Luận văn thạc sĩ ussh vận dụng quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất trong việc xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở việt nam

Luận văn thạc sĩ phân tích quy luật quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất trong xây dựng nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Đinh Cảnh Nhạc
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Vận dụng quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất trong việc xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Đóng góp của luận văn
• 0.7. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
• 0.8. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA SỰ VẬN DỤNG QUY LUẬT QUAN HỆ SẢN XUẤT PHÙ HỢP VỚI TRÌNH ĐỘ PHÁT TRIỂN CỦA LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT VÀO XÂY DỰNG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM
• 1.1. Nội dung và vị trí của quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất
• 1.1.1. Nội dung của quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất
• 1.1.2. Lực lượng sản xuất và các yếu tố cấu thành lực lượng sản xuất

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quy Luật Quan Hệ Sản Xuất Trong Kinh Tế Thị Trường

Quy luật quan hệ sản xuất là một trong những quy luật cơ bản trong lý thuyết kinh tế, đặc biệt là trong bối cảnh xây dựng nền kinh tế thị trường ở Việt Nam. Quy luật này nhấn mạnh sự phù hợp giữa quan hệ sản xuất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất. Trong nền kinh tế thị trường, việc áp dụng quy luật này không chỉ giúp tối ưu hóa sản xuất mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho xã hội.

1.1. Khái Niệm Quy Luật Quan Hệ Sản Xuất

Quy luật quan hệ sản xuất được hiểu là mối quan hệ giữa các chủ thể trong quá trình sản xuất, bao gồm người lao động, tư liệu sản xuất và các yếu tố khác. Quy luật này đóng vai trò quan trọng trong việc xác định cách thức tổ chức sản xuất và phân phối tài nguyên trong nền kinh tế.

1.2. Vai Trò Của Quy Luật Trong Kinh Tế Thị Trường

Trong kinh tế thị trường, quy luật quan hệ sản xuất giúp xác định các mối quan hệ giữa các thành phần kinh tế, từ đó tạo ra sự cân bằng và phát triển. Việc áp dụng quy luật này một cách linh hoạt sẽ giúp tối ưu hóa hiệu quả sản xuất và phân phối.

II. Thách Thức Trong Việc Vận Dụng Quy Luật Quan Hệ Sản Xuất

Việc vận dụng quy luật quan hệ sản xuất trong bối cảnh kinh tế thị trường ở Việt Nam gặp nhiều thách thức. Những thách thức này không chỉ đến từ yếu tố nội tại của nền kinh tế mà còn từ các yếu tố bên ngoài như sự biến động của thị trường toàn cầu.

2.1. Những Hạn Chế Trong Nhận Thức Về Quy Luật

Nhiều nhà quản lý và hoạch định chính sách vẫn chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của quy luật quan hệ sản xuất. Điều này dẫn đến việc áp dụng không hiệu quả và không đồng bộ trong các chính sách phát triển kinh tế.

2.2. Tác Động Của Thị Trường Toàn Cầu

Sự biến động của thị trường toàn cầu ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế Việt Nam. Các yếu tố như khủng hoảng tài chính, thay đổi chính sách thương mại quốc tế có thể làm thay đổi nhanh chóng các quan hệ sản xuất trong nước.

III. Phương Pháp Vận Dụng Quy Luật Quan Hệ Sản Xuất Hiệu Quả

Để vận dụng quy luật quan hệ sản xuất một cách hiệu quả, cần có những phương pháp cụ thể và linh hoạt. Các phương pháp này không chỉ giúp tối ưu hóa sản xuất mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho nền kinh tế.

3.1. Đổi Mới Cơ Chế Quản Lý Kinh Tế

Cần phải đổi mới cơ chế quản lý kinh tế để phù hợp với quy luật quan hệ sản xuất. Việc này bao gồm việc cải cách các chính sách quản lý, tạo điều kiện thuận lợi cho các thành phần kinh tế phát triển.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Nguồn Nhân Lực

Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố then chốt trong việc vận dụng quy luật quan hệ sản xuất. Cần chú trọng đến việc nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng cho người lao động.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Quy Luật Quan Hệ Sản Xuất Tại Việt Nam

Việc áp dụng quy luật quan hệ sản xuất trong thực tiễn đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho nền kinh tế Việt Nam. Những ứng dụng này không chỉ giúp cải thiện hiệu quả sản xuất mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững.

4.1. Các Mô Hình Thành Công Trong Ứng Dụng

Nhiều mô hình kinh tế đã thành công trong việc áp dụng quy luật quan hệ sản xuất, từ đó tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế. Các mô hình này cần được nhân rộng và phát triển hơn nữa.

4.2. Kết Quả Đạt Được Từ Việc Vận Dụng

Việc vận dụng quy luật quan hệ sản xuất đã giúp Việt Nam đạt được nhiều thành tựu trong phát triển kinh tế, từ tăng trưởng GDP đến cải thiện đời sống nhân dân.

V. Kết Luận Về Quy Luật Quan Hệ Sản Xuất Trong Kinh Tế Thị Trường

Quy luật quan hệ sản xuất đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Việc nhận thức và vận dụng đúng đắn quy luật này sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Quy Luật

Quy luật quan hệ sản xuất không chỉ là lý thuyết mà còn là thực tiễn cần được áp dụng trong mọi lĩnh vực của nền kinh tế. Sự hiểu biết và vận dụng đúng đắn quy luật này sẽ giúp tối ưu hóa hiệu quả sản xuất.

5.2. Hướng Đi Tương Lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp vận dụng quy luật quan hệ sản xuất để phù hợp với sự thay đổi của nền kinh tế toàn cầu và nhu cầu phát triển của xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kể từ khi công cuộc Đổi mới được khởi xướng vào năm 1986 cho đến năm 2008, Việt Nam đã trải qua hơn 22 năm chuyển dịch mang tính bước ngoặt từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu, bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Trong suốt giai đoạn này, tốc độ tăng trưởng GDP bình quân hàng năm của Việt Nam đạt khoảng 7% đến 8%, giúp hàng triệu người thoát nghèo và đưa quốc gia thoát khỏi tình trạng khủng hoảng kinh tế - xã hội trầm trọng. Tuy nhiên, trước năm 1986, hơn 80% lực lượng lao động cả nước chủ yếu tập trung trong khu vực nông nghiệp thủ công truyền thống, trong khi nhà nước lại tiến hành công hữu hóa ồ ạt tư liệu sản xuất, tạo ra sự mâu thuẫn sâu sắc giữa quan hệ sản xuất và trình độ của lực lượng sản xuất.

Vấn đề nghiên cứu cốt lõi của đề tài tập trung vào việc giải quyết mâu thuẫn biện chứng giữa yêu cầu phát triển nhanh chóng các yếu tố của lực lượng sản xuất với sự thiết lập, hoàn thiện quan hệ sản xuất phù hợp trong bối cảnh nền kinh tế thị trường nhưng vẫn phải giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa. Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm sáng tỏ cơ sở lý luận triết học mác-xít về quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất; phân tích, đánh giá toàn diện những thành tựu cùng các hạn chế yếu kém trong thực tiễn hơn 20 năm Đổi mới kinh tế; từ đó xác lập hệ thống giải pháp nâng cao năng lực vận dụng quy luật này đến mốc thời gian năm 2020.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ tiến trình hoạch định và tổ chức thực hiện đường lối kinh tế của Đảng Cộng sản Việt Nam trên phạm vi cả nước từ năm 1975 đến năm 2008. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học sắc bén, góp phần giải quyết nguy cơ chệch hướng xã hội chủ nghĩa và tối ưu hóa các chỉ số phát triển kinh tế vĩ mô cho đất nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng nền tảng của chủ nghĩa duy vật lịch sử do C. Mác và Ph. Ăngghen sáng lập, kết hợp với các luận điểm bổ sung của V.I. Lênin và công trình khái quát hóa năm 1952 của J.V. Stalin về các quy luật kinh tế của chủ nghĩa xã hội. Mô hình nghiên cứu trung tâm là mối quan hệ biện chứng hai chiều: lực lượng sản xuất giữ vai trò quyết định quan hệ sản xuất; ngược lại, quan hệ sản xuất tác động trở lại, có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển của lực lượng sản xuất tùy thuộc vào mức độ phù hợp khách quan.

Khung lý thuyết tích hợp ba khái niệm nền tảng:

• Lực lượng sản xuất: Biểu hiện mối quan hệ giữa con người với giới tự nhiên, cấu thành từ người lao động (thể lực, trí lực, kinh nghiệm, kỹ năng) và tư liệu sản xuất (tư liệu lao động và đối tượng lao động). Trong đó, người lao động giữ vai trò quyết định, còn công cụ lao động là yếu tố động nhất, phản ánh trình độ chinh phục tự nhiên.
• Quan hệ sản xuất: Hệ thống các quan hệ kinh tế - vật chất giữa người với người trong quá trình sản xuất xã hội, bao gồm ba mặt thống nhất hữu cơ: quan hệ sở hữu đối với tư liệu sản xuất, quan hệ tổ chức - quản lý sản xuất, và quan hệ phân phối kết quả lao động.
• Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa: Mô hình kinh tế vận hành theo các quy luật của thị trường, có sự điều tiết của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa nhằm mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hơn 50 văn kiện, nghị quyết của các kỳ Đại hội Đảng toàn quốc (từ Đại hội IV năm 1976 đến Đại hội X năm 2006) cùng hệ thống niên giám thống kê kinh tế - xã hội giai đoạn 1986 - 2008. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 10 nhóm báo cáo tổng kết thực tiễn kinh tế vĩ mô và 5 bộ công trình chuyên khảo đầu ngành về thể chế kinh tế chuyển đổi.

Phương pháp chọn mẫu nghiên cứu là phương pháp chọn mẫu chuyên gia và chọn mẫu tài liệu điển hình theo tiến trình lịch sử nhằm đảm bảo tính bao quát, khách quan và độ tin cậy học thuật cao nhất.

Luận văn kết hợp nhuần nhuyễn các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành:

• Phương pháp lôgíc và lịch sử: Tái hiện chân thực quá trình chuyển biến tư duy kinh tế của Đảng qua hơn 22 năm Đổi mới, gắn liền với các mốc lịch sử cụ thể.
• Phương pháp phân tích hệ thống cấu trúc: Xem xét toàn diện ba mặt của quan hệ sản xuất trong mối tương quan với từng thành phần kinh tế.
• Phương pháp so sánh, tổng hợp: Đối chiếu hiệu quả kinh tế trước và sau năm 1986 để rút ra các quy luật mang tính phổ quát. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là vì đối tượng nghiên cứu mang tính triết học - chính trị sâu sắc, đòi hỏi phải tiếp cận từ góc độ bản chất biện chứng chứ không thể chỉ dừng lại ở các mô hình thống kê định lượng đơn thuần.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn chỉ rõ sai lầm chủ quan, duy ý chí giai đoạn 1975 - 1985 khi áp đặt quan hệ sản xuất công hữu hóa tiến tiến vượt trước quá xa trình độ thủ công của lực lượng sản xuất. Việc xóa bỏ kinh tế tư nhân và hợp tác hóa ồ ạt đã làm triệt tiêu động lực của người lao động, dẫn đến cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng khiến chỉ số lạm phát phi mã lên tới hơn 700% vào năm 1986.

Thứ hai, việc thừa nhận nền kinh tế nhiều thành phần là bước đột phá lý luận quan trọng nhất của Đảng. Quá trình vận dụng quy luật đã chuyển hóa cơ cấu sở hữu từ 2 thành phần thuần nhất trước năm 1986 thành 6 thành phần kinh tế tại Đại hội IX, sau đó tinh gọn còn 5 thành phần tại Đại hội X. Sự đổi mới này giúp giải phóng hoàn toàn sức sản xuất, đưa tốc độ tăng trưởng kinh tế duy trì liên tục ở mức 7,5% mỗi năm trong suốt thập niên 1990 và 2000.

Thứ ba, sự chuyển dịch cơ cấu đóng góp kinh tế khẳng định tính đúng đắn của việc đa dạng hóa quan hệ sở hữu. Đến năm 2008, khu vực kinh tế tư nhân và kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã đóng góp hơn 40% vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP), thu hút khoảng 85% tổng số lao động đang làm việc trong toàn nền kinh tế, chứng minh tính phù hợp giữa quan hệ sản xuất mới và tính chất đa tầng của lực lượng sản xuất.

Thứ tư, nghiên cứu phát hiện sự xuất hiện của các mâu thuẫn thế hệ mới: năng lực quản lý nhà nước chưa theo kịp sự phát triển của kinh tế thị trường, khoảng cách chênh lệch giàu nghèo giữa nhóm 20% thu nhập cao nhất và nhóm 20% thấp nhất đã gia tăng từ 4,1 lần năm 1990 lên khoảng 8,5 lần vào năm 2008, đi kèm nguy cơ tham nhũng và chệch hướng xã hội chủ nghĩa.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của những thành tựu đổi mới bắt nguồn từ việc tôn trọng tính khách quan của quy luật: khi lực lượng sản xuất còn ở nhiều trình độ khác nhau (từ thủ công, nửa cơ giới đến tự động hóa hiện đại), thì quan hệ sản xuất bắt buộc phải đa dạng về hình thức sở hữu, cơ chế quản lý và phương thức phân phối.

So sánh với các công trình nghiên cứu trước đây của một số tác giả đầu ngành, luận văn đã đi sâu vào căn nguyên triết học thay vì chỉ mô tả các chính sách kinh tế đơn lẻ. Kết quả nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ đường thể hiện mối tương quan đồng biến giữa tỷ lệ đa dạng hóa thành phần kinh tế với tốc độ tăng trưởng GDP, cùng với bảng ma trận so sánh ba mặt của quan hệ sản xuất qua ba giai đoạn: trước năm 1986, giai đoạn 1986 - 2000, và giai đoạn 2001 - 2008. Ý nghĩa của thảo luận khẳng định rằng việc phát triển kinh tế tư nhân không đối lập với bản chất của chủ nghĩa xã hội, mà chính là phương tiện vật chất cần thiết để phát triển lực lượng sản xuất đạt tới trình độ xã hội hóa cao.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả phân tích thực tiễn và lý luận, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao năng lực vận dụng quy luật trong giai đoạn mới:

1. Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội triển khai chiến lược quốc gia nhằm nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo từ mức 30% năm 2008 lên trên 50% vào năm 2015 và đạt 70% vào năm 2020, lấy khoa học - công nghệ làm lực lượng sản xuất trực tiếp.
2. Hoàn thiện đồng bộ thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa: Chính phủ cùng Bộ Kế hoạch và Đầu tư thực hiện tái cấu trúc, cổ phần hóa 100% các tập đoàn, tổng công ty nhà nước hoạt động kém hiệu quả trong khung thời gian 2008 - 2015, đồng thời bảo đảm kinh tế nhà nước giữ vững vai trò chủ đạo ở các ngành hạ tầng huyết mạch.
3. Đổi mới căn bản chính sách phân phối gắn liền với tiến bộ và công bằng xã hội: Bộ Tài chính và Bộ Y tế phối hợp thiết lập cơ chế phân phối dựa trên kết quả lao động và mức đóng góp vốn, bảo đảm trích lập ngân sách tối thiểu 15% tổng chi hàng năm cho an sinh xã hội, giải quyết việc làm và giảm nghèo bền vững trong lộ trình từ năm 2009 đến năm 2015.
4. Nâng cao năng lực tư duy lý luận và sự lãnh đạo của Đảng: Ban Tuyên giáo Trung ương và Hội đồng Lý luận Trung ương tổ chức các chương trình tổng kết thực tiễn định kỳ 2 năm một lần, bảo đảm 100% cán bộ lãnh đạo chủ chốt được bồi dưỡng tư duy kinh tế thị trường hiện đại, loại bỏ triệt để bệnh giáo điều và chủ quan duy ý chí.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật giá trị cao dành cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Cán bộ hoạch định chính sách và quản lý nhà nước: Cung cấp luận cứ lý luận và kinh nghiệm thực tiễn sâu sắc để xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật, hoàn thiện thể chế quản lý kinh tế thị trường, giảm thiểu rủi ro chính sách trong hơn 20 năm phát triển tiếp theo.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu chuyên ngành Triết học và Kinh tế chính trị: Là tài liệu tham khảo chuẩn mực phục vụ giảng dạy các học phần Triết học Mác - Lênin, Chủ nghĩa duy vật lịch sử tại 100% các trường đại học, học viện trên toàn quốc.
• Lãnh đạo doanh nghiệp và các nhà quản trị chiến lược: Giúp nắm bắt sâu sắc bản chất của cơ cấu 5 thành phần kinh tế tại Việt Nam, từ đó định vị chiến lược kinh doanh dài hạn phù hợp với các định hướng phát triển của Nhà nước.
• Học viên cao học và sinh viên ngành Khoa học Xã hội: Cung cấp phương pháp luận nghiên cứu khoa học chuẩn xác, kỹ năng phân tích dữ liệu lịch sử và khung lý thuyết vững chắc để thực hiện các đề tài nghiên cứu sau đại học trong hơn 500 chuyên ngành liên quan.

Câu hỏi thường gặp

Quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất là gì? Đây là quy luật kinh tế - xã hội phổ biến chi phối sự vận động của mọi hình thái kinh tế. Lực lượng sản xuất là nội dung vật chất quyết định hình thức xã hội là quan hệ sản xuất; khi lực lượng sản xuất phát triển đến trình độ mới, quan hệ sản xuất bắt buộc phải biến đổi tương ứng để mở đường cho sản xuất phát triển.

Sai lầm lớn nhất của Việt Nam trong việc vận dụng quy luật này trước năm 1986 là gì? Đó là bệnh chủ quan, duy ý chí khi nóng vội công hữu hóa toàn bộ tư liệu sản xuất và duy trì cơ chế bao cấp suốt giai đoạn 1975 - 1985. Việc đẩy quan hệ sản xuất đi trước quá xa trình độ sản xuất nhỏ thủ công đã kìm hãm nền kinh tế, dẫn đến khủng hoảng trầm trọng với lạm phát vượt 700%.

Tại sao kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa lại cần nhiều thành phần kinh tế? Do lực lượng sản xuất ở Việt Nam tồn tại ở nhiều trình độ khác nhau, từ thủ công đến hiện đại. Việc duy trì 5 thành phần kinh tế giúp huy động tối đa mọi nguồn lực xã hội, tạo điều kiện cho từng loại hình lực lượng sản xuất phát huy hiệu quả cao nhất.

Quan hệ sản xuất gồm những yếu tố cấu thành nào? Quan hệ sản xuất được cấu thành từ 3 mặt quan hệ gắn bó hữu cơ: quan hệ sở hữu đối với tư liệu sản xuất (giữ vai trò quyết định nhất), quan hệ tổ chức và quản lý quá trình sản xuất, cùng quan hệ phân phối sản phẩm lao động xã hội.

Luận văn đóng góp giải pháp gì cho mục tiêu công nghiệp hóa đến năm 2020? Luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ, trong đó trọng tâm là nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên 70% vào năm 2020, tái cấu trúc 100% doanh nghiệp nhà nước kém hiệu quả, và đổi mới cơ chế phân phối nhằm bảo đảm công bằng xã hội.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ bản chất biện chứng của quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất trong giai đoạn Đổi mới.
• Đúc kết bài học lịch sử sâu sắc từ sai lầm duy ý chí giai đoạn 1975 - 1985, khẳng định tính tất yếu khách quan của nền kinh tế thị trường nhiều thành phần.
• Đánh giá toàn diện bức tranh kinh tế vĩ mô qua hơn 22 năm Đổi mới với tốc độ tăng trưởng bình quân 7% đến 8%, đồng thời chỉ rõ 4 mâu thuẫn thế hệ mới cần giải quyết.
• Xác lập hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược có tính khả thi cao, gắn liền với các mốc thời gian cụ thể đến năm 2015 và tầm nhìn 2020.
• Đóng góp nguồn tư liệu học thuật phong phú, có giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho công tác nghiên cứu và hoạch định chính sách kinh tế - xã hội tại Việt Nam.

Bạn đọc, các nhà nghiên cứu và học viên quan tâm có thể khai thác toàn văn công trình nghiên cứu này để phục vụ công tác đào tạo, nâng cao tư duy lý luận và hoàn thiện các đề tài khoa học liên quan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA SỰ VẬN DỤNG QUY LUẬT QUAN HỆ SẢN XUẤT PHÙ HỢP VỚI TRÌNH ĐỘ PHÁT TRIỂN CỦA LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT VÀO XÂY DỰNG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM 1. Nội dung và vị trí của quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất 1. Nội dung của quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất * Lực lượng sản xuất và các yếu tố cấu thành lực lượng sản xuất Thuật ngữ “Lực lượng sản xuất” lần đầu tiên được C. Mác nêu trong tác phẩm “Hệ tư tưởng Đức” (1846).

Nội dung của khái niệm được ông phát biểu sâu sắc thêm trong các tác phẩm: “Sự khốn cùng của triết học” (1847), “Lao động làm thuê và tư bản” (1849) và đặc biệt là trong bộ “Tư bản”. Mác nêu rõ nội hàm của khái niệm LLSX qua những yếu tố cấu thành, đó là người lao động và tư liệu sản xuất. Các yếu tố này tác động với nhau thúc đẩy sự phát triển sản xuất, làm cho LLSX luôn thay đổi. Từ đó, LLSX được hiểu là kết quả của năng lực thực tiễn của con người trong quá trình sản xuất tạo ra của cải xã hội.

Hiện nay, có rất nhiều quan niệm khác nhau về khái niệm LLSX, nhưng đều thống nhất ở việc nêu lên nội dung cơ bản của khái niệm gồm những yếu tố sau: LLSX biểu hiện mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, là kết quả năng lực thực tiễn của con người trong quá trình chinh phục tự nhiên. LLSX là một thể thống nhất hữu cơ gồm yếu tố con người và tư liệu sản xuất. Trong đó, con người là chủ thể tích cực, sáng tạo và sử dụng các phương tiện, công cụ để tác động vào tự nhiên tạo ra những vật phẩm cần thiết cho xã hội. Đây chính là nội dung cơ bản nhất của khái niệm LLSX.

11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LLSX được phát triển không ngừng trong quá trình sản xuất xã hội. Từ đó có thể chỉ ra nội dung có tính chất tổng hợp của khái niệm LLSX như sau: LLSX là biểu hiện trình độ chinh phục tự nhiên của con người, là kết quả năng lực thực tiễn của con người trong từng giai đoạn lịch sử nhất định, là một thể thống nhất hữu cơ giữa yếu tố con người và tư liệu sản xuất, trong đó con người là chủ thể tích cực và sáng tạo với trí tuệ là chủ đạo, có tri thức khoa học và kỹ thuật, trình độ chuyên môn, kỹ năng và những kinh nghiệm, thói quen, biết chế tạo và sử dụng các phương tiện lao động tác động vào các đối tượng của tự nhiên, cải tạo chúng, biến chúng thành của cải vật chất phục vụ cho nhu cầu xã hội, LLSX phát triển không ngừng trong quá trình sản xuất xã hội. LLSX biểu hiện mối quan hệ giữa con người với tự nhiên. Nghĩa là, trong quá trình sản xuất xã hội, con người chinh phục tự nhiên bằng cách tổng hợp các sức mạnh hiện thực của mình.

LLSX nói lên năng lực thực tiễn của con người trong quá trình sản xuất tạo ra của cải xã hội. LLSX là biểu hiện mối quan hệ giữa con người và tự nhiên. Nhưng không phải mọi mối quan hệ giữa con người với tự nhiên đều là LLSX. Vì con người còn có nhiều mối quan hệ khác với tự nhiên như quan hệ thẩm mỹ, quan hệ tình cảm, quan hệ nhận thức, quan hệ thích nghi và cải tạo.

Chỉ có mối quan hệ nào mà trong đó con người cải tạo những vật phẩm của tự nhiên thành những sản phẩm vật chất cho xã hội mới là biểu hiện của LLSX. LLSX bao gồm toàn bộ tư liệu sản xuất và người lao động sử dụng tư liệu sản xuất đó với kinh nghiệm sản xuất, kỹ năng, kỹ xảo và thói quen lao động của họ. Thứ nhất, về tư liệu sản xuất: Trong quá trình sản xuất, để cải biến đối tượng lao động thành sản phẩm thoả mãn nhu cầu của mình, con người phải sử dụng tư liệu sản xuất. Tư liệu sản xuất là yếu tố không thể thiếu trong quá trình sản xuất, thiếu nó thì con người không thể tiến hành sản xuất được.

Tư liệu sản xuất được cấu thành từ hai bộ phận căn bản là tư liệu lao động và đối tượng lao động, Mác nói: “Cả tư liệu lao động và đối tượng lao động đều biểu hiện ra là tư liệu sản xuất” [65, tr 17]. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đối tượng lao động là vật thể tự nhiên mà con người tác động vào và cải tạo chúng thành những của cải vật chất khác nhau. Vật thể đó có thể nằm sẵn trong giới tự nhiên bao quanh con người. Trong trường hợp này, nó còn được tách ra khỏi giới tự nhiên và là đối tượng lao động của ngành công nghiệp khai thác.

Trong nhiều ngành sản xuất, đối tượng lao động là những vật liệu chịu sự tác động của lao động con người một hoặc vài lần. Đối tượng lao động là nguyên liệu. Nguyên liệu này có thể là cơ sở tự nhiên chủ yếu của sản phẩm đã được sản xuất ra. Mác phân biệt hai loại đối tượng này như sau: “Mọi nguyên liệu đều là đối tượng.

Nhưng không phải mọi đối tượng đều là nguyên liệu, đối tượng lao động chỉ trở thành nguyên liệu sau khi đã trải qua một sự biến đổi nào đó do lao động gây ra”[65, tr 232]. Như vậy, chúng ta có thể hiểu đối tượng lao động chính là những thứ mà con người sử dụng công cụ lao động tác động vào nó, biến nó thành những sản phẩm hữu ích. Nó có thể có sẵn trong tự nhiên như đất, nước, cây rừng…Song phần lớn do con người tạo ra dưới dạng nguyên vật liệu - sản phẩm của quá trình chế biến như sắt, thép, các loại nhựa hoá học… Tư liệu lao động chính là khâu trung gian của người lao động và đối tượng lao động. Mác định nghĩa tư liệu lao động như sau: “Tư liệu lao động là một vật, hay là toàn bộ những vật mà đặt ở giữa họ và đối tượng lao động và được họ lấy làm vật truyền dẫn hoạt động của họ vào đối tượng ấy” [65, tr 232].

Theo nghĩa đó, tư liệu lao động gồm: công cụ sản xuất, ví dụ như: máy móc, dụng cụ thủ công…chúng cấu thành hệ xương và hệ cơ của nền sản xuất; các yếu tố phục vụ trực tiếp sản xuất hoặc gián tiếp quá trình sản xuất ví dụ như: đất đai trong công nghiệp, nhà cửa dùng cho sản xuất, các công trình xây dựng, các sông đào, đường xá, bến bãi…(còn gọi là cơ sở hạ tầng của sản xuất); các đồ dùng để chứa đựng, bảo quản nguyên vật liệu và sản phẩm làm ra như: kho, bể chứa, thùng, chậu… Những thứ này đã cấu thành hệ huyết quản của nền sản xuất. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Thứ hai là người lao động: Người lao động chính là nguồn cung cấp sức lao động (tổng hợp thể lực và trí lực) là chủ thể của lao động sản xuất. Quá trình lao động chính là quá trình con người sử dụng công cụ lao động để tác động vào đối tượng lao động một cách có mục đích và kết quả. Trong các yếu tố hợp thành LLSX, người lao động là yếu tố giữ vai trò quan trọng nhất.

Vì nếu không có con người thì ngay cả một kỹ thuật hoàn thiện nhất cũng trở thành một kỹ thuật chết. Dù cho trình độ cơ khí hoá và tự động hoá của sản xuất như thế nào, sản xuất bao giờ cũng do con người tiến hành. Dựa vào trình độ đã đạt được của sản xuất, vào kinh nghiệm sản xuất, vào thói quen lao động của mình, vào nhận thức về tự nhiên, tất cả những nhân tố này cùng phát triển với sự phát triển của sản xuất, con người sáng chế, sử dụng và cải tiến công cụ sản xuất. Lênin đã nhấn mạnh rằng, LLSX thứ nhất của loài người là người công nhân, người lao động.

Công cụ lao động chỉ có thể tác động được vào đối tượng lao động khi nó kết hợp với sức lao động của con người, nếu tách khỏi con người thì bản thân công cụ sản xuất không thể trở thành LLSX của xã hội được. Công cụ sản xuất và tất cả các tư liệu lao động đều là sự nghiệp của bàn tay con người, là sự vật chất hoá kinh nghiệm và kiến thức đã tích lũy được, là chỉ số nói lên những thành công của họ trong việc chinh phục giới tự nhiên. Vì thế, con người là LLSX chủ yếu. Con người bằng sức lực và trí tuệ của mình chế tạo ra công cụ lao động và dùng công cụ đó tác động vào tự nhiên để tạo ra những sản phẩm vật chất nhằm thoả mãn nhu cầu của bản thân và xã hội.

Trong quá trình sản xuất, bản thân con người đối diện với thực tế của tự nhiên với tư cách là một lực lượng của tự nhiên. Để chiếm hữu được thực thể tự nhiên, cải tạo tự nhiên bắt chúng phục vụ những mục đích, nhu cầu của mình, con người đã vận dụng đến sức mạnh tự nhiên của bản thân họ như tay, chân, đầu và hai bàn tay. Chính vì thế, trong khi tác động vào tự nhiên, con người cũng làm thay đổi chính bản thân mình. Con người khi tham gia vào quá trình sản xuất với tư cách là một yếu tố của LLSX sẽ làm cho con người ngày càng phát triển và hoàn thiện hơn cả về thể xác lẫn trí tuệ, tâm hồn.

Chính quá trình con người tham gia lao động và thông qua lao động thực tiễn, con người đã dùng trí tuệ để: nhận thức bản chất, quy luật 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] của các sinh vật, hiện tượng của thế giới khách quan, sử dụng chúng làm phương tiện sản xuất, không ngừng sáng tạo ra cho mình những LLSX ngày càng lớn mạnh, tinh vi, con người đã biến những phần vật chất do tự nhiên cung cấp thành “khí quan nhân tạo” của mình để nhận thức sâu hơn, xa hơn, bản chất hơn cả lĩnh vực vi mô cũng như vĩ mô của tự nhiên. Đây cũng chính là đặc trưng lao động sáng tạo của con người mà thế giới động vật không thể nào có được. Con người chính là động vật biết chế tạo công cụ lao động. Con người không chỉ quyết định sự ra đời của công cụ lao động mà còn quyết định cả quá trình vận hành chúng.