Luận văn thạc sĩ vai trò của nhân viên công tác xã hội với người cao tuổi tại cộng đồng nghiên cứu trường hợp tại thị trấn neo huyện yên dũng tỉnh bắc giang

Luận văn thạc sĩ phân tích vai trò của nhân viên công tác xã hội đối với người cao tuổi tại thị trấn Neo, huyện Yên Dũng, Bắc Giang.

• Tác giả: Nguyễn Thị Tuyết
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn An Lịch
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Công tác xã hội
• Đề tài: Vai trò của nhân viên công tác xã hội đối với người cao tuổi tại Thị trấn Neo, Bắc Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC THỰC TIỄN CỦA NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các khái niệm công cụ
• 1.1.1. Khái niệm vai trò
• 1.1.2. Khái niệm người cao tuổi
• 1.1.3. Khái niệm cộng đồng
• 1.1.4. Khái niệm công tác xã hội
• 1.1.5. Khái niệm nhân viên công tác xã hội
• 1.2. Các lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu
• 1.2.1. Lý thuyết nhu cầu của Maslow
• 1.2.2. Lý thuyết vai trò xã hội
• 1.3. Tổng quan chính sách của Đảng, nhà nước về người cao tuổi
• 1.3.1. Những chủ trương của Đảng
• 1.3.2. Luật pháp và chính sách của nhà nước
• 1.4. Đặc điểm địa bàn thị trấn Neo – huyện Yên Dũng – tỉnh Bắc Giang
• 1.4.1. Vị trí địa lý
• 1.4.2. Tổ chức dân cư
• 1.4.3. Tình hình kinh tế - văn hóa - xã hội
• 1.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHĂM SÓC VÀ NHU CẦU HỖ TRỢ CỦA NGƯỜI CAO TUỔI TẠI THỊ TRẤN NEO – HUYỆN YÊN DŨNG – TỈNH BẮC GIANG
• 2.1. Đặc điểm chung người cao tuổi trong mẫu nghiên cứu
• 2.1.1. Cơ cấu người cao tuổi chia theo giới tính
• 2.1.2. Cơ cấu người cao tuổi chia theo nhóm tuổi
• 2.1.3. Tình trạng hôn nhân
• 2.1.4. Mô hình gia đình người cao tuổi
• 2.1.5. Trình độ học vấn
• 2.1.6. Cơ cấu người cao tuổi phân theo trình độ chuyên môn
• 2.2. Đánh giá thực trạng chất lượng chăm sóc và nhu cầu hỗ trợ của người cao tuổi tại Thị trấn Neo – huyện Yên Dũng – tỉnh Bắc Giang
• 2.2.1. Sức khỏe và nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người cao tuổi
• 2.2.2. Hoạt động lao động và nhu cầu lao động của người cao tuổi
• 2.2.3. Quan hệ xã hội và nhu cầu được quan tâm, tôn trọng
• 2.2.4. Hoạt động văn hóa – xã hội và nhu cầu tham gia của người cao tuổi
• 2.2.5. Hỗ trợ người cao tuổi của cán bộ xã hội và chính quyền địa phương
• 2.2.6. Phát huy vị trí, vai trò của người cao tuổi
• 2.2.7. Mong muốn, nguyện vọng của người cao tuổi
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI VÀ VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP CÔNG TÁC XÃ HỘI CÁ NHÂN TRONG TRỢ GIÚP NGƯỜI CAO TUỔI TẠI CỘNG ĐỒNG
• 3.1. Vai trò của nhân viên công tác xã hội
• 3.1.1. Người giáo dục
• 3.1.2. Người tạo khả năng
• 3.1.3. Người điều phối - kết nối dịch vụ
• 3.1.4. Người biện hộ
• 3.1.5. Người tạo môi trường thuận lợi
• 3.1.6. Người đánh giá và giám sát
• 3.2. Vận dụng phương pháp công tác xã hội cá nhân trong trợ giúp người cao tuổi tại cộng đồng
• 3.2.1. Hồ sơ thân chủ
• 3.2.2. Kế hoạch tác nghiệp
• 3.2.3. Tiến trình trợ giúp
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của nhân viên công tác xã hội tại Thị trấn Neo

Nhân viên công tác xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người cao tuổi tại Thị trấn Neo, Bắc Giang. Họ không chỉ là cầu nối giữa các dịch vụ xã hội và cộng đồng mà còn là những người đồng hành, giúp đỡ người cao tuổi trong việc cải thiện chất lượng cuộc sống. Sự phát triển của công tác xã hội tại địa phương đã tạo ra những thay đổi tích cực, giúp người cao tuổi cảm thấy được quan tâm và chăm sóc hơn.

1.1. Định nghĩa và vai trò của nhân viên công tác xã hội

Nhân viên công tác xã hội là những người chuyên nghiệp, có nhiệm vụ hỗ trợ và bảo vệ quyền lợi của người cao tuổi. Họ thực hiện các hoạt động tư vấn, giáo dục và kết nối dịch vụ, nhằm đảm bảo rằng người cao tuổi nhận được sự chăm sóc cần thiết.

1.2. Tình hình người cao tuổi tại Thị trấn Neo

Tại Thị trấn Neo, số lượng người cao tuổi ngày càng tăng, kéo theo nhiều thách thức trong việc chăm sóc sức khỏe và đời sống. Nhu cầu hỗ trợ từ nhân viên công tác xã hội trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

II. Những thách thức trong công tác hỗ trợ người cao tuổi tại Thị trấn Neo

Mặc dù có sự hỗ trợ từ nhân viên công tác xã hội, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc chăm sóc người cao tuổi. Các vấn đề như thiếu nguồn lực, sự phân tán của dịch vụ và nhận thức của cộng đồng về công tác xã hội vẫn còn hạn chế. Điều này ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận dịch vụ của người cao tuổi.

2.1. Thiếu nguồn lực và cơ sở vật chất

Nhiều cơ sở chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi tại Thị trấn Neo còn thiếu thốn về cơ sở vật chất và nhân lực. Điều này làm giảm hiệu quả của các dịch vụ hỗ trợ mà nhân viên công tác xã hội cung cấp.

2.2. Nhận thức của cộng đồng về công tác xã hội

Sự thiếu hiểu biết về vai trò của nhân viên công tác xã hội trong việc hỗ trợ người cao tuổi đã dẫn đến việc nhiều người không biết đến các dịch vụ có sẵn. Điều này cần được cải thiện thông qua các chương trình tuyên truyền và giáo dục cộng đồng.

III. Phương pháp hỗ trợ người cao tuổi hiệu quả từ nhân viên công tác xã hội

Để nâng cao hiệu quả hỗ trợ cho người cao tuổi, nhân viên công tác xã hội cần áp dụng các phương pháp phù hợp. Việc xây dựng kế hoạch tác nghiệp rõ ràng và thực hiện các hoạt động hỗ trợ cá nhân là rất quan trọng.

3.1. Xây dựng kế hoạch tác nghiệp cá nhân

Kế hoạch tác nghiệp cá nhân giúp nhân viên công tác xã hội xác định rõ nhu cầu và mong muốn của người cao tuổi. Điều này tạo điều kiện cho việc cung cấp dịch vụ phù hợp và hiệu quả hơn.

3.2. Tổ chức các hoạt động cộng đồng

Các hoạt động cộng đồng như hội thảo, buổi giao lưu giúp người cao tuổi kết nối với nhau và với nhân viên công tác xã hội. Điều này không chỉ nâng cao tinh thần mà còn tạo ra môi trường hỗ trợ lẫn nhau.

IV. Kết quả nghiên cứu về vai trò của nhân viên công tác xã hội

Nghiên cứu cho thấy rằng sự can thiệp của nhân viên công tác xã hội đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho người cao tuổi tại Thị trấn Neo. Họ không chỉ cải thiện sức khỏe mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống và sự tham gia xã hội.

4.1. Cải thiện sức khỏe và tinh thần

Sự hỗ trợ từ nhân viên công tác xã hội đã giúp người cao tuổi cải thiện sức khỏe thể chất và tinh thần. Họ cảm thấy được quan tâm và chăm sóc hơn, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống.

4.2. Tăng cường sự tham gia xã hội

Các hoạt động do nhân viên công tác xã hội tổ chức đã giúp người cao tuổi tham gia nhiều hơn vào các hoạt động xã hội. Điều này không chỉ giúp họ kết nối với cộng đồng mà còn tạo ra những cơ hội mới trong cuộc sống.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho công tác xã hội

Công tác xã hội đối với người cao tuổi tại Thị trấn Neo cần được phát triển hơn nữa. Cần có sự đầu tư về nguồn lực và nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai trò của nhân viên công tác xã hội. Điều này sẽ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi và tạo ra một xã hội công bằng hơn.

5.1. Đề xuất chính sách hỗ trợ

Cần có các chính sách hỗ trợ rõ ràng cho nhân viên công tác xã hội để họ có thể thực hiện tốt nhiệm vụ của mình. Điều này bao gồm việc tăng cường đào tạo và cung cấp nguồn lực cần thiết.

5.2. Tăng cường hợp tác giữa các bên

Sự hợp tác giữa nhân viên công tác xã hội, chính quyền địa phương và cộng đồng là rất quan trọng. Điều này sẽ tạo ra một mạng lưới hỗ trợ vững chắc cho người cao tuổi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo ước tính, tỷ lệ người cao tuổi (NCT) trên thế giới đã tăng từ 9% năm 1995 lên 14,9% vào năm 2025, phản ánh xu hướng già hóa dân số toàn cầu. Tại Việt Nam, số liệu Tổng cục Thống kê cho thấy năm 1979, NCT chiếm 6,9% dân số, tăng lên 9,4% vào năm 2010 và dự báo sẽ đạt 10% vào năm 2017. Quá trình già hóa dân số diễn ra nhanh chóng đặt ra nhiều thách thức về kinh tế, xã hội, y tế và an sinh xã hội. Tại Thị trấn Neo, huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang, nơi nghiên cứu được thực hiện, NCT chiếm tỷ lệ đáng kể trong cộng đồng, với nhiều nhu cầu chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ tinh thần và phát huy vai trò xã hội chưa được đáp ứng đầy đủ.

Luận văn tập trung nghiên cứu vai trò của nhân viên công tác xã hội (CTXH) trong việc trợ giúp NCT tại cộng đồng, nhằm phân tích thực trạng chăm sóc, nhu cầu hỗ trợ và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác này. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 4/2014 đến tháng 4/2015 tại Thị trấn Neo, với mục tiêu cụ thể là đánh giá vai trò của nhân viên CTXH trong việc hỗ trợ NCT sống vui, khỏe, có ích, đồng thời phát huy vị trí, vai trò của họ trong gia đình và xã hội. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện chất lượng dịch vụ xã hội, góp phần xây dựng chính sách phù hợp với xu hướng già hóa dân số tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai lý thuyết chính: lý thuyết hệ thống sinh thái và lý thuyết nhu cầu của Maslow. Lý thuyết hệ thống sinh thái nhấn mạnh mối quan hệ tương tác giữa cá nhân và môi trường xã hội, giúp nhân viên CTXH nhận diện các nguồn lực và áp lực tác động đến NCT, từ đó xây dựng kế hoạch trợ giúp phù hợp. Mô hình đời sống trong lý thuyết này cho thấy cá nhân cần thích ứng với môi trường để duy trì sự phát triển, trong khi các áp lực như thay đổi vị thế xã hội, sức khỏe suy giảm có thể làm giảm khả năng thích ứng của NCT.

Lý thuyết nhu cầu của Maslow phân loại nhu cầu của con người theo thứ bậc từ nhu cầu thể chất, an toàn, giao tiếp, được tôn trọng đến tự hoàn thiện. Ứng dụng vào NCT, nhu cầu về chăm sóc sức khỏe, an toàn, được tôn trọng và giao tiếp xã hội là những yếu tố then chốt ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của họ. Ngoài ra, lý thuyết vai trò xã hội cũng được sử dụng để phân tích vị trí và chức năng của NCT trong gia đình và xã hội, đồng thời đánh giá vai trò của nhân viên CTXH trong việc hỗ trợ NCT thực hiện các vai trò này.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp kết hợp định lượng và định tính. Cỡ mẫu gồm 150 NCT được chọn theo phương pháp ngẫu nhiên hệ thống tại Thị trấn Neo. Dữ liệu định lượng được thu thập qua bảng hỏi về thông tin cá nhân, sức khỏe, hoạt động lao động, quan hệ xã hội, nhu cầu hỗ trợ và mức độ hài lòng với dịch vụ xã hội. Phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm SPSS 16.0 với các kỹ thuật mô tả tần suất, tỷ lệ và phân tích tương quan.

Phương pháp định tính bao gồm 15 cuộc phỏng vấn sâu với các đối tượng: lãnh đạo địa phương, chủ tịch Hội NCT, NCT, người thân và nhân viên CTXH. Phương pháp quan sát thực tế cũng được áp dụng để đánh giá hoạt động của Hội NCT và cán bộ xã hội tại địa bàn. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 4/2014 đến tháng 4/2015, đảm bảo thu thập dữ liệu đầy đủ và chính xác phục vụ cho việc phân tích và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng chăm sóc và phát huy vai trò của NCT: Khoảng 65% NCT tại Thị trấn Neo có sức khỏe trung bình đến yếu, 70% cần hỗ trợ chăm sóc sức khỏe định kỳ nhưng chỉ 55% được tiếp cận dịch vụ y tế đầy đủ. Về vai trò xã hội, 60% NCT vẫn tham gia các hoạt động gia đình và cộng đồng, tuy nhiên 40% cảm thấy bị cô lập hoặc thiếu sự quan tâm.

2. Nhu cầu hỗ trợ của NCT: 75% NCT mong muốn được hỗ trợ về chăm sóc sức khỏe, 68% cần hỗ trợ về mặt tinh thần và giao tiếp xã hội, 50% có nhu cầu được tham gia các hoạt động văn hóa – xã hội. Tuy nhiên, chỉ khoảng 40% nhu cầu này được đáp ứng đầy đủ.

3. Vai trò của nhân viên CTXH: Nhân viên CTXH tại địa phương thực hiện các vai trò như người giáo dục, tạo khả năng, điều phối dịch vụ và biện hộ cho NCT. Tuy nhiên, chỉ 45% NCT đánh giá cao sự hỗ trợ của cán bộ xã hội, do hạn chế về kiến thức, kỹ năng và nguồn lực của nhân viên CTXH.

4. Khó khăn và trở ngại: 70% nhân viên CTXH gặp khó khăn trong việc tiếp cận NCT do thiếu nguồn lực, 60% cho biết thiếu sự phối hợp giữa các tổ chức xã hội và chính quyền địa phương. Ngoài ra, nhận thức của cộng đồng về vai trò của CTXH còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả trợ giúp.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy thực trạng chăm sóc NCT tại Thị trấn Neo còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong việc đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe và hỗ trợ tinh thần. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, tỷ lệ NCT được tiếp cận dịch vụ y tế tại đây thấp hơn mức trung bình quốc gia, phản ánh sự thiếu hụt về cơ sở vật chất và nhân lực. Việc NCT vẫn duy trì vai trò xã hội tích cực cho thấy tiềm năng phát huy nguồn lực quý giá này nếu được hỗ trợ đúng mức.

Vai trò của nhân viên CTXH được đánh giá là quan trọng nhưng chưa phát huy tối đa do nhiều rào cản về kỹ năng, nguồn lực và sự phối hợp liên ngành. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu tại các địa phương khác, cho thấy cần có sự đầu tư và đào tạo chuyên sâu hơn cho nhân viên CTXH. Việc áp dụng lý thuyết hệ thống sinh thái và nhu cầu của Maslow giúp giải thích rõ hơn các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của NCT và vai trò của CTXH trong việc hỗ trợ họ.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ NCT được tiếp cận dịch vụ y tế, biểu đồ tròn về mức độ hài lòng với hỗ trợ xã hội và bảng so sánh các vai trò của nhân viên CTXH theo đánh giá của NCT và cán bộ xã hội.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực nhân viên CTXH: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về kỹ năng chăm sóc NCT, kỹ năng giao tiếp và quản lý dịch vụ xã hội, nhằm nâng cao chất lượng trợ giúp. Thời gian thực hiện trong 12 tháng, do Sở Lao động – Thương binh và Xã hội phối hợp với các trường đào tạo CTXH chủ trì.

2. Phát triển hệ thống dịch vụ chăm sóc sức khỏe tại cộng đồng: Đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị y tế và mở rộng các chương trình khám chữa bệnh định kỳ cho NCT tại Thị trấn Neo. Mục tiêu tăng tỷ lệ NCT được khám sức khỏe định kỳ lên 80% trong vòng 2 năm, do UBND Thị trấn và Trung tâm Y tế huyện thực hiện.

3. Xây dựng các chương trình hỗ trợ tinh thần và giao tiếp xã hội: Tổ chức các câu lạc bộ, hoạt động văn hóa – xã hội dành cho NCT nhằm giảm thiểu cảm giác cô đơn, tăng cường sự gắn kết cộng đồng. Thời gian triển khai trong 6 tháng, do Hội NCT và các tổ chức xã hội địa phương phối hợp thực hiện.

4. Tăng cường phối hợp liên ngành và nâng cao nhận thức cộng đồng: Thiết lập cơ chế phối hợp giữa chính quyền, Hội NCT, nhân viên CTXH và các tổ chức xã hội để đồng bộ hóa hoạt động trợ giúp. Đồng thời, tổ chức các chiến dịch truyền thông nâng cao nhận thức về vai trò của CTXH và quyền lợi của NCT. Thời gian thực hiện trong 1 năm, do UBND huyện và các ban ngành liên quan chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhân viên công tác xã hội và cán bộ xã hội địa phương: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn giúp họ hiểu rõ vai trò, kỹ năng cần thiết và các phương pháp can thiệp hiệu quả trong trợ giúp NCT.

2. Nhà hoạch định chính sách và quản lý xã hội: Các đề xuất và phân tích trong luận văn hỗ trợ xây dựng chính sách, chương trình phát triển dịch vụ xã hội phù hợp với xu hướng già hóa dân số.

3. Các tổ chức xã hội và cộng đồng: Tài liệu giúp các tổ chức nâng cao hiệu quả hoạt động chăm sóc, hỗ trợ NCT, đồng thời phát huy vai trò của cộng đồng trong việc bảo vệ quyền lợi người cao tuổi.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành công tác xã hội, xã hội học: Luận văn là nguồn tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu, lý thuyết ứng dụng và thực trạng công tác xã hội với NCT tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Vai trò chính của nhân viên công tác xã hội với người cao tuổi là gì?
   Nhân viên CTXH đóng vai trò người giáo dục, tạo khả năng, điều phối dịch vụ, biện hộ và giám sát trong việc hỗ trợ NCT, giúp họ phục hồi chức năng xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống.

2. Người cao tuổi tại Thị trấn Neo có những nhu cầu hỗ trợ nào nổi bật?
   Nhu cầu chính gồm chăm sóc sức khỏe định kỳ, hỗ trợ tinh thần, giao tiếp xã hội và tham gia các hoạt động văn hóa – xã hội nhằm giảm cảm giác cô đơn và tăng cường sự gắn kết cộng đồng.

3. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?
   Nghiên cứu kết hợp phương pháp định lượng (bảng hỏi với 150 NCT) và định tính (15 cuộc phỏng vấn sâu), cùng quan sát thực tế và phân tích dữ liệu bằng phần mềm SPSS 16.0.

4. Khó khăn lớn nhất của nhân viên CTXH khi làm việc với người cao tuổi là gì?
   Thiếu nguồn lực, kỹ năng chuyên môn và sự phối hợp liên ngành còn hạn chế, cùng với nhận thức chưa đầy đủ của cộng đồng về vai trò của CTXH, là những trở ngại chính.

5. Luận văn đề xuất giải pháp nào để nâng cao hiệu quả công tác xã hội với người cao tuổi?
   Tăng cường đào tạo nhân viên CTXH, phát triển dịch vụ chăm sóc sức khỏe cộng đồng, xây dựng chương trình hỗ trợ tinh thần, và nâng cao phối hợp liên ngành cùng nhận thức cộng đồng.

Kết luận

• Người cao tuổi tại Thị trấn Neo đang đối mặt với nhiều khó khăn về sức khỏe và nhu cầu hỗ trợ xã hội chưa được đáp ứng đầy đủ.
• Nhân viên công tác xã hội giữ vai trò quan trọng trong việc trợ giúp NCT nhưng còn nhiều hạn chế về năng lực và nguồn lực.
• Ứng dụng lý thuyết hệ thống sinh thái và nhu cầu của Maslow giúp hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến cuộc sống và vai trò của NCT.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ xã hội và phát huy vai trò của nhân viên CTXH trong cộng đồng.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi mới cho công tác xã hội với người cao tuổi, góp phần xây dựng chính sách và thực hành hiệu quả trong bối cảnh già hóa dân số.

Next steps: Triển khai các chương trình đào tạo, phát triển dịch vụ và tăng cường phối hợp liên ngành trong vòng 1-2 năm tới.

Các cơ quan quản lý, tổ chức xã hội và nhân viên CTXH cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp đề xuất, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi tại cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --------------------------------- NGUYỄN THỊ TUYẾT VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI NGƢỜI CAO TUỔI TẠI CỘNG ĐỒNG (Nghiên cứu trường hợp tại Thị trấn Neo, huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang) LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI Hà Nội – 2015 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --------------------------------- NGUYỄN THỊ TUYẾT VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI NGƢỜI CAO TUỔI TẠI CỘNG ĐỒNG (Nghiên cứu trường hợp tại Thị trấn Neo, huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang) Chuyên ngành: Công tác xã hội Mã số: 60 90 01 01 LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI Người hướng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN AN LỊCH Hà Nội – 2015 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đề tài nghiên cứu: “Vai trò của nhân viên công tác xã hội với người cao tuổi tại cộng đồng” – (Nghiên cứu trường hợp tại Thị trấn Neo - huyện Yên Dũng – tỉnh Bắc Giang) dƣới sự hƣớng dẫn của thầy PGS.TS Nguyễn An Lịch là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu và kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ một công trình nghiên cứu nào khác. Nếu sai, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.

Hà Nội, ngày 08 tháng 07 năm 2015 Tác giả Nguyễn Thị Tuyết LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận văn này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ to lớn từ thầy giáo hướng dẫn và các thầy cô giáo trong Khoa Xã hội học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, từ Hội người cao tuổi Thị trấn Neo, từ Ủy ban nhân dân Thị trấn Neo, huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang, nơi tôi đã thực hiện nghiên cứu, cũng như sự quan tâm giúp đỡ của gia đình và bạn bè thân hữu. Lời đầu tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Quý thầy PGS.TS Nguyễn An Lịch. Thầy đã trực tiếp hướng dẫn, tận tâm chỉ dẫn, giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình hoàn thành luận văn. Tôi cũng bày tỏ lòng biết ơn các thầy cô giáo trong Khoa Xã hội học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn.

Tôi cũng gửi lời cảm ơn chân thành đến các hội viên người cao tuổi trong Hội Người cao tuổi Thị trấn Neo, đã hết lòng giúp đỡ tôi trong quá trình điều tra, phỏng vấn để thu thập thông tin hoàn thiện luận văn, và lời cảm ơn đến các cơ quan đoàn thể Thị trấn Neo, huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang. Cuối cùng tôi xin chân thành cảm ơn đến gia đình, bạn bè thân hữu và đồng nghiệp đã giúp đỡ, động viên tinh thần và tạo điều kiện trong suốt quá trình nghiên cứu. Do trình độ bản thân vẫn còn nhiều hạn chế nên luận văn khó tránh khỏi những thiếu sót, kính mong nhận được sự quan tâm, đánh giá, góp ý của các thầy cô giáo, bạn bè và những người quan tâm đến vấn đề này để tôi có thể rút kinh nghiệm và hoàn thiện tốt hơn. Tôi xin trân trọng cảm ơn tất cả sự giúp đỡ quý báu đó! Hà Nội, ngày 08 tháng 07 năm 2015 Tác giả Nguyễn Thị Tuyết MỤC LỤC Phần 1.

Lý do chọn đề tài. Tổng quan vấn đề nghiên cứu. Ý nghĩa của nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. NỘI DUNG CHÍNH. 24 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC THỰC TIỄN CỦA NGHIÊN CỨU. Các khái niệm công cụ .1 Khái niệm vai trò .2 Khái niệm người cao tuổi .3 Khái niệm cộng đồng .4 Khái niệm công tác xã hội.5 Khái niệm nhân viên công tác xã hội.

Các lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu. Lý thuyết nhu cầu của Maslow. Lý thuyết vai trò xã hội. Tổng quan chính sách của Đảng, nhà nƣớc về ngƣời cao tuổi.

Những chủ trương của Đảng. Luật pháp và chính sách của nhà nước. Đặc điểm địa bàn thị trấn Neo – huyện Yên Dũng – tỉnh Bắc Giang. Vị trí địa lý.

Tổ chức dân cư. Tình hình kinh tế - văn hóa - xã hội. 43 TIỂU KẾT CHƢƠNG 1. 44 Chƣơng 2: THỰC TRẠNG CHĂM SÓC VÀ NHU CẦU HỖ TRỢ CỦA NGƢỜI CAO TUỔI TẠI THỊ TRẤN NEO – HUYỆN YÊN DŨNG – TỈNH BẮC GIANG.

Đặc điểm chung ngƣời cao tuổi trong mẫu nghiên cứu. Cơ cấu người cao tuổi chia theo giới tính. Cơ cấu người cao tuổi chia theo nhóm tuổi. Tình trạng hôn nhân.

Mô hình gia đình người cao tuổi. Trình độ học vấn. Cơ cấu người cao tuổi phân theo trình độ chuyên môn. Đánh giá thực trạng chất lƣợng chăm sóc và nhu cầu hỗ trợ của ngƣời cao tuổi tại Thị trấn Neo – huyện Yên Dũng – tỉnh Bắc Giang.

Sức khỏe và nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người cao tuổi. Hoạt động lao động và nhu cầu lao động của người cao tuổi. Quan hệ xã hội và nhu cầu được quan tâm, tôn trọng. Hoạt động văn hóa – xã hội và nhu cầu tham gia của người cao tuổi.

Hỗ trợ người cao tuổi của cán bộ xã hội và chính quyền địa phương. Phát huy vị trí, vai trò của người cao tuổi. Mong muốn, nguyện vọng của người cao tuổi. 96 Tiểu kết chƣơng 2.

100 Chƣơng 3: ĐỀ XUẤT VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI VÀ VẬN DỤNG PHƢƠNG PHÁP CÔNG TÁC XÃ HỘI CÁ NHÂN TRONG TRỢ GIÚP NGƢỜI CAO TUỔI TẠI CỘNG ĐỒNG 102 3.1 Vai trò của nhân viên công tác xã hội. Người giáo dục. Người tạo khả năng. Người điều phối - kết nối dịch vụ.

Người biện hộ. Người tạo môi trường thuận lợi. Người đánh giá và giám sát. Vận dụng phƣơng pháp công tác xã hội cá nhân trong trợ giúp ngƣời cao tuổi tại cộng đồng.

Hồ sơ thân chủ. Kế hoạch tác nghiệp. Tiến trình trợ giúp. 113 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.

124 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 141 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT CTXH Công tác xã hội NCT Ngƣời cao tuổi NXB Nhà xuất bản PVS Phỏng vấn sâu TDTT Thể dục thể thao UBND Ủy ban nhân dân DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Tình trạng sức khỏe của NCT. Số lần khám sức khỏe định kỳ trong một năm của NCT.

Việc thƣờng làm của NCT khi ốm/đau bệnh tật. Hình thức chăm sóc khi ốm đau của NCT. Mức độ hài lòng của NCT về sự quan tâm đến sức khỏe của các thành viên trong gia đình. Hoạt động kinh tế của NCT.

Mục đích tham gia hoạt động kinh tế của NCT. Thời gian dành cho công việc của NCT. Nguồn thu nhập chính của NCT. Mức thu nhập trung bình/tháng.

Thời gian NCT dành thăm hỏi họ hàng/bạn bè/hàng xóm và đƣợc họ hàng/bạn bè/hàng xóm tới thăm. Số lƣợng bạn tri ân, tri kỷ của NCT. Đối tƣợng trò chuyện tâm sự của NCT. Tâm trạng hàng ngày của NCT.

Các công việc thƣờng làm lúc rảnh của NCT. Số lƣợng hội/ đoàn thể/câu lạc bộ NCT tham gia. Lợi ích tham gia các hoạt động xã hội. Hỗ trợ của chính quyền địa phƣơng.

Hỗ trợ của cán bộ xã hội về chăm sóc sức khỏe. Hỗ trợ tâm lý của cán bộ xã hội. Hỗ trợ kinh tế của cán bộ xã hội. Mức độ hỗ trợ của cán bộ xã hội, chính quyền địa phƣơng.

Đánh giá của NCT về vai trò hỗ trợ của cán bộ xã hội, chính quyền địa phƣơng. Vị trí, vai trò của NCT trong gia đình. Hoạt động xã hội của NCT. Mong muốn/nguyện vọng của NCT.

97 DANH MỤC SƠ ĐỒ - BIỂU ĐỒ Sơ đồ 1. Hệ thống thứ bậc nhu cầu của Abraham Maslow. Tình trạng sức khỏe của NCT chia theo nhóm tuổi. Mức độ quan tâm của ngƣời thân đối với NCT.

Mức độ chi phí của NCT từ thu nhập hàng tháng. Mức độ tham gia hội, đoàn thể, câu lạc bộ. Lý do chọn đề tài Liên Hợp Quốc đã dự báo, thế kỷ XXI sẽ là thế kỷ già hóa. Dự báo cho thấy, tỷ lệ NCT trên thế giới là 9% (1995) sau 30 năm tăng lên 14,9% (2025) [21, tr1].

Già hóa dân số, một hiện tƣợng mang tính toàn cầu xảy ra ở khắp nơi và ảnh hƣởng đến mọi quốc gia, dân tộc. Do vậy, nhiều quốc gia trên thế giới đã và đang quan tâm đến vấn đề già hóa dân số. Ở Việt Nam, theo nhƣ số liệu của Tổng cục Thống kê, Tổng điều tra Dân số và Nhà ở 1979, 1989, 1999 và Điều tra Biến động Dân số – Kế hoạch hóa Gia đình, 2010 NCT Việt Nam tăng nhanh cả về số lƣợng và tỷ trọng. Cụ thể, năm 1979 tổng dân số Việt Nam là 53,74 triệu ngƣời trong đó, NCT (từ 60 tuổi trở lên) là 3,71 triệu ngƣời chiếm 6,9% dân số.

Năm 2010, tổng dân số Việt Nam là 86,75 triệu ngƣời trong đó, NCT là 8,15 triệu ngƣời chiếm 9,4% dân số. Theo dự báo của Tổng cục Thống kê về dự báo tỷ trọng dân số theo nhóm tuổi, Việt Nam giai đoạn 2009 – 2049 thì NCT Việt Nam sẽ đạt 10% tổng dân số vào năm 2017 và sau 20 năm (2017 – 2037), Việt Nam sẽ có Dân số già (tỷ trọng ngƣời từ 60 tuổi trở lên lớn hơn hoặc bằng 20% tổng dân số). Tuy nhiên, theo nhận định của Tổng cục Dân số – Kế hoạch hóa Gia đình, Bộ Y tế thì đến năm 2011, NCT Việt Nam đã đạt trên 10% dân số và thời gian Việt Nam trở thành quốc gia có dân số già sẽ giảm xuống khoảng 17 năm chứ không phải 20 năm nhƣ nhận định ban đầu [22]. Hiện tƣợng này bắt đầu xuất hiện trong thế kỷ XX và đƣợc dự báo là sẽ tiếp tục trong thế kỷ XXI với mức độ ngày càng gia tăng.

Già hóa dân số phản ánh thành công trong quá trình phát triển con ngƣời, là thƣớc đo quan trọng của trình độ phát triển kinh tế - xã hội và là thành tựu quan trọng của nhân loại. Tuy nhiên, già hóa dân số có ảnh hƣởng sâu rộng đến mọi phƣơng diện của cuộc sống con ngƣời. “Trong lĩnh vực kinh tế, già hóa dân số tác động đến tăng trưởng kinh tế, tiết kiệm, đầu tư và tiêu dùng, thị trường lao động, 1 lương hưu, tiền thuế và sự chuyển giao giữa các thế hệ.