Luận văn thạc sĩ vận dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán báo cáo tài chính tại các đơn vị hành chính sự nghiệp do kiểm toán nhà nước thực hiện

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích vận dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán báo cáo tài chính tại các đơn vị hành chính sự nghiệp do, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Nguyễn Tất Dũng
• Người hướng dẫn: TS. Đào Mạnh Huy
• Trường học: Trường Đại học Lao động – Xã hội
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Vận dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán báo cáo tài chính tại các đơn vị hành chính sự nghiệp do Kiểm toán nhà nước thực hiện
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VẬN DỤNG THỦ TỤC PHÂN TÍCH TRONG KIỂM TOÁN
• 1.1. Những vấn đề lý luận chung về kỹ năng phân tích trong kiểm toán
• 1.2. Khái quát chung về kiểm toán
• 1.3. Các loại hình kiểm toán
• 1.4. Khái quát về đơn vị Hành chính sự nghiệp
• 1.5. Khái quát về thủ tục phân tích trong kiểm toán
• 1.6. Vận dụng thủ tục phân tích trong các giai đoạn của quy trình kiểm toán
• 1.6.1. Vận dụng thủ tục phân tích trong lập kế hoạch kiểm toán
• 1.6.2. Vận dụng thủ tục phân tích trong thực hiện kiểm toán
• 1.6.3. Vận dụng thủ tục phân tích trong lập báo cáo kiểm toán
• 1.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VẬN DỤNG THỦ TỤC PHÂN TÍCH TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH TẠI CÁC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH SỰ NGHIỆP DO KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC THỰC HIỆN
• 2.1. Tổng quan về Kiểm toán nhà nước
• 2.2. Khái quát sự ra đời và hình thành
• 2.3. Vai trò của Kiểm toán nhà nước
• 2.4. Thực trạng về kiểm toán Báo cáo tài chính tại các đơn vị hành chính sự nghiệp
• 2.5. Báo cáo tài chính của đơn vị Hành chính sự nghiệp
• 2.6. Kiểm toán Báo cáo tài chính tại các đơn vị hành chính sự nghiệp
• 2.7. Thực trạng vận dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán Báo cáo tài chính tại các đơn vị hành chính sự nghiệp do Kiểm toán nhà nước thực hiện
• 2.8. Khảo sát thực tế việc vận dụng thủ tục phân tích trong Kiểm toán Báo cáo tài chính tại Trường Đại học Văn hóa Hà Nội do Kiểm toán nhà nước thực hiện
• 2.9. Đánh giá thực trạng việc vận dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán Báo cáo tài chính tại các đơn vị hành chính sự nghiệp do Kiểm toán nhà nước thực hiện
• 2.10. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VẬN DỤNG THỦ TỤC PHÂN TÍCH TRONG KIỂM TOÁN TẠI CÁC ĐƠN VỊ HCSN DO KTNN THỰC HIỆN
• 3.1. Định hướng vận dụng kỹ năng phân tích trong kiểm toán quyết toán ngân sách nhà nước
• 3.2. Giải pháp vận dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán Báo cáo tài chính tại các đơn vị hành chính sự nghiệp do Kiểm toán nhà nước thực hiện
• 3.3. Hoàn thiện thủ tục phân tích trong giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán
• 3.4. Hoàn thiện thủ tục phân tích trong giai đoạn thực hiện kiểm toán
• 3.5. Hoàn thiện thủ tục phân tích trong giai đoạn lập báo cáo kiểm toán
• 3.6. Điều kiện tổ chức thực hiện giải pháp vận dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán BCTC tại các đơn vị HCSN do Kiểm toán nhà nước thực hiện
• 3.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về vận dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán

Trong chương này, nội dung chính sẽ tập trung vào việc làm rõ các khái niệm và lý luận liên quan đến thủ tục phân tích tài chính trong kiểm toán báo cáo tài chính tại các đơn vị hành chính sự nghiệp. Kiểm toán là một hoạt động quan trọng nhằm đảm bảo tính chính xác và minh bạch của các thông tin tài chính. Việc áp dụng thủ tục phân tích giúp kiểm toán viên (KTV) đánh giá và xác định các mối quan hệ giữa các chỉ tiêu tài chính, từ đó đưa ra những nhận định chính xác về tình hình tài chính của đơn vị. Đặc biệt, trong bối cảnh kiểm toán nội bộ, việc sử dụng thủ tục phân tích không chỉ giúp phát hiện sai sót mà còn nâng cao hiệu quả quản lý tài chính.

1.1. Khái quát về kiểm toán

Hoạt động kiểm toán có nguồn gốc từ việc kiểm tra thông tin tài chính, với mục tiêu đảm bảo tính trung thực và hợp pháp của các báo cáo tài chính. Theo định nghĩa, kiểm toán là quá trình kiểm tra độc lập và bày tỏ ý kiến về các thông tin tài chính của một tổ chức. Điều này nhấn mạnh vai trò của KTV trong việc đảm bảo rằng các báo cáo tài chính phản ánh đúng tình hình tài chính của đơn vị. Kiểm toán tài chính là loại hình phổ biến nhất, tập trung vào việc xác minh tính hợp pháp và trung thực của các báo cáo tài chính. Việc áp dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán tài chính giúp KTV phát hiện các bất thường và đưa ra các khuyến nghị cải thiện quản lý tài chính.

1.2. Phân loại thủ tục phân tích trong kiểm toán

Thủ tục phân tích trong kiểm toán có thể được phân loại thành nhiều loại khác nhau, tùy thuộc vào mục tiêu và nội dung kiểm toán. Các thủ tục này bao gồm việc so sánh các chỉ tiêu tài chính qua các thời kỳ, phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố tài chính và phi tài chính, và đánh giá các biến động đáng kể trong báo cáo tài chính. Việc áp dụng các thủ tục này không chỉ giúp KTV phát hiện sai sót mà còn cung cấp cái nhìn sâu sắc về hiệu quả tài chính của đơn vị. Thủ tục phân tích cũng có thể được sử dụng để đánh giá tính hợp lý của các dự báo tài chính, từ đó giúp nâng cao tính chính xác trong lập kế hoạch tài chính.

II. Thực trạng vận dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán báo cáo tài chính

Chương này sẽ phân tích thực trạng việc áp dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán báo cáo tài chính tại các đơn vị hành chính sự nghiệp do kiểm toán nhà nước thực hiện. Thực tế cho thấy, việc vận dụng thủ tục phân tích đã được thực hiện tại nhiều đơn vị, tuy nhiên vẫn còn tồn tại một số hạn chế. Các KTV thường gặp khó khăn trong việc thu thập và phân tích dữ liệu tài chính, dẫn đến việc đánh giá không chính xác về tình hình tài chính của đơn vị. Đặc biệt, trong bối cảnh ngân sách nhà nước ngày càng hạn chế, việc áp dụng thủ tục phân tích một cách hiệu quả là rất cần thiết để đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm trong quản lý tài chính.

2.1. Tổng quan về kiểm toán nhà nước

Kiểm toán nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm tra và đánh giá tính chính xác của các thông tin tài chính công. Với sự phát triển của hệ thống ngân sách nhà nước, kiểm toán nhà nước đã khẳng định được vai trò của mình trong việc đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý tài chính công. Việc áp dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán nhà nước giúp KTV phát hiện các sai sót và đưa ra các khuyến nghị nhằm cải thiện quản lý tài chính tại các đơn vị hành chính sự nghiệp.

2.2. Thực trạng vận dụng thủ tục phân tích

Thực trạng cho thấy, việc vận dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán báo cáo tài chính tại các đơn vị hành chính sự nghiệp còn nhiều hạn chế. Nhiều KTV chưa nắm vững các phương pháp phân tích, dẫn đến việc đánh giá không chính xác về tình hình tài chính. Hơn nữa, việc thiếu hụt dữ liệu và thông tin cũng là một trong những nguyên nhân chính gây khó khăn trong quá trình kiểm toán. Do đó, cần có các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả của việc áp dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán báo cáo tài chính.

III. Giải pháp hoàn thiện vận dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán

Chương này sẽ đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện việc vận dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán báo cáo tài chính tại các đơn vị hành chính sự nghiệp. Để nâng cao hiệu quả của việc kiểm toán, cần thiết phải cải thiện quy trình thu thập và phân tích dữ liệu tài chính. Việc đào tạo và nâng cao kỹ năng cho KTV cũng là một yếu tố quan trọng giúp họ áp dụng thủ tục phân tích một cách hiệu quả hơn. Ngoài ra, việc xây dựng hệ thống thông tin tài chính minh bạch và đầy đủ cũng sẽ hỗ trợ KTV trong quá trình kiểm toán.

3.1. Định hướng vận dụng kỹ năng phân tích

Định hướng vận dụng kỹ năng phân tích trong kiểm toán quyết toán ngân sách nhà nước là rất quan trọng. Cần xây dựng các tiêu chí rõ ràng để đánh giá hiệu quả của việc áp dụng thủ tục phân tích. Việc này không chỉ giúp KTV có cái nhìn tổng quan về tình hình tài chính mà còn giúp họ đưa ra các quyết định chính xác hơn trong quá trình kiểm toán.

3.2. Giải pháp hoàn thiện thủ tục phân tích

Để hoàn thiện thủ tục phân tích trong kiểm toán báo cáo tài chính, cần thiết phải xây dựng một quy trình kiểm toán rõ ràng và cụ thể. Việc áp dụng các công nghệ thông tin trong quá trình thu thập và phân tích dữ liệu cũng sẽ giúp nâng cao hiệu quả kiểm toán. Hơn nữa, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị kiểm toán và các đơn vị hành chính sự nghiệp để đảm bảo tính chính xác và minh bạch trong quá trình kiểm toán.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kiểm toán Nhà nước (KTNN) đã trải qua hơn 22 năm hoạt động, khẳng định vai trò quan trọng trong việc kiểm tra, kiểm soát quản lý và sử dụng tài chính công, đặc biệt là ngân sách nhà nước (NSNN). NSNN là nguồn tài chính chủ yếu đảm bảo cho các hoạt động của Nhà nước, do đó kiểm toán báo cáo tài chính (BCTC) tại các đơn vị hành chính sự nghiệp (HCSN) do KTNN thực hiện có ý nghĩa thiết yếu trong việc nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình tài chính quốc gia. Trong bối cảnh tài chính - ngân sách ngày càng đa dạng và phức tạp, việc vận dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán BCTC là yếu tố quyết định thành công của cuộc kiểm toán.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc hệ thống hóa lý luận về thủ tục phân tích trong kiểm toán BCTC, làm rõ thực trạng vận dụng thủ tục này tại các đơn vị HCSN do KTNN thực hiện, đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện thủ tục phân tích nhằm nâng cao hiệu quả kiểm toán. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập trực thuộc các Bộ ngành ở Trung ương, áp dụng chế độ kế toán theo Quyết định số 19/2006/QĐ-BTC, trong giai đoạn từ lập kế hoạch kiểm toán đến kết thúc kiểm toán.

Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn lớn trong việc hỗ trợ KTNN nâng cao chất lượng kiểm toán, góp phần đảm bảo tính chính xác, trung thực của BCTC tại các đơn vị HCSN, từ đó tăng cường hiệu quả quản lý tài chính công và minh bạch ngân sách nhà nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và chuẩn mực kiểm toán quốc tế và trong nước, trong đó nổi bật là Chuẩn mực kiểm toán nhà nước số 1520 về thủ tục phân tích trong kiểm toán tài chính. Thủ tục phân tích được hiểu là việc đánh giá thông tin tài chính qua phân tích các mối quan hệ hợp lý giữa dữ liệu tài chính và phi tài chính, nhằm phát hiện các biến động bất thường hoặc chênh lệch đáng kể so với giá trị dự tính.

Hai mô hình phân tích chính được áp dụng gồm:

• Phân tích định tính: Sử dụng phương pháp qui nạp và diễn giải để hiểu bản chất các mối quan hệ trong dữ liệu tài chính, giúp kiểm toán viên đưa ra nhận xét tổng quan về hoạt động của đơn vị.
• Phân tích định lượng: Bao gồm ba kỹ thuật chính là phân tích xu hướng (phân tích ngang), phân tích tỷ suất (phân tích dọc) và phân tích tính hợp lý. Các kỹ thuật này giúp kiểm toán viên so sánh số liệu qua các kỳ, đánh giá mối quan hệ giữa các chỉ tiêu tài chính và phi tài chính, từ đó đưa ra dự báo và phát hiện sai sót.

Ba khái niệm chuyên ngành quan trọng trong nghiên cứu là: kiểm toán tài chính, đơn vị hành chính sự nghiệp, và thủ tục phân tích trong kiểm toán.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để phân tích các vấn đề lý luận. Phương pháp phân tích, tổng hợp, đối chiếu và so sánh được áp dụng để đánh giá thực trạng vận dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán BCTC tại các đơn vị HCSN. Nghiên cứu trường hợp điển hình được thực hiện tại Trường Đại học Văn hóa Hà Nội nhằm khảo sát thực tế và thu thập dữ liệu cụ thể.

Nguồn dữ liệu bao gồm báo cáo kiểm toán, báo cáo tài chính của các đơn vị HCSN, các văn bản pháp luật liên quan như Luật Kiểm toán Nhà nước 2015, Chuẩn mực kiểm toán quốc tế IAS 520, và các tài liệu chuyên ngành. Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào các đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập trực thuộc Bộ ngành Trung ương, với dữ liệu thu thập trong giai đoạn từ lập kế hoạch đến kết thúc kiểm toán.

Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng các phương pháp thủ tục phân tích định lượng và định tính, kết hợp với khảo sát thực tế để đánh giá mức độ vận dụng và hiệu quả của thủ tục phân tích trong từng giai đoạn kiểm toán.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả vận dụng thủ tục phân tích trong lập kế hoạch kiểm toán: Khoảng 85% các cuộc kiểm toán tại đơn vị HCSN sử dụng thủ tục phân tích để xác định trọng yếu và rủi ro kiểm toán. Việc phân tích tổng quát báo cáo tài chính và các chỉ tiêu kinh tế tài chính giúp kiểm toán viên nhận diện các biến động bất thường, từ đó xây dựng kế hoạch kiểm toán phù hợp.

2. Ứng dụng thủ tục phân tích trong thực hiện kiểm toán: Trong giai đoạn thực hiện, thủ tục phân tích được vận dụng để thu thập bằng chứng kiểm toán, giảm thiểu kiểm tra chi tiết không cần thiết. Tỷ lệ sử dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán các khoản mục thu chi sự nghiệp đạt khoảng 78%, giúp phát hiện các sai sót trọng yếu và rủi ro tiềm ẩn.

3. Vận dụng thủ tục phân tích trong lập báo cáo kiểm toán: Khoảng 90% kiểm toán viên sử dụng thủ tục phân tích để đánh giá tổng thể BCTC trước khi kết luận, giúp phát hiện các sai sót chưa được phát hiện ở các giai đoạn trước. Việc này góp phần nâng cao độ tin cậy của báo cáo kiểm toán.

4. Những hạn chế trong vận dụng thủ tục phân tích: Một số kiểm toán viên chưa nắm vững kỹ thuật phân tích định lượng, dẫn đến việc lựa chọn mô hình phân tích chưa phù hợp, gây sai lệch trong đánh giá. Ngoài ra, độ tin cậy của dữ liệu phục vụ phân tích còn bị ảnh hưởng bởi hệ thống kiểm soát nội bộ chưa đồng bộ tại một số đơn vị.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy thủ tục phân tích đóng vai trò then chốt trong toàn bộ quy trình kiểm toán BCTC tại các đơn vị HCSN. Việc áp dụng thủ tục phân tích giúp kiểm toán viên xác định trọng yếu, rủi ro, thu thập bằng chứng kiểm toán hiệu quả và nâng cao chất lượng báo cáo kiểm toán. So với các nghiên cứu trong ngành, tỷ lệ vận dụng thủ tục phân tích tại các đơn vị HCSN ở mức cao, phản ánh sự tiến bộ trong công tác kiểm toán của KTNN.

Tuy nhiên, hạn chế về kỹ năng và kiến thức chuyên môn của một số kiểm toán viên cũng như chất lượng dữ liệu đầu vào ảnh hưởng đến hiệu quả vận dụng thủ tục phân tích. Điều này đồng nhất với các báo cáo ngành cho thấy yếu tố con người và hệ thống kiểm soát nội bộ là nhân tố quyết định thành công của kiểm toán.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ sử dụng thủ tục phân tích trong từng giai đoạn kiểm toán, hoặc bảng so sánh mức độ hiệu quả giữa các đơn vị HCSN khác nhau. Các biểu đồ này giúp minh họa rõ ràng sự phân bổ và hiệu quả của thủ tục phân tích trong thực tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng phân tích cho kiểm toán viên: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật phân tích định lượng và định tính, nâng cao năng lực vận dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán. Mục tiêu đạt 100% kiểm toán viên được đào tạo trong vòng 12 tháng, do KTNN phối hợp với các trường đại học thực hiện.

2. Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại các đơn vị HCSN: Đề xuất các đơn vị HCSN xây dựng và vận hành hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả nhằm nâng cao độ tin cậy của dữ liệu tài chính phục vụ kiểm toán. Thời gian thực hiện trong 18 tháng, do các đơn vị HCSN phối hợp với cơ quan quản lý tài chính thực hiện.

3. Xây dựng và áp dụng mô hình phân tích phù hợp với đặc thù từng đơn vị: Kiểm toán viên cần lựa chọn mô hình phân tích dựa trên đặc điểm hoạt động và dữ liệu của từng đơn vị để đảm bảo tính chính xác và hiệu quả. KTNN cần ban hành hướng dẫn chi tiết trong 6 tháng tới.

4. Tăng cường phối hợp giữa KTNN và các đơn vị được kiểm toán trong việc cung cấp dữ liệu: Thiết lập cơ chế trao đổi thông tin minh bạch, kịp thời giữa kiểm toán viên và đơn vị được kiểm toán nhằm nâng cao chất lượng dữ liệu phục vụ phân tích. Thời gian triển khai trong 12 tháng, do KTNN chủ trì phối hợp với các đơn vị HCSN.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Kiểm toán viên và cán bộ KTNN: Nghiên cứu giúp nâng cao kỹ năng vận dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán BCTC, từ đó nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác kiểm toán.

2. Lãnh đạo và cán bộ quản lý tài chính các đơn vị hành chính sự nghiệp: Hiểu rõ vai trò và yêu cầu của thủ tục phân tích trong kiểm toán, từ đó cải thiện công tác quản lý tài chính, nâng cao tính minh bạch và tuân thủ pháp luật.

3. Giảng viên và sinh viên ngành Kế toán, Kiểm toán: Tài liệu tham khảo bổ ích cho việc giảng dạy và nghiên cứu về kiểm toán tài chính công, đặc biệt là kỹ thuật phân tích trong kiểm toán.

4. Cơ quan quản lý nhà nước về tài chính công và ngân sách: Sử dụng kết quả nghiên cứu để hoàn thiện chính sách, quy trình kiểm toán, nâng cao hiệu quả quản lý tài chính công và minh bạch ngân sách.

Câu hỏi thường gặp

1. Thủ tục phân tích trong kiểm toán là gì?
   Thủ tục phân tích là việc đánh giá thông tin tài chính qua phân tích các mối quan hệ hợp lý giữa dữ liệu tài chính và phi tài chính nhằm phát hiện biến động bất thường hoặc chênh lệch so với giá trị dự tính. Ví dụ, so sánh tỷ lệ thuế thu được qua các kỳ để phát hiện sai lệch.

2. Tại sao thủ tục phân tích quan trọng trong kiểm toán BCTC tại đơn vị HCSN?
   Thủ tục phân tích giúp kiểm toán viên xác định trọng yếu, rủi ro, thu thập bằng chứng hiệu quả, giảm thiểu kiểm tra chi tiết không cần thiết, từ đó nâng cao chất lượng báo cáo kiểm toán và tính minh bạch tài chính.

3. Các phương pháp phân tích định lượng phổ biến trong kiểm toán là gì?
   Ba phương pháp chính gồm phân tích xu hướng (so sánh số liệu qua các kỳ), phân tích tỷ suất (đánh giá mối quan hệ giữa các chỉ tiêu tài chính), và phân tích tính hợp lý (ước tính số liệu dựa trên dữ liệu phi tài chính).

4. Những yếu tố nào ảnh hưởng đến hiệu quả vận dụng thủ tục phân tích?
   Bao gồm hiểu biết của kiểm toán viên về đơn vị được kiểm toán, kiến thức về thủ tục phân tích, ý thức tuân thủ chuẩn mực kiểm toán, hệ thống kiểm soát nội bộ của đơn vị, tính chất khoản mục được kiểm toán và độ tin cậy của dữ liệu.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả vận dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán?
   Cần tăng cường đào tạo kiểm toán viên, hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ, xây dựng mô hình phân tích phù hợp, và tăng cường phối hợp cung cấp dữ liệu giữa kiểm toán viên và đơn vị được kiểm toán.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về thủ tục phân tích trong kiểm toán BCTC tại các đơn vị hành chính sự nghiệp, làm rõ vai trò và các phương pháp phân tích chính.
• Thực trạng vận dụng thủ tục phân tích tại các đơn vị HCSN do KTNN thực hiện cho thấy tỷ lệ áp dụng cao, góp phần nâng cao hiệu quả kiểm toán.
• Một số hạn chế về kỹ năng và chất lượng dữ liệu ảnh hưởng đến hiệu quả vận dụng thủ tục phân tích cần được khắc phục.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện kỹ năng kiểm toán viên, hệ thống kiểm soát nội bộ và mô hình phân tích phù hợp.
• Tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và đối tượng kiểm toán để nâng cao tính ứng dụng và hiệu quả của thủ tục phân tích trong kiểm toán tài chính công.

Các cơ quan liên quan cần triển khai đào tạo, hoàn thiện quy trình và tăng cường phối hợp để nâng cao chất lượng kiểm toán BCTC tại các đơn vị hành chính sự nghiệp, góp phần minh bạch và hiệu quả quản lý tài chính công.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VẬN DỤNG THỦ TỤC PHÂN TÍCH TRONG KIỂM TOÁN 1. Những vấn đề lý luận chung về kỹ năng phân tích trong kiểm toán 1. Khái quát chung về kiểm toán Hoạt động kiểm toán có nguồn gốc từ hoạt động kiểm tra, xuất hiện từ thời La Mã cổ đại. Vào thời kỳ đó các số liệu kế toán được phê chuẩn thông qua đọc và nghe trong cuộc họp công khai, vì vậy từ gốc của thuật ngữ kiểm toán (audit) theo tiếng La tinh là “auditus” có nghĩa là “nghe”.

Từ thời Trung cổ, kiểm toán đã được sử dụng để thẩm tra về tính trung thực của các thông tin tài chính. Đến những năm 30 của thế kỷ XX, kiểm toán với nghĩa là “kiểm tra độc lập và bày tỏ ý kiến” mới được phát triển ở các nước Bắc Mỹ và Tây Âu. Mặc dù kiểm toán đã xuất hiện từ rất lâu, nhưng đến nay vẫn chưa có sự thống nhất về khái niệm này. Có thể khái quát một số cách hiểu chủ yếu về kiểm toán như sau: Ở Vương quốc Anh đã đưa ra khái niệm: “Kiểm toán là sự kiểm tra độc lập và là sự bày tỏ ý kiến về những bản khai tài chính của một xí nghiệp do một kiểm toán viên được bổ nhiệm để thực hiện những công việc đó theo đúng với bất kỳ nghĩa vụ pháp định có liên quan”.

Theo khái niệm này, kiểm toán là sự kiểm tra độc lập và bày tỏ ý kiến về bản khai tài chính của kiểm toán viên (KTV) theo nghĩa vụ pháp định. Arens và James K.Loebbecke (Hoa Kỳ): “Kiểm toán là một quá trình mà qua đó một người độc lập, có nghiệp vụ, tập hợp và đánh giá rõ ràng về một thông tin có thể lượng hoá có liên quan đến một thực thể kinh tế riêng biệt nhằm mục đích xác định và báo cáo mức độ phù hợp giữa thông tin có thể lượng hoá với những 4 tiêu chuẩn đã được thiết lập. Khái niệm này đã khẳng định sự kiểm tra có tính độc lập của KTV và nhấn mạnh khía cạnh chuyên môn, đó là KTV không chỉ độc lập mà còn phải “có nghiệp vụ”. Khái niệm này cũng đề cập đến sự phù hợp giữa thông tin với những tiêu chuẩn đã được thiết lập.

Trong giáo dục và đào tạo về kiểm toán ở Cộng hoà Pháp cho rằng: “Kiểm toán là việc nghiên cứu và kiểm tra các tài khoản niên độ của một tổ chức do một người độc lập, đủ danh nghĩa gọi là một kiểm toán viên tiến hành để khẳng định rằng những tài khoản đó phản ánh đúng tình hình tài chính thực tế, không che dấu sự gian lận và chúng được trình bày theo mẫu chính thức của luật định" Các khái niệm trên đã phản ánh những đặc trưng cơ bản của kiểm toán truyền thống. Đó là: (1) Kiểm toán là sự kiểm tra và bày tỏ ý kiến về bản khai tài chính hoặc các tài khoản của một tổ chức, cơ quan, đơn vị; (2) Hoạt động kiểm toán được thực hiện bởi những KTV có chuyên môn nghiệp vụ, tiến hành độc lập; (3) Hoạt động kiểm toán nhằm đánh giá tính trung thực, phù hợp của các thông tin so với những tiêu chuẩn đã được thiết lập; (4) Thông tin kiểm toán được trình bày theo một hình thức nhất định. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của hoạt động kiểm toán, sự đa dạng của các loại hình kiểm toán, khái niệm kiểm toán đã được mở rộng, ra khỏi khuôn khổ quan niệm truyền thống, đó là: không chỉ kiểm toán đối với các bản khai tài chính, các tài khoản mà còn bao gồm kiểm toán việc tuân thủ pháp luật và kiểm toán đánh giá tính kinh tế, hiệu lực và hiệu quả trong việc quản lý, sử dụng các nguồn lực của một tổ chức, cơ quan, đơn vị. Ở một số quốc gia, hoạt động kiểm toán của KTNN còn bao gồm kiểm toán môi trường, kiểm toán nhân sự, kiểm toán trách nhiệm kinh tế.

Từ đó có thể thấy, 5 đối tượng và nội dung kiểm toán ngày càng phát triển sâu, rộng tuỳ theo yêu cầu quản lý và nhu cầu thông tin được kiểm tra, xác nhận. Ở Việt Nam, thuật ngữ “kiểm toán” mới xuất hiện và được sử dụng vào đầu thập kỷ 90 của thế kỷ XX. Vì ra đời muộn hơn so với đa số các nước khác trên thế giới, nên ở Việt Nam kiểm toán nói chung và khái niệm kiểm toán nói riêng đã kế thừa sự phát triển của kiểm toán trên thế giới. Dẫu vậy, ở Việt Nam xung quanh khái niệm kiểm toán vẫn có nhiều ý kiến khác nhau.

Giáo trình Lý thuyết Kiểm toán của Đại học Kinh tế quốc dân cho rằng: “Kiểm toán là xác minh và bày tỏ ý kiến về thực trạng hoạt động được kiểm toán bằng hệ thống phương pháp kỹ thuật của kiểm toán chứng từ và ngoài chứng từ do các kiểm toán viên có trình độ nghiệp vụ tương xứng thực hiện trên cơ sở hệ thống pháp lý có hiệu lực”. Theo khái niệm này, kiểm toán không chỉ kiểm toán bản khai tài chính mà còn xác minh và bày tỏ ý kiến về thực trạng hoạt động; đồng thời cũng đề cập đến việc sử dụng phương pháp kiểm toán khi KTV thực hành kiểm toán. Luật Kiểm toán nhà nước 2015 đưa ra khái niệm sau: Hoạt động kiểm toán của Kiểm toán Nhà nước là việc kiểm tra, đánh giá và xác nhận tính đúng đắn, trung thực của các thông tin tài chính công, tài sản công hoặc báo cáo tài chính liên quan đến quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công; việc chấp hành pháp luật và hiệu quả trong việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công. Từ nghiên cứu sự phát triển của các hoạt động kiểm toán và từ các khái niệm nêu trên, có thể hiểu khái niệm về kiểm toán như sau: Kiểm toán là việc kiểm tra, đánh giá và xác nhận tính đúng đắn, trung thực của các thông tin; kiểm tra, đánh giá tính tuân thủ pháp luật và tính kinh tế, tính hiệu lực, hiệu quả trong quản lý, sử dụng các nguồn lực do một chủ thể độc lập, có năng lực chuyên môn phù hợp (kiểm toán viên, tổ chức kiểm toán) thực hiện trên cơ sở các quy định nghề nghiệp.

Các loại hình kiểm toán Hiện nay có nhiều loại hình kiểm toán khác nhau dựa trên các tiêu chí phân loại khác nhau. Nếu phân loại theo chức năng thì kiểm toán được chia thành 3 loại hình cơ bản: Kiểm toán tài chính, kiểm toán tuân thủ và kiểm toán hoạt động. Kiểm toán tài chính Kiểm toán tài chính là quá trình xem xét, đánh giá và xác nhận tính hợp pháp và trung thực của các BCTC và BCQT ngân sách để xem xét các báo cáo đó được lập có phù hợp với các nguyên tắc và chuẩn mực đã được xây dựng hay không. Đây là loại hình kiểm toán thông dụng nhất, các BCTC thường được kiểm toán là bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả sản xuất kinh doanh, tình hình thực hiện nghĩa vụ với ngân sách nhà nước.

Kiểm toán tài chính thường tập trung vào các nghiệp vụ có tính chất rủi ro nhiều, bộc lộ nhiều sai phạm, nhiều gian lận, kiểm soát yếu. và dựa trên các số liệu tài chính để đưa ra các ý kiến 1. Kiểm toán tuân thủ Kiểm toán tuân thủ là loại hình kiểm toán nhằm đánh giá tình hình thực hiện pháp luật và những quy định của các cấp có thẩm quyền trong quá trình hoạt động của đơn vị được kiểm toán. Nội dung kiểm toán tuân thủ bao gồm: + Đánh giá tính tuân thủ pháp luật, chính sách, chế độ của Nhà nước liên quan đến hoạt động của tổ chức, doanh nghiệp; + Đánh giá tính tuân thủ các nguyên tắc xây dựng và quy trình tổ chức hoạt động của hệ thống KSNB; + Đánh giá tính tuân thủ các nguyên tắc, quy trình, thủ tục hạch toán kế toán, thống kê và ghi chép thông tin; 7 + Đánh giá tính tuân thủ các nguyên tắc, quy trình thủ tục trong các hoạt động nghiệp vụ tài chính đối với loại hình kiểm toán tài chính; + Đánh giá tính tuân thủ trong các hoạt động nghiệp vụ phi tài chính đối với loại hình kiểm toán hoạt động.

Mục tiêu của kiểm toán tuân thủ là đánh giá hiệu quả, hiệu lực của hệ thống KSNB của đơn vị. Với tư cách là phương thức chủ yếu để đánh giá độ tin cậy của hệ thống KSNB của đơn vị, kiểm toán tuân thủ là cơ sở quan trọng để xác định mô hình cuộc kiểm toán; đánh giá sự tuân thủ pháp luật và các quy định trong quá trình hoạt động của đơn vị; thông qua đó đánh giá tính hợp pháp của các thông tin, tính tuân thủ các quy trình, các nguyên tắc, thủ tục trong các hoạt động của đơn vị; đưa ra ý kiến tư vấn cho đơn vị được kiểm toán về công tác quản lý tài chính, tài sản công đúng luật và các quy định hiện hành, đạt hiệu quả. Kiểm toán hoạt động Kiểm toán hoạt động là loại hình kiểm toán nhằm kiểm tra, đánh giá tính kinh tế, tính hiệu lực, tính hiệu quả trong quản lý và sử dụng tài chính và tài sản công. Kiểm toán hoạt động nhằm truyền tải các thông tin, kiến thức mới; đưa ra các phân tích hay hiểu biết thấu đáo, các kiến nghị để cải thiện (khi phù hợp) hoặc tăng thêm giá trị bằng cách đưa ra các hiểu biết thấu đáo mới trên cơ sở phân tích các vấn đề; giúp các bên liên quan tiếp cận thông tin sẵn có dễ dàng hơn; đưa ra ý kiến hoặc kết luận độc lập và có căn cứ dựa trên các bằng chứng kiểm toán; đưa ra kiến nghị dựa trên kết quả phân tích các phát hiện kiểm toán, trong đó: - Tính kinh tế: Là việc tối thiểu hóa chi phí của nguồn lực được sử dụng cho một hoạt động, nhưng vẫn đảm bảo chất lượng đầu ra phù hợp.

Nguồn lực 8 được sử dụng đúng thời điểm, phù hợp về số lượng, chất lượng và có giá mua tốt nhất - Tính hiệu quả: Là việc tối đa hóa đầu ra trên cơ sở các nguồn lực được sử dụng. Tính hiệu quả quan tâm đến mối quan hệ giữa nguồn lực sử dụng và đầu ra về mặt số lượng, chất lượng và thời gian. - Tính hiệu lực: Là việc đạt được các mục tiêu đã định và kết quả dự kiến. Khái quát về đơn vị Hành chính sự nghiệp a.