mở đầu, mục đích, các bƣớc tiến hành, những lƣu ý, kết luận và hƣớng dẫn thực hiện kỹ năng đó. Trong nước * Nhóm các công trình nghiên cứu về giáo viên với vai trò là người hướng dẫn, tổ chức, giúp cho người học tự học, tích cực hoạt động để tự chiếm lĩnh tri thức Ngày 24-2-1996, Ban Chấp hành Trung ƣơng Đảng đã ban hành Nghị quyết số 02-NQ/HNTW về định hƣớng chiến lƣợc phát triển khoa học và công nghệ trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và nhiệm vụ đến năm 2000 đã xác định nhiệm vụ của tự học – tự đào tạo: "Tập trung sức nâng cao chất lƣợng dạy và học, tạo ra năng lực tự học sáng tạo của sinh viên bảo đảm điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh, phát triển mạnh phong trào tự học - tự đào tạo thƣờng xuyên và rộng khắp trong toàn dân…" [2]. Thực hiện chủ trƣơng về phát triển giáo dục của Đảng, vấn đề tự học và tổ chức các hoạt động tự học trở thành chủ đề đƣợc các nhà giáo dục đặc biệt quan tâm thông qua các công trình nghiên cứu ở nhiều lĩnh vực khác nhau, dƣới nhiều góc độ nhƣ tâm lý học, giáo dục học, phƣơng pháp dạy học. Tiêu biểu là cuốn “Quá trình dạy - tự học” của tác giả Nguyễn Cảnh Toàn; cuốn “để tự học có hiệu quả” của Vũ 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Quốc Chung, Lê Hải Yến; cuốn “Tự học nhƣ thế nào?” của tác giả Hoàng Anh, Đỗ Thị Châu…Trong những cuốn sách này, một số vấn đề lý luận về tự học đã đƣợc giải thích cặn kẽ nhƣ kỹ năng tự học, khái niệm tự học, quy trình dạy - tự học… Theo quan điểm của Nguyễn Kỳ (Trung tâm nghiên cứu và phát triển tự học) thì tự học - tự đào tạo là con đƣờng phát triển tối ƣu mà con đƣờng đó đem lại ba nhất: Chất lƣợng cao nhất; quy mô lớn nhất; hệ thống hợp lý nhất.
Tác giả Lê Hải Yến trong cuốn “Dạy và học cách tƣ duy” đã xây dựng mô hình tự học và một số chiến lƣợc để tự học nhƣ cách đọc hiệu quả, cách đọc để ghi nhớ…nhƣng những chiến lƣợc này mang tính định hƣớng chung cho tất cả mọi ngƣời chứ không đi sâu chi tiết vào môn học cụ thể. Bàn một cách sâu sắc về phát triển năng lực tự học cho ngƣời học phải kể đến cuốn “Phƣơng pháp dạy học truyền thống và đổi mới” của Thái Duy Tuyên [37]. Cuốn sách đã trình bày những vấn đề lý luận chung nhất về tự học, tổ chức tự học và những kỹ thuật chi tiết trong viết giáo trình, sách tham khảo, cách vận dụng khi dạy học, cách đọc sách đối với ngƣời học… Tháng 11 năm 2013, Viện Nghiên cứu Giáo dục, Trƣờng Đại học Sƣ phạm Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức thành công hội thảo khoa học với chủ đề: “Nâng cao năng lực tự học, tự nghiên cứu cho giáo viên phổ thông đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục”. Hội thảo đã đƣa ra thực trạng và đề xuất đƣợc nhiều giải pháp góp phần nâng cao năng lực tự học, khả năng nghiên cứu cho đội ngũ GV phổ thông nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện của giáo dục Việt Nam [40].
Bên cạnh những công trình nghiên cứu về lý luận đã đƣợc công bố còn có một số luận án tiến sĩ giáo dục nghiên cứu vận dụng những vấn đề lý luận về tự học vào dạy học một số chủ đề, môn học khác nhau thuộc bộ môn Lý luận và phƣơng pháp dạy học, hoặc dạy học những chủ đề, môn học ấy nhằm rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp nhƣ tác giả Phan Đức Duy, trong luận án tiến sĩ [9] đã xây dựng đƣợc một tài liệu hƣớng dẫn sinh viên tự học và rèn luyện kỹ năng để hình thành năng lực tự học thông qua quy trình thiết kế các bài tập tình huống. * Nhóm công trình về xây dựng và sử dụng bài giảng điện tử Trong những năm gần đây, việc xây dựng và sử dụng bài giảng điện tử đã và đang đƣợc khuyến khích ở nhiều cơ sở đào tạo các cấp, chính vì thế, đề tài đã đƣợc 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhiều sinh viên, học viên lựa chọn làm khóa luận, luận văn, có thể kể đến những công trình tiêu biểu sau đây: Năm 2012, Nguyễn Thị Lƣơng đã bảo vệ thành công luận văn Thạc sỹ với đề tài: “Nghiên cứu E-Learning và ứng dụng thiết kế bài giảng điện tử E-Learning” tại Học viện Công nghệ Bƣu chính Viễn thông. Đóng góp của luận văn tập trung vào bốn khía cạnh: Tổng quan về ƣu - nhƣợc điểm và tầm quan trọng của E-Learning; thiết kế bài giảng E-Learning dựa trên những phần mềm máy tính; “phân tích thiết kế hệ thống quản lý tài liệu bài giảng và thi trực tuyến”; “cài đặt hệ thống và áp dụng vào công tác dạy học tại trƣờng trung học phổ thông Chuyên tỉnh Bắc Ninh”. Từ đó, tác giả đƣa ra một số đề nghị nhƣ “đƣa nội dung bài giảng điện tử E-Learning của tất cả các môn học lên websize”, giáo viên “tạo ngân hàng đề thi để học sinh thực hiện thi trực tuyến”…[19].
Ngoài ra, có thể kể thêm một số Luận văn sau đây: Thiết kế và sử dụng bài giảng điện tử hỗ trợ dạy học Vật lý chƣơng “Điện tích. Điện trƣờng” Vật lý 11 Cơ bản Trung học phổ thông - luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Giáo dục học của Nguyễn Thị Thu Hiền (Đại học Giáo dục, Hà Nội, 2017) [13]; Nhìn chung, những luận văn này đã đạt đƣợc những thành công nhƣ: Hệ thống đƣợc các bài giảng điện tử đƣợc thiết kế khoa học, phƣơng pháp nghiên cứu khoa học, có tác dụng lớn trong việc giúp học sinh tiếp thu kiến thức… Ở phạm vi môn Hóa học, trƣớc hết phải kể đến luận án Tiến sĩ nghiên cứu các biện pháp nâng cao chất lƣợng bài lên lớp hóa học ở trƣờng Trung học phổ thông (chuyên ngành phƣơng pháp giảng dạy Hóa học) của Lê Trọng Tín (Đại học Sƣ phạm Hà Nội, 2002) [30]. Công trình tập trung vào ba nhiệm vụ cơ bản: + Thứ nhất là “hệ thống hóa các cơ sở lý thuyết có liên quan đến việc nâng cao chất lƣợng của bài lên lớp và tổng kết thực trạng của việc thực hiện bài lên lớp Hóa học hiện nay”. + Thứ hai là “xây dựng cơ sở lý luận, nghiên cứu đề xuất các biện pháp, soạn các bài lên lớp minh họa việc vận dụng các biện pháp để nâng cao chất lƣợng của bài lên lớp Hóa học”.
+ Thứ ba là “thực nghiệm sƣ phạm để đánh giá hiệu quả của các biện pháp nâng cao chất lƣợng bài lên lớp” (trích thông tin Luận án, lƣu tại Thƣ viện Quốc gia). 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo tác giả, đóng góp lớn nhất của đề tài là “Góp phần xây dựng cơ sở lý luận và đề xuất năm biện pháp nâng cao chất lƣợng bài lên lớp Hóa học ở trƣờng Trung học phổ thông”. Cùng với những đóng góp về mặt khoa học, cách tiếp cận và giải quyết vấn đề của Lê Trọng Tín đã đƣợc rất nhiều các tác giả luận văn sau này tiếp thu và phát triển. Có thể thấy, việc nghiên cứu giảng dạy môn Hóa học nói chung, xây dựng bài giảng điện tử cho môn Hóa học nói riêng đã đƣợc tìm hiểu dƣới nhiều góc độ, cả về lý luận cũng nhƣ thực tế giảng dạy ở những địa phƣơng, cấp học.
Tuy nhiên, với đặc thù đối tƣợng HS hệ song bằng là những học sinh có chất lƣợng đầu vào chƣa cao nhƣng đồng thời học hai hệ là THPT theo chƣơng trình giáo dục thƣờng xuyên và trung cấp nghề. HS gặp phải vấn đề khó khăn đó là chất lƣợng thực tế đầu vào chƣa cao và khối lƣợng kiến thức, thời gian học nhiều hơn. Do đó, tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài: "Xây dựng bài giảng điện tử chương Sự điện ly trong chương trình Hóa học lớp 11 nhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh hệ song bằng tại trường Cao đẳng xây dựng số 1" để HS có hứng thú, tập trung hơn trong học tập và phát triển năng lực tự học để HS tiếp tục học suốt đời. Năng lực và sƣ phát triển năng lực cho học sinh trung học phổ thông 1.
Khái niệm năng lực Có nhiều định nghĩa về khái niệm này, chúng tôi xin đƣa ra một số cách hiểu phổ biến sau: Theo tác giả Hoàng Phê, năng lực đƣợc xem là “khả năng, điều kiện chủ quan hoặc tự nhiên sẵn có để thực hiện một hoạt động nào đó” với cách hiểu là năng lực tài chính hoặc tƣ duy, dƣới góc độ năng lực chuyên môn, năng lực lãnh đạo thì năng lực đƣợc hiểu là “phẩm chất tâm sinh lý và trình độ chuyên môn tạo cho con ngƣời khả năng hoàn thành một loại hoạt động nào đó với chất lƣợng cao”. Tác giả Đặng Thành Hƣng dƣa ra quan niệm năng lực là “tổ hợp những hành động vật chất và tinh thần tƣơng ứng với dạng hoạt động nhất định dựa vào những thuộc tính cá nhân (sinh học, tâm lý và giá trị xã hội) đƣợc thực hiện tự giác và dẫn đến kết quả phù hợp với trình độ thực tế của hoạt động”. Trong từ điển của Đại học Harvard năng lực đƣợc hiểu nhƣ sau: Năng lực là “những thứ” mà một ngƣời phải chứng minh có hiệu quả trong việc làm, vai trò, 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chức năng, công việc, hoặc nhiệm vụ. Nhƣ vậy, năng lực ở đây đƣợc hiểu bao gồm những hành vi phù hợp với việc làm tức là căn cứ trên kết quả công việc giữa nói và làm; kiến thức hoặc kỹ năng kỹ thuật tức là những gì ngƣời đó biết hay chứng thực về công nghệ, việc làm, quy trình thủ tục, sự kiện…; về động cơ làm việc tức là họ cảm thấy nhƣ thế nào về công việc, về vị trí địa lí hoặc về tổ chức.
Thông qua các nghiên cứu về việc làm và vai trò công việc mà chúng ta xác định đƣợc năng lực thực tế của một ngƣời. Cấu trúc năng lực Qua nghiên cứu một số tài liệu tôi hiểu NL một cách giản đơn và dễ hình dung nhất là: NL của ngƣời học là sự làm chủ kiến thức, kỹ năng, thái độ…để kết nối chúng một cách logic hợp lý vào thực hiện thành công nhiệm vụ học tập.