Chương I CO SỞ LÍ LUẬN VA THỰC TIEN CUA VIỆC VẬN DUNG DẠY HỌC DỰ ÁN THEO HƯỚNG TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC THPT 1. TONG QUAN VE VAN ĐÈ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về nghiên cứu DHTH DHTH là một trong những quan điểm giáo dục đã trở thành xu thé trong việc xác định nội dung dạy học trong nhà trường PT và trong xây dựng chương trình môn học ở thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng. Bởi lẽ quan điểm DHTH với mục tiêu phát triển năng lực giúp HS có khả năng vận dụng kiến thức ở nhiều môn học khác nhau đẻ giải quyết những van dé thực tiễn và đem lại thành công trong cuộc sông hiện tại và tương lai.
Theo Ngô Minh Oanh và Trương Công Thanh [25], ở Việt Nam, việc tích hợp liên môn và xuyên môn được tiến hành khá thuận lợi ở bậc tiểu học. Chẳng hạn, cấp tiểu học có các môn học như môn Tự nhiên và xã hội ở các lớp 1, 2, 3; môn Khoa học, Lịch sử và Địa lý ở các lớp 4, 5. Tuy nhiên, ở cấp THCS va THPT, việc tích hợp để tạo ra môn mới không khả thi vì khối lượng và yêu cầu kiến thức của các môn học độc lập yêu cầu ngày cảng cao. Trong thực tế, do nhiều nguyên nhân, van dé tích hợp trong phát triển chương trình và sách giáo khoa cũng còn nhiễu hạn chế.
Ở các cấp học THCS và THPT, số lượng môn học còn nhiều, đội ngũ GV chưa được đảo tạo chuẩn bị cho DHTH, công tác tập huấn, bồi dưỡng GV chưa đáp ứng được yêu cầu, việc tiến hành DHTH chủ yếu phụ thuộc vào năng lực và ý thức tự giác của GV nên hiệu quả DHTH chưa mang lại hiệu quả cao. DHTH đã có nhiều công trình cấp Bộ, các bài nghiên cứu, đặc biệt là các đẻ tài của các nhà khoa học ở Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam như “Đổi mới chương trình và sách giáo khoa giáo dục PT", Đỗ Ngọc Thống [29] (2010) - Tạp chí Khoa học giáo dục (số 62); “Xay dựng chương trình giáo dục PT theo hướng tiếp cận năng luc”, Đỗ Ngọc Thông (30] (2011) - Tạp chi Khoa học giáo dục (số 68); "Vẫn dé tích hợp trong phát triển 7 chương trình giáo dục PT các môn học ở trường PT Việt Nam”, Cao Thị Thặng. Lương Việt Thái [28] (2011); “Hinh thành năng lực DHTH cho GV THPT". Nguyễn Phúc Chỉnh {10} (2012);.
Gan đây nhất là đầu năm 2015, Đỗ Hương Tra (chủ biên) cùng các tác giả khác đã xuất bản quyển sách “DHTH phát triển năng lực HS” gồm 2 quyển: Quyển 1 - KHTN (34] và Quyển 2 - Khoa học xã hội. Trong đó, quyển | đã trình bày gồm 2 phan rất rõ ràng và khoa học. Ở phan 1 là DHTH — phương thức day học theo định hướng phát triển năng lực. Ở phan 2 là 20 chủ dé tích hợp theo định hưởng phát triển năng lực được các tác giả đã trình bày ở 4 mức độ khác nhau.
Và bên cạnh đó, tại trường Đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh, rất nhiều luận văn nghiên cứu về DHTH như luận văn thạc sĩ “Dey học một số chủ dé tích hợp trong chương trình hóa học lớp 11 THPT nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho HS", Võ Nguyên Bích Ngọc [24] (2016); “Dạy học một số chủ dé tích hợp trong chương trình hóa học lớp 10 THPT nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tién cho HS"', Trương Thị Phương Loan [22] (2016); “Xáy đựng và sử dung bài tập tích hợp trong day học phan phi kim hóa học lớp 10 THPT", Nguyễn Thị Ngân [23] (2016). Đa phần các bài báo và luận văn đã hệ thống tương đối đầy đủ về cơ sở lí luận và thực tiễn của DHTH, đưa ra phương pháp biên soạn giáo án tích hợp, cách tổ chức giảng dạy, đánh giá bài giảng tích hợp và bước đầu áp dụng DHTH trong dạy học. Tuy nhiên, việc vận dụng DHTH vào thực tế dạy học hiện nay vẫn còn đang gặp rất nhiều khó khăn, ly do chủ yếu là do kiến thức của các môn học còn khá độc tập riêng ré nhau; giữa các môn học vốn có sự liên hệ với nhau như Hóa - Sinh, Hóa - Lý, Sinh - Lý,. chưa có sự phối hợp, tương tác va hỗ trợ lẫn nhau.
Vì vậy, việc cụ thé hóa DHTH vào thực tế day học trong một số bai của chương trình THPT là rat quan trọng và cần thiết. Tổng quan về nghiên cứu DHDA Theo Trịnh Văn Biểu [3], thuật ngữ dự án, tiếng Anh là “Project”, được hiểu theo nghĩa PT là dé án, một dy thảo hay một kế hoạch, can được thực hiện nhằm đạt mục dich dé ra. Khái niệm dự án được sử dụng phô biến trong hau hết các lĩnh vực kinh tế, xã hội § và trong nghiên cứu khoa học. Sau đó, khái niệm dự án đã đi từ lĩnh vực kinh tế, xã hội vào lĩnh vực giáo dục, đảo tạo không chỉ với ý nghĩa là các dự án phát triển giáo dục mà còn được sử dụng như một hình thức hay phương pháp dạy học.
Dau thé ki XX, các nhà sự phạm Mỹ đã xây dung cơ sở lý luận cho phương pháp dy án (The Project Method) va coi đó là một PPDH quan trọng để thực hiện quan điểm dạy học lấy HS làm trung tâm, nhằm khắc phục nhược điểm của day học truyền thống coi GV là trung tâm. Ban dau, phương pháp DHDA được sử dụng trong dạy thực hanh các môn ky thuật, về sau được dùng trong hau hết các môn học khác. ké cả các môn khoa học xã hội. Hiện nay, phương pháp DHDA được sử dụng phỏ biến trong các trường PT và đại học trên thế giới, đặc biệt ở những nước phát triển.
Giáo dục Việt Nam đã tiếp cận với phương pháp DHDA bằng nhiều cách thức, như thông qua dự án giáo dục Việt - Bi, chương trình giáo dục của các tập đoàn Microsoft, Intel,. Nhưng có thể nói, việc vận dụng phương pháp DHDA trong day học nói chung và trong day học hóa học nói riêng tại nước ta còn rất hạn chế, gần như chi mới dừng lại ở góc độ thực nghiệm cho một số công trình nghiên cứu. Các bài viết khoa học liên quan đến DHDA có thể được kể đến như “Sử dung phương pháp DHDA trong hoạt động hướng nghiệp ", Nguyễn Thị Thanh Huyền (20] (2007) - Tạp chí Giáo dục (số 179); “DHDA - Từ lí luận đến thực tiển ", Trịnh Van Biéu, Phan Đồng Châu Thủy, Trịnh Lê Hồng Phương [3] (2011) - Tạp chí Khoa học (số 28); “Nhiệm vụ, thách thức của GV và HS Việt Nam trong DHDA”, Phan Đồng Châu Thủy [32] (2011) - Tạp chí Khoa học (số 31). Tại trường Đại học Sư phạm, rất nhiều luận văn nghiên cứu về DHDA như luận văn thạc si “Van dung day học theo dự án trong dạy học hóa học lớp 11 trường THPT", Nguyễn Thị Lan Phương [26] (2012); “Si dụng phương pháp DHDA trong day học phan hóa vô cơ THPT", Phạm Ngọc Thùy Dung [14] (2012); "Phát triển năng lực ngôn ngữ và năng lực hợp tác cho HS thông qua DHDA trong day học hóa học lớp 10 THPT`, Nguyễn Thị Thanh Thủy [33] (2016);.
Tuy nhiên, việc vận dụng PPDH nay tại Việt Nam chưa được áp dụng đại trà cho toàn bộ HS ở tất cả các môn học. Nguyên nhân là do điều kiện lớp học không cho phép; 9 ngoài ra còn do nội dung chương trình, thời gian học cũng như cách kiểm tra đánh giá chưa có sự thông nhất đồng bộ.Vì vậy, phương pháp DHDA chưa có điều kiện thuận lợi để phát triển ưu điểm và thế mạnh của nó. DHDA không chỉ làm cho nội dung học tập trở nên có ý nghĩa hơn, tạo ra môi trường thuận lợi giúp người học rèn luyện va phát triển mà còn góp phan đổi mới PPDH, thay đổi phương thức đào tạo. Ngoài ra, do nội dung kiến thức của các môn Hóa học.
Vật lý và Sinh học có các phan trùng lặp và liên quan mật thiết với nhau nên việc thiết kế các dự án theo hướng tích hợp cho các môn KHTN là yêu cau cấp thiết. TONG QUAN VE DOI MỚI PPDH HÓA HỌC Ở TRƯỜNG THPT 1. PPDH hóa học Theo Nguyễn Cương [12], “PPDH hóa học là một khoa học giúp làm sáng tỏ các quy luật của qua trinh day học hóa học”. Các thành tố cơ bản của quá trình này 1a: mục đích của việc day học hóa học, nội dung, các phương pháp, các hình thức tổ chức và phương tiện dạy hoc, hoạt động của GV va của HS, Chức năng của PPDH hóa học là đi tìm những con đường tối ưu giúp cho HS trường PT nắm vừng được các sự kiện, khái niệm, định luật, học thuyết cơ bản về môn Hóa học và ngôn ngữ hóa học, giúp HS được giáo dục và phát triển nhằm góp phan tốt nhất vào việc thực hiện mục tiêu đào tạo chung của nhà trường PT.
Ngoài ra, PPDH hóa học phải nghiên cứu các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học bảo đảm ở mức độ cao nhất tính tự giác, tích cực và tự lực, phát triển ở HS hứng thú học tập, năng lực sáng tạo, góp phần cải tiến thiết bị giảng dạy phù hợp với nội dung mới và PPDH mới đông thời tăng cường vận dung sự tiễn bộ của khoa học kỹ thuật hiện đại và chú ý tới hoàn cảnh thực tế Việt Nam. Xu hướng đổi mới PPDH ở trường THPT Theo đường lối, quan điểm chi đạo giáo dục của nha nước, đôi mới giáo dục THPT là những định hướng quan trọng về chính sách và quan điểm trong việc phát triển và đôi mới giáo dục. Việc đổi mới PPDH cần phù hợp với những định hướng đổi mới chung của chương trình giáo đục THPT. 10 Luật giáo dục (2005) đã khẳng định mục tiêu giáo dục là “Đào (go con người Việt Nam phát triển toàn điện "' [39].
Về phương pháp giáo dục PT, điều 28 Luật giáo dục yêu cầu “Phương pháp giáo dục PT phải phát huy tính tích cực, tự giác. chủ động, sáng tạo của HS. phù hợp với đặc điềm của từng lớp học, môn học; bôi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dung kién thức vào thực tiển; tác động đến tinh cảm, đem lại niềm vui, hứng thi học tập cho HS” [39]. Mục tiêu giáo dục, những yêu cầu về phương pháp giáo dục PT đã được khẳng định trong Luật giáo dục trên đây là những định hướng cơ sở quan trọng cho việc xây dựng chương trình dạy học, xác định các mục đích, nội dung và các phương pháp tổ chức dạy học.