Luận văn sử dụng viral video trên mạng xã hội tại VTV Digital - Mai Anh

Nghiên cứu thực trạng, cơ hội và thách thức trong việc ứng dụng viral video trên mạng xã hội tại Trung tâm Sản xuất và Phát triển Nội dung số VTV Digital.

• Tác giả: Lê Thị Mai Anh
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Tuấn Anh
• Trường học: Học viện Báo chí và Tuyên truyền
• Chuyên ngành: Báo chí học
• Đề tài: Vấn đề sử dụng viral video trên mạng xã hội tại Trung tâm Sản xuất và Phát triển nội dung số (VTV Digital)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về việc sử dụng viral video tại VTV Digital

VTV Digital đóng vai trò tiên phong trong chiến lược chuyển đổi số của Đài Truyền hình Việt Nam. Đơn vị chuyển đổi cách tiếp cận khán giả truyền thống sang các nền tảng trực tuyến. Xu hướng tiếp nhận thông tin hiện đại đòi hỏi sự đổi mới toàn diện về hình thức thể hiện. Viral video trở thành công cụ chủ lực giúp báo chí truyền hình thích ứng với môi trường mạng xã hội. Định dạng này tích hợp hình ảnh động, âm thanh sắc nét, đồ họa trực quan và văn bản ngắn gọn. Nội dung video phản ánh các vấn đề thời sự nóng hổi, mang lại giá trị chân thực và khách quan. Việc sản xuất nội dung số giúp thương hiệu VTV duy trì vị thế dẫn đầu trong kỷ nguyên thông tin đa kênh. Sản phẩm truyền thông số đáp ứng nhu cầu xem nhanh, chia sẻ tức thì của người dùng Internet. Quá trình phát triển định dạng video lan truyền thể hiện nỗ lực hiện đại hóa quy trình sản xuất tin tức. Trung tâm tận dụng tối đa lợi thế của Facebook, YouTube, TikTok và Instagram để mở rộng tầm ảnh hưởng. Chiến lược này giúp thu hút tệp khán giả trẻ tuổi vốn ít theo dõi truyền hình truyền thống.

1.1. Bối cảnh chuyển đổi số báo chí và sự ra đời của VTV Digital

Chuyển đổi số quốc gia tạo áp lực đổi mới mạnh mẽ lên toàn bộ hệ thống báo chí truyền hình. Khán giả dịch chuyển nhanh chóng từ màn hình vô tuyến sang thiết bị di động thông minh. VTV Digital ra đời như một bước đi chiến lược nhằm xây dựng hệ sinh thái nội dung đa nền tảng. Đơn vị đảm nhận nhiệm vụ phân phối tin tức chính thống trên không gian mạng. Quá trình này đòi hỏi sự tái cấu trúc toàn diện về tư duy sản xuất và phương thức phân phối. Mạng xã hội trở thành môi trường tương tác trực tiếp giữa cơ quan báo chí và công chúng số. Sự thay đổi hành vi tiêu thụ tin tức thúc đẩy việc ứng dụng công nghệ hiện đại vào từng khâu sản xuất tin tức.

1.2. Đặc trưng và vai trò của video lan truyền trong môi trường số

Video lan truyền sở hữu khả năng kích thích tương tác cao nhờ tính trực quan và nhịp độ nhanh. Định dạng này truyền tải khối lượng thông tin lớn trong thời lượng ngắn gọn. Sự kết hợp giữa âm thanh sống động và hình ảnh chân thực tạo ra sức hấp dẫn vượt trội. Trong môi trường số, video đóng vai trò là nguồn thông tin sạch, chính xác và đáng tin cậy. Sản phẩm giúp định hướng dư luận xã hội trước sự bùng nổ của tin giả. Đồng thời, tính năng chia sẻ dễ dàng giúp thông điệp báo chí tiếp cận hàng triệu người dùng trong thời gian ngắn. Video lan truyền khẳng định sức mạnh kết nối cộng đồng của báo chí hiện đại.

II. Phân tích thực trạng viral video trên mạng xã hội VTV Digital

Thực tế khảo sát cho thấy VTV Digital triển khai hoạt động sản xuất nội dung với tần suất cao và bài bản. Các nền tảng như Facebook và YouTube ghi nhận số lượng video áp đảo so với TikTok hay Instagram. Bốn nhóm chủ đề trọng tâm bao gồm xã hội, y tế, chính trị và giải trí. Trong đó, các video mang tính thời sự xã hội thu hút sự quan tâm lớn nhất từ cộng đồng mạng. Yếu tố cảm xúc giữ vai trò quyết định khả năng lan tỏa của từng tác phẩm báo chí. Những câu chuyện nhân văn, phóng sự điều tra hoặc cảnh báo an sinh tạo ra làn sóng thảo luận mạnh mẽ. Tuy nhiên, việc duy trì sức hút đồng đều trên mọi nền tảng vẫn đặt ra nhiều thách thức kỹ thuật. Thuật toán mạng xã hội biến đổi liên tục đòi hỏi các nhà sáng tạo phải thích ứng linh hoạt. Bản quyền hình ảnh và kiểm duyệt bình luận tiêu cực cũng là vấn đề cần kiểm soát chặt chẽ. Sự cạnh tranh khốc liệt từ các nhà sáng tạo nội dung độc lập tạo áp lực lớn lên đội ngũ sản xuất.

2.1. Tần suất phân phối và sự khác biệt giữa các nền tảng mạng xã hội

Facebook và YouTube là hai kênh phân phối trọng điểm sở hữu lượng người dùng đông đảo và độ tương tác ổn định. Tần suất đăng tải video tại hai nền tảng này vượt trội hoàn toàn so với các kênh khác. Trong khi đó, TikTok và Instagram phục vụ nhóm khán giả trẻ với yêu cầu định dạng video dọc và thời lượng siêu ngắn. Website và ứng dụng chuyên biệt chủ yếu phát lại các bản tin tổng hợp dài. Sự phân hóa này đòi hỏi quy trình biên tập phải tùy biến nội dung theo đặc thù từng kênh. Việc tối ưu hóa tỷ lệ khung hình, tiêu đề và ảnh bìa là yêu cầu bắt buộc để nâng cao tỷ lệ tiếp cận tự nhiên.

2.2. Khai thác yếu tố cảm xúc và thách thức trong việc lan tỏa nội dung

Cảm xúc là động lực chính thôi thúc người xem bình luận và chia sẻ video trên mạng xã hội. Các phóng sự về y tế, cứu trợ thiên tai hay bất cập xã hội dễ dàng chạm đến lòng trắc ẩn của công chúng. Tuy vậy, việc cân bằng giữa yếu tố giật gân thu hút tương tác và tính chuẩn mực báo chí là thách thức không nhỏ. Nguy cơ đơn giản hóa thông tin để chạy theo lượt xem có thể làm giảm uy tín của thương hiệu truyền hình quốc gia. Đội ngũ sản xuất phải đối mặt với áp lực duy trì tốc độ đưa tin nhanh mà vẫn bảo đảm tính xác thực tuyệt đối của dữ liệu.

III. Giải pháp nâng cao chất lượng viral video tại VTV Digital

Để tối ưu hóa hiệu quả truyền thông, VTV Digital cần áp dụng đồng bộ nhiều giải pháp chuyên môn và công nghệ. Trước hết, việc chuẩn hóa quy trình sản xuất nội dung số từ khâu lên ý tưởng đến hậu kỳ là yếu tố cốt lõi. Đội ngũ biên tập viên cần được đào tạo chuyên sâu về kỹ năng kể chuyện bằng hình ảnh hiện đại. Việc nắm bắt tâm lý công chúng số giúp xây dựng những kịch bản có cấu trúc mở đầu hấp dẫn trong ba giây đầu tiên. Bên cạnh đó, ứng dụng công nghệ phân tích dữ liệu lớn đóng vai trò then chốt trong việc dự đoán xu hướng quan tâm của xã hội. Đầu tư trang thiết bị ghi hình chất lượng cao và phần mềm đồ họa chuyển động nâng tầm giá trị thị giác cho từng sản phẩm. Cơ chế kiểm duyệt thông tin đa tầng bảo đảm tính chính xác và tính định hướng trước khi đăng tải. Sự kết hợp chặt chẽ giữa tính báo chí chuyên nghiệp và tính sáng tạo kỹ thuật số sẽ củng cố vị thế dẫn đầu của đơn vị trên mọi nền tảng.

3.1. Đổi mới tư duy kể chuyện và tối ưu hóa định dạng kỹ thuật số

Tư duy làm video trên mạng xã hội đòi hỏi tốc độ truyền đạt thông điệp trực diện và cô đọng. Các biên tập viên cần tận dụng kỹ thuật mở đầu thu hút nhằm giữ chân người xem ngay lập tức. Phụ đề động, hình ảnh minh họa đồ họa sắc nét và âm thanh bổ trợ cần được tích hợp liền mạch. Định dạng video dọc tỷ lệ 9:16 cần được ưu tiên sản xuất riêng biệt thay vì cắt ghép cơ học từ video ngang. Việc cá nhân hóa nội dung theo từng tệp khán giả mục tiêu giúp tăng cường mức độ gắn kết. Sự đổi mới trong cách tiếp cận đề tài mang lại hơi thở hiện đại cho dòng tin tức chính luận.

3.2. Ứng dụng công nghệ phân tích dữ liệu và quản trị tương tác công chúng

Công nghệ phân tích dữ liệu số cung cấp các chỉ số đo lường chính xác về thời gian xem và tỷ lệ tương tác. Nhà sản xuất có thể dựa vào số liệu này để điều chỉnh khung giờ đăng bài và chủ đề nội dung phù hợp. Hệ thống lắng nghe mạng xã hội giúp phát hiện sớm các luồng dư luận và phản hồi từ khán giả. Đơn vị cần thiết lập quy trình phản hồi bình luận chuyên nghiệp nhằm xây dựng cộng đồng người theo dõi văn minh. Việc chủ động định hướng các cuộc thảo luận trực tuyến góp phần bảo vệ uy tín cơ quan báo chí trước các rủi ro truyền thông.

IV. Kết luận về xu hướng viral video mạng xã hội VTV Digital

Viral video đã chứng minh vai trò then chốt trong việc duy trì sức ảnh hưởng của cơ quan báo chí truyền hình trong kỷ nguyên số. Kinh nghiệm thực tiễn từ VTV Digital khẳng định mô hình sản xuất nội dung linh hoạt, lấy công chúng làm trung tâm là hướng đi tất yếu. Việc làm chủ các nền tảng mạng xã hội không chỉ mở rộng độ phủ sóng thông tin mà còn củng cố niềm tin của nhân dân vào dòng tin chính thống. Mô hình này mang lại bài học quý báu cho các đài truyền hình địa phương và các tòa soạn đang trong quá trình chuyển đổi số. Khả năng kết hợp giữa chất lượng nghiệp vụ báo chí vững vàng và kỹ thuật số hiện đại là chìa khóa tạo nên sức lan tỏa bền vững. Trong tương lai, trí tuệ nhân tạo và công nghệ tự động hóa sẽ tiếp tục tái định hình quy trình sản xuất video ngắn. Các cơ quan truyền thông cần không ngừng đổi mới sáng tạo để thích ứng với dòng chảy công nghệ không ngừng biến đổi.

4.1. Bài học kinh nghiệm cho các cơ quan báo chí truyền hình địa phương

Sự thành công của VTV Digital chứng minh tầm quan trọng của việc xây dựng phòng tin tức số độc lập và chuyên biệt. Các đài phát thanh truyền hình địa phương có thể học hỏi cách phân bổ nguồn lực hợp lý theo từng nền tảng mạng xã hội. Việc tập trung khai thác các vấn đề dân sinh nóng hổi với góc nhìn nhân văn sẽ tạo ra sức hút tự nhiên cho video. Đào tạo nhân lực đa nhiệm có khả năng quay dựng và biên tập nhanh là yêu cầu cấp thiết. Sự thích ứng linh hoạt với thuật toán phân phối giúp tối đa hóa hiệu quả truyền thông mà không cần chi phí quảng cáo quá lớn.

4.2. Xu hướng phát triển tương lai của nội dung số trong kỷ nguyên AI

Kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo mở ra những cơ hội đột phá trong khâu tự động hóa cắt dựng và tạo phụ đề video. Công nghệ cá nhân hóa nội dung sẽ giúp phân phối video chính xác đến từng nhóm đối tượng độc giả. Tuy nhiên, yếu tố bản quyền, đạo đức báo chí và sự kiểm chứng nguồn tin của con người vẫn giữ vai trò quyết định. Báo chí thị giác sẽ phát triển mạnh mẽ hơn với các định dạng thực tế ảo và tương tác đa chiều. Việc giữ vững tôn chỉ mục đích và đạo đức nghề nghiệp là nền tảng cốt lõi để nội dung số phát triển trường tồn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung đề tài bao gồm 3 chương, 11 tiết: Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VẤN ĐỀ SỬ DỤNG VIRAL VIDEO TRÊN MẠNG XÃ HỘI TRONG BÁO CHÍ HIỆN NAY Chƣơng 2: THỰC TRẠNG VIỆC SỬ DỤNG VIRAL VIDEO TRÊN MẠNG XÃ HỘI TẠI TRUNG TÂM SẢN XUẤT VÀ PHÁT TRIỂN NỘI DUNG SỐ Chƣơng 3: ĐỀ XUẤT VÀ KIẾN NGHỊ NÂNG CAO HIỆU QUẢ VỀ VẤN ĐỀ SỬ DỤNG VIRAL VIDEO TẠI TRUNG TÂM SẢN XUẤT VÀ PHÁT TRIỂN NỘI DUNG SỐ (VTV DIGITAL) 12 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VẤN ĐỀ SỬ DỤNG VIRAL VIDEO TRÊN BÁO CHÍ HIỆN NAY 1. Các khái niệm liên quan 1. Khái niệm về báo chí Khái niệm báo chí được tiếp nhận từ quan điểm hệ thống là hoạt động thông tin - giao tiếp xã hội trên quy mô rộng lớn nhất, là công cụ và phương thức kết nối xã hội hữu hiệu nhất, là công cụ và phương thức can thiệp xã hội hiệu quả nhất trong mối quan hệ với công chúng và dư luận xã hội, với nhân dân và các nhóm lợi ích, với các nước trong khu vực và quốc tế,. [8,tr61] Tuy phương tiện truyền tải báo chí thay đổi theo thời gian, các nghiệp vụ báo chí vẫn bao gồm: tìm hiểu thông tin, phân tích thông tin và phổ biến thông tin đến độc giả.

Mở rộng ra, khái niệm báo chí cũng được sử dụng cho các phương pháp tìm kiếm tin tức, lối viết văn trên báo chí, và các hoạt động (chuyên nghiệp hay không chuyên nghiệp) của báo chí. Theo thời gian, phương tiện truyền tải của thông tin đi từ nhật báo, tạp chí (trên giấy) tới đài phát thanh, đài truyền hình (trên các phương tiện truyền thông) tới các ấn bản điện tử trên web (báo điện tử) và hiện nay còn là nền tảng mạng xã hội trên Internet. Trong xã hội hiện đại, báo chí là người cung cấp thông tin chính và phản hồi ý kiến về các vấn đề của công chúng. Tuy nhiên báo chí không phải lúc nào cũng chỉ giới hạn ở tìm kiếm và truyền tải thông tin.

Truyền thông báo chí có thể mở rộng sang các hình thức khác như văn học và điện ảnh. Ở một số quốc gia, báo chí bị chính phủ kiểm soát và không phải là một cơ quan hoàn toàn độc lập. Tuy nhiên, trong một xã hội dân chủ, việc tiếp cận với thông tin miễn phí đóng một vai trò chính trong việc tạo ra một hệ thống kiểm tra và cân bằng, cũng như phân bổ quyền lực cân đối giữa chính phủ, các 13 doanh nghiệp, cá nhân và các tổ chức xã hội khác. Việc tiếp cận thông tin có thể kiểm chứng được do báo chí thu thập bởi các nguồn phương tiện truyền thông độc lập, tuân thủ các tiêu chuẩn báo chí, có thể khiến các công dân bình thường có khả năng tham gia vào các hoạt động chính trị.

Khái niệm về Mạng xã hội Dịch vụ mạng xã hội (tiếng Anh: Social Networking Service - SNS) là dịch vụ kết nối các thành viên cùng sở thích trên Internet lại với nhau với nhiều mục đích khác nhau không phân biệt không gian và thời gian. [14,tr7] Dịch vụ mạng xã hội có những tính năng như chat, email, phim ảnh, voice chat, chia sẻ file, blog và xã luận. Mạng đổi mới hoàn toàn cách cư dân mạng liên kết với nhau và trở thành một phần tất yếu của mỗi ngày cho hàng trăm triệu thành viên khắp thế giới. Các dịch vụ này có nhiều phương cách để các thành viên tìm kiếm bạn bè, đối tác: dựa theo group (ví dụ như tên trường hoặc tên thành phố), dựa trên thông tin cá nhân (như địa chỉ email hoặc screen name), hoặc dựa trên sở thích cá nhân (như thể thao, phim ảnh, sách báo, hoặc ca nhạc), lĩnh vực quan tâm (kinh doanh, mua bán).

Các trang web này cho phép mọi người từ khắp thành phố trên toàn thế giới kết nối với nhau. Tùy thuộc vào nền tảng phương tiện truyền thông mạng xã hội mà các thành viên có thể liên hệ với tất cả thành viên trong mạng lưới. Dịch vụ mạng xã hội được phân thành bốn loại: ● Các dịch vụ mạng xã hội giao lưu được sử dụng chủ yếu để giao lưu với bạn bè hiện tại (ví dụ: Facebook) ● Mạng xã hội trực tuyến là mạng máy tính phân tán, nơi người dùng giao tiếp với nhau thông qua các dịch vụ internet. ● Dịch vụ mạng xã hội được sử dụng chủ yếu trong việc giao tiếp phi xã hội giữa các cá nhân (ví dụ: LinkedIn, một trang web định hướng nghề nghiệp và việc làm) 14 ● Các dịch vụ mạng xã hội điều hướng được sử dụng chủ yếu để giúp người dùng tìm thông tin hoặc tài nguyên cụ thể (ví dụ: Goodreads) 1.

Khái niệm về “Video” và “viral video” Theo từ điển Anh - Việt, “video” xét theo danh từ là sự thu hình và phát hình hoặc “video” xét theo động từ là phát, thu hình và âm thanh (thu băng, chiếu phim) [19, tr. Video clip là sự phối hợp đồng bộ thu hoặc phát một chuỗi các hình ảnh động hoặc tĩnh liên tiếp kết hợp lại với nhau cùng âm thanh. Các yếu tố liên quan tới hoạt động của sự kiện như lời nói, âm thanh, tiếng động được máy quay ghi lại trên băng từ, đĩa kỹ thuật số, hoặc thẻ nhớ. Tín hiệu hình ảnh và tín hiệu âm thanh được phát đồng bộ nhau, có thời lượng ngắn, khoảng 10 phút trở lại.

Thực tế trên Internet hiện nay, video clip là một file hoàn chỉnh có hình ảnh, âm thanh, tiếng động thể hiện một phần hoặc toàn bộ câu chuyện mà người thực hiện muốn đề cập đến. Từ “viral” bắt nguồn từ từ “virus” trong tiếng Anh. Chúng ta đều biết tốc độ lan truyền của virus vô cùng đáng sợ, chúng lan truyền theo cấp số nhân. Khi một video được lan tỏa bởi bạn, thì những người khác cũng như vậy, thậm chí là vài giờ thôi thì những video viral đó đã được cả thế giới biết đến.

Viral được sử dụng rất nhiều trong kinh doanh, là cách marketing nhanh nhất để có thể tạo một thương hiệu có chỗ đứng tại thị trường, ghi dấu ấn với người tiêu dùng. Những sản phẩm sử dụng viral sẽ không bị nhầm lẫn với những nhãn hiệu khác, thậm chí trở thành sự lựa chọn của nhiều người khi chiến dịch viral có hiệu quả. Viral có 2 loại là nghe và nhìn, loại nghe đó chính là những câu nói, slogan hay nhạc viral khiến người nghe sẽ luôn nhớ tới nội dung và gắn liền với sản phẩm, thương hiệu. Cùng với đó, những yếu tố tạo nên sự viral cho video cũng giống như mạng xã hội, nó luôn tùy biến vì người sử dụng và khiến nó viral chính là con người.

Con người thay đổi thì những yếu tố và điều kiện tạo nên một viral 15 video cũng sẽ thay đổi, hiện nay ta có thể thấy được thêm một số yếu tố như sau: Thu hút được sự tham gia của cộng đồng mạng; đúng thời điểm; dễ xem và chia sẻ; sáng tạo; đầu tư ngân sách; có sự tham gia của những người có ảnh hưởng tới cộng đồng Qua những khái niệm cơ bản trên, có thể thấy viral video có thể hiểu là một video lan truyền, mang đến một hiệu quả khủng khiếp đặc biệt là với thời đại mà môi trường mạng xã hội trở thành một trong những nền tảng kết nối chính con người với nhau. Vì vậy, việc viral video trên mạng xã hội trong báo chí là điều hiển nhiên cần và đang xuất hiện nhiều. Đây là một sự kết hợp khó nhưng đem lại vô vàn lợi ích, có thể nhìn thấy được từ những ngành khác như truyền thông và kinh doanh,. Hơn nữa, với việc báo chí phát triển rộng thêm trên nền tảng mạng xã hội thì sử dụng viral video là một điều không thể thay thế.

Kết hợp các yếu tố này có rất nhiều lợi thế vì đặc thù của báo chí và mạng xã hội đã và đang tương hỗ lẫn nhau khá tốt. viral video lại đang là xu hướng trong những năm gần đây khi 80% những nội dung viral đều là video. Từ đó viral video có thể coi là vũ khí mạnh, chắp thêm đôi cánh hình ảnh độc đáo, thu hút, đặc sắc cho ngòi bút báo chí. Một video được xem là viral video khi nó có thể lan truyền trên môi trường internet như: email, blog, diễn đàn, mạng xã hội như facebook, YouTube,.

Nói tóm lại, hiểu một cách đơn giản thì viral video là những nội dung thông tin bằng video được lan truyền qua môi trường internet và được sự chia sẻ, đón nhận từ cộng đồng. Không có một đơn vị hay định lượng cụ thể để đánh giá thế nào là “đạt” được sự viral. Như khái niệm trên cộng với những từ ngữ mô tả viral video hiện nay, ta có thể tự quy ước với nhau những viral video là những video có “triệu view” (trên 1 triệu lượt xem) hoặc sở hữu một lượng “like” và “share” lớn (lượt thích và chia sẻ). Ngoài ra độ viral còn được tính dựa trên lượng tương tác (tổng lượng tương tác bao gồm lượt thích, chia sẻ, bình luận, tiếp cận,.

Khái niệm về Sử dụng và vấn đề sử dụng Theo từ điển Tiếng Việt, “Sử dụng là đem dùng vào mục đích nào đó” [24; tr. Sử dụng là dùng trong một công việc nào đó. Ví dụ như tác giả sử dụng tài liệu tham khảo sách, giáo trình và các bài báo khoa học để làm tư liệu viết luận văn; sử dụng máy ghi âm để thu âm, sử dụng công nghệ để sản xuất hàng hóa, … Trong từ điển Tiếng Việt, “Vấn đề là điều cần giải quyết”[24; tr. Như vậy vấn đề sử dụng có thể được hiểu là cách sử dụng một cái gì đó để gỉai quyết một công việc cụ thể nào đó mang lại hiệu quả hoặc có thể gây ra hậu quả.

Cách sử dụng được đánh giá thông qua số lượng và chất lượng. Chất lượng, số lượng là thước đo, tiêu chí đánh giá về con người, sự vật, sự việc, một hệ thống, phù hợp với nhu cầu sử dụng. Như vậy, “Vấn đề sử dụng Viral video trên mạng xã hội trong báo chí hiện nay” chính là cách sử dụng các yếu tố tạo nên chất lượng các viral video của báo chí. Nội dung và hình thức là yếu tố chính tạo nên chất lượng viral video.

Đặc trƣng và vai trò của viral video trên mạng xã hội 1. Đặc trưng của viral video trên mạng xã hội Đặc trưng đầu tiên không thể bỏ qua của viral video trên mạng xã hội trong báo chí đó là tuân thủ những quy định và yêu cầu của báo chí.