MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Gia đình là tế bào của xã hội, là cái nôi đầu tiên nuôi dưỡng tâm hồn và nhân cách của mỗi người, là nơi con người tìm thấy sự bình yên và an toàn khi ở đó. Tuy nhiên trong thực tế đối với không ít người thì gia đình lại là “địa ngục”, là nỗi đau bởi các cuộc bạo lực đang diễn ra. Bạo lực trong gia đình không những làm tổn hại đến sức khoẻ, thể xác cho nạn nhân mà còn làm tổn thương về mặt tinh thần, ảnh hưởng đến cuộc sống của tất cả những người xung quanh và gây ra nhiều hậu quả cho xã hội.
Bạo lực gia đình là một hiện tượng phổ biến mang tính toàn cầu, vượt qua ranh giới về khu vực, văn hoá, thu nhập, mức sống, tuổi tác, địa vị xã hội… nó diễn ra ở cả các nước phát triển lẫn các nước đang phát triển. Bạo lực gia đình xảy ra dưới rất nhiều các hình thức khác nhau: Bạo lực thể chất (các hành vi đánh đập, chửi mắng…), bạo lực tinh thần (tấn công bằng lời nói, đập phá tài sản, kiểm soát kinh tế, cô lập nạn nhân, kiểm soát quyền sinh sản, ngoại tình, .), bạo lực tình dục (cưỡng đoạt tình dục). Dù có tồn tại dưới hình thức nào thì bạo lực gia đình đều để lại những hậu quả hết sức nặng nề, đã, đang và sẽ là nỗi đau, nỗi lo ngại của không ít gia đình, của mỗi quốc gia, của cộng đồng quốc tế. Hiện nay bạo lực gia đình ngày càng gia tăng với mức độ phức tạp, dưới nhiều hình thức khác nhau, với nhiều đối tượng trong đó điển hình phải kể đến tình trạng bạo lực đối với phụ nữ.
Bạo lực gia đình đã kéo theo nhiều hệ lụy, ảnh hưởng rất lớn đến đời sống đạo đức, đây cũng là một thực tế đáng lo ngại cần có sự quan tâm sâu sắc của toàn xã hội, đặc biệt là những người trợ giúp như nhân viên công tác xã hội. Trên địa bàn huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định, vấn đề bạo lực gia đình đang là hiện tượng xảy ra nhiều, nhất là bạo lực đối với phụ nữ. Sự gia tăng về số vụ và mức độ nghiêm trọng của bạo lực gia đình là điều đáng lo ngại cho chính quyền địa phương. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Mặc dù trong những năm gần đây đời sống kinh tế - xã hội của nhân dân trong huyện ngày càng được nâng cao, đã có một số hoạt động phối hợp giữa các tổ chức chính quyền, tổ chức phi chính phủ và các tổ chức quần chúng để nâng cao nhận thức của người dân về bạo lực, tác hại của nó cũng như tăng cường những hoạt động giúp đỡ phụ nữ bị bạo lực với cố gắng nhằm giảm bớt và loại trừ bạo lực gia đình.
Tuy nhiên phải nhận thấy rằng vấn đề phụ nữ bị bạo lực vẫn đang xảy ra, trước thực trạng đó đòi hỏi cần có sự trợ giúp tích cực hơn nữa từ phía cộng đồng xã hội và không thể không kể đến vai trò của nhân viên công tác xã hội trong việc trợ giúp, tham vấn tư vấn, hòa giải, truyền thông, biện hộ, trợ lý pháp lý và là cầu nối giữa người phụ nữ với các nguồn lực hỗ trợ của xã hội. Với mong muốn được góp một phần công sức nhỏ bé của mình vào việc trợ giúp nạn nhân, giảm hậu quả bạo lực, phòng, chống bạo lực gia đình, tôi đã lựa chọn đề tài “Vai trò của nhân viên Công tác xã hội đối với phụ nữ bị bạo lực gia đình” (Nghiên cứu tại huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định) để thực hiện luận văn thạc sĩ của mình. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Bạo lực gia đình với phụ nữ đang tồn tại ở rất nhiều nước, là một sự vi phạm không thể chấp nhận đến thân thể và nhân phẩm của con người, bạo lực gia đình đã và đang tác động đến một bộ phận không nhỏ phụ nữ trên toàn thế giới và là một trở ngại lớn cho bình đẳng giới. Bạo lực gia đình với phụ nữ đang xảy ra ở khắp nơi trên thế giới với nhiều dạng thức tinh vi không phân biệt dân tộc, màu da, tầng lớp, lứa tuổi, trình độ văn hóa, địa vị xã hội.
Ngay ở những nước được coi là phát triển và văn minh ở châu Âu, châu Mỹ vẫn có không ít người phải chịu đựng vấn nạn này. Nạn bạo lực gia đình thực sự là một vấn đề có tính toàn cầu và đòi hỏi một cách tiếp cận đa ngành để giải quyết triệt để. Trong các điều tra dân số từ 48 nước trên thế giới, 10 - 69% phụ nữ cho biết họ đã trải qua một số bạo lực thân thể bởi một người bạn tình của họ 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trong đời. Trong bốn phụ nữ thì có một phụ nữ bị bạo lực tình dục bởi bạn tình của họ trong đời (Heise.
Theo các nghiên cứu diện rộng, khoảng 10-15% phụ nữ trên thế giới bị chồng gây ra bạo lực thể xác trong suốt cuộc đời họ (Tờ Sự thật của Tổ chức Y tế Thế giới, Số 239, tháng 6, 2000). Bạo lực gia đình đối với phụ nữ là nguyên nhân thứ 10 trong các nguyên nhân hàng đầu gây ra cái chết cho phụ nữ từ độ tuổi 15 đến 44 trong năm 1998 (WHO). Ở Việt Nam, theo các số liệu thống kê của một số ban ngành liên quan và kết quả của các nghiên cứu điểm cũng cho phép phác họa bức tranh chung của vấn đề bạo lực gia đình. Nhìn mặt bằng chung của cả nước, đang có những con số báo động: Theo khảo sát tại 8 tỉnh ở 8 vùng trên cả nước, do Uỷ ban Các vấn đề xã hội phối hợp với một số viện nghiên cứu tiến hành trong 6 tháng đầu năm 2006, cho thấy: Hàng năm 2,3% gia đình có hành vi bạo lực về thể chất (đánh đập), 25% gia đình có hành vi bạo lực tinh thần, 30% cặp vợ chồng có hiện tượng ép buộc quan hệ tình dục.
Cho đến năm 2010 đã có nghiên cứu trên phạm vi quốc gia về tình trạng bạo lực gia đình đối với phụ nữ đã làm bức tranh toàn cảnh về vấn đề này. Nhu cầu cần có thêm những bằng chứng mạnh mẽ là rất thiết thực để giúp đưa ra các đề xuất về chính sách và là cơ sở dữ liệu ban đầu để đo lường hiệu quả việc thực thi Luật phòng, chống bạo lực gia đình, các chiến lược và các chương trình có liên quan trong tương lai. Kết quả nghiên cứu Quốc gia về bạo lực gia đình đối với phụ nữ tại Việt Nam” năm 2010 cho thấy: “Khi kết hợp ba loại bạo lực chính: thể xác, tình dục và tinh thần do chồng gây ra đã có hơn nửa phụ nữ (58%) trả lời từng bị ít nhất một trong ba loại bạo lực này trong cuộc đời. Có sự liên hệ chặt chẽ 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giữa ba loại bạo lực và đánh giá sự đan xen giữa các loại bạo lực đã chỉ ra rằng luôn có một phụ nữ vừa bị bạo lực tình dục hoặc thể xác vừa bị lạm dụng tinh thần” [28, tr30].
Từ những năm 90 của thế kỷ 20, các nghiên cứu chuyên sâu về bạo lực gia đình ở Việt Nam đã bắt đầu đựơc quan tâm và triển khai thực hiện. Lê Thị Quý, Vũ Mạnh Lợi, Nguyễn Hữu Minh, Hoàng Bá Thịnh, Trần Thị Vân Anh, Vũ Tuấn Huy, Lê Ngọc Văn… là những nhà khoa học có rất nhiều công trình, bài viết nghiên cứu về vấn đề này. Tình trạng bạo lực đã và đang được nhắc đến trên tất cả các phương diện thông tin đại chúng, chúng ta thấy nhiều phụ nữ cảm thấy bị đe doạ ngay trong chính gia đình mình. Thực tế đã cho thấy gia đình được coi là tổ ấm hạnh phúc của mỗi con người, nhưng lại có thể biến thành địa ngục trần gian đối với một số phụ nữ, nơi mà họ bị tước đoạt quyền tự do, tự chủ của chính mình.
Tuyên ngôn thế giới về quyền con người đã khẳng định mọi nguời sinh ra đều có quyền bình đẳng về phẩm giá và các quyền, cả nam và nữ đều bình đẳng với nhau. Bất kỳ một hành vi bạo lực nào đối với phụ nữ đều vi phạm nhân quyền. Nhưng trên thực tế, bạo lực đối với phụ nữ dưới nhiều hình thức đã và đang xảy ra ở mọi cộng đồng, mọi quốc gia trên thế giới bất kể sự khác biệt về giai cấp, chủng tộc, tôn giáo. Bạo lực đối với phụ nữ không chỉ là vấn đề một quốc gia hay khu vực mà nó là một vấn đề mang tính chất toàn cầu.
Sự bất bình đẳng giữa nam và nữ đã có từ lâu trong lịch sử văn hoá của nhiều quốc gia theo chế độ phụ hệ, trong đó có Việt Nam, đã tạo nên thái độ và niềm tin chắc chắn của xã hội về vị trí, vai trò và trách nhiệm của người phụ nữ trong gia đình và trong sự phát triển đất nước. Ngay sau khi cách mạng tháng Tám thành công, Đảng và Nhà nước ta đã đặc biệt quan tâm đến vấn đề giải phóng phụ nữ, xoá bỏ những tàn tích phong kiến như cưỡng ép hôn nhân, trọng nam khinh nữ, đánh đập vợ, những vấn đề đó đã được đề cập 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đến trong Điều 9 Hiến pháp Việt Nam năm 1946 “ Đàn bà ngang quyền đàn ông về mọi phương diện” hoặc được quy định trong Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình năm 1959 như “Cấm đánh đập, ngược đãi vợ”. Tuy nhiên nạn bạo lực gia đình đối với phụ nữ vẫn tiếp tục tồn tại dai dẳng trong xã hội Việt Nam. Đây là một vấn đề đáng lo ngại đã và đang được quan tâm nghiên cứu, giải quyết, trong những năm gần đây, đã có nhiều khoá tập huấn, không ít cuộc hội thảo và những công trình nghiên cứu công phu về chủ đề “Bạo lực giới”, “Bạo lực trong gia đình” và kết quả cho thấy bạo lực trong gia đình đối với phụ nữ là một hiện tượng phổ biến ở Việt Nam.
Bài viết “Bạo lực gia đình - Bất bình đẳng trong quan hệ giới”của Lê Thị Quý đăng trên tạp chí Khoa học về phụ nữ số 4/2000 dựa trên cơ sở thu thập phân tích một số tài liệu kết hợp với việc điều tra xã hội học năm 1998 tại xã C. Bài viết cung cấp một số thông tin phân tích về phía khía cạnh bạo lực gia đình, một biểu hiện bất bình đẳng giới.