CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ KIỂM TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG TRONG KIỂM TOÁN BCTC 1.1 Khái quát về khoản mục Tiền lương và các khoản trích theo lương 1. Khái niệm Tiền lương Khái niệm và cơ cấu tiền lương rất đa dạng ở các nước trên thế giới. Ở Pháp, tiền lương được định nghĩa: “Sự trả công được hiểu là tiền lương, hoặc lương bổng cơ bản, bình thường hay tối thiểu và mọi thứ lợi ích, được trả trực tiếp hay gián tiếp bằng tiền hay hiện vậ, mà người sử dụng lao động trả cho người lao động theo việc làm của người lao động”. Ở Nhật Bản: “Tiền lương là thù lao bằng tiền mặt và hiện vật trả cho người làm công một cách đều đặn, cho thời gian làm việc hoặc cho lao động thực tế, cùng với thù lao cho khoảng thời gian không làm việc, như là nghỉ mát hàng năm, các ngày nghỉ có hưởng lương hoặc nghỉ lễ.
Tiền lương không tính đến những đóng góp của người thuê lao động đối với bảo hiểm xã hội và quỹ hưu trí cho người lao động và phúc lợi mà người lao động được hưởng nhờ có những chính sách này. Khoản tiền được trả khi nghỉ việc hoặc chấm dứt hợp đồng lao động cũng không được coi là tiền lương.” Ở Việt nam cũng có nhiều khái niệm khác nhau về tiền lương. Một số khái niệm về tiền lương có thể được nêu ra như sau: “Tiền lương là giá cả sức lao động được hình thành qua thỏa thuận giữa người sử dụng sức lao động và người lao động phù hợp với quan hệ cung cầu sức lao động trong nền kinh tế thị trường”. SV: Trần Thị Thủy 5 Lớp: CQ54/22.05 Luận văn tốt nghiệp GVHD: Ths.
Hoàng Thị Trang “Tiền lương là khoản tiền mà người lao động nhận được khi họ đã hoàn thành hoặc sẽ hoàn thành một công việc nào đó, mà công việc đó không bị pháp luật ngăn cấm”. “Tiền lương là khoản thu nhập mang tính thường xuyên mà nhân viên được hưởng từ công việc”, “Tiền lương được hiểu là số lượng tiền tệ mà người sử dụng lao động trả cho người lao động khi họ hoàn thành công việc theo chức năng, nhiệm vụ được pháp luật quy định hoặc hai bên đã thỏa thuận trong hợp đồng lao động”. Theo bộ luật lao động năm 2012, tiền lương được định nghĩa như sau: “Tiền lương là số tiền người sử dụng lao động có nghĩa vụ trả cho người lao động khi họ cung ứng sức lao động, theo quy định của pháp luật hoặc theo sự thỏa thuận hợp pháp của các bên trong hợp đồng lao động. Tiền lương được trả theo năng suất lao động, chất lượng, hiệu quả công việc nhưng không được thấp hơn mức lương tối thiểu do Nhà nước quy định.
Trên thực tế, khái niệm "tiền lương" còn có thể hiểu theo nghĩa rộng, như khái niệm thu nhập của người lao động, bao gồm tiền lương cơ bản, các khoản tiền phụ cấp lương và tiền thưởng. Trong nền kinh tế thị trường, tiền lương là giá cả sức lao động, chịu sự chi phối của tuơng quan cung-cầu lao động trên thị trường. Tiền lương của người lao động làm công do các bên thỏa thuận, căn cứ vào công việc, điều kiện của các bên và kết quả lao động nhưng không được thấp hơn mức lương tối thiểu.” Các khoản trích theo lương Các khoản trích theo lương bao gồm: Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn, bảo hiểm thất nghiệp. Trong đó: - Bảo hiểm xã hội là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai SV: Trần Thị Thủy 6 Lớp: CQ54/22.05 Luận văn tốt nghiệp GVHD: Ths.
Hoàng Thị Trang nạn lao động, bệnh nghề nghiệp,thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội. (Trích khoản 1, điều 3- Luật bảo hiểm xã hội số 71/2006/QH11) - Bảo hiểm y tế: là hình thức bảo hiểm được áp dụng trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, không vì mục đích lợi nhuận, do Nhà nước tổ chức thực hiện và các đối tượng có trách nhiệm tham gia theo quy định của Luật Bảo hiểm Y tế. Các đối tượng có trách nhiệm tham gia Bảo hiểm y tế được quy định tại điều 12, Luật Bảo hiểm Y tế số 25/2008/QH12. - Kinh phí công đoàn: là kinh phí được sử dụng cho hoạt động thực hiện quyền, trách nhiệm của Công đoàn và duy trì hoạt động của hệ thống công đoàn được quy định theo Luật Công đoàn số 12/2012/QH13.
- Bảo hiểm thất nghiệp: là sự bù đắp một phần thu nhập cho người lao động bị mất việc làm hoặc chấm dứt hợp đồng lao động, hợp đồng làm việc nhưng chưa tìm được việc làm. Đặc điểm của khoản mục Tiền lương và các khoản trích theo lương Tiền lương và các khoản trích theo lương liên quan đến nhiều chỉ tiêu và thông tin tài chính trong các BCTC hiện hành của doanh nghiệp. Tiền lương và các khoản trích theo lương là một trong những khoản chi quan trọng, chiếm tỷ trọng tương đối lớn trong các doanh nghiệp. Nó liên quan đến chi phí sản xuất dở dang, thành phẩm và nợ phải trả công nhân viên trên BCĐKT, có thể gây nên sai sót trọng yếu đối với các chỉ tiêu này.
Chi phí về tiền lương và các khoản trích theo lương có liên quan đến giá vốn hàng bán (giá thành sản phẩm), chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp, do đó nó cũng liên quan đến các chỉ tiêu chi phí và kết quả trên BCKQHĐKD. Kết quả kiểm toán khoản mục tiền lương và các khoản trích theo lương có ảnh hưởng rất lớn, và là căn cứ để thực hiện kiểm toán các khoản mục khác.Tiền lương và SV: Trần Thị Thủy 7 Lớp: CQ54/22.05 Luận văn tốt nghiệp GVHD: Ths. Hoàng Thị Trang các khoản trích theo lương là một khoản chi phí chủ yếu nhất là đối với các đơn vị sản xuất và dịch vụ. Tiền lương và các khoản trích theo lương là một khoản liên quan đến thu nhập của người lao động cũng như một khoản liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người lao động.
Do đó, nó không chỉ mang ý nghĩa về mặt kinh tế mà còn mang ý nghĩa về mặt xã hội. Tiền lương của đơn vị có thể bị lãng phí do công tác quản lý không hiệu quả hoặc do biển thủ thông qua các hình thức gian lận.Việc chi trả tiền lương và các khoản trích theo lương có ảnh hưởng đến chỉ tiêu tiền đã trả cho công nhân viên (đối với phương pháp trực tiếp) hoặc chỉ tiêu tăng, giảm các khoản phải trả (đối với phương pháp gián tiếp), từ đó ảnh hưởng đến chỉ tiêu lưu chuyển thuần từ hoạt động sản xuất kinh doanh trên Báo cáo lưu chuyển tiền tệ. Các khoản trích theo lương liên qua đến bên thứ ba, cụ thể là những khoản phải nộp cho Cơ quan nhà nước. Đây cũng là phần ảnh hưởng trực tiếp tới quyền lợi và nghĩa vụ của người lao động.
Người lao động có quyền lợi được doanh nghiệp chịu trách nhiệm một phần chi phí bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm xã hôi, bảo hiểm y tế và kinh phí công đoàn, và có nghĩa vụ nộp phần còn lại và thuế Thu nhập cá nhân. Vì vậy khoản mục Tiền lương và các khoản trích theo lương mang ý nghĩa pháp lý, cần được tiến hành kiểm toán một các tỉ mỉ và cẩn thận. KSNB đối với khoản mục Tiền lương và các khoản trích theo lương Kiểm soát nôi bộ đối với khoản mục Tiền lương và các khoản trích theo lương là thủ tục kiểm soát do doanh nghiệp thiết lập nhằm ngăn chặn những gian lận và sai sót có thể xảy ra với doanh nghiệp. Tiền lương và các khoản trích theo lương gắn liền với chu kỳ tiền lương và nhân sự nên công việc kiểm soát nội bộ với doanh thu cũng chính là một phần trong công việc SV: Trần Thị Thủy 8 Lớp: CQ54/22.05 Luận văn tốt nghiệp GVHD: Ths.
Hoàng Thị Trang trong KSNB với chu kỳ tiền lương và nhân sự. Kiểm soát nội bộ đối với tiền lương và các khoản trích theo lương bao gồm các bước công việc chủ yếu: Tiếp nhận và quản lý lao động; Theo dõi và ghi nhận thời gian lao động, khối lượng công việc, sản phẩm, lao vụ hoàn thành; Tính lương, lập bảng lương và ghi chép số sách; Thanh toán lương và các khoản khác cho công nhân viên; Giải quyết chế độ về lương và chấm dứt hợp đồng lao động. Mỗi bước công việc đều cần có chức năng kiểm soát nội bộ độc lập và phù hợp. Để kiểm soát đơn vị phải tiến hành các công việc kiểm soát cụ thế gắn liền với từng khâu công việc nêu trên.
Nội dung công việc KSNB cụ thể là không như nhau đối với việc kiểm soát từng khâu hoạt động nhưng đều có thể khái quát ở những việc chính sau đây: 1/ Đơn vị xây dựng và ban hành các quy định về quản lý nói chung và KSNB nói riêng cho từng khâu công việc cụ thể. Những công việc này có thể chia làm 2 loại: - Quy định về chức năng, trách nhiệm,quyền hạn và nghĩa vụ của người hay bộ phận có liên quan đến xử lý công việc (như: Quy định về chức năng, quyền hạn, trách nhiệm và nghĩa vụ của người được giao nhiệm vụ theo dõi và quản lý lao động; theo dõi chấm công; tính lương…). Những quy định này vừa thể hiện trách nhiệm công việc chuyên môn nhưng đồng thời cũng thể hiện trách nhiệm về góc độ kiểm soát: kiểm soát khi tiếp nhận lao động; kiểm soát việc chấm công, kiểm soát việc tính lương… - Quy định về trình tự, thủ tục KSNB thông qua trình tự, thủ tục thực hiện, xử lý công việc, như: trình tự, thủ tục tiếp nhận lao động; trình tự, thủ tục chấm công; trình tự, thủ tục tính lương… SV: Trần Thị Thủy 9 Lớp: CQ54/22.05 Luận văn tốt nghiệp GVHD: Ths. Hoàng Thị Trang 2/ Đơn vị tổ chức triển khai thực hiện các quy định về quản lý và kiểm soát nói trên: tổ chức phân công, bố trí nhân sự; phổ biến, quán triệt về chức năng, nhiệm vụ; kiểm tra đôn đốc thực hiện các quy định;… 1.
Khái quát về kiểm toán khoản mục Tiền lương và các khoản trích theo lương trong kiểm toán BCTC 1. Mục tiêu kiểm toán khản mục Tiền lương và các khoản trích theo lương Mục tiêu kiểm toán chung Để có hiệu quả trong hoạt động kiểm toán, mỗi cuộc kiểm toán đều có mục tiêu cụ thể. Mục tiêu kiểm toán Tiền lương và các khoản trích theo lương nói chung là xác nhận về mức độ trung thực, hợp lý, mức độ tin cậy của khoản mục tiền lương và các khoản trích theo lương được kiểm toán.