phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 3 chương: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài, đề xuất vận dụng hình thức dạy đọc hiểu văn bản thông tin, thực nghiệm sư phạm. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Dạy học theo dự án 1. Khái niệm hình thức dạy học dự án Dự án là một dự định, một kế hoạch cần được thực hiện trong điều kiện thời gian, phương tiện, tài chính, nhân lực, vật lực xác định nhằm đạt được mục đích đã đề ra.
Dự án mang tính phức tạp và toàn diện, được thực hiện thông qua việc tổ chức đặc biệt dành riêng cho dự án. Thuật ngữ "dự án" được nhắc tới trong rất nhiều khía cạnh của xã hội từ kinh tế đến các lĩnh vực sản xuất, nghiên cứu khoa học và quản lý xã hội. Dạy học dự án (DHDA) trong lĩnh vực giáo dục – đào tạo là phương pháp dạy học thể hiện quan điểm dạy học: dạy người học cách học và dạy học thông qua hoạt động. Khi vận dụng phương pháp DHDA, thầy cô là người hướng dẫn và mở ra các tình huống, các vấn đề thực tiễn.
Bản thân các em học sinh sẽ phải chủ động, tích cực áp dụng những kiến thức đã học để tìm ra hướng giải quyết cho các tình huống, từ đó trau dồi thêm được nhiều các kỹ năng khác. Với phương pháp dạy học phức hợp này, kết quả cuối cùng sẽ là một bài báo cáo, hoặc những sản phẩm do các em làm ra với sự chỉ dẫn của giáo viên. Trong quá trình thực hiện vận dụng hình thức dự án trong dạy học, thầy cô có thể vận dụng nhiều cách đánh giá cũng như can thiệp bằng nhiều cách khác nhau để hỗ trợ học sinh tạo ra những sản phẩm có chất lượng. Mục tiêu của hình thức dạy học dự án Mục tiêu chính của DHDA là quá trình và hiệu quả học tập của học sinh, từ đó đưa ra giải pháp cho các vấn đề có thật, và phải liên quan tới nội dung học tập, tránh hàn lâm, kinh viện.
Đồng thời, mục tiêu của DHDA là phát triển một cách toàn diện về năng lực, kỹ năng cho học sinh. 11 • Phát triển kỹ năng áp dụng kiến thức cho học sinh. Học sinh được khuyến khích sử dụng kiến thức học được trong các dự án thực tế, giúp các em hiểu rõ hơn về cách áp dụng lý thuyết vào thực tế. • Phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề.
Dự án thường đặt ra những thách thức và vấn đề phức tạp, giúp học sinh phát triển khả năng tìm kiếm, phân tích và giải quyết vấn đề một cách sáng tạo. • Phát triển, khuyến khích sự sáng tạo. Dự án thường tạo ra môi trường cho sự sáng tạo, khám phá ý tưởng mới và khuyến khích sự độc lập tư duy. • Xây dựng lòng tự chủ và tự quản lý.
Học sinh phải tự quản lý thời gian, nguồn lực và công việc trong quá trình thực hiện dự án, từ đó phát triển kỹ năng tự quản lý. • Kích thích sự quan tâm và tò mò. Dự án thường liên quan đến các vấn đề thực tế hoặc vấn đề mà học sinh quan tâm, từ đó tăng cường sự hứng thú và tò mò trong quá trình học. • Đào tạo kỹ năng mềm cho học sinh.
Ngoài kiến thức chuyên môn, dự án còn giúp học sinh phát triển kĩ năng mềm như giao tiếp, giải quyết xung đột, làm việc nhóm và sự tự tin. • Liên kết giữa giáo viên và học sinh. Dự án thường yêu cầu cần sự hướng dẫn và hỗ trợ từ giáo viên, tạo ra mối quan hệ tương tác và tương tác tích cực giữa giáo viên và học sinh. • Tạo ra sản phẩm cuối cùng.
Dự án thường kết thúc bằng việc tạo ra một sản phẩm hoặc giải pháp cụ thể, giúp học sinh thấy rõ giá trị của công việc các em đã thực hiện. Tóm lại, hình thức dạy học dự án thúc đẩy ở học sinh các kỹ năng phát hiện và giải quyết vấn đề, giao tiếp, làm việc nhóm,…; khuyến khích tinh thần tự chủ, tự học của người học. Học sinh sẽ chủ động nắm bắt tri thức, rèn luyện các kỹ năng và tạo ra những thành quả có ích cho cộng đồng và xã hội. 12 Đặc biệt, công nghệ thông tin được khuyến khích và tích cực ứng dụng trong quá trình học tập, hỗ trợ học sinh phát triển những kỹ năng quan trọng cần thiết cho học tập và cuộc sống.
Đặc điểm của hình thức dạy học dự án Hình thức dạy học dự án có những đặc điểm riêng biệt giúp hỗ trợ quá trình học tập và phát triển kỹ năng của học sinh. Dưới đây là một số đặc điểm quan trọng của hình thức dạy học dự án: • Người học là trung tâm của dạy học dự án Để phát triển kỹ năng nghiên cứu cho người học thông qua dạy học theo dự án, hình thức này khơi dậy hứng thú và nhu cầu tìm tòi của người học. Dự án được xây dựng dựa trên những chủ đề mà học sinh quan tâm, từ đó khuyến khích tinh thần học tập và nâng cao khả năng hoàn thiện nhiệm vụ. Khi người học được tự mình nắm bắt quá trình học tập, ý nghĩa của học tập sẽ trở nên rõ ràng hơn.
Đồng thời, yếu tố làm việc nhóm cũng góp phần tăng thêm sự say mê trong học tập. Khi tham gia hình thức này, học sinh sẽ được cung cấp định hướng từ giáo viên và tự bản thân thực hiện những giai đoạn trong quá trình học tập một cách tích cực. Giáo viên sẽ đóng vai trò là người hướng dẫn học sinh lên kế hoạch, lập mục tiêu học tập và đánh giá quá trình làm việc của họ. Thay vì chỉ nghe và ghi nhớ, học sinh cần tự chủ động tìm kiếm thông tin từ các nguồn đa dạng, sau đó tự phân tích, đánh giá và rút ra kiến thức cho mình.
Quá trình này không chỉ giúp người học nâng cao tri thức, mà còn khuyến khích vận dụng lý thuyết vào thực tế, rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề. 13 • Dạy học thông qua các hoạt động thực tiễn của một dự án Hình thức dạy học dự án (DHDA) tập trung vào việc áp dụng kiến thức vào thực tế thông qua chủ đề dự án liên quan đến các lĩnh vực cụ thể, cuộc sống thực, và nghề nghiệp. DHDA là cơ hội để người học có thể phát triển và đưa những kiến thức có được vào những dự án, vấn đề mới lạ, phức tạp của xã hội. • Hoạt động học tập phong phú và đa dạng Phương pháp DHDA có tính phức hợp và liên môn vì để giải quyết được nội dung hay vấn đề mà dự án đề ra, học sinh cần kết hợp những kiến thức của các lĩnh vực và môn học khác nhau.
Đặc điểm này giúp dự án gần với thực tế hơn vì trong cuộc sống ta cần kiến thức tổng hợp để làm việc. Hoạt động thực hành thực tiễn cần được kết hợp giữa những tìm tòi, nghiên cứu và sự hiểu biết, áp dụng về mặt lý thuyết. Thông qua đó, học sinh được thu nạp và củng cố thêm những kiến thức, cũng như rèn luyện khả năng xử lý tình huống, kĩ năng thực tiễn và trau dồi kinh nghiệm. Phương tiện học tập và phương pháp kiểm tra cũng đa dạng hơn thay vì kiểm tra truyền thống qua giấy viết.
• Kết hợp làm việc theo nhóm và làm việc cá nhân Trong hình thức dạy học dự án (DHDA), thường có sự thực hiện các dự án học tập theo nhóm, tạo ra một môi trường học tập có tính chất xã hội. DHDA thúc đẩy tinh thần hợp tác giữa học sinh với học sinh, học sinh với giáo viên, và thậm chí có thể phối hợp với những người xung quanh. Làm việc theo nhóm giúp nâng cao chất lượng của sản phẩm cuối cùng và giảm thời gian thực hiện, bởi vì nó kết hợp và tận dụng các ưu điểm và khả năng của từng cá nhân trong nhóm. 14 • Quan tâm đến sản phẩm của hoạt động Sản phẩm là đối tượng cần tập trung trong quá trình hoàn thiện dự án.
Sản phẩm của dự án có thể là vật chất, hoặc đối tượng là phi vật chất, một bản thiết kế hoặc một kế hoạch. Thành quả của một dự án ngoài những kiến thức về mặt lý thuyết thì còn yêu cầu những sản phẩm thực tiễn, vật chất đáp ứng xã hội. Giáo viên phải chú ý xây dựng, lên ý tưởng hướng dẫn học sinh sao cho người học tạo ra được sản phẩm được đánh giá trên cả quá trình thực hiện một công việc thực tế, chứ không chỉ dừng lại ở việc thu thập thông tin và trình bày. Giáo viên phối hợp cùng với người học đánh giá sản phẩm của dự án dựa trên tính thực tế, tính hữu ích của sản phẩm dự án và sự kết hợp làm việc để hoàn thành dự án giữa các thành viên trong nhóm.
Hình thức dạy học dự án là một phương pháp giáo dục động lực và thú vị, tập trung vào việc phát triển năng lực toàn diện của học sinh thông qua trải nghiệm thực tế và tích hợp kiến thức. Phân loại hình thức dạy học dự án Dạy học dự án có thể được phân loại theo nhiều hình thức khác nhau, tùy và cách tiếp cận và quá trình thực hiện dự án: • Phân loại theo chuyên môn: • Dự án trong một môn học: Phạm vi trong một môn học. • Dự án liên môn: Có sự kết nối của nhiều môn học. • Dự án ngoài chuyên môn: Không nằm trong phạm vi môn học, là các hoạt động ngoại khóa, ngoài giờ lên lớp,… • Phân loại theo sự tham gia của người học: Dự án cá nhân, dự án nhóm, dự án toàn trường, dự án dành cho một khối lớp, dự án cho một lớp học.
• Phân loại theo sự tham gia của giáo viên: Dự án có sự hướng dẫn của một giáo viên, dự án có sự hướng dẫn của nhiều giáo viên. • Phân loại theo thời gian: 15 Dự án nhỏ: thực hiện trong một số giờ học, có thể từ 2-6 giờ học. Dự án trung bình: dự án trong một hoặc một số ngày, nhưng giới hạn là một tuần hoặc 40 giờ học (ngày dự án). Dự án lớn: dự án thực hiện với quỹ thời gian lớn, tối thiểu là một tuần (hay 40 giờ học), có thể kéo dài nhiều tuần (Tuần dự án).
Vai trò của giáo viên và học sinh trong dạy học dự án 1. Vai trò của học sinh Trong hình thức dạy học dự án (DHDA), Học sinh là người tự lựa chọn chủ đề, đề tài, cách thức thực hiện và chịu trách nhiệm về kết quả của dự án.