Luận án tiến sĩ: Nghiên cứu phát thải dioxin và furan trong sản xuất thép và xi măng ở Việt Nam

Nghiên cứu đặc điểm phát thải dioxin và furan trong sản xuất thép và xi măng tại Việt Nam, góp phần bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

• Tác giả: Nguyễn Văn Thường
• Người hướng dẫn: PGS. Đỗ Quang Huy
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm phát thải dioxin và furan trong sản xuất thép và xi măng ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sỹ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. GIỚI THIỆU VỀ DIOXIN VÀ FURAN
• 1.2. Tính chất vật lý và hóa học của dioxin và furan
• 1.3. Độc tính của dioxin và furan
• 1.4. Đánh giá rủi ro và tiếp cận hệ số độc. Các ảnh hưởng tới môi trường và sức khỏe con người
• 1.5. SỰ HÌNH THÀNH DIOXIN VÀ FURAN TRONG MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG CÔNG NGHIỆP
• 1.6. Cơ chế hình thành và phát thải
• 1.7. Sự hình thành dioxin và furan trong ngành công nghiệp luyện thép và sản xuất xi măng
• 1.8. SỰ PHÁT THẢI DIOXIN VÀ FURAN TỪ CÁC HOẠT ĐỘNG LUYỆN THÉP VÀ SẢN XUẤT XI MĂNG
• 1.9. Các kết quả nghiên cứu trên thế giới
• 1.10. Một số kết quả nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.11. HỆ SỐ PHÁT THẢI VÀ CÁC BIỆN PHÁP GIẢM PHÁT THẢI DIOXIN VÀ FURAN TRONG NGÀNH CÔNG NGHIỆP LUYỆN THÉP VÀ SẢN XUẤT XI MĂNG
• 1.12. Hệ số phát thải dioxin và furan
• 1.13. Các biện pháp giảm phát thải dioxin và furan
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.2. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 2.3. Các lò nung xi măng
• 2.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.5. Phương pháp điều tra, khảo sát và thu thập số liệu nghiên cứu
• 2.6. Phương pháp và kỹ thuật lấy mẫu
• 2.7. Các phương pháp và kỹ thuật phân tích
• 2.8. Phương pháp phân tích tỷ lệ đặc trưng đồng loại của dioxin và furan
• 2.9. Phương pháp tính toán hệ số phát thải dioxin và furan
• 2.10. Phương pháp xử lý số liệu thống kê
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. NỒNG ĐỘ DIOXIN PHÁT THẢI TỪ CÁC LÒ LUYỆN THÉP VÀ LÒ NUNG CLANHKE XI MĂNG
• 3.2. Nồng độ dioxin phát thải từ các lò luyện thép
• 3.3. Nồng độ dioxin phát thải từ các lò nung clanhke xi măng
• 3.4. Đánh giá giá trị TEQ theo WHO-TEQ và I-TEQ
• 3.5. Đánh giá giá trị TEQ theo điều kiện oxy tham chiếu
• 3.6. Đánh giá tương quan giữa nồng độ HCl và nồng độ dioxin trong khí thải
• 3.7. Đánh giá ảnh hưởng của thành phần đồng trong nguyên liệu tới nồng độ dioxin và furan
• 3.8. Đánh giá ảnh hưởng của thành phần clo trong nhiên liệu tới nồng độ dioxin và furan
• 3.9. Đánh giá ảnh hưởng của điều kiện vận hành hệ thống xử lý khí thải tới nồng độ dioxin
• 3.10. ĐẶC TRƯNG ĐỒNG LOẠI CỦA DIOXIN PHÁT THẢI TỪ CÁC LÒ LUYỆN THÉP VÀ NUNG CLANHKE XI MĂNG
• 3.11. Đặc trưng đồng loại của dioxin phát thải từ các lò luyện thép
• 3.12. Đặc trưng đồng loại của dioxin phát thải từ các lò nung clanhke
• 3.13. HỆ SỐ PHÁT THẢI DIOXIN TỪ CÁC LÒ LUYỆN THÉP VÀ NUNG CLANHKE XI MĂNG
• 3.14. Hệ số phát thải dioxin từ các lò luyện thép
• 3.15. Hệ số phát thải dioxin từ các lò nung clanhke
• 3.16. ĐỀ XUẤT CÁC BIỆN PHÁP GIẢM PHÁT THẢI DIOXIN
• 3.17. Các biện pháp giảm phát thải dioxin từ các lò luyện thép
• 3.18. Các biện pháp giảm phát thải dioxin từ các lò nung clanhke
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát thải dioxin và furan trong sản xuất thép

Nghiên cứu về phát thải dioxin và furan trong ngành sản xuất thép tại Việt Nam đang trở thành một vấn đề cấp bách. Dioxin và furan là những chất ô nhiễm hữu cơ chậm phân hủy, có độc tính cao và được hình thành trong quá trình sản xuất công nghiệp. Việc hiểu rõ về nguồn gốc và mức độ phát thải của chúng là rất quan trọng để bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng. Theo các nghiên cứu, dioxin và furan chủ yếu được phát thải từ các lò luyện thép, đặc biệt là trong quá trình đốt cháy các nguyên liệu có chứa clo. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng không khí mà còn gây ra những tác động nghiêm trọng đến sức khỏe con người.

1.1. Đặc điểm hóa học và độc tính của dioxin và furan

Dioxin và furan có cấu trúc hóa học phức tạp, với nhiều đồng loại khác nhau. Chúng có khả năng tích lũy trong cơ thể sống và gây ra nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như ung thư, rối loạn nội tiết và các bệnh về sinh sản. Việc nghiên cứu các đặc điểm này giúp xác định mức độ nguy hiểm của chúng trong môi trường.

1.2. Tình hình phát thải dioxin và furan tại Việt Nam

Tại Việt Nam, các nghiên cứu về phát thải dioxin và furan từ ngành sản xuất thép còn hạn chế. Tuy nhiên, một số báo cáo cho thấy nồng độ dioxin trong khí thải từ các lò luyện thép có thể cao hơn so với các quốc gia phát triển. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc kiểm soát và giảm thiểu phát thải từ các nguồn này.

II. Vấn đề ô nhiễm môi trường từ phát thải dioxin và furan

Ô nhiễm môi trường do phát thải dioxin và furan từ sản xuất thép đang trở thành một thách thức lớn. Các chất này không chỉ gây ô nhiễm không khí mà còn ảnh hưởng đến đất và nước. Sự phát thải không kiểm soát có thể dẫn đến việc tích lũy dioxin trong chuỗi thực phẩm, gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe con người. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, nồng độ dioxin trong môi trường xung quanh các nhà máy thép có thể vượt quá mức cho phép, đe dọa đến sức khỏe cộng đồng.

2.1. Tác động của dioxin và furan đến sức khỏe con người

Nghiên cứu cho thấy dioxin và furan có thể gây ra nhiều bệnh lý nghiêm trọng, bao gồm ung thư, rối loạn nội tiết và các vấn đề về sinh sản. Việc tiếp xúc lâu dài với các chất này có thể dẫn đến những hệ lụy không thể khắc phục cho sức khỏe con người.

2.2. Các nguồn phát thải chính trong ngành sản xuất thép

Các nguồn phát thải chính của dioxin và furan trong ngành sản xuất thép bao gồm quá trình đốt cháy nguyên liệu có chứa clo và các hoạt động sản xuất khác. Việc xác định rõ các nguồn này là cần thiết để có biện pháp kiểm soát hiệu quả.

III. Phương pháp nghiên cứu phát thải dioxin và furan

Để đánh giá mức độ phát thải dioxin và furan trong sản xuất thép, các phương pháp nghiên cứu hiện đại đã được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm lấy mẫu khí thải, phân tích hóa học và đánh giá nồng độ dioxin trong tro bay. Việc sử dụng các công nghệ tiên tiến giúp xác định chính xác nồng độ dioxin và furan, từ đó đưa ra các biện pháp giảm thiểu hiệu quả.

3.1. Kỹ thuật lấy mẫu và phân tích

Kỹ thuật lấy mẫu khí thải từ các lò luyện thép được thực hiện theo tiêu chuẩn quốc tế. Các mẫu khí được thu thập và phân tích để xác định nồng độ dioxin và furan. Phương pháp này đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu.

3.2. Đánh giá hệ số phát thải dioxin và furan

Hệ số phát thải dioxin và furan được xác định dựa trên các dữ liệu thu thập được từ các lò luyện thép. Việc đánh giá này giúp hiểu rõ hơn về mức độ phát thải và đưa ra các biện pháp kiểm soát phù hợp.

IV. Các biện pháp giảm phát thải dioxin và furan

Để giảm thiểu phát thải dioxin và furan trong sản xuất thép, cần áp dụng các biện pháp công nghệ và quản lý hiệu quả. Các biện pháp này bao gồm cải tiến quy trình sản xuất, sử dụng nguyên liệu sạch và áp dụng công nghệ xử lý khí thải. Việc thực hiện các biện pháp này không chỉ giúp giảm phát thải mà còn bảo vệ sức khỏe cộng đồng và môi trường.

4.1. Cải tiến quy trình sản xuất

Cải tiến quy trình sản xuất thép để giảm thiểu phát thải dioxin và furan là một trong những giải pháp quan trọng. Việc áp dụng công nghệ mới và quy trình sản xuất sạch sẽ giúp giảm thiểu lượng chất ô nhiễm phát sinh.

4.2. Sử dụng nguyên liệu sạch

Sử dụng nguyên liệu không chứa clo và các chất gây ô nhiễm khác là một trong những biện pháp hiệu quả để giảm phát thải dioxin và furan. Việc này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu về phát thải dioxin và furan trong sản xuất thép đã chỉ ra rằng nồng độ dioxin trong khí thải và tro bay là khá cao. Các số liệu này cung cấp thông tin quan trọng cho các nhà quản lý và nhà sản xuất trong việc xây dựng các chính sách và biện pháp kiểm soát ô nhiễm. Việc áp dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

5.1. Đánh giá nồng độ dioxin trong khí thải

Nồng độ dioxin trong khí thải từ các lò luyện thép đã được đánh giá và so sánh với các tiêu chuẩn quốc tế. Kết quả cho thấy nồng độ dioxin tại một số nhà máy vượt quá mức cho phép, cần có biện pháp khắc phục kịp thời.

5.2. Đề xuất các biện pháp kiểm soát ô nhiễm

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các biện pháp kiểm soát ô nhiễm được đề xuất bao gồm cải tiến công nghệ sản xuất, tăng cường giám sát và kiểm tra chất lượng khí thải. Những biện pháp này sẽ góp phần bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai

Nghiên cứu về phát thải dioxin và furan trong sản xuất thép tại Việt Nam đã chỉ ra nhiều vấn đề cần được giải quyết. Việc kiểm soát ô nhiễm từ các nguồn phát thải này là rất cần thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và môi trường. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các công nghệ mới nhằm giảm thiểu phát thải dioxin và furan, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về vấn đề ô nhiễm môi trường.

6.1. Tương lai của nghiên cứu về dioxin và furan

Nghiên cứu về dioxin và furan sẽ tiếp tục được mở rộng, đặc biệt là trong các ngành công nghiệp có nguy cơ cao. Việc áp dụng các công nghệ mới và phương pháp nghiên cứu hiện đại sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong việc kiểm soát ô nhiễm.

6.2. Vai trò của cộng đồng trong việc giảm phát thải

Cộng đồng cần được nâng cao nhận thức về tác hại của dioxin và furan, từ đó tham gia tích cực vào các hoạt động bảo vệ môi trường. Sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng, doanh nghiệp và cộng đồng là rất quan trọng trong việc giảm thiểu ô nhiễm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu: 05 trang; Chƣơng 1: Tổng quan dài 41 trang, có 07 bảng và 12 hình; Chƣơng 2: Đối tƣợng và phƣơng pháp nghiên cứu dài 19 trang, có 09 bảng và 03 hình; Chƣơng 3: Kết quả và thảo luận dài 48 trang, có 22 bảng và 09 hình; Kết luận: 01 trang. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN 1. GIỚI THIỆU VỀ DIOXIN VÀ FURAN 1. Tính chất vật lý và hóa học của dioxin và furan Các chất ô nhiễm hữu cơ chậm phân hủy (Persistent Organic Pollutants – POPs) là các hợp chất hữu cơ tồn tại tự nhiên và do con ngƣời tạo ra, các hợp chất này có tính chất chung là ít bị phân hủy quang, phân hủy hóa học và sinh học trong môi trƣờng [17, 36].

Các hợp chất này ít tan trong nƣớc nhƣng lại có ái lực cao với lipit, và với độc tính vốn có chúng dễ dàng tích lũy sinh học và gây ảnh hƣởng tới sinh vật và con ngƣời. Theo nghĩa hẹp hơn, thuật ngữ POPs dùng để chỉ 12 nhóm chất ban đầu trong Công ƣớc Stockholm về các chất ô nhiễm hữu cơ chậm phân hủy do Chƣơng trình Môi trƣờng Liên hiệp quốc (UNEP) xây dựng nhằm giảm thiểu việc sản xuất, sử dụng và thải bỏ các chất POPs. Trong 12 chất/nhóm chất POPs đầu tiên đƣợc đƣa vào Công ƣớc gồm có 10 chất là các sản phẩm hóa chất do con ngƣời chủ định tạo ra, bao gồm aldrin, dieldrin, diclodiphenytricloetan (DDT), endrin, clordan, hexaclobenzen (HCB), mirex, toxaphen, heptaclo, và policlo biphenyl (PCB). Hai nhóm chất POP đƣợc hình thành không chủ định (Unintentionally POP – UPOP) là policlo dibenzo-p-dioxin (PCDD) và policlo dibenzofuran (PCDF).

Do đó, thuật ngữ U-POP thƣờng đƣợc dùng để nói đến dioxin và furan, các chất đƣợc hình thành nhƣ là các sản phẩm phụ không mong muốn trong một số hoạt động công nghiệp và quá trình đốt cháy [31, 70].1: Cấu trúc hóa học của dioxin và furan Thuật ngữ “dioxin và furan” cũng thƣờng đƣợc dùng để chỉ 75 đồng loại (congener) của dioxin (PCDD) và 135 đồng loại của furan (PCDF). Cấu trúc hóa 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] học của dioxin gồm 3 vòng ête tồn tại 2 mặt phẳng với 8 vị trí thế clo hóa ở các nguyên tử cacbon từ 1 đến 4 và từ 6 đến 9 (Hình 1. Nhƣ vậy có tổng cộng 210 đồng loại và 8 nhóm đồng phân (isomer) của dioxin và furan (Bảng 1. Trong đó 17 đồng loại có nguyên tử clo nằm ở các vị trí 2,3,7,8 là có cấu trúc đồng phẳng, và chính cấu trúc này đã tạo nên độc tính của dioxin.

Các nghiên cứu từ những năm 1970 về dioxin và furan đều tập trung vào đồng loại 2,3,7,8-TCDD, là đồng loại độc nhất và đặc trƣng nhất. Sau này, khi nói tới dioxin là nói tới cả 17 đồng loại độc có ít nhất 4 nguyên tử clo nằm ở các vị trí thế 2,3,7,8. Số lƣợng các đồng phân và công thức phân tử của các chất dioxin và furan đƣợc chỉ ra ở Bảng 1.1: Số lƣợng các đồng loại và kí tự viết tắt của dioxin và furan Số lƣợng các đồng phân Số lƣợng nguyên tử Dibenzo-p- Viết tắt Dibenzofuran Viết tắt clo trong các đồng dioxin (PCDF) loại (PCDD) Monoclo- 2 MoCDD 4 MoCF Diclo- 10 DiCDD 16 DiCDF Triclo- 14 TrCDD 28 TrCDF Tetraclo- 22 TeCDD 38 TeCDF Pentaclo- 14 PeCDD 28 PeCDF Hexaclo- 10 HxCDD 16 HxCDF Heptaclo- 2 HpCDD 4 HpCDF Octaclo- 1 OCDD 1 OCDF Tổng cộng 75 135 Ở điều kiện môi trƣờng, tất cả các đồng loại của dioxin và furan đều là những chất hữu cơ tồn tại ở trạng thái rắn, có nhiệt độ nóng chảy khá cao, áp suất hơi rất thấp và rất ít tan trong nƣớc. Nhiệt độ sôi của 2,3,7,8-TCDD, chất độc nhất trong các dioxin, đƣợc đánh giá vào khoảng 412,2oC [17].

7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Điểm nhiệt độ nóng chảy và nhiệt độ sôi của dioxin là khá cao, do đó các quá trình cháy tạo dioxin cũng xảy ra ở khoảng nhiệt độ khá cao. Ở nhiệt độ 750-900oC vẫn có thể tạo thành 2,3,7,8-TCDD, và thậm chí ngay cả ở nhiệt độ 1200oC, quá trình phân hủy dioxin vẫn là quá trình thuận nghịch, dioxin chỉ bị phân hủy hoàn toàn ở trong khoảng nhiệt độ 1200-1400oC và cao hơn [17, 36]. Tính chất hóa học đặc trƣng nhất vủa dioxin và furan là ái mỡ (lipophilic) và hầu nhƣ kị nƣớc (hydrophobic). Tính chất này có liên quan chặt chẽ với độ bền vững của chúng trong cơ thể sống cũng nhƣ trong tự nhiên và sự phân bố của chúng trong các cơ quan của cơ thể, đặc biệt là các mô mỡ.

Dioxin rất bền vững về mặt hóa học, không bị phân hủy dƣới tác dụng của các axit mạnh, kiềm mạnh, các chất oxy hóa mạnh khi không có chất xúc tác ngay cả ở nhiệt độ cao [36]. thời gian bán hủy (haft-life time) của dioxin trong lớp đất bề mặt ở độ dày 1 mm là từ 9 đến 15 năm, trong khi đó ở độ sâu dƣới 1 mm thì thời gian bán hủy lên tới 25 đến 100 năm [57]. Một số tính chất vật lý và hóa học của dioxin và furan đƣợc trình bày trong Bảng 1.2: Một số tính chất vật lý và hóa học của dioxin và furan Áp suất hơi Độ tan Nhóm đồng loại (mm Hg, 25oC) Log KOW (mg/L, 25oC) TCDD 8,1 x 10-7 6,4 3,5 x 10-4 PeCDD 7,3 x 10-10 6,6 1,2 x 10-4 HxCDD 5,9 x 10-11 7,3 4,4 x 10-6 HpCDD 3,2 x 10-11 8,0 2,4 x 10-6 OCDD 8,3 x 10-13 8,2 7,4 x 10-8 TCDF 2,5 x 10-8 6,2 4,2 x 10-4 PeCDF 2,7 x 10-9 6,4 2,4 x 10-4 HxCDF 2,8 x 10-10 7,0 1,3 x 10-5 HpCDF 9,9 x 10-11 7,9 1,4 x 10-6 OCDF 3,8 x 10-12 8,8 1,4 x 10-6 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Độc tính của dioxin và furan Các nghiên cứu đƣợc thực hiện trong nhiều thập kỷ qua về độc tính của dioxin và furan đã chỉ ra rằng 17 đồng loại có clo ở các vị trí thế 2,3,7,8 là các chất độc đối với môi trƣờng, sinh vật và con ngƣời [17, 18].

Thêm vào đó, do tính chất bền vững, dioxin tồn tại rất lâu trong cơ thể động vật và gây ra sự tích lũy làm gia tăng nồng độ theo thời gian. Khi đạt đến một khoảng nồng độ nhất định, dioxin sẽ bắt đầu kìm hãm sự hoạt động bình thƣờng của các cơ quan chức năng và gây hại tới sự phát triển của sinh vật. Đồng loại 2,3,7,8-Tetraclodibenzo-p-dioxin (2,3,7,8- TCDD) là đồng loại độc nhất, và đƣợc nghiên cứu nhiều nhất [17, 56, 57, 90]. Các dấu hiệu và triệu chứng ngộ độc với các hóa chất có chứa 2,3,7,8-TCDD ở ngƣời cũng đƣợc quan sát thấy trên động vật thí nghiệm.

Các kết quả thử nghiệm trên động vật thí nghiệm cho thấy biểu hiện độc tính của dioxin nhƣ: gây độc cho gan (tính độc hại gan); giảm khả năng bảo vệ của hệ thống miễn dịch (kháng độc tố); hình thành và phát triển của bệnh ung thƣ (ung thƣ); phát triển bào thai bất thƣờng (gây quái thai); phát triển và tái sản xuất của độc tính; da khuyết tật (chứng ban clo và tăng sắc tố da); các ảnh hƣởng đa dạng về hormone và các yếu tố tăng trƣởng; và quá trình chuyển hóa các hoạt động enzyme (làm tăng nguy cơ quá trình chuyển hóa chất độc để tạo ra những chất khác trong đó có nhiều ảnh hƣởng sinh học) [17, 36]. Cơ chế phân tử của dioxin tác động lên tế bào của ngƣời và động vật đã đƣợc nghiên cứu trong nhiều thập kỷ và đã thống nhất về cơ bản, tuy vẫn còn một số tranh cãi về chi tiết. Dioxin gây độc tế bào thông qua một thụ thể chuyên biệt cho các hydratcacbon thơm có tên là AhR (Aryl hydrocarbon Receptor), một dạng thụ thể nhân thơm có mặt ở tất cả các mô động vật có vú và con ngƣời. AhR cũng tạo phức hợp bền với các đồng loại 2,3,7,8-TCDF; 1,2,3,7,8-PeCDF và 2,3,4,7,8- PeCDF tƣơng tự nhƣ đối với 2,3,7,8-TCDD.

Tuy nhiên, phức hợp này cũng yếu đi khi số nguyên tử clo tăng lên, điều này lý giải tại sao độ độc của các đồng loại có thế clo càng lớn thì độ độc càng giảm [17]. Bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy hầu hết độc tính sinh học của 2,3,7,8-TCDD và các chất dioxin và furan khác là do sự kết hợp ban đầu với AhR. Sự kết hợp giữa 2,3,7,8-TCDD với AhR tạo ra phức 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hợp 2,3,7,8-TCDD - AhR, sau đó phức hợp này sẽ kế hợp với protein vận chuyển ArnT (AhR nuclear Translocator) để xâm nhập vào trong nhân tế bào. Tại đây dioxin sẽ gây đóng mở một số gen giải độc quan trọng của tế bào nhƣ CYP1A (cytochrome P450 1A1) và CYP1A2 (cytochrome P450 1A1) [17, 59].

Đồng thời, một số thí nghiệm trên chuột cho thấy dioxin làm tăng nồng độ các gốc ion tự do trong tế bào. Điều này, có thể là làm phá huỷ các cấu trúc tế bào, các protein quan trọng và quan trọng hơn cả, nó có thể gây đột biến trên phân tử DNA, dẫn tới các chứng bệnh liên quan là ung thƣ, bệnh di truyền và quái thai. Báo cáo của nhóm nghiên cứu cho Cơ quan quốc tế nghiên cứu về ung thƣ (IARC, Lyon, Pháp) cũng đã phân loại 2,3,7,8-TCDD là chấy gây nên nhiều bệnh ung thƣ ở động vật cũng nhƣ con ngƣời [39, 52]. Đánh giá rủi ro và tiếp cận hệ số độc Những đánh giá rủi ro sức khỏe đầu tiên về dioxin và furan hầu hết tập trung vào chất độc nhất là 2,3,7,8-TCDD.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy dioxin và furan thƣờng tồn tại trong môi trƣờng và sinh vật ở dạng hỗn hợp gồm nhiều đồng loại, trong đó có cả các đồng loại khác có thế clo ở vị trí 2,3,7,8. Điều này dẫn tới cần phải có một phƣơng pháp tiếp cận trong đánh giá rủi ro của dioxin và furan. Năm 1984, Bộ Môi trƣờng bang Ontario (OME, Canada) đã đề nghị rằng để đánh giá rủi ro sức khỏe do phơi nhiễm hỗn hợp các chất dioxin và furan cần dựa vào 2,3,7,8- TCDD nhƣ là chất độc nhất để tham chiếu [58]. Theo đề nghị đó, Cơ quan bảo vệ Môi trƣờng Mỹ (U.

Environmental Protection Agency – US EPA) cũng đã kết luận rằng hệ số độc tƣơng đƣơng (Toxicity Equivalency Factors – TEFs) là tiếp cận khoa học tốt nhất hiện có để đánh giá rủi ro liên quan đến hỗn hợp dioxin và furan. EPA đã đề xuất hệ số độc cho từng đồng loại của dioxin và furan. Hệ số độc tƣơng đƣơng của từng đồng loại của dioxin và furan đƣợc xây dựng dựa trên các thí nghiệm với thụ thể AhR và các nghiên cứu hóa sinh và độc học trong phòng thí nghiệm và trên cơ thể sống (in vitro và in vivo).