đặt vấn đề và cùng nhau giải quyết vấn đề. Các công cụ hỗ trợ bao gổm: Bản đồ tư duy, phỏng vấn có sự tham gia, cây vấn đề. [20, trang 22] Ngoài ra còn có tác giả Nguyễn Thụy Khánh Chương cũng đưa ra công trình nghiên cứu đó là: Giải quyết vấn đề hiệu quả bằng bản đồ tư duy, theo tác giả thì có năm bước giải quyết vấn đề bằng bản đồ tư duy đó là: xác định vấn đề, phân tích vấn đề, phát triển các giải pháp, lựa chọn giải pháp , thực hiện và đánh giá giải pháp. [6, trang 29,40,57,91,127] Một số luận văn có liên quan đã được nghiên cứu: - Vũ Văn Tảo, nêu lên đặc trưng cơ bản của dạy học giải quyết vấn đề là “Tình huống có vấn đề, tình huống học tập”, 1996.
[13,trang 34] - Ninh Thị Vân, triển khai dạy học theo hướng hoạt động môn Thiết kế Trang phục 2 tại trường Cao đẳng Kinh tế- Kỹ thuật Vinatex Thành phố Hồ Chí 8 Minh, luận văn thạc sĩ giáo dục học trường đại học sư phạm kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, 2012[18] - Nguyễn Thu Trang, khảo sát thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao năng lực tự học cho học viên cao học trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh , Luận văn Thạc sĩ Giáo dục học trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, 2014. [16] Nền giáo dục trên thế giới đã từ lâu nhìn thấy được phương pháp dạy học giải quyết vấn đề là rất cần thiết để áp dụng vào nhà trường để giảng dạy, tuy nhiên phương pháp này đòi hỏi nhiều yêu cầu ở người dạy và người học. Hiện nay phương pháp này đã được phát triển ở một số nước có nền giáo dục phát triển và một số nước đã và đang khuyến khích người dạy áp dụng phương pháp này vào quá trình dạy tùy thuộc vào điều kiện cho phép mà phát huy. Nền giáo dục Việt Nam hiện nay hướng đến giáo dục theo hướng tiếp cận năng lực,vì thế phương pháp dạy học giải quyết vấn đề đang được khuyến khích áp dụng .1 Vấn đề Theo Nguyễn Hữu Châu, vấn đề là tình huống mà cá nhân hoặc một nhóm cá nhân có nhu cầu giải quyết, lời giải không có sẵn, cách thức giải quyết không vượt quá xa khả năng của người học.
Cần lưu ý rằng vấn đề của người này chưa chắc đã là vấn đề của người khác. Vấn đề có thể là một hiện tượng của tự nhiên hoặc là một sự kiện, tình huống đã, đang hoặc có thể sẽ diễn ra trong thực tế và chứa đựng những điều cần được lý giải. Vấn đề vừa là một phạm trù của lôgic biện chứng vừa là một phạm trù của tâm lý học. Theo lôgic học biện chứng, vấn đề là sự phản ánh tình huống có vấn đề, nghĩa là phản ánh mâu thuẫn giữa điều đã biết và điều chưa biết nảy sinh một cách khách quan trong quá trình phát triển xã hội.
Bản chất khái niệm vấn đề là một phạm trù của lôgic học biện chứng thể hiện ở chỗ, trong nghiên cứu khoa học vấn đề phản ánh mâu thuẫn biện chứng trong đối tượng được nhận thức, tức là điều chưa biết mang tính khách thể chứ không phụ thuộc vào chủ thể. Vấn đề của tâm lý học lại phản ánh mâu thuẫn trong quá trình nhận thức 9 khách thể của chủ thể, tức là mâu thuẫn trong tư duy. Như vậy trong tâm lý học vấn đề là hiện tượng chủ quan và tồn tại trong ý thức, trong suy nghĩ của con người khi nó chưa được hoàn tất về mặt lôgic và chưa được biểu thị trong ngôn ngữ và trong chữ viết. Trong PPDH vấn đề được xem xét ở góc độ tâm lí học.
Vấn đề là những câu hỏi hay nhiệm vụ đặt ra mà việc giải quyết chúng chưa có quy luật cũng như tri thức, kỹ năng sẵn chưa đủ giải quyết mà còn khó khăn, cản trở cần vượt qua. Một vấn đề được đặc trưng bởi ba thành phần: Trạng thái xuất phát ( Không mong muốn), trạng thái đích ( Trạng thái mong muốn), sự cản trở (Cần vượt qua). [5,trang 109] Phát biểu theo một cách dễ hiểu là: Vấn đề là câu hỏi hay một điều gì đó chứa đựng sự nghi ngờ, sự không chắc chắn , khó khăn và được đưa ra để thảo luận hay tìm kiếm giải pháp. Các mức độ thể hiện của vấn đề: - Mức độ 1: Bài tập vận dụng.
- Mức độ 2: Câu chuyện thực tế dựa trên bài tập. - Mức độ 3: Tình huống thực tế.2 Tình huống Tình huống là sự diễn biến của tình hình (Tổng thể những sự kiện, hiện tượng có quan hệ với nhau, diễn ra trong một không gian, thời gian nào đó, cho thấy một tình trạng hoặc xu thế phát triển của sự vật) cần phải đối phó.3 Tình huống có vấn đề Tình huống có vấn đề- theo M.Lacmutop đó là trở ngại về trí tuệ của con người xuất hiện khi anh ta chưa biết cách giải thích hiện tượng , sự kiện, quá trình của thực tế , khi chưa thể đạt đến mục đích bằng cách thức hoạt động quen thuộc. Tình huống này kích thích con người tìm tòi cách giải thích hay hành động mới.Tình huống có vấn đề là quy luật của hoạt động nhận thức sáng tạo, có hiệu quả. Nó quy định sự khởi đầu của tư duy, hành động tư duy tích cực sẽ diễn ra trong quá trình nêu và giải quyết các vấn đề.
[4] Theo thuyết thông tin tình huống có vấn đề là trạng thái của chủ thể có một độ 10 bất định nào đó trước việc lựa chọn một giải pháp cho tình huống trong nhiều khả năng có thể có mà chưa biết cái nào trong số đó sẽ xuất hiện. Tình huống có vấn đề là tình huống mà trong đó tồn tại một vấn đề gợi nhu cầu nhận thức cho người học, gây được niềm tin rằng có khả năng tìm được lời giải. Tình huống có vấn đề xuất hiện khi một cá nhân đứng trước một mục đích muốn đạt tới, nhận nhiệm vụ cần giải quyết nhưng chưa biết bằng cách nào, chưa đủ phương tiện để giải quyết. Khi đó tư duy sẽ trở nên cần thiết.3 Dạy học giải quyết vấn đề Dạy học dựa trên giải quyết vấn đề là phương pháp dạy học theo định hướng lấy học sinh làm trung tâm.
Trong đó học sinh học về các chủ đề thông qua các vấn đề có trong thực tiễn và liên quan tới nội dung môn học. Làm việc theo nhóm, học sinh xác định những điều đã biết, những điều cần biết, và làm thế nào để có được những thông tin cần biết trong việc giải quyết vấn đề. Dạy học dựa trên giải quyết vấn đề là dạy học dựa trên các vấn đề thực tiễn có liên quan đến người học và liên quan đến nội dung học tập đã được quy định trong “chuẩn kiến thức, kỹ năng”. Trên cơ sở đó, người học tự chiếm lĩnh tri thức và phát triển các năng lực như lập kế hoạch, tự định hướng học tập, hợp tác, các kỹ năng tư duy bậc cao, kỹ năng sống.
[12, trang 79] Dạy học GQVĐ dựa trên cơ sở lí thuyết nhận thức. Theo quan điểm của tâm lí học nhận thức, GQVĐ có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc phát triển tư duy và nhận thức của con người. Vì vậy theo quan điểm dạy học giải quyết vấn đề, quá trình dạy học được tổ chức thông qua việc giải quyết các vấn đề. [5, trang 110] Có nhiều định nghĩa khác nhau về dạy học GQVĐ, tuy nhiên chúng đều giống nhau và có thể định nghĩa như sau: Dạy học GQVĐ là dạy học trong đó học sinh tham gia một cách có hệ thống vào quá trình GQVĐ, các vấn đề đưa ra đã được xây dựng theo chu trình.1 Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề là cách thức tổ chất của giáo viên nhằm tạo ra một chuổi tình huống có vấn đề và điều khiển hoạt động của học sinh 11 nhằm giải quyết các vấn đề học tập [12, trang 83] 1.
Đặc trưng của phương pháp dạy học giải quyết vấn đề vào dạy học môn học Đặc trưng cơ bản của tình huống có vấn đề là những lúng túng về lý thuyết và thực hành để giải quyết vấn đề, nó xuất hiện nhờ tính tích cực nghiên cứu của chính người học, những thành phần chủ yếu của một tình huống học tập là: - Nội dung của môn học hoặc chủ đề - Tình huống khởi đầu - Hoạt động trí lực của học sinh trong việc trả lời câu hỏi hoặc giải quyết vấn đề - Kết quả hoặc sản phẩm của hoạt đông - Đánh giá kết quả Tình huống có vấn đề trong dạy học là khi học sinh muốn đạt được một mục tiêu học tập nào đó, nhưng họ không biết làm thế nào để đạt được mục tiêu đó. Khi xuất hiện một tình huống có mâu thuẫn, mà học sinh muốn đạt được mục tiêu bắt buộc họ phải động não vấn đề cần giải quyết Vấn đề như là một mâu thuẫn giữa cái đã biết và cái chưa biết - Bao hàm một cái gì chưa biết đòi hỏi phải tìm tòi sang tạo, có hoạt động của tư duy - Chứa đựng một đều gì đó chưa biết, là điều kiện cho sự suy nghĩ Tóm lại: Đặc trưng nổi bật của tình huống có vấn đề là: Nhu cầu, hứng thú, câu hỏi hay vấn đề chứa đựng cái đã biết và chưa biết, có khả năng giải quyết được.