Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC ĐÓNG VAI TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 7 CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài Trong giai đoạn hiện nay, khi PP DH truyền thống bị thay thế bằng nhiều PP DH tích cực, mang tính tiên tiến với sự tham gia của khoa học công nghệ đặt ra yêu cầu đổi mới về cả ND và hình thức trong quá trình giảng dạy. Việc áp dụng các PP học tích cực vào quá trình giảng dạy là một yếu tố không thể thiếu để nâng cao chất lượng GD.
Trong số các PP này, PP ĐV (role-playing) được coi là một trong những PP hiệu quả để giải quyết vấn đề này. PP ĐV đã được sử dụng rộng rãi tại nhiều quốc gia trên thế giới, và dưới đây là một số NC quốc tế liên quan đến PP này: Trong cuốn “Hướng dẫn thực hành, DH ngày nay của tác giả Petty Gheossrey”, người viết có quan điểm rằng “ngoài nâng cao chất lượng dạy và học, PPĐV còn rèn luyện được một số KN mềm như KN giao tiếp, thuyết trình,… Ngoài ra, trong tác phẩm cũng đã nêu rõ được một số điểm mạnh của PP ĐV: nâng cao NL tự học, NL thực hành của HS, giúp làm tăng sự tự tin của HS qua các hoạt động ĐV, thuyết trình” [30]. Bên cạnh đó, rất nhiều tác giả đã đề cập tới tác động, vai trò cụ thể của PP ĐV trong một số KN nhất định ở một vài lĩnh vực khác nhau. Trong công 6 trình "Role-Playing Games in the English as a Foreign Language Classroom: Its Effect on the Oral Production of Pre-Service English Teachers" tác giả J.
Javier Ávila-Cabrera đã NC tác động của trò chơi ĐV trong việc nâng cao KN nói tiếng Anh của các GV sắp tốt nghiệp. Hay trong tác phẩm "Role-Playing as a Teaching Strategy to Help Students with Mental Retardation Acquire Problem-Solving and Decision-Making Skills" của tác giả M. Murphy NC việc vận dụng PP ĐV để giúp HS có khả năng tư duy chậm phát triển nâng cao KN GQVĐ và ra quyết định. Pearce, tác giả tìm hiểu, phân tích quan hệ giữa việc tham gia trò chơi ĐV và sự tương tác của SV trong GD đại học trong "Role-Playing in Higher Education: The Relationship between Role-Playing Participation and Student Engagement".
Những công trình trên cho thấy rằng PP DH ĐV có thể được vận dụng để nâng cao KN nói, KN giao tiếp giữa các cá nhân, KN GQVĐ và ra quyết định, cũng như khơi gợi sự tương tác và hứng thú của SV trong quá trình học tập. Với sự biến động của thực tiễn thế giới hiện nay, đổi mới tư duy, PP trong DH là một yêu cầu tất yếu đặt ra cho tất cả các nền GD của các quốc gia trên thế giới. Nhiều PP DH tích cực trong đó có PP ĐV được thực thi và tạo ra hiệu quả vượt trội so với PP DH truyền thống. Điều đó được thể hiện trong các NC của nhiều tác giả trên thế giới và được khẳng định trên thực tế.
Các công trình nghiên cứu trong nước Tác phẩm: “DH và PP DH trong nhà trường của Phan Trọng Ngọ”. Nội dung tác phẩm đã trình bày về “các PP DH tích cực, PP ĐV cũng nằm trong hệ thống kiến thức của tác phẩm. Tuy không được đào sâu NC, không nêu rõ điểm mạnh, điểm yếu của PP ĐV nhưng tác phẩm cũng đã nêu rõ vai trò rất quan trong của PP ĐV trong DH tích cực” [26]. Tác giả Phạm Việt Thắng (2017) với bài viết “Vận dụng PP đống vai trong DH môn GQVĐ ở trường THPT hiện nay”, Tạp chí Khoa học Trường Sư phạm Hà Nội đã tìm hiểu, đánh giá hiệu quả của PP ĐV trong việc nâng cao 7 khả năng GQVĐ cho HS trong tác phẩm “Hiệu quả của PP DH ĐV trong việc nâng cao khả năng GQVĐ cho HS”.
[35] Trong tác phẩm “Lí luận DH môn GDCD ở trường phổ thông” của nhóm tác giả Vũ Đình Bảy, Đặng Xuân Điều, Nguyễn Thành Minh, Vũ Văn Thục, các tác giả đã đưa ra “những NC cụ thể về các PP DH. Đối với PP DH ĐV, tác phẩm đã cung cấp gần như đầy đủ về khái niệm, các bước thực hiện PP ĐV, ngoài ra còn nêu rõ được một số điểm mạnh và điểm hạn chế của PP này trong công tác DH” [2; tr100]. Cuốn “Dạy và học môn GDCD ở trường THPT - Những vấn đề lí luận và thực tiễn của nhóm tác giả Nguyễn Văn Cư, Nguyễn Duy Nhiên, đã nêu lên nhiều PPDH khác nhau trong DH môn GDCD ở trường THPT. Đề cập tới PPĐV, nhóm tác giả khẳng định: đó là PP tổ chức cho HS thực hành một số cách ứng xử nào đó trong TH giả định để nắm vững ND bài học.
Việc vận dụng PPĐV khi thực hiện DH một số ND của môn GDCD theo các tác giả là cần thiết, góp phần thúc đẩy được sự tương tác giữa HS với HS, giữa HS với GV, khích lệ được thái độ, hành vi của HS theo hướng tích cực. Đồng thời, còn tạo nên tính thú cho người học khi học môn học này” [9, tr. Trong tác phẩm: “PP DH môn GDCD ở trường THPT” của Đinh Văn Đức, Dương Thị Thúy Nga cũng đã trình bày được "một số ND về điểm mạnh, điểm hạn chế của PP ĐV. Theo tác giả PP ĐV giúp tăng cường sự giao lưu giữa GV và HS, giữa những HS với nhau.
Việc nhập vai vào các nhân vật trong TH bài học sẽ hình thành lên thái độ, tư duy, cách phản ứng của HS trong TH đó và trong các TH tương tự hàng ngày” [15]. Tác giả Lưu Thu Thủy với bài viết “Đổi mới PP DH môn GDCD sau năm 2015 theo định hướng phát triển NL cho HS”, tác phẩm “đã nêu rõ tầm quan trọng của PP DH ĐV trong việc hình thành NL ứng xử, phản ứng của HS trước các TH” [36]. Tác giả Hoàng Thị Hải (2021), “Sử dụng PP ĐV để phát triển NL điều chỉnh hành vi cho HS trong môn GQVĐ ở THCS” đã “trình bài khát quát về PP 8 DH ĐV, ngoài ra ND rất đang tham khảo của tác giả đó là trình tự tiến hành các bước DH TH”[16]. Tác giả Lưu Thị Biên với công trình NC “Vận dụng PPĐV vào dạy phần “Công dân với đạo đức”(2010) môn GDCD ở trường THPT Đoàn Thị Điểm - Hà Nội”, bài viết đã “cung cấp các bước tiến hành của PP DH ĐV, cùng với đó là những thận lợi, khó khăn của công tác DH bằng PP ĐV và những điểm mạnh, hạn chế cần lưu ý khi áp dụng vào giảng dạy” [4].
Tác giả Nguyễn Thị Bích Hạnh với luận văn Th.s “Sử dụng PP ĐV trong DH môn GDCD ở các trường THPT huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh, trong bài viết này, tác giả đã “trình bày khái quát về PP DH ĐV, cùng với đó đã chỉ ra tính hiệu quả của việc vận dụng PP DH này vào thực hành giảng dạy môn GDCD ở các trường THPT trên địa bàn huyện Bắc Ninh [17]. Dưới đây là một số công trình và tài liệu tham khảo về PP ĐV trong GD ĐH. Đa số các tác phẩm này đã phân tích cơ sở lý luận, những ưu điểm và hạn chế của PP giảng dạy này. Từ những NC này, ta có thể nhận thấy sự cần thiết và quan trọng của việc áp dụng PP ĐV trong GDCD ở Việt Nam hiện nay.
Trong những năm gần đây tại Việt Nam, xu hướng thứ hai đã thu hút sự quan tâm của cộng đồng GD, đặc biệt là với việc đổi mới PP và kỹ thuật DH được coi là một phần quan trọng. Trong bối cảnh này, PPDH dựa trên PPĐV đã và đang nhận được nhiều sự quan tâm, và cũng được áp dụng trong giảng dạy ở nhiều môn học trong các trường phổ thông. Dù có thể xem xét PPĐV từ các góc độ khác nhau, từ các lĩnh vực kiến thức khác nhau, các tác giả đều nhận thấy ưu điểm của PPĐV trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy hiện nay, đặc biệt là đối với các môn khoa học xã hội nói chung và môn GDCD nói riêng. Những vấn đề lý luận chung về phương pháp dạy học đóng vai 1.
Quan niệm về phương pháp dạy học và phương pháp dạy học đóng vai * Quan niệm về phương pháp và phương pháp dạy học. - Quan niệm về phương pháp 9 PP là cách tiếp cận và quy trình mà chúng ta sử dụng để đạt được mục tiêu hoặc giải GQVĐ nào đó. Quan niệm về PP có thể khác nhau tùy thuộc vào lĩnh vực và ngữ cảnh cụ thể. Một số quan niệm phổ biến về PP như: đa dạng PP, PP khoa học, PP thông qua kinh nghiệm, PP cá nhân.
Về đa dạng PP: quan niệm này cho rằng không có một PP duy nhất hoàn hảo cho tất cả các TH. Thay vào đó, chúng ta nên sử dụng một loạt các PP và kỹ thuật khác nhau tùy thuộc vào bối cảnh cụ thể. Đa dạng PP giúp tăng khả năng tìm ra giải pháp tốt nhất và thích ứng với các yêu cầu cụ thể. Đối với PP khoa học lại dựa trên các nguyên tắc khoa học, dựa trên sự quan sát, thử nghiệm và lý thuyết.
PP khoa học đòi hỏi các quy trình có tính chất lặp lại, có khả năng kiểm chứng và có thể được tái sản xuất để đảm bảo tính chính xác và tin cậy của kết quả. Bên cạnh đó còn có quan niệm về PP thông qua kinh nghiệm-cho rằng kinh nghiệm là nguồn hướng dẫn quan trọng trong việc chọn lựa PP. Dựa trên những kinh nghiệm đã trải qua, chúng ta có thể xác định PP phù hợp để giải quyết một vấn đề nào đó. Quan niệm này nhấn mạnh vai trò của sự hiểu biết và khả năng phán đoán trong việc lựa chọn PP.
Hay như PP cá nhân, mỗi người có thể có quan niệm riêng về PP và cách tiếp cận khác nhau đến việc GQVĐ. Quan niệm này cho rằng mỗi người có thể có những ưu điểm và phong cách riêng trong việc vận dụng PP. Điều quan trọng là lựa chọn PP phù hợp với bản thân, dựa trên kiến thức, KN và mục tiêu cá nhân. Quan niệm về PP có thể thay đổi tùy thuộc vào quan điểm và ngữ cảnh của mỗi người.
Điều quan trọng là vận dụng PP một cách linh hoạt và sáng tạo để đạt được kết quả tốt nhất trong mỗi TH. - Quan niệm về phương pháp dạy học PP DH là các quy trình, kỹ thuật và phương thức được sử dụng để truyền đạt kiến thức, KN và GD cho HS trong quá trình giảng dạy. Nó là cách mà GV tổ chức và cung cấp thông tin, tương tác với HS, và tạo ra môi trường học tập.