Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1.Tổng quan về đo lường và trắc nghiệm [30], [33], [44] 1. Một số khái niệm cơ bản * Đo lường Đo lường là quá trình thực hiện một cách mô tả bằng con số mức độ mà một cá nhân đã đạt được ( hay đã có) một đặc điểm nào đó ( thí dụ: khả năng, thái độ ). Trong cuộc sống thường ngày, muốn đánh giá chính xác thì phải đo lường trước ( cho dù dưới dạng nào). Nhu cầu đo lường đặc biệt không thể thiếu trong giáo dục.
Những hình thức đo lường kết quả học tập của học sinh được sử dùng nhiều nhất từ trước đến này trong giáo dục là quan sát, vấn đáp, viết ( luận đề hoặc trắc nghiệm khách quan ). Một dụng cụ đo lường tốt cần đảm bảo hai đặc điểm: đạt được tính tin cậy và tính giá trị. *Trắc nghiệm Trắc nghiệm là dụng cụ hay phương thức hệ thống nhằm đo lường một mẫu các động thái để trả lời cho câu hỏi “ Thành tích của cá nhân như thế nào,so sánh với những người khác hay so với một lĩnh vực các nhiệm vụ học tập được dự kiến?”. Cần hiểu một cách đúng đắn khái niệm trắc nghiệm tránh hiểu lầm trắc nghiệm khác với hình thức tự luận; vì cả tự luận và trắc nghiệm khách quan đều thuộc về trắc nghiệm.
*Đánh giá Đánh giá là phương tiện để xác định các mục đích và mục tiêu của một công việc có đạt được hay không. Nó cũng bao gồm việc xem xét các phương tiện đang được sử dụng đề đạt đến mục đích và mục tiên. Đánh giá làm rõ các sản phẩm có được ngoài dự kiến, cả về mặt tích cực lẫn tiêu cực, từ các hoạt động bổ trợ. Đánh giá còn là quá trình thu thập, phân tích và giải thích thông tin một cách có hệ thống nhằm xác định mức độ đạt đến các mục tiêu giáo huấn về phía học sinh.
Đánh giá có thể thực hiện bằng phương pháp định tính (quan sát) hay định lượng (đo lường) *Một số hình thức đánh giá - Đánh giá khởi sự là lối đánh giá liên quan đến thành tích ban đầu (đầu vào) của học sinh trước khi khởi sự việc giảng dạy mới. Câu hỏi đặt ra là: học sinh có những kiến thức và kỹ năng cần thiết để có thể tiếp thu nội dung giảng dạy mới hay chưa? Họ đã đặt các mục tiêu giáo huấn tính đến mức độ nào rồi? - Đánh giá hình thành là lối đánh giá được dùng để theo dõi sự tiến bộ của học sinh trong thời gian giảng dạy nhằm mục đích cung cấp sự phản hồi liên tục cho cả giáo viên lẫn học sinh. Sự phản hồi này có thể cung cấp thông tin cho giáo viên để điều chỉnh việc giảng dạy và tổ chức phụ đạo cho cá nhân hay nhóm học sinh nếu cần. - Đánh giá chẩn đoán liên quan đến những khó khăn của học sinh trong việc học tập.Các khó khăn này xảy ra liên tục hay lặp đi lặp lại nhiều lần, mặc dù giáo viên đã cố gắng điều chỉnh bằng mọi cách và mọi phương tiện có sẵn.Trong trường hợp đó, cần phải có lối đánh giá chẩn đoán chi tiết hơn nhằm phát hiện ra những nguyên nhân căn bản của các khó khăn ấy và đề ra các biện pháp sửa chữa.
- Đánh giá tổng kết thường được thực hiện vào cuối thời kì giảng dạy một khóa học hay một đơn vị học tập nhằm xác định mức độ đạt được các mục tiêu giảng huấn và thường được sử dụng để cho điểm ở lớp hay xác nhận học sinh đã nắm vững thành thạo các kết quả học tập dự kiến. Ngoài ra, nó còn có thể cung cấp các thông tin cần thiết để phê phán tính thích hợp của các mục tiêu môn học và các hiệu quả giảng dạy.Luận đề và trắc nghiệm khách quan Luận đề và trắc nghiệm khác quan đều là những phương tiện kiểm tra khả năng học tập, cần lưu ý cả hai dạng trên đều là trắc nghiệm. Các bài kiểm tra thuộc loại luận đề xưa nay vốn quen thuộc tại các trường học của chúng ta là các bài trắc nghiệm nhằm khảo sát khả năng của học sinh về môn học và điểm số về các bài khảo sát ấy là những số đo lường khả năng của chúng. Gọi là trắc nghiệm khách quan đề phân biệt với trắc nghiệm luận đề nhằm phân biệt một hình thức thí sinh phải viết ra các câu trả lời; trong khi đó hình thức còn lại (trắc nghiệm khách quan) chỉ yêu cầu chọn đáp án đúng nhất trong số các đáp án mà đề đã cho ở dưới phần câu hỏi của đề.
• Một số điểm khác biệt và tương đồng của luận đề và trắc nghiệm khách quan Trắc nghiệm khác luận đề ở các điểm dưới đây: - Một câu hỏi luận đề buộc thí sinh phải tự mình soạn câu trả lời và diễn tả nó bằng ngôn ngữ của chính mình .Mặt khác, một câu hỏi trắc nghiệm khách quan buộc thí sinh phải chọn câu trả lời đúng nhất trong một số câu đã cho sẵn. - Một bài luận đề gồm số câu hỏi tương đối ít và có tính cách tổng quát, đòi hỏi thí sinh phải triển khai câu trả lời bằng lời văn dài dòng; trong khi một bài trắc nghiệm khách quan thường gồm nhiều câu hỏi có tính cách chuyên biệt chỉ đòi hỏi những câu trả lời ngắn gọn. - Trong khi làm một bài luận đề, thí sinh phải bỏ ra phần lớn thời gian để suy nghĩ và viết; còn để làm một bài trắc nghiệm,thí sinh dùng nhiều thì giờ để đọc và suy nghĩ. - Chất lượng của bài trắc nghiệm khách quan được xác định một phần lớn do kỹ năng của người soạn thảo bài trắc nghiệm; chất lượng bài luận đề phụ thuộc vào kỹ năng của người chấm bài.
- Bài thi theo lối luận đề tương đối dễ soạn nhưng khó chấm và khó cho điểm chính xác; trong khi đó bài trắc nghiệm khách quan dễ soạn , việc chẩm và cho điểm tương đối dễ dàng và chính xác hơn. - Với luận đề, thí sinh được tự do bộc lộ bản thân qua câu trả lời, còn người chấm cũng được tự do cho điểm câu trả lời theo xu hướng riêng của mình, Ngược lại, với trắc nghiệm khách quan, người soạn thảo có nhiều tự do bộc lộ kiến thức và các giá trị mình qua việc đặt các câu hỏi nhưng chỉ cho thí sinh quyền tự do chứng tỏ mức độ hiểu biết của mình qua tỉ lệ câu trả lời đúng. - Trong các câu hỏi trắc nghiệm khách quan, nhiệm vụ của người học, và trên cơ sở đó giám khảo thẩm định mức độ hoàn thành các nhiệm vụ ấy, được phát biểu một cách rõ ràng hơn trong các bài luận đề. - Một bài trắc nghiệm cho phép, đôi khi khuyến khích sự phỏng đoán; còn bài luận đề đôi khi cho phép hoặc khuyến khích sự “lừa phỉnh” (đưa ra ngôn từ quá hoa mỹ hoặc những bằng chứng khó xác định được).
- Sự phân bố điểm số trong bài luận đề có thể được kiểm soát một phần lớn do người chấm ( ấn định điểm tối đa và tối thiểu). Ngượi lại, bài trắc nghiệm khách quan thì phân bố điểm số thí sinh hoàn toàn quyết định do bài trắc nghiệm khách quan. Trắc nghiệm khách quan và luận đề tương đồng ở những điểm sau: - Đều có thể đo lường hầu hết mọi thành quả học tập quan trọng mà một bài khảo sát bằng lối viết có thể khảo sát được. - Đều được sử dụng để khuyến khích học sinh học tập nhằm đạt đến các mục tiêu: hiểu biết các nguyên lý, tổ chức và phối hợp các ý tưởng, ứng dụng kiến thức trong việc giải quyết các vấn đề.
- Đều đòi hỏi sự vận dụng ít nhiều các phán đoán chủ quan. - Giá trị của luận đề hay trắc nghiệm khách quan đều phụ thuộc vào tính khách quan và tính đáng tin cậy của chúng. Khi nào thì sử dụng trắc nghiệm khách quan hay luận đề ? Trường hợp nên sử dụng luận đề Trường hợp nên sử dụng trắc nghiệm khách quan 1.Khi nhóm học sinh dự thi hay kiểm 1.Khi cần khảo sát kết quả học tập của số đông tra không quá đông và đề thi chỉ dùng học sinh hay muốn sử dụng bài khảo sát ấy một lần, không dùng lại nữa. vào một lúc khác.Khi giáo viên cố gắng khuyến khích 2.Khi ta muốn có những điểm số đáng tin cậy, và khen thưởng sự phát triển kỹ năng không phụ thuộc phần lớn vào chủ quan của diễn tả bằng văn viết của học sinh.
người chấm bài.Khi giáo viên muốn tìm hiểu thêm 3.Khi các yếu tố công bằng, vô tư, chính xác về quá trình tư duy và diễn biến tư được coi là yếu tố quan trọng nhất của việc thi tưởng của học sinh về một vấn đề nào cử. đó ngoài việc khảo sát kết quả học tập 4.Khi ta có nhiều câu trắc nghiệm tốt đã được của các em. dự trữ sẵn và cấu trúc lại một bài trắc nghiệm 4.Khi giáo viên tin tưởng vào khả mới. Đặc biệt, ta muốn chấm nhanh và công năng phê phán và chấm bài luận đề bố kết quả sớm.
một cách vô tư và chính xác hơn.Khi ta muốn ngăn ngừa nạn học tủ, học vẹt, 5.Khi không có thời gian đề soạn thảo gian lận trong thi cử. bài khảo sát nhưng có thời gian chấm bài. Ngoài ra, trắc nghiệm khách quan và luận đề có thể sử dụng trong các trường hợp sau: 1.Đo lường tất cả kết quả học tập mà bài khảo sát viết có thể đo lường được.Khảo sát khả năng nhận thức mức độ từ thấp đến cao, đơn giản đến phức tạp như: - Khả năng hiểu biết và áp dụng nguyên lý. - Khả năng suy nghĩ có phê phán.
- Khả năng giải quyết vấn đề. - Khả năng những sự kiện thích hợp và các nguyên tắc để phối hợp chúng lại với nhau nhằm giải quyết những vấn đề phức tạp.Khuyến khích học tập để nắm vững kiến thức. Từ những điều đã trình bày ở trên, ta có thể so sánh tổng kết hai hình thức kiểm tra như sau: Luận đề Trắc nghiệm khách quan Ưu điểm Soạn đề nhanh, ít tốn công sức Có thể đo lường một cách đa dạng kiểm tra sâu về một đề (hiểu và vận và khách quan với mức độ nhận dụng kiến thức). thức từ đơn giản chỉ biết đến các Rèn luyện cho học sinh khả năng hình thức phức tạp hơn, trừ hình trình bày ngôn ngữ viết.
thức tổng hợp. Kiểm tra quá trình suy nghĩ, nhiệt Vì học sinh ghi rất ít,nên trong một tình hứng thú của học sinh đối với thời gian tương đối ngắn cũng có thể nội dung kiểm trả. đánh giá một lượng đáng kể các kiến thức cần thiết.