu vực sông do mƣa bên phía Trung Quốc làm tăn g vâ ̣n chuyể n các chấ t ô nhiễm đế n các sông suố i rồ i đổ vào sông Hồ ng chuyể n tới Viê ̣t Nam (Báo cáo tình hình ô nhiễm phía thượng nguồn lưu vực sông Hồng – Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn – 2011). Nhƣ vâ ̣y , mọi hoạt động khai thác n ƣớc nhƣ xây đâ ̣p thủy điê ̣n , khai thác nƣớc tƣới và thải nƣớc thải … ở phía Trung Quốc nếu không đƣợc quản lý, kiểm soát và xử lý trƣớc khi xả thải sẽ đe do ̣a đế n sƣ̣ an toàn về nguồn nƣớc của Việt Nam. Mă ̣c dù vâ ̣y , cho đế n thời điể m hiê ̣n nay giƣ̃a Viê ̣t Nam và Trung Quố c chƣa có cam kế t hơ ̣p tác nào trong hoa ̣t đô ̣ng bảo vê ̣ nguồn nƣớc sông Hồ ng.

Chấ t lƣơ ̣ng nƣớc hê ̣ thố ng sông Hồ ng có duy trì đƣơ ̣c hay không tùy thuô ̣c rấ t lớn vào các hoa ̣t đô ̣ng kinh tế , xã hội và các biện pháp bảo vệ môi trƣờng đƣợc áp dụng ở tỉnh Vân Nam Trung Quố c. Để khống chế và kiểm soát đƣợc ô nhiễm nƣớc cho hệ thống sông Hồng, nhằm ngăn chặn việc đƣa chất thải, đặc biệt là chất thải nguy hại từ nƣớc ngoài vào Việt Nam cần thiết phải có một mạng lƣới quan trắc chất lƣợng nƣớc hợp lý chỉ ra đƣợc mức độ ô nhiễm, loại ô nhiễm, và nguồn ô nhiễm từ đầu nhằm giúp các nhà quản lý cũng nhƣ chính phủ có những biện pháp kiểm soát ô nhiễm hợp lý. Chính vì 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vậy học viên lựa chọn đề tài của mình là "Xây dựng mạng lưới quan trắ cmôi trường nước, bùn đáy tại thượng nguồn hê ̣ thố ng sông Hồ ng" Với mục tiêu chính của đề tài là: Thiết kế chƣơng trin ̀ h quan tr ắc (mạng lƣới điể m đo, tầ n suấ t lấ y mẫu và thông số đo đạc , phân tích …) có cơ sở khoa học , khả thi để đáp ƣ́ng mu ̣c tiêu kiểm soát chấ t thải xuyên biên giới qua đƣờng sông. Học viên đã xây dựng luận văn với các nội dung chính đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan về khu vực nghiên cứu, chủ yếu trình bày về đặc điểm mạng lƣới sông ngòi thƣợng nguồn hệ thống sông Hồng ( ba tỉnh biên giới Lào Cai, Lai Châu, Hà Giang) và sơ lƣợc về hệ thống sông ngòi cũng nhƣ chất lƣợng nƣớc sông của tỉnh Vân Nam Trung Quốc – nơi đầu nguồn của hệ thống sông Hồng trƣớc khi đổ vào ba tỉnh Lào Cai, Lai Châu, Hà Giang của Việt Nam.

Chƣơng 2: Trình bày cơ sở khoa học, phƣơng pháp lựa chọn mạng lƣới điểm quan trắc giám sát, các thông số giám sát chất lƣợng nƣớc và bùn đáy thƣợng nguồn hệ thống sông Hồng. Chƣơng 3:Kết quả và thảo luận: Đƣa ra mạng lƣới giám sát và các thông số giám sát đã lựa chọn đƣợc. Đánh giá thử nghiệm chất lƣợng môi trƣờng thƣợng nguồn hệ thống sông Hồng theo phƣơng pháp ReWQI. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN KHU VỰC NGHIÊN CỨU 1.1 Đặc điểm mạng lƣới sông ngòi và chế độ thủy văn các sông trong hệ thống sông Hồng thuộc các tỉnh Lai Châu, Lào Cai và Hà Giang.

Khu vực nghiên cứu là 3 tỉnh miền núi phía Bắc : Lai Châu , Lào Cai và Hà Giang nơi có biên giới chung với tỉnh Vân Nam - Trung Quố c. Đây là 3 tỉnh có các sông, suố i lớn thuô ̣c hê ̣ thố ng sông Hồ ng chảy tƣ̀ Trung Quố c vào Viê ̣t Nam. Hệ thống sông Hồng là hợp lƣu của 3 con sông lớn (Sông Đà, sông Hồng và sông Lô) và 1 số sông suối nhỏ (suối Nậm Na, sông Nho Quế, sông Chảy ), bắt nguồn từ dãy núi Ngụy Sơn cao khoảng 1776m thuộc tỉnh Vân Nam – Trung Quốc đổ vào Việt Nam qua các vị trí sau:  Sông Hồng chảy vào Việt nam tại Hà Khẩ u , Lao Cai;  Sông Đà chảy vào Việt Nam tại Mù Cả, Lai Châu;  Suối Nậm Na chảy vào Việt Nam tại Ma Lù Thàng, Lai Châu.  Sông Chảy chảy vào Việt Nam qua nhiều nhánh sông nhỏ trên địa bàn Bắ c Hà , Lao Cai và H.

Xín Mần, Hà Giang.  Sông Lô chảy vào Việt Nam tại Cƣ̉a khẩ u Thanh Thuỷ , Hà Giang;  Sông Nho Quế chảy vào Việt Nam tại Lũng Cú, Hà Giang. Bản đồ vị trí lƣu vực sông Hồng 1. Mạng lưới và đặc điểm thủy văn các sông suối thuộc tỉnh Lai Châu 1.

Mạng lưới sông suối: 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trong tỉnh Lai Châu có 4 chi lƣu cấp 1 của sông Đà gồ m sông Nậm Na , Nậm Mạ, Nậm Mu và thƣợng nguồn sông Đà , trong đó sông Đà , Nâ ̣m Na là nhƣ̃ng sông liên Quố c gia. Các sông suối trên địa bàn có mô đuyn dòng chảy trung bình năm từ 40 80 l/s. Nƣớc mặt là nguồn tài nguyên lớn của Lai Châu có thể khai thác phục vụ sản xuất điê ̣n năng , cấ p nƣớc cho nông nghiê ̣p và sinh hoạt. Đặc trƣng lƣu vƣ̣c các sông liên quố c gia ở Lai Châu nhƣ sau: Bảng 1.

Đặc trƣng hệ thống sông liên quố c gia thuộc tỉnh Lai Châu Chiề u dài Diện tích Dòng chảy (km) LV(km2) TT Tên sông Tổ ng Lƣu Ngoài Ngoài Tổ ng Tổ ng lƣơ ̣ng lƣơ ̣ng Q nƣớc nƣớc nƣớc (km3) (m3/s) Sông Đà (tính đến trạm TV. 570 130 26800 26100 59,4 1880 1 Mƣờng Lay) 2 Nậm Na 235 149 6860 4670 7,75 279 Sông Đà , suố i Nâ ̣m Na là hai sông liên quố c gia có diê ̣n tích lƣu vƣ̣c bên ngoài lãnh thổ Việt Nam khá lớn. a) Sông Đà Với chiều dài sông chính 570 km (tính tới trạm TV .Mƣờng Lay ), trong đó phần bên Trung Quốc có chiề u dài 130 km (chiếm 22,81% chiều dài sông). Sông suối trong LVS Đà thuộc loại sông trẻ, thung lũng sông hẹp, nhiều đoạn có dạng hõm.

Phần lớn cao triǹ h đáy sông cao hơn mặt biển từ 100m  500m. Do đó sông đang đào lòng mạnh, mă ̣t cắ t ngang hẹp, bồi tụ ít và lắm thác ghềnh. Thƣợng lƣu sông Đà kể từ nguồn tới Pắ c Ma dòng chảy theo hƣớng Tây Băc- Đông Nam. Lòng sông đoạn này hẹp , mùa cạn rộng trung bình 40m-60m.

Độ dốc lớn , chỉ tính từ biên giới Việt – Trung tới tra ̣m TV. Mƣờng Lay dài khoảng 125km có độ dốc bình quân 1,6 %ovà có tới 23 thác ghềnh. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tƣ̀ Pắc-Ma tới Suối -rút, sông Đà vẫn chảy theo hƣớng Tây -Bắc-Đông-Nam, dòng sông chảy giữa hai bờ núi rất cao. Độ dốc đáy sông giảm xuống rõ rệt, còn khoảng 0,38  0,4%onhƣng thác ghềnh nhiều , khoảng trên 50 thác.

Về mùa ca ̣n , lòng sông rộng trung bình 90m 100m. b) Sông Nậm Na Bắ t nguồn vùng núi cao trên 1500m ở địa phận Trung Quốc (ở địa phận Trung Quốc sông có tên là Đăng Điều, ở Việt Nam có tên là Nậm Na). Tổng diện tích LVS là 6860 km2, trong đó diê ̣n tić h lƣu vƣ̣c thuô ̣ c Việt Nam là 2190 km2, chiều dài toàn sông là 235 km trong đó trong lañ h thổ Việt Nam là 86 km. Sông Nậm Na vào Việt Nam chảy theo hƣớng Tây Bắc - Đông Nam từ cửa khẩu Ma Lù Thàng, chạy dọc theo Quốc lộ 4D qua địa bàn hai huyện Phong Thổ và Sìn Hồ rồi đổ vào sông Đà tại bản Mƣờng Lay.

Chế độ thủy văn sông suối tỉnh Lai Châu: Do phụ thuộc vào mƣa nên hàng năm nƣớc trên hệ thống sông của Lai Châu cũng biến đổi theo mùa: mùa lũ và mùa cạn. Mùa lũ hàng năm trên các sông suối thƣờng bắt đầu từ tháng V và kéo dài đến tháng IX. Tuy nhiên, tuỳ thuộc vào hình thế thời tiết gây mƣa hoạt động sớm hay muộn mà mùa lũ trong năm có thể bắt đầu và kết thúc sớm hoặc muộn hơn. Trong LVS Đà, lƣợng nƣớc mùa lũ chiếm từ 77,6 78,5% tổ ng lƣợng nƣớc cả năm, riêng tháng VIII chiếm tới 23,7% (tháng có dòng chảy lớn nhất ).

Sông Đà là sông có nƣớc lũ lớn nhất trong các sông thuô ̣c hệ thống sông Hồng. Mô đun đỉnh lũ tại Lai Châu là 324 l/s/km2 xảy ra vào tháng VII/1996. Đặc điểm về hình thái LVS đều thuận lợi cho nƣớc lũ tâ ̣p trung nhanh chóng và ác liệt. Tại tra ̣m TV.

Mƣờng Lay (Lai Châu), biên độ mực nƣớc lớn nhất đạt trị số kỷ lục trên các sông lớn của miền Bắc, lớn hơn 25m và cƣờng suất lớn nhất bình quân lên tới 77,4 cm/h. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Mùa kiệt ở Lai Châu kéo dài từ tháng XI đến tháng IV năm sau, lƣợng dòng chảy mùa kiệt chiếm khoảng trên dƣới 20% tổng lƣợng dòng chảy năm .