Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về vai trò lãnh đạo của tỉnh uỷ đối với chính quyền địa phương Chương 2: Vai trò lãnh đạo của Tỉnh uỷ đối với chính quyền Địa phương qua thực tiễn tại tỉnh Nam Định 6 z PHẦN NỘI DUNG Chƣơng 1 : NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ VAI TRÒ LÃNH ĐẠO CỦA TỈNH UỶ ĐỐI VỚI CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƢƠNG 1. Sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nƣớc dân chủ là cần thiết Mỗi nhà nước dân chủ tồn tại cần có một chính đảng lãnh đạo; dân chủ là giá trị của văn minh nhân loại mà bao đời nay loài người hướng tới. Trong Nhà nước quân chủ, phong kiến, hình thức truyền ngôi đã hạn chế quyền tự do, dân chủ của nhân dân trong việc tham gia công việc xã hội, quản lý Nhà nước. Cách mạng Tư sản thành công đã đem lại quyền tự do dân chủ cho dân thông qua bầu cử.
Qua bầu cử, các tầng lớp nhân dân đã bầu ra đại diện của mình trong cơ quan Nhà nước, trực tiếp hoặc gián tiếp quản lý xã hội. Như vậy, bầu cử lập ra các chức danh trong cơ quan Nhà nước là đặc trưng của Nhà nước dân chủ. Mà chủ thể đứng đằng sau các cuộc bầu cử là các Đảng chiếm ưu thế. Nói cách khác, chủ thể lãnh đạo bầu cử là Đảng cầm quyền.
Đảng đó lãnh đạo bầu cử lập ra các cấp chính quyền, đề ra chủ trương đường lối cho chính quyền hoạt động, đồng thời kiểm tra sự chấp hành đường lối mà đảng đề ra. Trong chế độ đại nghị, qua bầu cử, người dân uỷ quyền cho một Quốc hội bầu ra một Chính phủ để điều hành đất nước, Chính phủ này hoạt động theo đường lối Đảng cầm quyền, phải chịu trách nhiệm trước Quốc hội. Với Nhà nước Việt nam dân chủ cộng hoà, ngay từ khi thành lập, vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản đối với Nhà nước đã được chứng minh. Đảng Cộng sản Việt nam là đội tiên phong của giai cấp công nhân, đại diện của đông đảo các tầng lớp nhân dân Việt nam, đại biểu cho lợi ích của tuyệt đại đa số nhân dân lao động, chính đảng duy nhất lãnh đạo Nhà nước và xã hội.
Vai trò đó đã được lịch sử và xã hội thừa nhận, “Đảng Cộng sản Việt Nam không 7 z chỉ độc quyền lãnh đạo mà còn gắn liền với chủ nghĩa dân tộc và chủ quyền Việt Nam” [46, tr. Nhà nước Việt Nam từ khi thành lập đến nay luôn đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản. Đảng Cộng sản lãnh đạo toàn diện mọi hoạt động của Nhà nước. Trong hệ thống chính trị nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Đảng cộng sản Việt Nam là “lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội” [29, tr.124], là bộ tham mưu chiến đấu của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc, là nhân tố chủ yếu và vận động nhân dân làm nên những thắng lợi huy hoàng, viết lên những trang sử vẻ vang của dân tộc.
Thành lập năm 1930, sau 15 năm, Đảng đã lãnh đạo nhân dân làm cách mạng tháng Tám thành công, tiến hành bầu Nghị viện nhân dân, lập nên Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà, trở thành đảng cầm quyền, lãnh đạo Nhà nước và xã hội. Cùng với sự phát triển của cách mạng, Đảng lãnh đạo nhân dân đánh thắng thực dân, đế quốc, đem lại hoà bình, độc lập, tự do cho dân tộc. Ngày nay, Đảng đã và đang lãnh đạo nhân dân ta thực hiện công cuộc đổi mới, xây dựng “một nước Việt Nam hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh”. Sau Đại hội VI, vai trò lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam chính thức được thể chế hoá trong điều 4 Hiến pháp 80, Hiến pháp 92.
Nếu như ở Việt Nam, Hiến pháp quy định “Đảng cộng sản Việt Nam là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội” [29, tr.124] thì trong Nhà nước Tư bản, vai trò lãnh đạo của đảng Tư sản không được Hiến pháp Tư sản quy định. Có thể nói, chính thể Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam qua Hiến pháp khẳng định rõ việc tổ chức quyền lực phải đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản, đảng của mọi giai cấp tầng lớp nhân dân, khác với chính thể các Nhà nước tư sản đặt dưới sự lãnh đạo của đảng giai cấp Tư sản. Vậy ở Việt Nam, Đảng Cộng sản là chính đảng duy nhất lãnh đạo cách mạng Việt Nam. 8 z Hơn nữa, thực tiễn ở nước ta, qua công tác thống kê, thường thường có khoảng tới 90% tổng số các Đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân là đảng viên [33, tr.429], số lượng đảng viên được nhân dân tín nhiệm bầu vào cơ quan quyền lực chiếm vị trí đa số.
Đây cũng là cơ sở cơ bản cho việc các cấp uỷ đảng từ trung ương đến địa phương có quyền bố trí các cán bộ ưu tú của mình giữ các chức vụ quan trọng trong các cơ quan nhà nước [33, tr. Đảng cộng sản lập ra Chính phủ, cấp uỷ đảng ở địa phương thành lập ra cơ quan hành pháp ở địa phương. Như vậy: Sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam là do thực tiễn cách mạng Việt Nam quy định. Nhân dân Việt Nam không chấp nhận sự lãnh đạo của bất kỳ đảng nào khác ngoài đảng cộng sản Việt nam, mà cũng không cho phép một lực lượng chính trị nào có thể “đối lập” với Đảng cộng sản Việt Nam.
Lịch sử đã trao cho Đảng Cộng sản Việt Nam vai trò là lực lượng duy nhất cầm quyền, đảm nhiệm vai trò lịch sử thực hiện dân chủ. Chỉ một mình Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo vẫn có thể đảm bảo xã hội có dân chủ vì mục tiêu của dân tộc đang đi tới hoàn toàn phù hợp với mục tiêu của Đảng. “Ngoài mục đích phục vụ nhân dân, phục vụ Tổ quốc, Đảng ta không có mục đích gì khác” [46, tr. Đảng Cộng sản cầm quyền sẽ đảm bảo Nhà nước là Nhà nước của dân, do dân, vì dân, nhân dân sẽ có điều kiện làm chủ bằng nhà nước.
Mặt khác, sự duy nhất lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam là nhằm bảo đảm sự thống nhất giữa chính trị và kinh tế. Hơn nữa nó còn nhằm bảo đảm nền chuyên chính của giai cấp công nhân với toàn xã hội. Vậy Đảng cộng sản Việt Nam là lực lượng duy nhất lãnh đạo sự nghiệp cách mạng của cả dân tộc. Duy trì và tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và xã hội là quy luật thực thi quyền lực chính trị, lợi ích của nhân dân Việt Nam.
Mà quyền lực Nhà nước thuộc về Quốc hội và Hội đồng nhân 9 z dân. Những nỗ lực của Đảng và Nhà nước là nhằm đề cao vai trò lãnh đạo của Đảng và quyền lực của nhân dân, xuất phát từ lợi ích của dân, do dân, vì dân. Đảng có vai trò là đội tiên phong chính trị, luôn luôn nhạy bén trong sách lược và chiến lược để đề cao vai trò của quyền lực nhân dân trong điều kiện một Đảng cầm quyền. Nói đến sự thống nhất của hệ thống chính trị là nói đến sự tập hợp mọi lực lượng của xã hội dưới sự lãnh đạo của Đảng.
Khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng nói chung gắn liền với nhận thức sâu sắc của Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh về vị trí lãnh đạo của giai cấp công nhân nước ta, giai cấp cách mạng. Nguyên tắc: “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ” là nguyên tắc mà chúng ta phấn đấu thực hiện, gắn liền với mục tiêu xây dựng Nhà nước dân chủ, NNPQ XHCN hiện nay. Đối tượng lãnh đạo của Đảng là Nhà nước. Nhà nước dân chủ cần có Đảng lãnh đạo.
Mối quan hệ giữa Đảng và Nhà nước thể hiện mối quan hệ giữa 2 loại quyền lực: Quyền lực chính trị và quyền lực Nhà nước. Những loại quyền lực này đều được pháp luật nước ta thừa nhận. Quyền lực chính trị của Đảng được hình thành do : + Đường lối chính trị đúng đắn + Uy tín của Đảng + Đảng có cơ sở sâu rộng trong nhân dân + Do thành quả cách mạng mà Đảng đã đem lại cho nhân dân. Quyền lực Nhà nước dựa trên: + Cơ sở pháp luật + Sức mạnh bạo lực + Công cụ và bộ máy cưỡng chế.
Nhà nước nào cũng có quyền lực nhưng với đảng thì không phải đảng nào cũng có quyền lực chính trị. Ở các nước tư bản, chỉ đảng nào có uy tín hơn 10 z chiếm được đa số ghế trong Quốc hội, trở thành đảng cầm quyền mới có quyền lực chính trị đối với xã hội. Ở nước ta, Đảng Cộng sản là đảng có uy tín rất lớn và có cơ sở sâu rộng trong nhân dân, là Đảng duy nhất cầm quyền. Đảng cầm quyền nào cũng lãnh đạo, chi phối quyền lực Nhà nước, chỉ có hình thức tổ chức và phương thức lãnh đạo là khác nhau.
Ở các nước Tư bản, sự lãnh đạo của đảng cầm quyền đối với Nhà nước chủ yếu thông qua bộ phận đảng viên của đảng đang nắm quyền lực Nhà nước. Ở nước ta sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước thông qua tổ chức, bộ máy của Đảng. Bộ máy đó hình thành ở các cấp hành chính. Ở Trung ương là TW Đảng, ở địa phương là Tỉnh uỷ, Huyện uỷ.
Tỉnh uỷ lãnh đạo chính quyền địa phương là tất yếu. Nói đến vai trò lãnh đạo của Tỉnh uỷ đối với chính quyền là nói đến tác động của Đảng đối với cơ quan Nhà nước ở địa phương. Với vai trò là hạt nhân của hệ thống chính trị ở địa phương, Tỉnh uỷ có vai trò tối cao trong địa hạt của mình. Đặc biệt trong xu thế xây dựng Nhà nước Pháp quyền, hội nhập kinh tế quốc tế, Tỉnh uỷ càng cần nhạy bén đưa ra đường lối đúng đắn phù hợp với địa phương để thúc đẩy kinh tế- xã hội phát triển hoà nhập cùng đất nước.
Trong hệ thống chính trị, Nhà nước là trụ cột, Nhà nước mạnh thì hệ thống chính trị mới vững. Vậy tăng cường sự lãnh đạo của Đảng cộng sản đối với Nhà nước nói chung, của Tỉnh uỷ đối với chính quyền địa phương nói riêng là đảm bảo xây dựng Nhà nước giàu mạnh, phát triển, hệ thống chính trị vững mạnh. Đảng lãnh đạo nhưng không có nghĩa là Đảng đứng ngoài vòng Pháp luật mà Đảng vẫn đặt mình trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật.