Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XÁC MINH ĐIỀU KIỆN THI HÀNH ÁN 1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM VÀ Ý NGHĨA CỦA XÁC MINH ĐIỀU KIỆN THI HÀNH ÁN 1. Khái niệm về xác minh điều kiện thi hành án Thi hành án dân sự xuất phát và gắn liền với hoạt động xét xử của Tòa án. Tuy nhiên, còn có nhiều quan điểm khác nhau về THADS.
Loại ý kiến thứ nhất cho rằng, THADS là một dạng của hoạt động hành chính, bởi THADS là hoạt động mang tính điều hành và chấp hành, đây là đặc điểm đặc trưng của hoạt động hành chính [3, tr. Loại ý kiến thứ hai lại cho rằng, THADS là một dạng của hoạt động hành chính - tư pháp vì THADS là hoạt động mang tính điều hành và chấp hành quyết định của Tòa án. Hơn nữa, trong quá trình THADS còn tiến hành các hoạt động mang tính hành chính như chứng thực bản sao giấy tờ, ủy quyền THADS… Hoạt động xét xử và THA là hai giai đoạn kế tiếp nhau, không cắt khúc và gián đoạn, do đó, luôn luôn có sự gắn kết, liên thông giữa Tòa án đã ra bản án, quyết định đó bằng việc giao cho Tòa án ra quyết định THA; cơ quan THA tổ chức thi hành theo quyết định THA của Tòa án [3, tr. Loại ý kiến thứ ba cho rằng, THADS là một dạng của hoạt động tư pháp vì THADS gắn liền với hoạt động xét xử và do cơ quan tư pháp có thẩm quyền tổ chức thực hiện [3, tr.
Do vậy, việc xác định bản chất của THADS vẫn là vấn đề còn nhiều tranh luận cả từ góc độ lý luận và thực tiễn. Có thể thấy, xuất phát từ các quy định của pháp luật hiện hành và thực tiễn công tác THADS ở nước ta, nhiều ý kiến đồng tình với quan điểm cho rằng THADS là hoạt động đặc thù, vừa có tính chất của hoạt động hành chính, vừa có tính chất của hoạt động tư pháp bởi những lý do sau đây: 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ nhất, cơ sở của hoạt động THA là các bản án, quyết định dân sự của Tòa án; các cơ quan tham gia vào quá trình THA chủ yếu là cơ quan tư pháp (theo nghĩa rộng). Thứ hai, THADS là giai đoạn kế tiếp sau giai đoạn xét xử, có mối quan hệ mật thiết, đan xen với các giai đoạn tố tụng trước đó. Tuy nhiên, THA lại có tính độc lập tương đối thể hiện ở chỗ hoạt động này được bắt đầu bằng quyết định của Thủ trưởng Cơ quan THADS đối với THADS.
Những quyết định này mang tính bắt buộc chấp hành đối với tất cả chủ thể có trách nhiệm và nghĩa vụ liên quan đến việc THA. Thứ ba, THA và các giai đoạn tố tụng trước đó có mối quan hệ nhân quả với nhau. Nếu bản án, quyết định của Tòa án tuyên rõ ràng, cụ thể thì việc THA sẽ dễ dàng, nhanh chóng. Ngược lại, nếu bản án, quyết định đó không rõ ràng, không khách quan, thiếu tính khả thi sẽ gây khó khăn cho việc THA.
Đồng thời, việc THA nhanh chóng, kịp thời sẽ có tác động tích cực trở lại đối với hoạt động xét xử, góp phần củng cố, tăng cường uy tín của cơ quan xét xử. Thứ tư, bản chất của THA là dạng hoạt động chấp hành nhưng là chấp hành phán quyết của cơ quan xét xử với các cách thức và biện pháp khác nhau nhằm buộc người có nghĩa vụ được xác định trong bản án, quyết định của Tòa án phải thực hiện đúng các nghĩa vụ của mình. Mục đích cuối cùng của THA là bảo đảm cho các quyết định của Tòa án được ghi trong bản án, quyết định được thực thi trên thực tế chứ không phải là ra văn bản áp dụng pháp luật hoặc quyết định có tính điều hành - nét đặc trưng của hoạt động hành chính. Với cách hiểu về THADS như trên thì khái niệm "thủ tục thi hành án dân sự" được hiểu là toàn bộ các công việc được tiến hành theo một trình tự nhất định để đưa một bản án, quyết định của Tòa án, Trọng tài thương mại hoặc của Hội đồng xử lý cạnh tranh ra thi hành theo quy định của pháp luật.
Quá trình THADS được bắt đầu từ khi Tòa án cấp bản án, quyết định, cơ quan THA tiếp nhận, thụ lý đơn yêu cầu THA, ra quyết định THA và tiến hành các tác nghiệp cụ thể cho đến khi quyền và nghĩa vụ của đương sự được thực hiện 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trên thực tế. Trong quy trình THADS, tùy theo từng vụ việc cụ thể mà Thủ trưởng cơ quan THADS, Chấp hành viên hoặc Thừa phát lại có thể thực hiện các thủ tục cần thiết khác nhau để tổ chức THA. Theo Từ điển Từ và ngữ Việt Nam do Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh xuất bản năm 1998 thì "xác minh" được hiểu là làm cho rõ với chứng cứ cụ thể [22, tr. 2061], còn theo Đại Từ điển Tiếng Việt do Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin xuất bản năm 1998 thì "xác minh" được hiểu là làm rõ thực chất sự việc với những chứng cứ cụ thể [37, tr.
Như vậy, có thể hiểu "xác minh" là việc đi tìm các chứng cứ, tài liệu để tìm hiểu, làm rõ một hoặc nhiều vấn đề nào đó. Xác minh được tiến hành bởi chủ thể nhất định, tùy theo mục đích và yêu cầu của vấn đề cần được xác minh mà chủ thể tiến hành xác minh là chủ thể nào. Cũng theo Từ điển Từ và ngữ Việt Nam thì "điều kiện" là điều cần thiết phải có để đạt được mục đích [22, tr. 629] còn theo Đại Từ điển Tiếng Việt thì "điều kiện" là điều cần phải có để có thể thực hiện được, đạt được mục đích [37, tr.
Trong pháp luật Việt Nam, cho đến nay vẫn chưa có điều luật nào định nghĩa về "có điều kiện thi hành án" và "xác minh điều kiện thi hành án". Trong các công trình nghiên cứu khoa học pháp lý về THA đã được công bố nêu trên cũng chỉ đề cập đến những vấn đề thuộc về chủ thể, nội dung và một vài thủ tục của XMĐKTHA mà chưa đưa ra định nghĩa, khái niệm về "có điều kiện thi hành án" và " xác minh điều kiện thi hành án ". Từ những phân tích trên đây có thể đi đến kết luận về XMĐKTHA như sau: XMĐKTHA là việc Chấp hành viên, Thừa phát lại hoặc người được THA tiến hành thu thập các chứng cứ, tài liệu về tài sản, thu nhập của người phải THA để làm căn cứ tổ chức THADS theo quy định của pháp luật. Đặc điểm của xác minh điều kiện thi hành án Với tính chất là một thủ tục rất quan trọng, quyết định đến kết quả, thành công của các hoạt động tiếp theo của toàn bộ quy trình, thủ tục THA, XMĐKTHA có đặc điểm cơ bản sau đây: 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ nhất, việc XMĐKTHA được thực hiện tại nhiều thời điểm, nhiều địa điểm khác nhau trong quá trình THA.
Việc XMĐKTHA được thực hiện tại nhiều thời điểm khác nhau trong quá trình THA. Chẳng hạn, trong trường hợp người được THA tự XMĐKTHA của người phải THA thì việc xác minh được tiến hành trước khi người được THA nộp đơn yêu cầu THA. Trường hợp THA chủ động hoặc xác minh theo yêu cầu của đương sự thì việc XMĐKTHA được thực hiện ngay tại thời điểm ra quyết định THA. Trường hợp sau khi người được THA tiến hành XMĐKTHA của người phải THA và nộp đơn yêu cầu THA mà Chấp hành viên không đồng ý với kết quả xác minh này thì Chấp hành viên sẽ tiến hành XMĐKTHA lại.
Trường hợp thi hành quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời thì việc XMĐKTHA được thực hiện trước, trong và sau khi áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời. Việc XMĐKTHA cũng được thực hiện tại nhiều địa điểm khác nhau tùy thuộc vào đối tượng xác minh. Chẳng hạn, khi xác minh hiện trạng nhà đất thì địa điểm tiến hành xác minh là tại nơi có nhà đất, khi xác minh chủ sở hữu phương tiện giao thông thì địa điểm tiến hành xác minh là tại Phòng cảnh sát giao thông; khi xác minh về tiền, tài khoản thì địa điểm xác minh là tại Ngân hàng, các tổ chức tín dụng… Thứ hai, việc XMĐKTHA có thể do người được THA, Chấp hành viên hoặc Thừa phát lại thực hiện. Nghĩa vụ làm rõ điều kiện THA của người phải THADS trước hết là của người được THA vì họ là một trong những người đưa ra yêu cầu THADS.
Tuy vậy, trong những trường hợp cơ quan THADS chủ động THA hay trong những trường hợp người được THA không thể XMĐKTHA của người phải THA được thì cơ quan THADS phải tiến hành xác minh THA. Ngoài ra, các Văn phòng Thừa phát lại cũng được tổ chức THA khi đương sự yêu cầu. Vì vậy, tương ứng với ba trường hợp này là ba chủ thể thực hiện việc XMĐKTHA, cụ thể là: 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Người được THA thực hiện việc XMĐKTHA của người phải THA trong trường hợp THA theo đơn yêu cầu. Người được THA có thể tự mình hoặc ủy quyền cho người khác XMĐKTHA.
- Chấp hành viên thực hiện việc XMĐKTHA trong trường hợp chủ động ra quyết định THA hoặc theo yêu cầu của người được THA sau khi họ đã áp dụng các biện pháp cần thiết mà không thể tự mình xác minh được điều kiện THA của người phải THA hoặc khi không đồng ý với kết quả xác minh của người được THA. - Thừa phát lại thực hiện việc XMĐKTHA trong trường hợp có yêu cầu của đương sự. Hiện nay, với chủ trương xã hội hóa một số hoạt động THA và thực hiện thí điểm chế định Thừa phát lại ở Thành phố Hồ Chí Minh thì Thừa phát lại có quyền tổ chức THA các bản án, quyết định của Tòa án, XMĐKTHA theo yêu cầu của đương sự. Do vậy, trong trường hợp đương sự có yêu cầu thì Văn phòng Thừa phát lại sẽ thực hiện việc XMĐKTHA.
Thứ ba, nội dung XMĐKTHA chủ yếu là làm rõ thông tin về thu nhập, tài sản của người phải THA. Phần lớn nghĩa vụ THADS là nghĩa vụ về tài sản. Vì vậy, trừ những trường hợp đặc biệt cần xác minh về nhân thân, thái độ của người phải THADS để thi hành nghĩa vụ bắt buộc thực hiện hoặc không thực hiện một công việc nhất định thì nội dung chủ yếu của việc xác minh là làm rõ thông tin về thu nhập, tài sản của người phải THA. Để tổ chức THADS thì phải làm rõ tài sản, thu nhập của người phải THADS có những gì? Số lượng và chủng loại cụ thể?