MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Bước vào quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, các doanh nghiệp nói chung và các tổ chức tín dụng của Việt Nam nói riêng đã có sự phát triển nhanh chóng cả về quy mô và số lượng. Song song với sự phát triển nhanh chóng của các doanh nghiệp, nhà quản lý doanh nghiệp phải giải quyết những vấn đề mới phát sinh như: hiệu quả kinh doanh, hiệu quả sử dụng các nguồn lực, quản trị rủi ro, độ tin cậy của thông tin tài chính,…. Các tổ chức tín dụng là loại hình kinh doanh đặc biệt, hoạt động trong cơ chế thị trường luôn phải đối mặt với nhiều rủi ro hơn bất kỳ ngành nghề nào khác.
Do vậy, để hạn chế đến mức thấp nhất các rủi ro có thể xẩy ra đồng thời để nâng cao hiệu quả hoạt động, một nhiệm vụ không thể thiếu được và ngày càng trở nên thiết yếu trong hoạt động của các tổ chức tín dụng là phải tổ chức tốt công tác kiểm toán nội bộ trong bản thân từng tổ chức tín dụng. Trước những yêu cầu cấp bách, Ngân hàng nhà nước Việt nam đã ban hành Quyết định số 37/2006/QĐ-NHNN vào ngày 01/8/2006, yêu cầu các ngân hàng phải thành lập bộ phận kiểm toán nội bộ. Và gần đây nhất ngày 29/12/2011 ngân hàng nhà nước (NHNN) đã ban hành thông tư số 44/2011/TT-NHNN quy định chi tiết về hệ thống kiểm soát nội bộ & kiểm toán nội bộ của tổ chức tín dụng thay thế hoàn toàn cho các quyết định số 36/2006/QĐ-NHNN & quyết định số 37/2006/QĐ- NHNN ngày 01/8/2006 của NHNN trước đây. Trong năm 2007 và 2008 đã có nhiều ngân hàng thành lập bộ phận kiểm toán nội bộ theo quyết định của NHNN trong số đó có Ngân hàng Công thương Việt nam.
Tuy đã thành lập và đi vào hoạt động được hơn 4 năm nhưng chất lượng hoạt động kiểm toán nội bộ Ngân hàng Công thương Việt Nam còn thấp và chưa đạt mức kỳ vọng của Ban lãnh đạo. Điều này không phải chỉ có ở Ngân hàng thương mại cổ phần (TMCP) Công thương Việt Nam mà còn tồn tại ở các Ngân hàng khác. Theo kết quả khảo sát của Công ty kiểm toán Price Water House Coupers khó khăn 1 z lớn nhất mà kiểm toán nội bộ trong các ngân hàng thương mại đang gặp phải là thiếu chiến lược rõ ràng và dài hạn cho kiểm toán nội bộ. Điều này có thể phản ánh một thực tế là kiểm toán nội bộ là một lĩnh vực mới ở Việt Nam và chưa có chuẩn mực và hướng dẫn thực hành nào chính thức được ban hành.
Kể cả đối với những ngân hàng đã có quy trình kiểm toán nội bộ, tính hợp lý và đầy đủ của quy trình này vẫn là một câu hỏi lớn. Từ kinh nghiệm thực tiễn nhiều năm làm kiểm toán nội bộ trong Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam cùng với những lý luận khoa học đã tiếp thu được ở trường, tác giả đã chọn đề tài: “Nâng cao chất lƣợng hoạt động kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Công thƣơng Việt Nam” làm luận văn thạc sỹ kinh tế. Tình hình nghiên cứu Đã có nhiều nghiên cứu trên nhiều khía cạnh và lĩnh vực khác nhau về kiểm toán nội bộ như: Các nghiên cứu của tác giả Smith, Charles A. (1934) về “Kiểm soát kiểm toán nội bộ”; tác giả J.Shaw (1980) về “Kiểm toán nội bộ - một yếu tố cần thiết cho hoạt động quản lý hiệu quả”; tác giả Richard A.Roy (1989) về “Quản lý hành chính đối với bộ phận kiểm toán nội bộ”; tác giả Spencer Pickett (2000) về “Phát triển các năng lực kiểm toán nội bộ”; tác giả Robert Moeller (2005) về “Kiểm toán nội bộ hiện đại theo quan điểm của Brink”;….
Ở Việt Nam, năm 1997 kiểm toán nội bộ chính thức được công nhận. Một số nghiên cứu về kiểm toán nội bộ cũng bắt đầu phát triển: Tác giả Nguyễn Quang Quynh (1998) về “Xây dựng hệ thống kiểm tra kiểm soát trong quản lý vĩ mô ở Việt Nam”; tác giả Nguyễn Mai Vinh (2005) chủ trì đề tài “Hoàn thiện kiểm toán nội bộ tại Bộ Thủy sản”; tác giả Ngô Trí Tuệ và cộng sự với đề tài “Xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ với việc tăng cường quản lý tài chính tại TCT Bưu chính viễn thông Việt Nam” (năm 2004); tác giả Vương Đình Huệ và cộng sự với đề tài cấp nhà nước “Định hướng chiến lược và giải pháp phát triển kiểm toán ở Việt Nam”;… Các nghiên cứu đã xem xét những vấn đề mang tính khái quát chung về kiểm toán nội bộ hay đề cập đến tổ chức kiểm toán nội bộ trong một đơn vị nhất định hay 2 z một ngành nhất định trong nền kinh tế. Tuy nhiên chưa có một nghiên cứu nào mang tính khái quát bao gồm cả lý luận và thực tiễn về hoạt động kiểm toán nội bộ đối với lĩnh vực ngân hàng mà cụ thể là Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam đặc biệt trong giai đoạn hiện nay khi nền kinh tế nước ta đang hội nhập mạnh mẽ với thế giới bên cạnh đó hệ thống ngân hàng ở Việt Nam đang đứng trước những khó khăn thách thức lớn về hiệu quả hoạt động, mua bán sáp nhập ngân hàng,… đồng thời NHNN đã ban hành thông tư 44 thay thế hoàn toàn các văn bản trước đây về hoạt động kiểm toán nội bộ tại các tổ chức tín du ̣ng (TCTD). Vì lý do nên trên, Luận văn tập trung nghiên cứu về hoạt động kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam.
Các nghiên cứu của Luận văn sẽ bao gồm cả lý luận về kiể m toán nô ̣i bô ̣ (KTNB) và thực trạng KTNB tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam, đồng thời đưa ra kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng hoạt động KTNB tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam. Mục đích nghiên cứu Mục đích của Luận văn là đánh giá toàn diện thực trạng hoạt động kiểm toán nội bộ Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam từ khi thành lập đến nay, bên cạnh đó phân tích các nguyên nhân ảnh hưởng đến hoạt động kiểm toán nội bộ Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam. Từ đó đưa ra kiến nghị, phương hướng và các giải pháp để nâng cao chất lượng hoạt động kiểm toán nội bộ của Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu a.
Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của Luận văn là hoạt động kiểm toán nội bộ Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam. Đối tượng nghiên cứu được cụ thể hóa trên các khía cạnh sau: Một là, Những vấn đề lý luận về kiểm toán nội bộ trong Ngân hàng thương mại. 3 z Hai là, Phân tích đánh giá thực trạng hoạt động kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu Luận văn tập trung nghiên cứu chất lượng hoạt động kiểm toán nội bộ Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam từ khi thành lập tháng 8/2007 đến tháng 12/2011.
Phƣơng pháp nghiên cứu Xuất phát từ thực tế, Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu khảo sát thực tế kết hợp với phỏng vấn chuyên gia để rút ra kết luận của vấn đề đang xem xét. Phương pháp phỏng vấn chuyên gia dựa trên hệ thống bảng câu hỏi, đồng thời việc thiết kế các bản câu hỏi và cách thức hỏi được xây dựng cụ thể đối với từng đối tượng phỏng vấn khác nhau. Những đóng góp mới của luận văn Việc hình thành và phát triển Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam trở thành một tập đoàn tài chính vững mạnh, cạnh tranh với các tổ chức tài chính khác trong khu vực và trên thế giới. KTNB sẽ góp phần không nhỏ nhằm giúp ngân hàng thương ma ̣i cổ phầ n công thư ơng (NHTMCPCT) đạt được các mục tiêu trên.
Chính vì vậy, Luận văn có những đóng góp cả về lý luận và giải quyết thực tiễn, cụ thể: Một là, Luận văn trình bày có cơ sở khoa học về các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng hoạt động hệ thống kiểm toán nội bộ của Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam. Hai là, Luận văn tạo cơ sở để nâng cao chất lượng hoạt động kiểm toán nội bộ của Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam. Ba là, Luận văn kiến nghị các giải pháp thực hiện cụ thể, khả thi nhằm góp phần đưa hoạt động hệ thống kiểm toán nội bộ của Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam đạt chất lượng tốt nhất. Kết cấu của luận văn Ngoài phần mở đầu và kết luận, Luận văn kết cấu gồm 3 chương: Chƣơng 1: Lý luận cơ bản về kiểm toán nội bộ trong ngân hàng thương mại.
Chƣơng 2: Thực trạng hoạt động của kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2007 đến 2011. Chƣơng 3: Giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam. 5 z CHƢƠNG 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KIỂM TOÁN NỘI BỘ TRONG NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 Khái quát chung về ngân hàng thƣơng mại 1.1 Khái niêm ̣ về ngân hàng thƣơng ma ̣i Ngân hàng thương mại đã hình thành tồn tại và phát triển hàng trăm năm gắn liền với sự phát triển của kinh tế hàng hoá. Sự phát triển hệ thống ngân hàng thương mại đã có tác động rất lớn và quan trọng đến quá trình phát triển của nền kinh tế hàng hoá, ngược lại kinh tế hàng hoá phát triển mạnh mẽ đến giai đoạn cao nhất là nền kinh tế thị trường thì ngân hàng thương m ại (NHTM) cũng ngày càng được hoàn thiện và trở thành những định chế tài chính không thể thiếu được.
Cho đến thời điểm hiện nay có rất nhiều khái niệm về NHTM: Ở Mỹ Ngân hàng thương mại là công ty kinh doanh tiền tệ, chuyên cung cấp dịch vụ tài chính và hoạt động trong ngành công nghiệp dịch vụ tài chính. Đạo luật ngân hàng của Pháp (1941) cũng đã định nghĩa: “Ngân hàng thương mại là những xí nghiệp hay cơ sở mà nghề nghiệp thường xuyên là nhận tiền bạc của công chúng dưới hình thức ký thác, hoặc dưới các hình thức khác và sử dụng tài nguyên đó cho chính họ trong các nghiệp vụ về chiết khấu, tín dụng và tài chính”. Ở Việt Nam, Định nghĩa Ngân hàng thương mại: Ngân hàng thương mại là tổ chức kinh doanh tiền tệ mà họat động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền ký gửi từ khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay, thực hiện nghiệp vụ chiết khấu và làm phương tiện thanh toán.