Chương 1 - Cơ sở lý luận của đề tài. Chương 2 - Thực trạng phụ nữ bị bạo lực gia đình tại xã Nghĩa Thái, huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định. Chương 3 – Thực hành công tác xã hội cá nhân trong trợ giúp phụ nữ bị bạo lực gia đình tại xã Nghĩa Thái, huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1.
Một số khái niệm công cụ 1. Nhân viên công tác xã hội Nhân viên công tác xã hội (Social worker) là một tên gọi được ra đời từ rất sớm. Tính đến thời điểm hiện nay, có rất nhiều khái niệm tương đồng như nhân viên xã hội, cán bộ xã hội, cán bộ trợ giúp… Tuy nhiên, hai thuật ngữ thường được sử dụng nhiều nhất là nhân viên công tác xã hội hay nhân viên xã hội. Theo Hiệp hội các nhà công tác xã hội chuyên nghiệp Quốc tế - IASW (Irish Association of Social Workers), định nghĩa về nhân viên xã hội: “Nhân viên xã hội là người được đào tạo và trang bị các kiến thức và kỹ năng trong công tác xã hội, họ có nhiệm vụ: trợ giúp các đối tượng nâng cao khả năng giải quyết và đối phó với vấn đề cuộc sống; tạo cơ hội để các đối tượng tiếp cận được nguồn lực cần thiết; thúc đẩy sự tương tác giữa các cá nhân, gia đình, nhóm và cộng đồng thông qua hoạt động nghiên cứu và hoạt động thực tiễn”[12].
Qua đó, ta có thể hiểu nhân viên công tác xã hội là những người được đào tạo và trang bị những kiến thức, kỹ năng chuyên môn nhằm trợ giúp đối tượng yếu thế (cá nhân, nhóm, cộng đồng…) trong xã hội giải quyết các vấn đề khó khăn trong cuộc sống. Nhân viên công tác xã hội nỗ lực thúc đẩy sự cung cấp dịch vụ, nguồn lực trợ giúp; kết nối thân chủ với các nguồn lực, tài nguyên có sẵn trong xã hội; tham gia vào xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính sách, góp phần thúc đẩy an sinh xã hội. Cộng tác viên công tác xã hội (Nhân viên công tác xã hội bán chuyên) Theo Thông tư 07/2013/TT-BLĐTBXH ngày 24/05/2013 về quy định tiêu chuẩn nghiệp vụ cộng tác viên công tác xã hội xã, phường, thị trấn làm 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com việc theo chế độ hợp đồng cộng tác viên công tác xã hội, được hưởng phụ cấp hàng tháng bằng mức lương tối thiểu chung do Chính phủ quy định [22]. Tiêu chuẩn của cộng tác viên công tác xã hội cấp xã: 1.
Tiêu chuẩn năng lực a) Nắm được quy trình, kỹ năng thực hành công tác xã hội ở mức độ cơ bản để trợ giúp đối tượng; b) Hiểu biết về chế độ chính sách trợ giúp đối tượng; c) Nắm vững chức trách, nhiệm vụ của cộng tác viên công tác xã hội; d) Tổ chức phối hợp hiệu quả với các cơ quan, đơn vị liên quan trong quá trình thực hiện nhiệm vụ về công tác xã hội. Tiêu chuẩn về trình độ Có chứng chỉ, chứng nhận đã tham gia các lớp tập huấn, bồi dưỡng kiến thức hoặc có bằng cấp về nghiệp vụ công tác xã hội, tâm lý, xã hội học, giáo dục đặc biệt và các chuyên ngành xã hội khác phù hợp với nhiệm vụ công tác xã hội. Từ năm 2015, cộng tác viên công tác xã hội cấp xã đạt chuẩn tối thiểu trình độ trung cấp nghề công tác xã hội hoặc chuyên ngành khác có liên quan đến công tác xã hội. Tiêu chuẩn về đạo đức Cộng tác viên công tác xã hội cấp xã phải có tư cách đạo đức tốt; thực hiện tốt các chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước; chưa có tiền án, tiền sự [22].
Có thể thấy, theo Thông tư của Bộ Lao động Thương binh và xã hội đã ban hành các quy định về tiêu chuẩn nghiệp vụ cộng tác viên công tác hội xã, phường, thị trấn nhưng vẫn chưa có khái niệm riêng về cộng tác viên công tác xã hội. Do đó, dựa trên phạm vi đề tài nghiên cứu, tôi xin đưa ra khái niệm cộng tác viên công tác xã hội (nhân viên công tác xã hội bán chuyên) là những người được đào tạo về công tác xã hội, tuy nhiên họ không phải là những người được đào tạo bài bản như những cử nhân, thạc sỹ hay tiến sỹ 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chuyên ngành công tác xã hội mà họ chỉ được tập huấn về công tác xã hội. Đồng thời là người được tham gia vào quá trình hỗ trơ thân chủ giải quyết vấn đề, từ đó họ đúc kết kinh nghiệm về các hoạt động trong công tác xã hội. Vai trò của nhân viên công tác xã hội trong trợ giúp phụ nữ bị bạo lực gia đình 1.
Vai trò của nhân viên công tác xã hội Xuất phát từ mục tiêu trợ giúp những đối tượng yếu thế nâng cao năng lực giải quyết và đối phó với các vấn đề trong cuộc sống mà nhân viên công tác xã hội sẽ thực hiện những vai trò và hoạt động trợ giúp khác nhau tuỳ theo mỗi trường hợp cụ thể, dựa trên chức năng và đối tượng mà nhân viên công tác xã hội làm việc. Vào năm 1973, Feyerico đưa ra quan điểm nhân viên công tác xã hội với tư cách là người hành nghề công tác xã hội sẽ thực hiện những vai trò như sau [3]: - Vai trò là người vận động nguồn lực: Với sự am hiểu, kiến thức phong phú mà nhân viên công tác xã hội có được, họ sẽ trở thành người trợ giúp cho các đối tượng yếu thế tìm kiếm nguồn lực có sẵn trong xã hội nhằm giải quyết các vấn đề hiện hữu. Căn cứ vào các trường hợp cụ thể, nhân viên công tác xã hội sẽ biết vận động nguồn lực nào phù hợp với đối tượng yếu thế. Trong đó, nguồn lực bao gồm nội lực và ngoại lực, như nguồn lực về con người, cơ sở vật chất, tài chính… - Vai trò là người kết nối: Đóng vai trò là người trung gian, nhân viên công tác xã hội sẽ là cầu nối, hỗ trợ đối tượng yếu thế tiếp cận được các nguồn tài nguyên, dịch vụ, chính sách có sẵn từ các bên liên quan như cá nhân, cơ quan tổ chức, chính quyền địa phương.
Việc tiếp cận giúp cho đối tượng yếu thế có thêm nguồn sức mạnh, tăng cường năng lực đối phó và giải quyết vấn đề một cách hiệu quả. - Vai trò là người biện hộ: Có thể hiểu nhân viên công tác xã hội là người bảo vệ những quyền lợi, quyền ưu tiên cho đối tượng yếu thế trong 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com những trường hợp đối tượng bị từ chối hay khước từ các dịch vụ, chính sách mà trên thực tế họ được thừa hưởng. - Vai trò là người vận động/hoạt động xã hội: Kế thừa vai trò là người biện hộ, nhân viên công tác xã hội trở thành nhà hoạt động xã hội thông qua việc tổ chức các chương trình, hành động xã hội nhằm biện hộ, tuyên truyền, duy trì và bảo đảm quyền lợi cho đối tượng yếu thế. - Vai trò người tạo sự thay đổi: Được đánh giá như một vai trò thiết yếu, nhân viên công tác xã hội trở thành người tạo ra sự thay đổi (nhỏ hoặc lớn) cho cá nhân/nhóm/cộng đồng yếu thế.
Hỗ trợ đối tượng có sự chuyển biến tích cực hơn trong nhận thức, thái độ và hành vi. - Vai trò là người tư vấn: Nhân viên công tác xã hội là người hướng dẫn, cung cấp những thông tin, dịch vụ cơ bản và thiết yếu cho các đối tượng yếu thế có nhu cầu như chăm sóc sức khoẻ, chăm sóc sinh sản, trung tâm bảo trợ, chế độ dinh dưỡng… Ở vai trò này, nhân viên công tác xã hội sẽ phối hợp với các nhà chuyên môn khác để mang đến những dịch vụ tốt nhất cho đối tượng cần hỗ trợ. - Vai trò là người tham vấn: Nhân viên công tác xã hội có sự tác động đến đối tượng và các mối quan hệ xung quanh nhằm mục đích giúp họ tự vấn, xem xét vấn đề và đưa ra sự tự thay đổi. - Vai trò là người trợ giúp xây dựng và thực hiện kế hoạch cộng đồng: Sau khi đã xác định được vấn đề của cộng đồng, nhân viên công tác xã hội hỗ trợ các thành viên trong cộng đồng tự đánh giá năng lực; song hành trong việc thiết lập, nâng cao năng lực cho cộng đồng giúp họ có thể tự đưa ra quyết định lựa chọn kế hoạch nào tối ưu, phù hợp nhất với điều kiện hoàn cảnh, tiềm năng vốn có của cộng đồng.
Qua đó, nhân viên công tác xã hội phối hợp cùng cộng đồng thực hiện kế hoạch theo các quy định, nguyên tắc và biện pháp đã đề ra, tránh tình trạng áp đặt ý kiến chủ quan của cá nhân cộng đồng hoặc nhân viên công tác xã hội. 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Vai trò là người chăm sóc, người trợ giúp: Trong một số trường hợp, đối tượng yếu thế không có khả năng tự phục vụ, đáp ứng nhu cầu cơ bản của chính mình, nhân viên công tác xã hội còn đóng vai trò như là người cung cấp và thực hiện các dịch vụ trợ giúp cho đối tượng yếu thế như ở mô hình tại nhà, các trung tâm bảo trợ xã hội… - Vai trò là người xử lý dữ liệu: Nhân viên công tác xã hội sẽ trở thành người nghiên cứu, tìm hiểu vấn đề, thu thập và phân tích thông tin. Kết hợp với vai trò là người tư vấn, nhân viên công tác xã hội đưa ra những cơ sở đã được xử lý cho đối tượng yếu thế, trợ giúp đối tượng tăng cường năng lực tự quyết vấn đề. - Vai trò là người quản lý hành chính: Nhân viên công tác xã hội làm việc trong các tổ chức chính phủ/phi chính phủ, cơ quan/chính quyền địa phương thực hiện công việc quản lý và thi hành các chương trình chính sách, kế hoạch nguồn lực, hoạt động dịch vụ theo đúng tiến trình Chính Phủ đã đề ra cho đối tượng yếu thế.
- Vai trò là người tìm hiểu, khám phá cộng đồng: Nhân viên công tác xã hội thâm nhập vào cộng đồng thông qua 3 tiêu chí ăn cùng dân, ở cùng dân và làm việc cùng dân. Từ đó, nhân viên công tác xã hội tìm hiểu và xác định vấn đề cộng đồng, vận động hoặc chuyển giao nguồn lực, dịch vụ thiết yếu cho cộng đồng, hỗ trợ cộng đồng triển khai kế hoạch hiệu quả.