CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ KIỂM TOÁN NỘI BỘ 1.4 Bản chất của kiểm toán nội bộ - Kiểm toán nội bộ ra đời xuất phát từ yêu cầu của quá trình quản lí - Một quy trình quản lí bao gồm 3 trách nhiệm cơ bản: + Lập kế hoạch: Thiết lập các mục tiêu; phác thảo các phương pháp sử dụng các nguồn lực (vốn, máy móc thiết bị, con người…) để dạt được mục tiêu đã định. + Tổ chức: Quá trình tập hợp con người, máy móc thiết bị, tiền vốn…phân bổ vào các bọ phận trong tổ chức, thiết kế các chính sách, định mức…. cho quá trình tổ chức hoạt động. + Chỉ đạo: Bao gồm việc xét duyệt, hướng dẫn, giám sát quá trình hoạt động của tổ chức, định kì so sánh giữa thực tế với kế hoạch… - Để thực hiện các trách nhiệm đó, nhà quản lí phải đưa ra các chính sách, thủ tục qui định trong tổ chức.
Qui mô của doanh nghiệp ngày càng tăng thì chính sách, thủ tục ngày càng phức tạp hình thành hệ thống mạng kiểm soát. Đó chính là hệ thống kiểm soát nội bộ trong doanh nghiệp. - Hệ thống kiểm soát nội bộ trong doanh nghiệp đươc hiểu là hệ thống các thủ tục, chính sách được thiết kế và thực hiện trong doanh nghiệp để thực hiện các mục tiêu quản lí. - HTKSNB được thiết kế và điều hành bởi các nhà quản lí doanh nghiệp, baogồm các bước: 1.
Thiết kế thủ tục kiểm soát 2. Thực hiện các thủ tục kiểm soát 3. Kiểm tra sự tuân thủ các thủ tục kiểm soát 4. Đánh gía các thủ tục kiểm soát Công việc thiết kế và thực hiện các thủ tục kiểm soát thường do các nhà quản lí cấp cao, nhà quản lí các cấp và những nhân viên tác nghiệp thực hiện.
Công việc kiểm tra sự tuân thủ và đánh giá các thủ tục kiểm soát cũng có thể do các nhà quản lí thực hiện. Tuy nhiên khi qui mô của doanh nghiệp lớn đến một mức độ nào đó, một bộ phận trong doanh nghiệp sẽ được tách ra, chuyên môn hóa công việc kiểm tra và đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ của doanh nghiệp. Đó chính là kiểm toán nội bộ. Như vậy bản chất của kiểm toán nội bộ là một bộ phận độc lập trong doanh nghiệp tiến hành công việc kiểm tra và đánh giá đối với hệ thống Kiểm toán nội bộ là một chức năng thẩm định độc lập được thiết lập trong một tổ chức nhằm kiểm tra và đánh giá các hoạt động của tổ chức như là một hoạt động phục vụ cho tổ chức.
- KiÓm to¸n: KiÓm tra sù chÝnh x¸c số học cña sù tån t¹i cña tµi s¶n, ngoµi ra nã cßn cã chøc n¨ng x¸c minh víi tr×nh ®é cao h¬n. - Néi bé: C«ng viÖc kiÓm to¸n do tæ chøc hoÆc nh©n viªn trong tæ chøc tiÕn hµnh (kh¸c víi kiÓm to¸n ®éc lËp) - §éc lËp: C«ng viÖc kiÓm to¸n kh«ng bÞ rµng buéc bëi thÕ lùc nµo kÓ c¶ nh÷ng ngêi l·nh ®¹o cao cÊp nhÊt trong ®¬n vÞ vÒ ph¹m vi, hiÖu qu¶ thÈm tra, viÖc lµm chËm trÔ trong B¸o c¸o, nh÷ng ph¸t hiÖn vµ kÕt luËn - Thẩm định: иnh gi¸ cña kiÓm to¸n viªn néi bé khi triÓn khai nh÷ng kÕt luËn 3 - §îc thiÕt lËp: X¸c nhËn lµ tæ chøc ®· ®Þnh râ vai trß cña kiÓm to¸n néi bé - Kiểm tra vµ ®¸nh gi¸: Vai trß của kiÓm to¸n viªn néi bé lµ ph¸t hiÖn sù viÖc và nhËn ®Þnh, ®¸nh gi¸ - Ho¹t ®éng cña tæ chøc: Ph¹m vi quyÒn h¹n cña c«ng viÖc kiÓm to¸n néi bé khi t¸c ®éng ®Õn tÊt c¶ c¸c ho¹t ®éng cña tæ chøc - Phục vụ: KÕt qu¶ cuèi cïng cña kiÓm to¸n néi bé lµ hç trî nhµ qu¶n lý - §èi víi tæ chøc: Kh¼ng ®Þnh ph¹m vi trî gióp cho tæ chøc ®ã, bao gåm c¶ nh©n viªn, Héi ®ång qu¶n trÞ, c¸c cæ ®«ng… Ngoài ra, nói về bản chất của kiểm toán nội bộ - Theo hiÖp héi kiÓm to¸n viªn néi bé (Institute of Internal Auditors- IIA): KTNB lµ ho¹t ®éng ®¶m b¶o vµ t vÊn mang tÝnh ®éc lËp, kh¸ch quan ®îc thiÕt lËp nh»m t¨ng thªm gi¸ trÞ vµ c¶i thiÖn cho c¸c ho¹t ®éng cña tæ chøc. KTNB gióp cho tæ chøc hoµn thµnh môc tiªu th«ng qua viÖc ®a ra mét c¸ch tiÕp cËn cã hÖ thèng vµ kû c¬ng nh»m ®¸nh gi¸ vµ c¶i thiÖn tÝnh h÷u hiÖu trong qu¶n trÞ rñi ro, kiÓm so¸t vµ gi¸m s¸t. - Theo VSA 610 – Sö dông t liÖu cña KTNB: Là một bộ phận trong hệ thống kiểm soát nội bộ của một đơn vị, có chức năng kiểm tra, đánh giá tính phù hợp, hiệu quả, sự tuân thủ pháp luật và các qui định của hệ thống kế toán và hệ thống kiểm soát nội bộ của đơn vị đó.5 Các chuẩn mực nghề nghiệp của kiểm toán nội bộ Các chuẩn mực nghề nghiệp của KTVNB được Viện kiểm toán viên nội bộ thông qua 6/1978 được điều chỉnh tính đến 3/1993 - Chuẩn mực 100: Tính độc lập – Kiểm toán viên nội bộ phải độc lâp với những hoạt động mà họ kiểm toán 110.
VÞ trÝ trong tæ chøc: VÞ trÝ trong tæ chøc cña KTNB ph¶i ®ñ ®Ó hoµn thµnh c¸c tr¸ch nhiÖm kiÓm to¸n cña m×nh 120. Kh¸ch quan: KTV ph¶i kh¸ch quan trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn kiÓm to¸n - Chuẩn mực 200: Tinh thông nghề nghiệp – Kiểm toán viên nội bộ phải được đào tạo thành thạo và được bồi dưỡng nghề nghiệp 210. Nh©n viªn: bé phËn KTNB ph¶i ®¶m b¶o r»ng tr×nh ®é c¬ b¶n vµ sù thµnh th¹o nghÒ nghiÖp cña KTVNB thÝch hîp víi c«ng viÖc kiÓm to¸n mµ hä thùc hiÖn 220. KiÕn thøc, kü n¨ng vµ chuyªn m«n bæ trî: Bé phËn KTNB ph¶i cã ®îc hay cè g¾ng ®¹t ®îc nh÷ng kiÕn thøc, kü n¨ng vµ chuyªn m«n bæ trî cÇn thiÕt ®Ó hoµn thµnh tr¸ch nhiÖm kiÓm to¸n cña m×nh 4 230.
Gi¸m s¸t: Bé phËn KTNB ph¶i cung cÊp mét sù ®¶m b¶o r»ngc¸c cuéc KTNB ®îc gi¸m s¸t mét c¸ch ®óng ®¾n KTV néi bé 240. Tu©n thñ c¸c chuÈn mùc vÒ ®¹o ®øc nghÒ nghiÖp: KTVNB ph¶i tu©n thñ c¸c chuÈn mùc vÒ ®¹o ®øc nghÒ nghiÖp 250. KiÕn thøc, kü n¨ng vµ kiÕn thøc bæ trî: KTVNB ph¶i cã nh÷ng kiÕn thøc, kü n¨ng vµ chuyªn m«n bæ trî cÇn thiÕt ®Ó hoµn thµnh c«ng viÖc kiÓm to¸n néi bé 260. TruyÒn ®¹t vµ quan hÖ ®èi nh©n: KTVNB ph¶i khÐo lÐo trong quan hÖ ®èi nh©n vµ cã kh¶ n¨ng truyÒn ®¹t hiÖu qu¶ 270.
§µo t¹o liªn tôc: KTV ph¶i duy tr× n¨ng lùc th«ng qua ®µo t¹o liªn tôc 280. ThËn träng nghÒ nghiÖp ®óng møc: KTVNB ph¶i thËn träng nghÒ nghiÖp ®óng møc trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn KTNB - Chuẩn mực 300: Phạm vi công việc – Phạm vi kiểm toán nội bộ phải bao gồm các việc xem xét và đánh giá tính đầy đủ và hiệu quả của hệ thống kiểm soát nội bộ của tổ chức và chất lượng thành tích thực hiện nhiệm vụ được giao 310. TÝnh trung thùc vµ ®¸ng tin cËy cña th«ng tin: KTVNB ph¶i kiÓm tra tÝnh trung thùc vµ ®¸ng tin cËy cña th«ng tin tµi chÝnh vµ ho¹t ®éng còng nh ph¬ng ph¸p ghi nhËn, ®o lêng, ph©n lo¹i vµ b¸o c¸o c¸c th«ng tin nµy 320. ViÖc tu©n thñ c¸c chÝnh s¸ch, kÕ ho¹ch, thñ tôc, luËt ph¸p vµ quy ®Þnh: KTVNB ph¶i xem xÐt hÖ thèng ®îc thiÕt lËp ®Ó ®¶m b¶o sù tu©n thñ c¸c chÝnh s¸ch, kÕ ho¹ch, thñ tôc, luËt ph¸p vµ quy ®Þnh cã thÓ ¶nh hëng quan träng ®Õn c¸c ho¹t ®éngvµ b¸o c¸o; ®ång thêi, ph¶i x¸c ®Þnh xem tæ chøc cã tu©n thñ trong thùc tÕ kh«ng 330.
B¶o vÖ tµi s¶n: KTVNB ph¶i xem xÐt c¸c ph¬ng thøc b¶o vÖ tµi s¶n vµ nÕu thÊy cÇn thiÕt ph¶i kiÓm tra sù tån t¹i cña nh÷ng tµi s¶n nµy trong thùc tÕ 340. Sö dông tiÕt kiÖm vµ hiÖu qu¶ c¸c nguån lùc: KTVNB ph¶i ®¸nh gi¸ viÖc sö dông tiÕt kiÖm vµ hiÖu qu¶ c¸c nguån lùc 350. Hoµn thµnh c¸c môc ®Ých vµ môc tiªu ®îc thiÕt lËp cho c¸c ho¹t ®éng hoÆc ch¬ng tr×nh: KTVNB ph¶i xem xÐt c¸c ho¹t ®éng vµ ch¬ng tr×nh ®Ó ®¶m b¶o r»ng kÕt qu¶ cña chóng ®óng víi c¸c môc ®Ých 5 vµ môc tiªu ®a ®Þnh hay kh«ng. ®ång thêi c¸c ho¹y ®éng hay ch- ¬ng tr×ng ®ã cã ®îc thùc hiÖn nh kÕ ho¹ch kh«ng - Chuẩn mực 400: Quá trình công việc kiểm toán – Công việc kiểm toán phải bao gồm vạch kế hoạch kiểm toán, xem xét và đánh giá thông tin, thông báo những kết qủa và điều tra nghiên cứu kĩ 410.
LËp kÕ ho¹ch kiÓm to¸n: KTVNB ph¶i lËp kÕ ho¹ch cho tõng cuéc KT 420. KiÓm tra vµ ®¸nh gi¸ th«ng tin: KTVNB ph¶i thu thËp, ph©n tÝch, gi¶ thÝch, ghi chÐp c¸c th«ng tin lµm c¬ së cho c¸c kÕt qu¶ kiÓm to¸n 430. TruyÒn ®¹t kÕt qu¶: KTVNB ph¶i b¸o caã kÕt qu¶ c«ng viÖc kiÓm to¸n cña m×nh 440. Theo dâi sau kiÓm to¸n: KTVNB ph¶i theo dâi sau kiÓm to¸n ®Ó ®¶m b¶o r»ng c¸c hµnh ®éng thÝch hîp ®· ®îc tiÕn hµnh cho nh÷ng ph¸t hiÖn kiÓm to¸n ®· b¸o c¸o - Chuẩn mực 500: Quản lí bộ phận kiểm toán nội bộ - Người phụ trách kiểm toán nội bộ phải quản lí đúng đắn bộ phận kiểm toán nội bộ 510.
Môc tiªu, quyÒn h¹n vµ tr¸ch nhiÖm: Trëng KTNB ph¶i cã ®îc mét quy ®Þnh b»ng v¨n b¶n vÒ môc tiªu, quyÒn h¹n vµ tr¸ch nhiÖm cña bé phËn KTNB 520. LËp kÕ ho¹ch: Trëng KTNB ph¶i thiÕt lËp c¸c kÕ ho¹ch ®Ó hoµn thµnh c¸c tr¸ch nhiÖm cña bé phËn KTNB 530. ChÝnh s¸ch vµ thñ tôc: Trëng KTNB ph¶i ®a ra c¸c chÝnh s¸ch vµ thñ tôc b»ng v¨n b¶n ®Ó híng dÉn cho KTV 540. Qu¶n lý vµ ph¸t triÓn nh©n sù: Trëng KTNB ph¶i thiÕt lËp mét ch¬ng tr×nh tuyÓn dông vµ ph¸t triÓn nguån nh©n lùc cho bé phËn KTNB 550.
KiÓm to¸n viªn ®éc lËp: Trëng KTNB ph¶i phèi hîp nç lùc víi KTV ®éc lËp 560. B¶o ®¶m chÊt lîng: Trëng KTNB ph¶i thiÕt lËp vµ duy tr× mét ch¬ng tr×nh b¶o ®¶m chÊt lîng ®Ó ®¸nh gi¸ ho¹t ®éng cña bé phËn KTNB 1.6 Mục đích, chức năng, nhiệm vụ và nội dung công việc của kiểm toán nội bộ 1.1 Mục đích của kiểm toán nội bộ: - Xem xÐt sù trung thùc vµ ®é tin cËy cña c¸c th«ng tin tµi chÝnh vµ ho¹t ®éng, ph¬ng ph¸p ghi chÐp vµ b¸o c¸o c¸c th«ng tin nµy. ViÖc kiÓm tra cã thÓ bao gåm viÖc xem xÐt c¸c ph¬ng ph¸p x¸c ®Þnh, ®o lêng, ph©n lo¹i, lËp b¸o c¸o 6 vµ kiÓm tra chi tiÕt c¸c nghiÖp vô, c¸c kho¶n môc, sè d tµi kho¶n vµ thñ tôc kiÓm so¸t c¸c th«ng tin kinh tÕ tµi chÝnh. - Xem xÐt hÖ thèng cã ®îc thiÕt lËp phï hîp víi c¸c chÝnh s¸ch, kÕ ho¹ch vµ quy ®Þnh cña ®¬n vÞ còng nh cña Nhµ níc.
X¸c ®Þnh trong thùc tÕ các chính sách đặt ra ®îc tu©n thñ như thế nào.