Luận văn thạc sĩ vận dụng phương pháp webquest trong dạy học tích hợp phần hóa học hữu cơ lớp 11 nhằm phát triển năng lực hợp tác giải quyết vấn đề cho học sinh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ứng dụng phương pháp webquest trong dạy học hóa học hữu cơ lớp 11, phát triển năng lực hợp tác cho học sinh.

• Tác giả: Nguyễn Hùng Vương
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Trung Ninh
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lí luận và Phương pháp dạy học bộ môn Hóa học
• Đề tài: Vận Dụng Phương Pháp WebQuest Trong Dạy Học Hóa Học Hữu Cơ Lớp 11: Phát Triển Năng Lực Hợp Tác Giải Quyết Vấn Đề Cho Học Sinh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Năng lực hợp tác giải quyết vấn đề
• 1.1.2.1. Khái niệm năng lực
• 1.1.2.2. Khái niệm và cấu trúc của năng lực HT GQVĐ
• 1.1.3. Dạy học tích hợp
• 1.1.4. Tổng quan về phương pháp WebQuest và trang WebQuest
• 1.1.5. Thực trạng dạy học tích hợp bằng WebQuest nhằm phát triển năng lực HT GQVĐ cho HS tại thành phố Hồ Chí Minh và tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu
• 1.1.6. Tiểu kết
• 2. CHƯƠNG 1: XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG WEBQUEST VÀO DẠY HỌC TÍCH HỢP PHẦN HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 11 NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỢP TÁC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH
• 2.1. Phân tích chương trình hóa học hữu cơ 11
• 2.1.1. Cấu trúc nội dung phần hóa học hữu cơ lớp 11
• 2.1.2. Đặc điểm nội dung kiến thức hóa học hữu cơ 11 THPT
• 2.2. Nguyên tắc lựa chọn chủ đề tích hợp phần hóa học hữu cơ 11 THPT
• 2.3. Quy trình thiết kế WebQuest chủ đề tích hợp phần hóa học hữu cơ 11 nhằm phát triển năng lực HT GQVĐ cho HS
• 2.3.1. Các bước tạo trang web trực tuyến với Google sites
• 2.3.2. Quy trình thiết kế WebQuest chủ đề tích hợp phần hóa học hữu cơ 11 nhằm phát triển năng lực HT GQVĐ cho HS
• 2.4. Xây dựng và tổ chức dạy học một số chủ đề tích hợp bằng phương pháp WebQuest
• 2.4.1. WebQuest chủ đề “Biogas - Nhiên liệu xanh”
• 2.4.2. WebQuest chủ đề “Hiđrocacbon - Năng lượng của thế giới hiện đại”
• 2.4.3. WebQuest chủ đề “Thức uống chứa cồn và những tác động đến cơ thể con người”
• 2.5. Thiết kế tiêu chí và công cụ đánh giá năng lực HT GQVĐ trong dạy học ở trường phổ thông
• 2.5.1. Phiếu đánh giá năng lực
• 2.5.2. Phiếu đánh đồng đẳng
• 2.5.3. Kế hoạch phân công nhiệm vụ
• 2.5.4. Thiết kế bài kiểm tra
• 2.6. Một số điều cần lưu ý để nâng cao hiệu quả việc sử dụng WebQuest phát triển năng lực HT
• 2.7. Tiểu kết
• 3. CHƯƠNG 2: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.1.1. Mục đích của thực nghiệm sư phạm
• 3.1.2. Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Đối tượng và nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.2.1. Đối tượng của thực nghiệm sư phạm
• 3.2.2. Nội dung của thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Tiến trình thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Nhận xét tiến trình dạy học
• 3.5. Phân tích, đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.5.1. Đánh giá định tính
• 3.5.2. Đánh giá định lượng
• 3.5.3. Kết quả bảng kiểm quan sát năng lực HT GQVĐ của học sinh
• 3.6. Tiểu kết
• PHẦN KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về phương pháp WebQuest

Phương pháp WebQuest là một hình thức dạy học tích cực, được phát triển lần đầu tiên vào năm 1995 bởi Bernie Dodge và Tom March. Phương pháp này cho phép học sinh (HS) tham gia vào các hoạt động học tập thông qua việc tìm kiếm thông tin trên internet. WebQuest không chỉ giúp HS tiết kiệm thời gian tìm kiếm mà còn khuyến khích họ sử dụng thông tin một cách phân tích, tổng hợp và đánh giá. Đặc biệt, phương pháp này rất hiệu quả trong việc dạy học các chủ đề tích hợp liên môn, như phần hóa học hữu cơ lớp 11. Theo nghiên cứu, việc áp dụng WebQuest trong dạy học có thể nâng cao khả năng hợp tác và giải quyết vấn đề của HS, từ đó phát triển năng lực hợp tác cho các em. Việc sử dụng WebQuest trong dạy học không chỉ mang lại lợi ích về mặt kiến thức mà còn giúp HS phát triển các kỹ năng xã hội cần thiết cho tương lai.

1.1. Cấu trúc và lợi ích của WebQuest

Cấu trúc của một WebQuest thường bao gồm các phần như nhiệm vụ, quy trình, nguồn tài liệu và tiêu chí đánh giá. Mỗi phần đều có vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn HS thực hiện nhiệm vụ học tập. Lợi ích của việc sử dụng WebQuest trong dạy học là rất đa dạng. Nó không chỉ giúp HS phát triển kỹ năng tìm kiếm thông tin mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện. Hơn nữa, WebQuest tạo ra môi trường học tập tích cực, nơi HS có thể làm việc nhóm, trao đổi ý tưởng và cùng nhau giải quyết vấn đề. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh giáo dục hiện đại, nơi mà năng lực hợp tác và giải quyết vấn đề ngày càng trở nên cần thiết.

II. Năng lực hợp tác giải quyết vấn đề

Năng lực hợp tác giải quyết vấn đề (HT GQVĐ) là một trong những kỹ năng quan trọng mà HS cần phát triển trong quá trình học tập. Theo khung năng lực PISA 2015, năng lực này được định nghĩa là khả năng của cá nhân tham gia tích cực và hiệu quả vào một quá trình mà hai hoặc nhiều người cùng nỗ lực để giải quyết một vấn đề. Để đạt được điều này, HS cần có khả năng chia sẻ kiến thức, kỹ năng và nỗ lực cần thiết để đưa ra giải pháp. Việc phát triển năng lực HT GQVĐ không chỉ giúp HS giải quyết các vấn đề trong học tập mà còn chuẩn bị cho các em đối mặt với những thách thức trong cuộc sống thực tế. Trong bối cảnh dạy học hóa học hữu cơ lớp 11, việc áp dụng phương pháp WebQuest có thể tạo ra những tình huống học tập thực tế, giúp HS rèn luyện và phát triển năng lực này.

2.1. Các bước hợp tác giải quyết vấn đề

Quá trình hợp tác giải quyết vấn đề thường bao gồm các bước như xác định vấn đề, phân tích thông tin, đề xuất giải pháp và thực hiện giải pháp. Mỗi bước đều yêu cầu HS phải làm việc cùng nhau, chia sẻ ý tưởng và lắng nghe ý kiến của nhau. Việc này không chỉ giúp HS phát triển kỹ năng giao tiếp mà còn nâng cao khả năng làm việc nhóm. Trong dạy học hóa học hữu cơ, việc áp dụng các bước này thông qua WebQuest sẽ giúp HS có cơ hội thực hành và trải nghiệm thực tế, từ đó nâng cao hiệu quả học tập và phát triển năng lực HT GQVĐ.

III. Thực trạng dạy học tích hợp bằng WebQuest

Thực trạng dạy học tích hợp bằng phương pháp WebQuest tại các trường THPT hiện nay cho thấy nhiều giáo viên (GV) đã bắt đầu áp dụng phương pháp này trong giảng dạy. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc triển khai. Một số GV chưa nắm rõ cách thiết kế WebQuest hiệu quả, dẫn đến việc HS không đạt được kết quả như mong đợi. Theo khảo sát, nhiều GV cho rằng việc sử dụng WebQuest giúp HS hứng thú hơn với môn học và phát triển kỹ năng hợp tác. Tuy nhiên, việc thiếu tài liệu hướng dẫn và hỗ trợ từ nhà trường cũng là một rào cản lớn. Để khắc phục tình trạng này, cần có sự đầu tư vào đào tạo GV về phương pháp WebQuest và cung cấp các tài liệu hỗ trợ cần thiết.

3.1. Đánh giá kết quả điều tra

Kết quả điều tra cho thấy rằng phần lớn HS cảm thấy hứng thú khi học tập thông qua WebQuest. Họ cho rằng phương pháp này giúp họ dễ dàng tiếp cận thông tin và làm việc nhóm hiệu quả hơn. Tuy nhiên, một số HS cũng bày tỏ lo ngại về việc thiếu thời gian để hoàn thành nhiệm vụ. Điều này cho thấy cần có sự điều chỉnh trong việc thiết kế các nhiệm vụ học tập để phù hợp với thời gian và khả năng của HS. Việc đánh giá kết quả điều tra không chỉ giúp hiểu rõ hơn về hiệu quả của WebQuest mà còn cung cấp thông tin quý giá để cải thiện phương pháp dạy học trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0, việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát triển năng lực cho học sinh (HS) trở thành yêu cầu cấp thiết. Theo Nghị quyết số 29–NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XI, giáo dục cần phát triển toàn diện năng lực, đạo đức và lối sống cho HS, đồng thời ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong dạy học. Phương pháp WebQuest, được phát triển từ năm 1995 tại Mỹ, là một trong những phương pháp dạy học tích cực ứng dụng CNTT, giúp HS tiết kiệm thời gian tìm kiếm thông tin và tập trung vào phân tích, tổng hợp, đánh giá thông tin.

Luận văn tập trung nghiên cứu vận dụng phương pháp WebQuest trong dạy học tích hợp phần hóa học hữu cơ lớp 11 nhằm phát triển năng lực hợp tác giải quyết vấn đề (HT GQVĐ) cho HS. Nghiên cứu được thực hiện tại một số trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh trong khoảng thời gian từ tháng 11/2017 đến tháng 9/2018. Mục tiêu chính là xây dựng các chủ đề tích hợp phù hợp với chương trình hóa học hữu cơ, thiết kế WebQuest hỗ trợ HS phát triển năng lực HT GQVĐ, đồng thời đánh giá hiệu quả của phương pháp này trong thực tiễn giảng dạy.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học hóa học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông, phát triển năng lực hợp tác và giải quyết vấn đề cho HS, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của đất nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai khung lý thuyết chính: năng lực hợp tác giải quyết vấn đề (HT GQVĐ) và phương pháp dạy học WebQuest.

1. Năng lực HT GQVĐ: Theo khung năng lực PISA 2015, năng lực HT GQVĐ là khả năng tham gia tích cực và hiệu quả vào quá trình hợp tác để giải quyết vấn đề chung, sử dụng kiến thức, kỹ năng và nỗ lực của nhóm. Cấu trúc năng lực này bao gồm năng lực nhận thức, năng lực xã hội và năng lực điều chỉnh, thể hiện qua các bước xác định vấn đề, đề xuất giải pháp, lựa chọn giải pháp, lập kế hoạch, thực hiện và đánh giá (Griffin và Care, 2012; OECD, 2015). Mô hình hợp tác giải quyết vấn đề của Rod Windle và Suzanne Warren cũng được tham khảo để thiết kế các hoạt động hợp tác trong WebQuest.

2. Phương pháp WebQuest: Là phương pháp dạy học tích cực, trong đó HS thực hiện nhiệm vụ học tập theo nhóm dựa trên các nguồn tài liệu trực tuyến được GV chọn lọc. WebQuest gồm các phần: giới thiệu, nhiệm vụ, tiến trình, đánh giá và kết luận. Phương pháp này giúp HS phát triển tư duy phê phán, sáng tạo, kỹ năng hợp tác và giải quyết vấn đề thông qua việc học tập tích hợp liên môn (Dodge, 1995; Nguyễn Văn Cường và Bernd Meier, 2010).

Các khái niệm chính bao gồm: năng lực HT GQVĐ, dạy học tích hợp liên môn, WebQuest, năng lực hợp tác, giải quyết vấn đề, và phương pháp dạy học tích cực.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp kết hợp nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm sư phạm:

• Nguồn dữ liệu: Bao gồm tài liệu lý thuyết, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về WebQuest, năng lực HT GQVĐ, chương trình hóa học hữu cơ lớp 11, kết quả khảo sát thực trạng dạy học tại các trường THPT ở TP. Hồ Chí Minh và tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu.

• Phương pháp phân tích: Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa tài liệu; điều tra khảo sát ý kiến GV về thực trạng sử dụng WebQuest và năng lực HT GQVĐ của HS; thiết kế WebQuest cho các chủ đề tích hợp; thực nghiệm sư phạm với HS lớp 11; đánh giá kết quả bằng phương pháp thống kê toán học (phân phối tần số, tần suất, kiểm định thống kê).

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: 39 GV dạy Hóa học tại các trường THPT được chọn theo phương pháp thuận tiện và ngẫu nhiên có chủ đích nhằm phản ánh thực trạng dạy học tích hợp và ứng dụng WebQuest.

• Timeline nghiên cứu: Từ tháng 11/2017 đến tháng 9/2018, gồm các giai đoạn: khảo sát thực trạng, thiết kế WebQuest, thực nghiệm sư phạm, thu thập và phân tích dữ liệu, hoàn thiện luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng sử dụng phương pháp WebQuest và dạy học tích hợp: Qua khảo sát 39 GV, chỉ 13,16% GV sử dụng WebQuest, chủ yếu ở mức độ thỉnh thoảng hoặc hiếm khi. Tỉ lệ GV xây dựng chủ đề dạy học tích hợp liên môn thường xuyên chỉ chiếm 5,26%, trong khi 65,26% GV gần như không xây dựng chủ đề tích hợp. Tuy nhiên, 94,74% GV đánh giá việc xây dựng chủ đề tích hợp là cần thiết hoặc rất cần thiết.

2. Năng lực HT GQVĐ của HS: Kết quả quan sát và đánh giá cho thấy trung bình chỉ có khoảng 37,88% HS biểu hiện tích cực năng lực HT GQVĐ. Nhiều HS chưa chủ động tham gia trao đổi, thảo luận nhóm hoặc đề xuất giải pháp, cho thấy năng lực này còn hạn chế.

3. Ảnh hưởng của WebQuest đến phát triển năng lực HT GQVĐ: GV đồng thuận rằng WebQuest giúp HS phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo (68,63%), năng lực giao tiếp và hợp tác (57,89%), tự chủ và tự học (36,84%), và tìm hiểu tự nhiên xã hội (76,26%). Thời gian thực hiện chủ đề tích hợp phù hợp là từ 2 tiết trở lên, với không gian học tập linh hoạt, phối hợp giữa trường và nhà.

4. Nguồn tài liệu và công cụ hỗ trợ: Internet được GV sử dụng phổ biến (76,32%) để xây dựng chủ đề tích hợp và hỗ trợ dạy học. Tuy nhiên, việc trao đổi qua mạng xã hội và ứng dụng nhắn tin còn hạn chế (khoảng 50% GV sử dụng thỉnh thoảng hoặc thường xuyên).

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy phương pháp WebQuest còn chưa được phổ biến rộng rãi trong dạy học hóa học tại các trường THPT ở TP. Hồ Chí Minh và Bà Rịa Vũng Tàu, do nhiều nguyên nhân như áp lực chương trình, hạn chế về CNTT, và thói quen dạy học truyền thống. Tuy nhiên, WebQuest được đánh giá cao về khả năng phát triển năng lực HT GQVĐ cho HS, phù hợp với xu hướng đổi mới giáo dục hiện nay.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế và trong nước, kết quả tương đồng với nhận định rằng WebQuest thúc đẩy sự hợp tác, tư duy phản biện và giải quyết vấn đề (Qing Zhou et al., 2012; Gabriel Gorghiu et al., 2005). Việc xây dựng bộ tiêu chí đánh giá năng lực HT GQVĐ giúp GV có công cụ đánh giá chính xác hơn, từ đó điều chỉnh phương pháp dạy học phù hợp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tần suất sử dụng phương pháp dạy học, biểu đồ phân phối năng lực HT GQVĐ của HS, và bảng so sánh mức độ phát triển năng lực trước và sau thực nghiệm WebQuest, giúp minh họa rõ ràng hiệu quả của phương pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, tập huấn GV về phương pháp WebQuest và dạy học tích hợp: Tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên sâu nhằm nâng cao năng lực CNTT và kỹ năng thiết kế, sử dụng WebQuest, tập trung vào phát triển năng lực HT GQVĐ cho HS. Thời gian thực hiện: 6-12 tháng; chủ thể: Sở GD&ĐT, trường ĐHSP.

2. Xây dựng và phổ biến bộ chủ đề tích hợp hóa học hữu cơ lớp 11 theo phương pháp WebQuest: Thiết kế các chủ đề có tính liên môn, gắn với thực tiễn và phù hợp với chương trình hiện hành, hỗ trợ GV trong việc áp dụng. Thời gian: 3-6 tháng; chủ thể: Ban biên soạn chương trình, GV chuyên môn.

3. Phát triển hệ thống công cụ đánh giá năng lực HT GQVĐ: Áp dụng bộ tiêu chí đánh giá gồm 11 tiêu chí với 3 mức độ để đánh giá chính xác năng lực HS, đồng thời hướng dẫn GV sử dụng hiệu quả. Thời gian: 3 tháng; chủ thể: GV, nhà trường.

4. Khuyến khích sử dụng Internet và các công cụ hỗ trợ trực tuyến trong dạy học: Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất CNTT, khuyến khích GV và HS sử dụng mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin để trao đổi, thảo luận, tăng cường hợp tác học tập. Thời gian: liên tục; chủ thể: nhà trường, phụ huynh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên bộ môn Hóa học THPT: Nghiên cứu giúp GV hiểu rõ cách thiết kế và áp dụng WebQuest trong dạy học tích hợp, phát triển năng lực HT GQVĐ cho HS, từ đó nâng cao hiệu quả giảng dạy.

2. Nhà quản lý giáo dục và Sở GD&ĐT: Tham khảo để xây dựng chính sách đào tạo, bồi dưỡng GV, phát triển chương trình dạy học tích hợp và ứng dụng CNTT trong giáo dục phổ thông.

3. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Giáo dục học, Lí luận và Phương pháp dạy học: Tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu, thiết kế WebQuest và phát triển năng lực hợp tác giải quyết vấn đề trong giáo dục.

4. Các chuyên gia phát triển chương trình và biên soạn sách giáo khoa: Cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng các chủ đề tích hợp liên môn, phù hợp với xu hướng đổi mới giáo dục và phát triển năng lực HS.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp WebQuest là gì và có ưu điểm gì trong dạy học hóa học?
   WebQuest là phương pháp dạy học tích cực dựa trên việc HS tự tìm kiếm, xử lý thông tin qua các nguồn trực tuyến được GV chọn lọc. Ưu điểm gồm phát triển tư duy phản biện, sáng tạo, kỹ năng hợp tác và giải quyết vấn đề, tiết kiệm thời gian tìm kiếm thông tin, phù hợp với dạy học tích hợp liên môn.

2. Năng lực hợp tác giải quyết vấn đề (HT GQVĐ) gồm những thành phần nào?
   Năng lực HT GQVĐ bao gồm năng lực nhận thức (xác định vấn đề, phân tích, tổng hợp), năng lực xã hội (giao tiếp, hợp tác), và năng lực điều chỉnh (điều phối, đánh giá quá trình và kết quả). Đây là năng lực quan trọng giúp HS làm việc nhóm hiệu quả và giải quyết các vấn đề phức tạp.

3. Làm thế nào để thiết kế một WebQuest hiệu quả cho phần hóa học hữu cơ lớp 11?
   Thiết kế WebQuest hiệu quả cần chọn chủ đề tích hợp liên môn phù hợp với chương trình, xây dựng nhiệm vụ rõ ràng, có tính thực tiễn, thiết kế tiến trình thực hiện chi tiết, cung cấp nguồn tài liệu trực tuyến chất lượng, và xây dựng tiêu chí đánh giá năng lực HT GQVĐ cho HS.

4. WebQuest có thể áp dụng trong bao lâu cho một chủ đề tích hợp?
   Thời gian thực hiện chủ đề tích hợp bằng WebQuest thường từ 2 tiết học trở lên, tùy thuộc vào nội dung và độ phức tạp của chủ đề. Thời gian này đủ để HS thực hiện các bước hợp tác, tìm hiểu, thảo luận và trình bày kết quả.

5. Những khó khăn nào thường gặp khi áp dụng WebQuest trong dạy học phổ thông?
   Khó khăn gồm hạn chế về cơ sở vật chất CNTT, thiếu kỹ năng sử dụng công nghệ của GV, áp lực chương trình học và thi cử, thói quen dạy học truyền thống, và sự chưa quen của HS với phương pháp học tập tích cực, hợp tác nhóm.

Kết luận

• Phương pháp WebQuest phù hợp để dạy học tích hợp phần hóa học hữu cơ lớp 11, giúp phát triển năng lực hợp tác giải quyết vấn đề cho HS.
• Thực trạng sử dụng WebQuest và dạy học tích hợp tại các trường THPT ở TP. Hồ Chí Minh và Bà Rịa Vũng Tàu còn hạn chế, nhưng GV đánh giá cao tầm quan trọng của phương pháp này.
• Năng lực HT GQVĐ của HS hiện còn thấp, cần được rèn luyện thông qua các hoạt động học tập tích cực, đặc biệt là qua WebQuest.
• Đề xuất các giải pháp đào tạo GV, xây dựng chủ đề tích hợp, phát triển công cụ đánh giá và tăng cường ứng dụng CNTT trong dạy học.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi mới cho đổi mới phương pháp dạy học hóa học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông trong thời đại công nghệ số.

Các nhà trường và GV nên bắt đầu áp dụng WebQuest trong giảng dạy, đồng thời tham gia các khóa tập huấn để nâng cao năng lực thiết kế và tổ chức dạy học tích hợp. Các nhà quản lý giáo dục cần hỗ trợ về chính sách và cơ sở vật chất để thúc đẩy đổi mới giáo dục hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI Lịch sử vấn đề nghiên cứu 1. Trên thế giới Đã có một số công trình nghiên cứu hoặc tài liệu được biên soạn về năng lực hợp tác và giải quyết vấn đề như + Assessment and Teaching of 21st Century Skills (Friedrich Hesse, Esther Care, Juergen Buder, Kai Sassenberg, Patrick Griffin, 2017) của Tác giả Friedrich Hesse + Tài liệu PISA 2015 Collaborative problem–solving framework (OECD, 2017). + Qing Zhou Qing Zhou, Leilei Ma, Na Huang, Qian Liang, Huiji Yue và Tao Peng (2012), Integrating WebQuest into Chemistry Classroom Teaching to Promote Students’ Critical Thinking.

+ Gabriel Gorghiu, Laura Gorghiu1, Víctor R. González và Alicia García de la Santa (2005), WebQuest in the Classroom - Analysis of its Impact (Gabriel Gorghiu, Laura Gorghiu1, Víctor R. González, Alicia García de la Santa, 2005) + Jennifer Levin–Goldberg (2014), WebQuest 2.0: Best Practices for the 21st Century. Các tác giả đã khảo sát việc ứng dụng phương pháp WebQuest trong dạy học của nhiều GV.

Kết quả cho thấy phương pháp WebQuest phù hợp để tổ chức các hoạt động nhóm cho HS, tạo điều kiện thuận lợi để GV có thể ứng dụng CNTT trong giảng dạy. Đặc biệt phương pháp Webquest được khẳng định là đem lại hiệu quả trong việc tạo động cơ học tập và phát triển năng lực hợp tác cho HS. Ở Việt Nam Phát triển năng lực HT GQVĐ là một chủ đề khá mới ở nước ta, do đó số lượng đề tài nghiên cứu về chủ đề này còn hạn chế. Một số đề tài đã nghiên cứu gần đây như: + Trần Thị Cúc (2017), “Phát triển năng lực hợp tác giải quyết vấn đề cho HS thông qua dạy học phần phi kim - hóa học 10 nâng cao”, luận văn thạc sĩ, trường Đại Học Sư phạm Hà Nội.

Luan van 6 Bên cạnh đó, ở nước ta có một số công trình nghiên cứu về phương pháp WebQuest, có thể kể đến một số luận văn như: + Trương Thị Hương (2012), Xây dựng và sử dụng WebQuest trong dạy học một số kiến thức chương chất rắn, chất lỏng và sự chuyển thể Vật lí 10 Trung học phổ thông, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Trường ĐHSP - ĐH Huế. + Nguyễn Thị Như (2012), Vận dụng kỹ thuật WebQuest trong tổ chức tự học cho HS chương “Sóng ánh sáng” vật lí 12 THPT, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Trường ĐHSP- ĐH Huế. + Nguyễn Tiến Sỹ (2013), Xây dựng và sử dụng Webquest hỗ trợ dạy học “Chuyên đề thí nghiệm vật lý” ở trường THPT chuyên, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Trường ĐHSP- ĐH Huế. + Nguyễn Thị Thi (2013), Xây dựng và sử dụng Webquest về thí nghiệm mở trong dạy học phần "Quang hình" - vật lí lớp 11 nhằm phát triển năng lực thực nghiệm của HS, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Trường ĐHSP - ĐH Huế.

+ Lê Viết Ái Lan (2014), Xây dựng, sử dụng webquest trong dạy học hóa học hữu cơ lớp 11, luận văn thạc sĩ Khoa học Giáo dục, trường Đại học sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh. + Nguyễn Vũ Mai Trang (2015), Vận dụng phương pháp WebQuest trong dạy học một số chủ đề tích hợp Hóa học lớp 10 Trung học phổ thông, luận văn thạc sĩ Khoa học Giáo dục, trường Đại học sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh. + Vũ Thị Hồng Tuyến (2017), “Vận dụng phương pháp Webquest trong dạy học tích hợp phần hóa học phi kim lớp 11 nhằm phát triển năng lực công nghệ thông tin và truyền thông”, luận văn thạc sĩ, trường Đại Học Sư phạm Hà Nội. Một số bài báo khoa học về PPDH WebQuest và năng lực HT GQVĐ như: + Lê Thái Hưng, Lê Thị Hoàng Hà, Dương Thị Anh (2016), Năng lực hợp tác giải quyết vấn đề trong dạy học và đánh giá bậc trung học ở Việt Nam, Tạp chí Quản Lý Giáo Dục, 80, tr.

+ Thái Hoài Minh, Nguyễn Thị Kim Thoa (2013), Vận dụng WebQuest trong dạy học nội dung axit sunfuric (chương trình Hóa học 10 nâng cao), tạo chí Khoa học ĐHSP TPHCM, số 48 năm 2013, tr. Luan van 7 + Bùi Thị Hạnh, Trần Trung Ninh (2010), Dạy học Hóa học hữu cơ bằng WebQuest, tạp chí Giáo dục, số 230, kì 2, 1/2010, tr. Đặc biệt chưa có công trình nghiên cứu nào về việc vận dụng phương pháp WebQuest nhằm phát triển năng lực HT GQVĐ cho HS THPT. Điều này đã củng cố sự cần thiết của việc tiến hành nghiên cứu đề tài của chúng tôi.

Năng lực hợp tác giải quyết vấn đề 1. Khái niệm năng lực Theo từ điển tiếng Việt, khái niệm năng lực được xác định là “khả năng, điều kiện chủ quan hoặc tự nhiên sẵn có để thực hiện một hành động nào đó, phẩm chất tâm lí và sinh lí tạo cho con người khả năng hoàn thành một loại hoạt động nào đó với chất lượng cao”. Còn theo Lê Thái Hưng và các đồng nghiệp (Lê Thái Hưng, Lê Thị Hoàng Hà, Dương Thị Anh, 2016), khi nói tới năng lực tức là nói tới kiến thức, kĩ năng và khả năng huy động các kiến thức, kĩ năng đó để giải quyết thành công các vấn đề do cuộc sống đặt ra. Trông một tài liệu khác (Weitnert, 2001), năng lực là những khả năng và kĩ xảo học được hoặc sẵn có của cá thể nhằm giải quyết các tình huống xác định, cũng như sự sẵn sàng về động cơ, xã hội.

và khả năng vận dụng các cách giải quyết vấn đề một cách có trách nhiệm và hiệu quả trong những tình huống linh hoạt. Khái niệm và cấu trúc của năng lực HT GQVĐ 1. Khái niệm của năng lực HT GQVĐ Theo khung năng lực PISA 2015, năng lực HT GQVĐ được định nghĩa là “năng lực của một cá nhân tham gia tích cực và hiệu quả vào một quá trình mà hai hoặc nhiều người nỗ lực để cùng giải quyết một vấn đề bằng cách chia sẻ sự hiểu biết và nỗ lực cần có để đưa ra giải pháp. Đồng thời sử dụng các kiến thức, kĩ năng và nỗ lực để có được giải pháp đó” (OECD, 2015).

Một số định nghĩa hiện có về năng lực HT GQVĐ (Eva Baker, Jan Dickieson, Wallace Wulfeck, Harold F. O’Neil, 2017) đều có đặc điểm chung là: sự tồn tại của nhóm người học gồm ít nhất hai người trở lên; có một vấn đề cần giải quyết và một mục tiêu chung; và để giải quyết vấn đề nhóm người học không chỉ Luan van 8 cần năng lực nhận thức mà còn cần đến cả các năng lực xã hội, năng lực giao tiếp (Samuel Greiff, 2012). Hợp tác giải quyết vấn đề liên quan đến quá trình nhận thức của một cá nhân có sự tham gia của hai kĩ năng nhận thức và xã hội. Để giải quyết vấn đề, trước hết các cá nhân phải nhận thức được mâu thuẫn giữa các tình huống thực tế và hiểu biết của bản thân, biến mâu thuẫn đó thành vấn đề cần giải quyết dựa trên khả năng của bản thân trong việc tìm tòi, khám phá, tổng hợp và xử lí thông tin từ nhiều nguồn khác nhau.

Hiệu quả của việc hợp tác giải quyết vấn đề phụ thuộc vào khả năng cộng tác của các thành viên trong nhóm trong các tình huống hợp tác (OECD, 2015). Sự hợp tác đòi hỏi ít nhất phải có hai đối tượng trở lên: có thể là người - người, người - máy tính trong đó có một đối tượng có khả năng tạo ra các mục tiêu, các hoạt động, thông điệp giao tiếp, phản ứng với những phản hồi của những người tham gia khác (OECD, 2015). Sự hợp tác có thể xảy ra khi các thành viên trong nhóm cùng phấn đấu để xây dựng và đạt được một mục tiêu chung về một nhiệm vụ đặt ra. Họ phải cùng nhau đóng góp những suy nghĩ, hiểu biết của mình để cùng thống nhất và đi đến một kết luận chung cho cả nhóm (Trần Thị Cúc, 2017).

Cấu trúc của năng lực hợp tác giải quyết vấn đề Theo “Lí thuyết dạy và học các kĩ năng của thế kỉ 21” (ATC21S), Griffin và Care đã đề xuất cấu trúc của năng lực HT GQVĐ theo một cách tiếp cận khác như sau (Patrick Griffin, Barry McGaw, Esther Care, 2012): NL HT GQVĐ Năng lực xã Năng lực hội nhận thức Điều chỉnh Sự tham gia nhiệm vụ Xây dựng Nêu ý kiến kiến thức Luan van 9 Hình 1. Sơ đồ cấu trúc năng lực HT GQVĐ theo Griffin và Care Mô hình cấu trúc này cho thấy cách nhìn nhận rành mạch về năng lực HT GQVĐ, là cơ sở tốt để xây dựng các khung tiêu chí đánh giá. Các năng lực thành phần sẽ được thể hiện xuyên suốt quá trình nhóm thực hiện giải quyết vấn đề. Các bước hợp tác giải quyết vấn đề Tác giả Nancy Willihnganz (Nancy Willihnganz, 2011) đã đề xuất mô hình HT GQVĐ gồm sáu bước như sau : - Bước 1: Xác định vấn đề theo nhu cầu của nhóm Mỗi thành viên đưa ra nhu cầu cần giải quyết của mình, lắng nghe phản hồi của các thành viên khác về nhu cầu của họ.

Sau khi hoàn thành, các nhu cầu của các thành viên đều được thể hiện trong bản tóm tắt về vấn đề. Điều này muốn nói rằng, tất cả các ý kiến của các thành viên trong nhóm đều quan trọng như nhau. - Bước 2: Tư duy, đưa ra các giải pháp khả thi Các thành viên cùng đưa ra tất cả các giải pháp mà họ cho rằng có khả thi, liệt kê các ý kiến, mở rộng ý kiến của nhau mà chưa cần đánh giá đúng sai, không cần gắn tên hay tách biệt ý kiến của từng cá nhân. - Bước 3: Lựa chọn giải pháp (hoặc kết hợp các giải pháp) đáp ứng tốt nhất nhu cầu của nhóm.

Trên cở sở các giải pháp đưa ra, các thành viên trong nhóm cùng nhau thảo luận những giải pháp được nhiều người lựa chọn khi giải quyết vấn đề, để cùng nhau đi đến một hoặc nhiều giải pháp thay thế. Trong quá trình này, các thành viên trong nhóm phải trao đổi một cách cởi mở, chân thành, đưa ra ý kiến của mình đồng thời lắng nghe, xem xét ý kiến của các thành viên khác để tất cả mọi người cùng cảm thấy hài lòng với giải pháp cuối cùng. - Bước 4: Lập kế hoạch phân công thời gian, địa điểm. Lên kế hoạch, phân công công việc cụ thể cho từng thành viên trong nhóm ai sẽ làm gì, thời gian, địa điểm cụ thể.

- Bước 5: Thực hiện kế hoạch. Các thành viên cùng nhau thực hiện theo đúng kế hoạch đặt ra để đảm bảo tiến trình làm việc của cả nhóm. Luan van 10 - Bước 6: Đánh giá quá trình và giải pháp. Mỗi thành viên cùng đưa ra suy nghĩ của mình về những điều mà bản thân cảm thấy tốt và chưa tốt khi thực hiện quá trình GQVĐ, những mong muốn thực hiện hay những cải thiện trong các lần GQVĐ tiếp theo.