MỞ ĐẦU Trang 1. Môc ®Ých nghiªn cøu. §èi t-îng nghiªn cøu. Gi¶ thuyÕt khoa häc.
NhiÖm vô nghiªn cøu. Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu. Nh÷ng ®ãng gãp míi cña ®Ò tµi. CÊu tróc luËn v¨n.
7 Ch-¬ng 1: Cë së lÝ luËn vµ thùc tiÔn cña ®Ò tµi. Tæng quan c¸c vÊn ®Ò nghiªn cøu cã liªn quan ®Õn ®Ò tµi. Trªn thÕ giíi. C¸c quan niÖm vÒ d¹y häc kh¸m ph¸.
Mét sè kh¸i niÖm vÒ d¹y häckh¸m ph¸. Cơ sở thực tiễn. Thực trạng việc vận dụng dạy học khám phá trong dạy học phần sinh học tính quy luật của hiện tượng di truyền sinh học 12 hiện nay. Thực trạng học tập của học sinh trong chương II “tính quy luật của hiện tượng di truyền” sinh học 12 THPT hiện nay.
Nguyên nhân của thực trạng. 30 Chƣơng 2: CÁC BIỆN PHÁP DẠY HỌC KHÁM PHÁ TRONG DẠY HỌC CHƢƠNG II “TÍNH QUY LUẬT CỦA HIỆN TƢỢNG DI TRUYỀN” SINH HỌC 12 – TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. Cơ sở của các biện pháp. Những nguyên tắc xây dựng chương trình môn sinh học 12 đã thể hiện.
Phân tích cấu trúc, nội dung chương “Tính quy luật của hiện tượng di truyền” sinh học 12. 36 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Về nội dung. Về cấu trúc.
Mục tiêu của chương II “Tính quy luật của hiện tượng di truyền”. Các biện pháp khám phá trong dạy học chương II “Tính quy luật của hiện tượng di truyền” sinh học 12 THPT. Quy trình sử dụng các biện pháp dạy học khám phá để dạy học chương 2 “Tính quy luật của hiện tượng di truyền”. Các biện pháp dạy học khám phá trong chương II “Tính quy luật của hiện tượng di truyền”.
Các bài soạn có áp dụng dạy học khám phá. 55 Chƣơng 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM. Nội dung thực nghiệm. Phương pháp.
Chọn trường, lớp thực nghiệm. Nội dung thực nghiệm. Bố trí thực nghiệm. Phương pháp xử lí số liệu.
Kết quả thực nghiệm. 72 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. 81 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 82 PHỤ LỤC 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Më ®Çu 1.
XuÊt ph¸t tõ tÝnh cÊp thiÕt cña viÖc ®æi míi ph-¬ng ph¸p d¹y häc theo h-íng tÝch cùc ho¸ ho¹t ®éng nhËn thøc cña häc sinh trong tr-êng phæ th«ng hiÖn nay HiÖn nay cuéc C¸ch m¹ng khoa häc vµ c«ng nghÖ ph¸t triÓn ngµy cµng nhanh. Kinh tÕ tri thøc cã vai trß ngµy cµng næi bËt trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn lùc l-îng s¶n xuÊt. Trong bèi c¶nh ®ã, gi¸o dôc trë thµnh nh©n tè quyÕt ®Þnh nhÊt ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi. C¸c n-íc trªn thÕ giíi, c¶ nh÷ng n-íc ph¸t triÓn còng nh- c¸c n-íc ®ang ph¸t triÓn ®Òu coi gi¸o dôc lµ nh©n tè quyÕt ®Þnh sù ph¸t triÓn nhanh vµ bÒn v÷ng cña mçi quèc gia.
§¶ng vµ nhµ n-íc ta lu«n coi träng ph¸t triÓn gi¸o dôc vµ ®µo t¹o, ®Æc biÖt trong giai ®o¹n ®Êt n-íc thùc hiÖn c«ng cuéc ®æi míi. Trªn c¬ së nhËn thøc râ vÞ trÝ, tÇm quan träng cña gi¸o dôc vµ ®µo t¹o trong qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa, NghÞ quyÕt Trung -¬ng Hai (khãa VIII) cña §¶ng ®· ®Ò ra mét trong nh÷ng ®Þnh h-íng chiÕn l-îc ph¸t triÓn gi¸o dôc vµ ®µo t¹o lµ “Ph¶i thùc sù coi gi¸o dôc vµ ®µo t¹o lµ quèc s¸ch hµng ®Çu. Gi¸o dôc vµ ®µo t¹o lµ nh©n tè quyÕt ®Þnh sù ph¸t triÓn cña ®Êt n-íc, ®Çu t- cho gi¸o dôc lµ ®Çu t- cho ph¸t triÓn”. §¹i héi IX cña §¶ng tiÕp tôc kh¼ng ®Þnh “Gi¸o dôc vµ ®µo t¹o lµ quèc s¸ch hµng ®Çu, ph¸t triÓn gi¸o dôc vµ ®µo t¹o lµ mét trong nh÷ng ®éng lùc thóc ®Èy sù nghiÖp c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa, lµ ®iÒu kiÖn ®Ó ph¸t huy nguån lùc con ng-êi – yÕu tè c¬ b¶n ®Ó ph¸t triÓn x· héi, t¨ng tr-ëng kinh tÕ nhanh vµ bÒn v÷ng” §¶ng vµ nhµ n-íc còng ®Ò ra ph-¬ng h-íng, nhiÖm vô vµ gi¶i ph¸p cô thÓ cho ph¸t triÓn gi¸o dôc vµ ®µo t¹o trong nh÷ng n¨m tíi lµ “§iÒu chØnh hîp lý c¬ cÊu bËc häc, c¬ cÊu ngµnh nghÒ, c¬ cÊu vïng trong gi¸o dôc vµ ®µo t¹o phï hîp víi yªu cÇu häc tËp cña nh©n d©n, yªu cÇu ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi vµ c¸c môc tiªu cña chiÕn lîc”.
NhËn thøc râ vai trß vµ nhiÖm vô 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cña m×nh, ngµnh gi¸o dôc vµ ®µo t¹o ®· vµ ®ang thùc hiÖn c¸c ch-¬ng tr×nh c¶i c¸ch cho phï hîp víi t×nh h×nh ph¸t triÓn míi, víi môc tiªu chung lµ ®æi míi ph-¬ng ph¸p d¹y häc nh»m ph¸t huy t- duy ®éc lËp s¸ng t¹o cho häc sinh. Tõ n¨m 2001 Bé Gi¸o dôc vµ §µo t¹o ®· triÓn khai thùc hiÖn ®æi míi ch-¬ng tr×nh- SGK cho c¸c bËc häc tõ tiÓu häc ®Õn THPT, tøc lµ néi dung d¹y häc ®· ®-îc ®æi míi nh»m ®¸p øng yªu cÇu míi cña thêi ®¹i. Tuy nhiªn, víi tèc ®é ph¸t triÓn nh- vò b·o cña khoa häc kü thuËt hiÖn nay nhµ tr-êng kh«ng thÓ cung cÊp cho häc sinh ®Çy ®ñ, nhanh chãng tÊt c¶ nh÷ng tri thøc cña nh©n lo¹i, mµ chØ trang bÞ ®-îc nh÷ng tri thøc c¬ b¶n, phæ th«ng lµm c¬ së ®Ó häc sau nµy. V× vËy, cèt lâi cña viÖc ®æi míi gi¸o dôc lµ ®æi míi ph-¬ng ph¸p d¹y häc, lµ d¹y cho häc sinh c¸ch häc, chø kh«ng ph¶i truyÒn thô mét chiÒu nh÷ng kiÕn thøc trong SGK.
Häc sinh còng kh«ng chØ ghi chÐp tiÕp nhËn mét c¸ch thô ®éng tõ lêi gi¶ng cña thÇy mµ ph¶i tÝch cùc, chñ ®éng, s¸ng t¹o trong ho¹t ®éng häc cña chÝnh m×nh, mµ cèt lâi trong ho¹t ®éng häc lµ tù häc, tù kh¸m ph¸ tri thøc cÇn chiÕm lÜnh. LuËt gi¸o dôc n-íc Céng hoµ x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam ®-îc Quèc héi th«ng qua ngay tõ th¸ng 12 n¨m 1998, môc 2 ®iÒu 24 ®· nªu râ: “Ph¬ng ph¸p gi¸o dôc phæ th«ng ph¶i ph¸t huy tÝnh tÝch cùc, tù gi¸c, chñ ®éng, t- duy s¸ng t¹o cña häc sinh, phï hîp víi ®Æc ®iÓm t×nh h×nh cña tõng líp häc, m«n häc, båi d-ìng ph-¬ng ph¸p tù häc, rÌn luyÖn kü n¨ng vËn dông kiÕn thøc vµo thùc tiÔn, t¸c ®éng ®Õn t×nh c¶m, ®em l¹i niÒm vui, høng thó häc tËp cho häc sinh.” VÊn ®Ò nghiªn cøu c¸c ph-¬ng ph¸p d¹y häc ®Ó t¨ng c-êng c¸c ho¹t ®éng chñ ®éng, tÝch cùc, tù lùc, kh¸m ph¸, s¸ng t¹o cña häc sinh ®· sím ®-îc quan t©m ë n-íc ta, ®Æc biÖt lµ trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y. Nh-ng thùc tÕ cho ®Õn nay sù chuyÓn biÕn vÒ ph-¬ng ph¸p d¹y häc trong tr-êng phæ th«ng cßn chËm ch¹p. Gi¸o viªn sö dông c¸c ph-¬ng ph¸p tÝch cùc chñ yÕu trong c¸c giê thao gi¶ng, c¸c tiÕt thi gi¸o viªn giái, cßn hÇu hÕt c¸c giê lªn líp vÉn lµ thÇy ®äc, trß chÐp, thuyÕt tr×nh, gi¶ng gi¶i kÕt hîp vÊn ®¸p t¸i hiÖn, biÓu diÔn trùc quan minh ho¹.
Víi c¸c ph-¬ng ph¸p d¹y häc nµy n¨ng lùc t- duy ®éc lËp vµ s¸ng t¹o cña ng-êi häc bÞ h¹n chÕ, hiÖu qu¶ d¹y häc ch-a cao, ch-a ®¸p øng ®-îc môc tiªu ®µo t¹o trong giai ®o¹n hiÖn nay. Do ®ã viÖc vËn 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dông d¹y häc kh¸m ph¸ trong d¹y häc sinh häc sÏ gãp phÇn ®æi míi d¹y häc sinh häc hiÖn nay. XuÊt ph¸t tõ tÇm quan träng cña d¹y häc quy luËt sinh häc trong d¹y häc nãi chung ë phæ th«ng Trong ch-¬ng tr×nh sinh häc phæ th«ng th× kiÕn thøc quy luËt cïng víi kiÕn thøc kh¸i niÖm lµ hai thµnh phÇn c¬ b¶n nhÊt. KiÕn thøc kh¸i niÖm lµ c¬ së ®Ó nhËn thøc (hiÓu, gi¶i thÝch) giíi tù nhiªn.
KiÕn thøc quy luËt lµ c¬ së ®Ó kh«ng nh÷ng nhËn thøc, mµ cßn ®Ó hµnh ®éng, ®iÒu khiÓn, c¶i biÕn tù nhiªn. HÖ thèng c¸c quy luËt khoa häc gióp ta n¾m ®-îc tÝnh quy luËt trong sù vËn ®éng, ph¸t triÓn c¸c sù vËt hiÖn t-îng, qu¸ tr×nh trong thùc t¹i kh¸ch quan, cho phÐp ta lµm chñ ®-îc chóng, dù ®o¸n ®-îc chiÒu h-íng diÔn biÕn tÊt yÕu cña chóng ®Ó cã hµnh ®éng phï hîp. Ch-¬ng tr×nh sinh häc phæ th«ng kiÕn thøc quy luËt cung cÊp cho häc sinh chñ yÕu c¸c kiÕn thøc quy luËt c¬ b¶n cña c¸c lÜnh vùc khoa häc cÇn thiÕt nhÊt ®ßng thêi còng b¾t ®Çu cho c¸c em lµm quen víi mét sè häc thuyÕt khoa häc, lªn ®Õn ®¹i häc th× c¸c häc thuyÕt khoa häc, c¸c ph-¬ng ph¸p khoa häc vµ lÞch sö khoa häc trë thµnh nh÷ng bé phËn kiÕn thøc quan träng. Gi¶ng d¹y quy luËt chÝnh lµ tæ chøc cho häc sinh lÜnh héi nh÷ng kiÔn thøc quy luËt ®· ®-îc c¸c nhµ khoa häc ph¸t hiÖn kÕt luËn.
Quy luËt sinh häc ®-îc ®óc kÕt tõ thùc tiÔn vµ ®-îc vËn dông trë l¹i phôc vô thùc tiÔn, nh-ng còng chÝnh khi vËn dông trë l¹i thùc tiÔn, c¸c quy luËt sinh häc l¹i ®-îc bæ sung vµ ph¸t triÓn. XuÊt ph¸t tõ cÊu tróc ch-¬ng tr×nh sinh häc phæ th«ng Theo ch-¬ng tr×nh SGK c¶i c¸ch hiÖn hµnh th× néi dung kiÕn thøc sinh häc 12 THPT phÇn “TÝnh quy luËt cña hiÖn tîng di truyÒn” t¬ng øng kiÕn thøc “C¸c quy luËt di truyÒn” trong ch¬ng tr×nh sinh häc 11 THPT cña SGK cò, do ®ã môc tiªu vµ yªu cÇu d¹y phÇn kiÕn thøc nµy còng kh¸c nhau. Tr-íc ®©y d¹y phÇn kiÕn thøc nµy ë líp 11 th× vÒ kiÕn thøc chñ yÕu lµ cung cÊp néi dung quy luËt di truyÒn theo SGK vµ chØ cho häc sinh nhí ®-îc mét sè hiÖn 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com t-îng di truyÒn ®ã, vÒ ph-¬ng ph¸p d¹y häc chñ yÕu lµ GV thuyÕt tr×nh, gi¶ng gi¶i vµ HS th× cè g¾ng ghi nhí häc thuéc nh÷ng g× GV nãi vµ cho nghi chÐp, do ®ã ®· lµm gi¶m ®i tÝnh tÝch cùc trong d¹y häc theo yªu cÇu cña thêi ®¹i míi. HiÖn nay tuy néi dung kiÕn thøc nµy ®· ®-îc n©ng cao vµ më réng dµnh cho HS líp 12, GV kh«ng nh÷ng chØ cho häc sinh biÕt c¸c hiÖn t-îng di truyÒn ë møc ®¬n thuÇn nh- tr-íc lµ nhí hay nhËn ra ®-îc c¸c quy luËt di truyÒn ®ã mµ quan träng lµ ph¶i chØ cho ®îc “tÝnh quy luËt” trong mçi hiÖn t-îng di truyÒn ®ã.
MÆt kh¸c ®Ó n©ng cao ®-îc hiÖu qu¶ d¹y – häc th× c¶ GV vµ HS ph¶i cã ph-¬ng ph¸p d¹y – häc phï hîp víi yªu cÇu míi cña thêi ®¹i lµm cho viÖc d¹y – häc trë nªn tÝch cùc gióp häc sinh cã kh¶ n¨ng tù häc tËp, kh¸m ph¸ tri thøc tõ ®ã cã kh¶ n¨ng tù häc suèt ®êi. XuÊt ph¸t tõ thùc tr¹ng d¹y vµ häc m«n sinh häc hiÖn nay Trong d¹y ch¬ng tr×nh sinh häc ë phæ th«ng, kiÕn thøc vÒ “TÝnh quy luËt cña hiÖn tîng di truyÒn” lµ mét trong nh÷ng phÇn kiÕn thøc khã vµ tr×u t-îng.