Chương 1: Cơ sở lý luận của việc xây dựng đội ngũ Thẩm phán đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp. Chương 2: Thực trạng xây dựng đội ngũ Thẩm phán ở tỉnh Thanh Hóa đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp. Chương 3: Quan điểm, định hướng và các giải pháp xây dựng đội ngũ thẩm phán ở tỉnh Thanh Hóa đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ THẨM PHÁN ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CẢI CÁCH TƢ PHÁP 1.
Thẩm phán trong hệ thống các chức danh tƣ pháp 1. Khái niệm Thẩm phán Khái niệm Thẩm phán, quy định tại Điều 1, Pháp lệnh Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân năm 2002: “Thẩm phán là người được bổ nhiệm theo quy định của pháp luật để làm nhiệm vụ xét xử những vụ án và giải quyết những việc khác thuộc thẩm quyền của Toà án” [18, tr. Như vậy, Thẩm phán là những công chức nhà nước được bổ nhiệm theo quy định của pháp luật để làm nhiệm vụ xét xử những vụ án hình sự, dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh tế, thương mại, hành chính, lao động và giải quyết những việc khác thuộc thẩm quyền của Toà án. Luật Tổ chức tòa án nhân dân năm 2014 quy định: Thẩm phán là công dân Việt Nam, trung thành với Tổ quốc và Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, có phẩm chất đạo đức tốt, có bản lĩnh chính trị vững vàng, có tinh thần dũng cảm và kiên quyết bảo vệ công lý, liêm khiết và trung thực; Có trình độ cử nhân luật trở lên; Đã được đào tạo nghiệp vụ xét xử; Có thời gian làm công tác thực tiễn pháp luật; Có sức khỏe bảo đảm hoàn thành nhiệm vụ được giao, được Chủ tịch nước bổ nhiệm để làm nhiệm vụ xét xử các vụ án hình sự, dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động, hành chính và giải quyết các việc khác theo quy định của pháp luật.
Như vậy, Thẩm phán là một chức danh tư pháp, làm việc tại Tòa án, có đủ điều kiện tiêu chuẩn theo quy định của Luật TCTAND năm 2014 được Chủ Tịch nước bổ nhiệm làm nhiệm vụ xét xử [21, Điều 65]. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngạch Thẩm phán có 04 ngạch: Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao; Thẩm phán cao cấp; Thẩm phán trung cấp; Thẩm phán sơ cấp. Nhiệm kỳ Thẩm phán Thẩm phán là những người có địa vị pháp lý cao, biểu hiện của nền công lý quốc gia, thực hiện quyền xét xử của Nhà nước theo pháp luật. Pháp luật của mỗi quốc gia đều có những quy định chặt chẽ về Thẩm phán, trong đó quy định nhiệm kỳ Thẩm phán, ở các nước trên thế giới chủ yếu phân thành hai loại: chế độ suốt đời (Bổ nhiệm cho đến tuổi nghỉ hưu) và chế độ nhiệm kỳ; cũng có nước áp dụng cả hai chế độ.
Hiện nay, ở Việt Nam Thẩm phán được bổ nhiệm theo chế độ nhiệm kỳ. Nhiệm kỳ của Thẩm phán được quy định trong một khoảng thời gian nhất định. “Nhiệm kỳ đầu của Thẩm phán là 5 năm; trường hợp được bổ nhiệm lại hoặc được bổ nhiệm vào ngạch Thẩm phán khác thì nhiệm kỳ tiếp theo là 10 năm” [21, Điều 74] Trong những năm qua, với việc triển khai thực hiện các Nghị quyết của Đảng, Quốc hội liên quan tới công tác tư pháp, đặc biệt là Nghị quyết số 08- NQ/TW ngày 02-01-2002 của Bộ Chính trị về “Một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới” (đây gọi tắt là Nghị quyết 08-NQ/TW) và Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02-6-2005 của Bộ Chính trị về “Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020” (sau đây gọi tắt là Nghị quyết 49-NQ/TW), thì đội ngũ cán bộ, công chức Tòa án nhân dân đã từng bước được kiện toàn cả về số lượng và nâng cao về chất lượng cán bộ, đặc biệt là đội ngũ Thẩm phán và các cán bộ có chức danh tư pháp; cơ sở vật chất, điều kiện phương tiện làm việc của các Tòa án cũng đã được quan tâm đầu tư có hiệu quả, giúp 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cho Tòa án các cấp có những điều kiện thuận lợi hơn để triển khai thực hiện các nhiệm vụ của mình. Trong bối cảnh tình hình tội phạm và các tranh chấp dân sự, kinh doanh thương mại, lao động và khiếu kiện hành chính diễn biến phức tạp, gia tăng về số lượng và phức tạp về tính chất; việc mở rộng hợp tác quốc tế ngày càng sâu rộng cũng làm phát sinh càng nhiều các tranh chấp có yếu tố nước ngoài liên quan tới lĩnh vực pháp luật quốc tế và với xu thế mở rộng thẩm quyền của Tòa án trong xét xử các vi phạm, cũng như giải quyết các tranh chấp trong xã hội, thì yêu cầu tăng cường về số lượng, chất lượng đội ngũ Thẩm phán đối với các Tòa án là một nhiệm vụ cấp thiết.
Vị trí, vai trò của Thẩm phán trong hoạt động tư pháp * Về công tác xét xử Hoạt động của TAND tập trung chủ yếu trong công tác xét xử. Tòa án nhân danh nước CHXHCNVN được trao thẩm quyền xét xử các loại án bao gồm: Hình sự, Dân sự, Kinh tế, Hành chính, Lao động và giải quyết các việc khác theo quy định của pháp luật.Thẩm phán được Nhà nước trao quyền thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Tòa án theo luật định đó là thực hiện chức năng xét xử những vụ án: hình sự, dân sự, hành chính (Dân sự bao gồm: tranh chấp về dân sự; những tranh chấp về hôn nhân gia đình; những tranh chấp về kinh doanh - thương mại; những tranh chấp về lao động).Vai trò của Thẩm phán trong công tác xét xử như sau: - Đối với công tác giải quyết án hình sự Cùng với sự phát triển nhanh chóng về mọi mặt của đất nước, mặt trái từ sự phát triển đó là tình hình tội phạm diễn biến phức tạp, có chiều hướng tăng lên về số lượng, tính chất của các vụ phạm tội ngày càng nghiêm trọng, các vụ trọng án ngày một gia tăng, thành phần tội phạm đa dạng, manh động, tinh vi… đặc biệt là sự tham gia ngày càng nhiều của người phạm tội là thanh 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thiếu niên, đang là nỗi nhức nhối của toàn xã hội. Hiện nay còn xuất hiện các loại tội phạm mới về công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, tội phạm có tổ chức, tội phạm xuyên quốc gia, vv. làm cho tình hình an ninh, chính trị của đất nước bị đe dọa.
Chính vì vậy, công tác xét xử của Tòa án đối với các vụ án hình sự có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo vệ những thành quả cách mạng, các giá trị tốt đẹp của dân tộc, cũng như bảo vệ tính mạng, sức khỏe của nhân dân, góp phần tích cực vào sự phồn vinh của đất nước. Khi được phân công giải quyết, xét xử vụ án hình sự Thẩm phán phải thực hiện thẩm quyền tiến hành tố tụng quy định tại Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về hành vi, quyết định của mình. Nhìn chung, công tác xét xử các vụ án hình sự của các Toà án các cấp hầu như không có tình trạng để quá thời hạn xét xử theo quy định của pháp luật. Đối với các vụ án lớn, trọng điểm, các Tòa án đã tăng cường phối hợp với các cơ quan tiến hành tố tụng, Thẩm phán tiếp xúc với hồ sơ vụ án ngay từ khâu điều tra, truy tố để nắm rõ các tình tiết của vụ án; Thẩm phán khẩn trương nghiên cứu hồ sơ để đưa vụ án ra xét xử kịp thời, theo đúng luật định và kế hoạch đề ra.
Trong những năm qua, Thẩm phán các cấp Tòa án cũng đã tăng cường xét xử các vụ án trọng điểm, các loại tội phạm đang có chiều hướng gia tăng ngày càng phức tạp như: vụ án lừa đảo chiếm đoạt tiền hoàn thuế giá trị gia tăng xảy ra ở nhiều địa phương, gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng; không ít các vụ án lừa đảo có tổ chức chiếm đoạt tài sản của Nhà nước hoặc của công dân có giá trị rất lớn như vụ án Huỳnh Thị Huyền Như, nguyên cán bộ ngân hàng Vietinbank bị truy tố về hai tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản và Làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức; Võ Anh Tuấn, nguyên cán bộ văn phòng Vietinbank về tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản; Xét xử nhiều vụ án về 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tham nhũng kinh tế đặc biệt nghiêm trọng như vụ Dương Chí Dũng lợi dụng chức vụ quyền hạn cùng đồng phạm đã không thực hiện quy định của nhà nước, gây thiệt hại cho Vinalines hàng trăm tỷ đồng… Thời gian tới Tòa án các cấp đưa 6 vụ án tham nhũng, kinh tế nghiêm trọng, phức tạp ra xét xử sơ thẩm gồm: Vụ án “Cố ý làm trái quy định của nhà nước về quản lý kinh tế, gây hậu quả nghiêm trọng; Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng” xảy ra tại Công ty in, thương mại và dịch vụ Agribank; vụ án “Đưa hối lộ; Nhận hối lộ; Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ” xảy ra tại Tổng Công ty xây dựng đường thủy Việt Nam; vụ án “Cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế, gây hậu quả nghiêm trọng; Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” xảy ra tại Công ty cổ phần dệt Quế Võ và Chi nhánh Quỹ hỗ trợ phát triển Bắc Ninh. Xét xử các vụ án đặc biệt nghiêm trọng về ma tuý, trong đó có nhiều vụ án mua bán, tàng trữ, sản xuất trái phép chất ma tuý với số lượng lớn, có nhiều người tham gia như vụ án Trịnh Nguyên Thủy cùng 30 bị cáo về hành vi mua bán, sản xuất trái phép chất ma túy.; và xét xử rất nhiều các vụ án như: trộm cắp, giết người, cố ý gây thương tích, chống người thi hành công vụ, buôn lậu, mua bán phụ nữ, trẻ em niên, lợi dụng công nghệ tin học để phạm tội trộm cắp tài sản, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, bôi nhọ đường lối chính trị, chính sách pháp luật của Nhà nước và các đồng chí Lãnh đạo Đảng, Nhà nước.