Chương 1 PHAN BIEN XÃ HOI CUA MAT TRAN TO QUOC VIỆT NAM - MOT SO VAN DE LY LUAN 1. Dia vị chính trị - pháp lý của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong hệ thống chính trị Hội Phản Đề Đồng Minh hay Mặt Trận Dân Tộc Thống Nhất Việt Nam được thành lập ngày 18/11/1930 do Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập và lãnh đạo. Trải qua hai cuộc chiến tranh chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã có những đóng góp to lớn trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước, không ngừng trưởng thành và lớn mạnh va đã là một thành tố quan trọng trong hệ thống chính tri của nước ta. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dé lại cho Dang ta, nhân dân ta Di sản tư tưởng Hồ Chi Minh.
Do là hệ thống những quan điểm toàn diện, nhất quán và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam. Trong hệ thống những quan điểm đó, nổi bật lên tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết dân tộc và xây dựng Mặt trận dân tộc thống nhất. Tư tưởng đại đoàn kết dân tộc của Hồ Chí Minh có ý nghĩa chiến lược. Đây chính là tư tưởng cơ bản, nhất quán và xuyên suốt trong toàn bộ tiến trình cách mạng Việt Nam.
Có thể nói, đây là chiến lược tập hợp mọi lực lượng cách mạng nhằm tạo thành sức mạnh to lớn của toàn dân tộc trong cuộc chiến chống ngoại xâm, bảo vệ đất nước. Từ thực tiễn ta thấy rằng, chỉ gần 10 tháng sau ngày khai sinh Đảng Cộng sản Việt Nam (03/02/1930), ngày 18/11/1930, Hội Phản đế Đồng minh đã được chỉ thị thành lập bởi Ban Thường vụ Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam. Hội Phan dé đồng minh được coi là hình thức tổ chức đầu tiên của Mặt trận dân tộc thống nhất, một hình thức liên minh chính trị của giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và các lực lượng yêu nước khác nhằm "đoàn kết lực lượng cách mạng phản dé lại dé đánh đồ dé quốc chủ nghĩa, mưu việc hoàn toàn độc lập cho xứ Đông Dương và bênh vực cho phong trào giải phóng ở các thuộc dia và bán thuộc dia", tr. Trải qua bao tháng năm, lich sử cách mạng Việt Nam chưa bao giờ thiếu vắng sự có mặt của tô chức Mặt trận.
Trước năm 1945, khi đất nước còn đang chịu cảnh một cô hai tròng, và Đảng chưa giành được chính quyền thì Mặt trận là liên minh chính trị t6 chức thực hiện đường lối, chủ trương, vận động đoàn kết nhân dân chống thực dân và phong kiến giành chính quyền về tay nhân dân. Sau khi giành được chính quyên, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là thành tố quan trọng của hệ thống chính trị nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Quyền làm chủ của nhân dân phải dựa trên sự kết hợp vững vàng của Mặt trận cùng Đảng và Nhà nước. Được lãnh đạo bởi Đảng Cộng sản Việt Nam, Mặt trận đã vận động các tầng lớp nhân dân đoàn kết chiến đấu, đi đầu là hai lực lượng nòng cốt của cách mạng: công nhân và nông dân.
Nhiệm vụ đánh thắng các thế lực thù địch là nhiệm vụ chính trong công cuộc bảo vệ chính quyên, toàn vẹn lãnh thổ, khôi phục và phát triển kinh tế, xã hội. Từ khi ra đời đến nay, Mặt trận không ngừng phát triển lớn mạnh, trở thành một trong những nhân tố quyết định của sự nghiệp cách mạng Việt Nam. Điều 1, Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam sửa đổi năm 2015 quy định: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là bộ phận của hệ thống chính tri của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, nơi thể hiện ý chí, nguyện vọng, tập hợp khối đại đoàn kết toàn dân, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, nơi hiệp thương, phối hợp và thống nhất hành động của các thành viên, góp phần giữ vững độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia, toàn vẹn lãnh thé, thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bang, văn minh. Việc pháp luật khang định Mặt trận Tổ quốc là một bộ phận của hệ thống chính trị của nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam co nghĩa là pháp luật xác định địa vị chính trị và pháp lý của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam- là một thành tố cấu thành thê chế chính trị cả nước ta, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với tư cách là thành viên của hệ thống chính tri có chức năng và nhiệm vụ riêng, ton tại và hoạt động trong mối quan hệ mật thiết với các thành viên khác trong hệ thong chinh tri.
Day 1a diéu trong yéu thé hién su công nhận của nhà nước đối với hoạt động và vai trò giám sát quyền lực nhà nước của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thực tiễn của cách mạng Việt Nam đã phần nào khang dinh vi tri, vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong hệ thống chính tri và đặc biệt là vai trò trong việc giám sát quyên lực nhà nước và hoạt động của chính quyền nhân dân ở nước ta Cách mạng tháng 8/1945 thành công gắn liền với sự tham gia của Mặt trận Việt Minh. Thành tích của Mặt trận Việt Minh chính là sự kế tục sự nghiệp cách mạng mà tiền thân là Hội phản đề đồng minh (1930-1936) và của Mặt trận Dân chu Đông Dương (1936-1939). Tiếp theo Mặt trận Việt Minh là Mặt trận Liên Việt đã góp phần đưa cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đến thắng lợi vẻ vang, mà đỉnh cao là chiến thắng Điện Biên Phủ, kết thúc gần một thế kỷ chịu áp bức bóc lột của thực dân Pháp.
Kế tục và phát huy truyền thống, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam được đổi tên vào ngày 10-9-195 đã đoàn kết, tập hợp các tầng lớp nhân dân tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa, củng cố kinh tế, xã hội ở miền Bắc, làm hậu thuẫn vững chắc cho cuộc đấu tranh thống nhất nước nhà ở miền nam Việt Nam, khép lại bằng chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử (1975). Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã cùng với Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam và Liên minh các lực lượng dân tộc dân chủ và hoà bình Việt Nam đã làm câu nôi, 10 đoàn kết nhân dân cả nước làm tròn sứ mệnh lịch sử vẻ vang: bảo vệ miền Bắc xã hội chủ nghĩa, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Từ ngày đất nước trọn niềm vui, non sông thu về một mối, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam vẫn đứng vững, và hơn thế nữa, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam còn giữ vai trò quan trọng trong việc củng có và tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân xây dựng va bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới. Trong cách mạng xã hội chủ nghĩa, vai trò của Mặt trận vẫn tiếp tục được khăng định trong đời sống chính tri, xã hội nước ta.
Năm 1962, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khang định: “Chinh sách Mặt trận là chính sách rat quan trọng. Công tác Mặt trận là công tác rất quan trong trong toàn bộ công tác cách mạng”, “Trong cách mang dan tộc dân chủ nhân dân cũng như trong cách mạng xã hội chủ nghĩa, Mặt trận dân tộc thống nhất vẫn là một trong những lực lượng to lớn của cách mạng nước ta” [46; tr. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta cũng đã xác định: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể nhân dân có vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp đại đoàn kết toàn dân xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Vi trí, vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam không chỉ được khẳng định trong ý thức của nhân dân, trong đường lối, chủ trương của Đảng mà còn được thê chế hoá trong Hiến pháp và trong Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
Vì trong quá khứ từng là một nước thuộc địa, nên con đường lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta là một quá trình lâu dài và vô cùng gian khó, trải qua nhiều chặng đường với nhiều thành phần kinh tế, đại diện cho mỗi thành phần kinh tế là một bộ phận trong nhân dân, một lực lượng trong xã hội. Cùng với sự cạnh tranh kinh tế để phát triển là sự phân hoá giai cấp và khoảng cách giàu — nghèo rất lớn. Sự phát triển của khoa hoc kỹ thuật, công nghệ, sự giao lưu văn hoá giữa các dân tộc trong và ngoài nước đã tác động đến lối sống và tư duy chủ quan của mỗi người, mọi tầng lớp trong xã hội. Mặt khác, các thế lực thù địch, giặc ngoại xâm bên ngoài vẫn tiêp tục manh nha các âm mưu 11 thực hiện chiến lược diễn biến hoà bình nhằm chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc, gián tiếp gây tự chuyền hóa, phá hoại sự nghiệp cách mạng bao lâu xây dap của nhân dan, dat nước ta.
Trong giai đoạn mới của cách mạng, vai trò của Mặt trận càng quan trọng và trách nhiệm càng nặng nè hơn. Chức năng và nhiệm vu của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Cũng giống như các tổ chức chính trị - xã hội khác, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thể hiện vị trí và vai trò của mình thông qua các chức năng cơ bản sau đây: Một là: Chức năng phản ánh yêu cầu, nguyện vọng và bảo vệ quyền lợi hợp pháp, chính đáng của quân chúng nhân dân. Trong Mặt trận dân tộc thống nhất do Đảng lãnh đạo có sự tham gia đông đảo của các tầng lớp nhân dân như công nhân, nông dân, thợ thủ công, các nhà tư sản dân tộc, trí thức yêu nước, quan lại cũ, những chức sắc tôn giáo và đồng bào có đạo, các dân tộc và người Việt Nam tại nước ngoài, mà nòng cốt là nông dân và công nhân. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cũng như các tô chức đoàn thé nhân dân, trước hết là tổ chức của nhân dân nên có chức năng đại diện, bảo vệ lợi ích chính đáng và hợp pháp của các tầng lớp nhân dân trước các cơ quan quyên lực là Đảng và Nhà nước.
Đây là lý do tồn tại và là chức năng chủ yếu của bat cứ tổ chức chính trị - xã hội nào.