Luận văn Trần Thị Trang: Vai trò LSNG trong quản lý bền vững rừng Xuân Sơn

Luận văn thạc sĩ phân tích vai trò của lâm sản ngoài gỗ trong quản lý bền vững tài nguyên rừng tại vùng đệm vườn quốc gia Xuân Sơn, Phú Thọ.

• Tác giả: Trần Thị Trang
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Xuân Hoàn
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Vai Trò Của Lâm Sản Ngoài Gỗ Trong Quản Lý Bền Vững Tài Nguyên Rừng Tại Vườn Quốc Gia Xuân Sơn
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số Khái niệm cơ bản - Quản lý rừng bền vững
• 1.2. Các nghiên cứu về vai trò của LSNG

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của lâm sản ngoài gỗ tại Vườn Quốc gia Xuân Sơn

Lâm sản ngoài gỗ (LSNG) đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý bền vững tài nguyên rừng tại Vườn Quốc gia Xuân Sơn. Đây là nguồn tài nguyên phong phú, không chỉ cung cấp thực phẩm và nguyên liệu cho người dân mà còn góp phần bảo tồn đa dạng sinh học. Việc khai thác và sử dụng hợp lý LSNG có thể tạo ra thu nhập cho cộng đồng địa phương, đồng thời bảo vệ môi trường sống tự nhiên.

1.1. Khái niệm về lâm sản ngoài gỗ và tầm quan trọng của nó

Lâm sản ngoài gỗ bao gồm tất cả các sản phẩm từ rừng không phải là gỗ, như thực phẩm, dược liệu và nguyên liệu xây dựng. Vai trò của LSNG trong phát triển bền vững là rất lớn, giúp cải thiện đời sống người dân và bảo vệ môi trường.

1.2. Đặc điểm sinh thái của Vườn Quốc gia Xuân Sơn

Vườn Quốc gia Xuân Sơn có hệ sinh thái đa dạng với nhiều loại thực vật và động vật quý hiếm. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của LSNG, đồng thời cũng đặt ra thách thức trong việc bảo tồn và quản lý tài nguyên.

II. Thách thức trong quản lý lâm sản ngoài gỗ tại Vườn Quốc gia Xuân Sơn

Mặc dù LSNG có tiềm năng lớn, nhưng việc quản lý và khai thác bền vững vẫn gặp nhiều thách thức. Sự gia tăng dân số và nhu cầu tiêu thụ ngày càng cao đã dẫn đến tình trạng khai thác quá mức, gây ảnh hưởng đến môi trường và đa dạng sinh học.

2.1. Tình trạng khai thác không bền vững

Khai thác LSNG không bền vững dẫn đến suy giảm tài nguyên rừng và ảnh hưởng đến sinh kế của cộng đồng. Việc này cần được kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.2. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu đang gây ra những tác động tiêu cực đến hệ sinh thái rừng, làm giảm khả năng phục hồi của LSNG. Cần có các biện pháp ứng phó hiệu quả để bảo vệ tài nguyên này.

III. Phương pháp quản lý bền vững lâm sản ngoài gỗ

Để quản lý bền vững LSNG, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn hiệu quả. Việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển kinh tế là rất quan trọng để đảm bảo lợi ích lâu dài cho cộng đồng và môi trường.

3.1. Xây dựng chính sách quản lý hợp lý

Chính sách quản lý cần được xây dựng dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn, đảm bảo sự tham gia của cộng đồng địa phương trong quá trình ra quyết định.

3.2. Tăng cường giáo dục và nâng cao nhận thức

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của LSNG và các biện pháp bảo tồn là cần thiết để nâng cao nhận thức và trách nhiệm trong việc quản lý tài nguyên.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Vườn Quốc gia Xuân Sơn

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc khai thác bền vững LSNG không chỉ giúp cải thiện đời sống người dân mà còn bảo vệ môi trường. Các mô hình phát triển bền vững đã được áp dụng thành công tại Vườn Quốc gia Xuân Sơn.

4.1. Mô hình phát triển bền vững

Các mô hình phát triển bền vững đã giúp tăng thu nhập cho người dân địa phương, đồng thời bảo vệ tài nguyên rừng. Những mô hình này cần được nhân rộng và áp dụng rộng rãi.

4.2. Kết quả từ các dự án nghiên cứu

Các dự án nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc quản lý bền vững LSNG có thể tạo ra lợi ích kinh tế và môi trường, góp phần vào sự phát triển bền vững của khu vực.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của lâm sản ngoài gỗ

Vai trò của LSNG trong quản lý bền vững tài nguyên rừng tại Vườn Quốc gia Xuân Sơn là rất quan trọng. Cần có các biện pháp cụ thể để bảo vệ và phát triển nguồn tài nguyên này, đảm bảo lợi ích cho cộng đồng và môi trường.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo tồn lâm sản ngoài gỗ

Bảo tồn LSNG không chỉ giúp duy trì đa dạng sinh học mà còn đảm bảo nguồn thu nhập cho người dân. Cần có các chính sách hỗ trợ để khuyến khích bảo tồn.

5.2. Hướng đi cho tương lai

Tương lai của LSNG tại Vườn Quốc gia Xuân Sơn phụ thuộc vào sự kết hợp giữa bảo tồn và phát triển. Cần có sự tham gia của tất cả các bên liên quan để đạt được mục tiêu này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé n«ng nghiÖp vµ PTNT Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp. TRÇn thÞ trang VAi trß cña l©m s¶n ngoµi gç trong qu¶n lý bÒn v÷ng tµi nguyªn rõng t¹i khu vùc vïng ®Öm V­ên quèc gia Xu©n S¬n, Phó Thä Chuyªn ngµnh: L©m Häc M· sè: 4.04 LuËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Phó Thä - 2006 Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé n«ng nghiÖp vµ PTNT Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp ***************** TRÇn thÞ trang VAi trß cña l©m s¶n ngoµi gç trong qu¶n lý bÒn v÷ng tµi nguyªn rõng t¹i khu vùc vïng ®Öm V­ên quèc gia Xu©n S¬n, Phó Thä Chuyªn ngµnh: L©m Häc M· sè: 4.04 LuËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Ng­êi h­íng dÉn: TS. Ph¹m Xu©n Hoµn Phó Thä - 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 Më ®Çu L©m s¶n ngoµi gç lµ mét tiÒm n¨ng to lín cña tµi nguyªn rõng nhiÖt ®íi, cã vai trß quan träng ®èi víi sù ph¸t triÓn bÒn v÷ng tµi nguyªn rõng, ®ång thêi ®ãng gãp vµo ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi ®Þa ph­¬ng. Lµ nguån tµi nguyªn g¾n bã vµ kh«ng thÓ thiÕu ®­îc trong ®êi sèng cña céng ®ång d©n c­ sèng ë gÇn rõng.

Tuy nhiªn, vai trß cña LSNG cho ®Õn nay vÉn ch­a ®­îc ®¸nh gi¸ ®óng møc, h¹n chÕ nµy ®· lµm cho LSNG nghÌo kiÖt ®i, cïng víi diÖn tÝch rõng tù nhiªn bÞ suy gi¶m, vµ ®· cã ¶nh h­ëng rÊt nhiÒu tíi cuéc sèng cña c­ d©n sèng dùa vµo rõng. MÆt kh¸c, ë c¸c v­ên quèc gia hay khu b¶o tån thiªn nhiªn ph¸t triÓn rõng trë thµnh mét nhiÖm vô cùc kú quan träng. V× b¶o tån rõng, viÖc khai th¸c gç bÞ h¹n chÕ, vµ v× thÕ LSNG ®­îc coi lµ mét thay thÕ h÷u dông nhÊt cña ng­êi d©n nh»m b¶o ®¶m cuéc sèng. T¹i vïng ®Öm V­ên quèc gia Xu©n S¬n, viÖc sö dông LSNG ®· g¾n liÒn víi sù sinh tån cña c¸c céng ®ång d©n c­ (Dao, Kinh, M­êng), gãp phÇn gi¶i quyÕt viÖc lµm, t¨ng thu nhËp vµ c¶i thiÖn ®êi sèng cña ng­êi d©n.

Nh­ng do tËp qu¸n canh t¸c cña ng­êi d©n l¹c hËu, ch­a cã biÖn ph¸p sö dông ®Êt, rõng hîp lý, cïng víi søc Ðp cña nhu cÇu l­¬ng thùc, thùc phÈm, gç cñi ngµy cµng bøc thiÕt ®· lµm cho LSNG ngµy cµng bÞ suy gi¶m c¶ vÒ sè l­îng vµ chÊt l­îng. Tr­íc thùc tÕ ®ã, viÖc lµm sao ®Ó qu¶n lý bÒn v÷ng ®­îc tµi nguyªn rõng lµ mét ®ßi hái cÊp b¸ch. VÊn ®Ò ®Æt ra lµ chóng ta cÇn hç trî, t¸c ®éng thÕ nµo ®Ó hä cã thÓ qu¶n lý vµ sö dông hîp lý LSNG vµ tµi nguyªn rõng ®­îc giao. Nh»m võa n©ng cao ®­îc ®êi sèng vËt chÊt vµ tinh thÇn cho hä võa b¶o vÖ ®­îc tµi nguyªn rõng.

Trong tr­êng hîp nµy th× qu¶n lý, ph¸t triÓn LSNG lµ mét lùa chän kh¶ thi nhÊt ®Ó thùc hiÖn ®­îc môc tiªu qu¶n lý rõng bÒn v÷ng. NhËn thøc ®­îc vai trß to lín cña LSNG trong viÖc cÊu thµnh tµi nguyªn rõng vµ hiÓu r»ng nhiÒu gi¸ trÞ cña nã lµ kh«ng thÓ thay thÕ ®­îc nªn VQG LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Xu©n S¬n ®· ®Æc biÖt chó träng, t×m tßi vµ nghiªn cøu h­íng ph¸t triÓn LSNG cho phï hîp víi ®iÒu kiÖn cô thÓ cña khu vùc vµ ®· ®­a ra ®­îc mét sè m« h×nh g©y trång LSNG nh­: Trång rõng phßng hé b»ng c©y chÌ shan, giæi xanh,. Tuy nhiªn, c¸c m« h×nh nµy ch­a ®em l¹i hiÖu qu¶ râ rµng ®èi víi cuéc sèng ng­êi d©n nªn tµi nguyªn LSNG vÉn n»m trong t×nh tr¹ng bÞ ®e do¹ cïng víi sù suy gi¶m cña tµi nguyªn rõng. Cã hµng lo¹t c©u hái ®ang ®Æt ra nh­:  Thùc tr¹ng tµi nguyªn rõng, LSNG vµ vai trß cña LSNG ®èi víi ®êi sèng céng ®ång nh­ thÕ nµo?  TiÒm n¨ng cña chóng ra sao ?  Kinh nghiÖm vµ trë ng¹i trong qu¸ tr×nh qu¶n lý, sö dông LSNG lµ g×?  CÇn cã nh÷ng gi¶i ph¸p nµo ®Ó gi¶i quyÕt mèi quan hÖ gi÷a b¶o tån rõng víi ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi vïng ®Öm cña V­ên? §Ó gãp phÇn gi¶i quyÕt nh÷ng tån t¹i nªu trªn ®Ò tµi: "Vai trß cña L©m s¶n ngoµi gç trong qu¶n lý bÒn v÷ng tµi nguyªn rõng t¹i vïng ®Öm V­ên Quèc Gia Xu©n S¬n - Phó Thä" ®· ®­îc thùc hiÖn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Ch­¬ng 1 Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 1.Mét sè Kh¸i niÖm c¬ b¶n - Qu¶n lý rõng bÒn v÷ng Rõng tõ sù thu ho¹ch l©u bÒn chuyÓn sang ph¸t triÓn bÒn v÷ng, chñ yÕu lµ do tµi nguyªn rõng kh«ng ®ñ, t¨ng tr­ëng rõng cã h¹n.

ChuyÓn biÕn nµy lµ do qu¶n lý kinh doanh rõng biÕn thµnh qu¶n lý kinh doanh hÖ sinh th¸i rõng, th«ng qua kinh doanh bÒn v÷ng ®Ó ®¹t ®Õn ph¸t triÓn bÒn v÷ng. Ph¸t triÓn l©m nghiÖp vµ ph¸t triÓn rõng bÒn v÷ng bao hµm c¶ ph¸t triÓn bÒn v÷ng. “L©m nghiÖp bÒn v÷ng lµ lo¹i h×nh kinh doanh rõng võa tho¶ m·n nhu cÇu ng­êi hiÖn t¹i l¹i kh«ng ph­¬ng h¹i ®Õn n¨ng lùc nhu cÇu cña thÕ hÖ con ch¸u”. Tøc lµ l©m nghiÖp bÒn v÷ng kh«ng chØ bÒn v÷ng vÒ n¨ng lùc tiÒm t¹i vÒ sinh th¸i rõng, mµ cßn ph¶i bÒn v÷ng vÒ s¶n phÈm vµ c¸c lo¹i dÞch vô kh¸c.

Theo Jeff Remm (Mü), néi dung ph¸t triÓn rõng bÒn v÷ng cã mÊy néi dung chÝnh nh­ sau: (1) T¹o nªn ®iÒu kiÖn bªn ngoµi tèt, kh«ng ngõng n©ng cao chÊt l­îng rõng. (2) Më réng mËu dÞch vµ hîp t¸c ®Ó kÕt hîp lîi dông vµ ph¸t triÓn rõng. (3) Kinh doanh nhiÒu tÇng thø, qu¶n lý theo qui luËt, cã sù hç trî tõ bªn ngoµi. (4) V× rõng t­¬ng lai mµ tiÕn hµnh thiÕt kÕ vµ ®Çu t­ ph¸t triÓn rõng.

N¨m 1990, Bé tr­ëng l©m nghiªp Cana®a J.S Maini ®· ®Þnh nghÜa ph¸t triÓn l©m nghiÖp bÒn v÷ng nh­ sau: “ Ph¸t triÓn l©m nghiÖp bÒn v÷ng lµ ph¸t triÓn bÒn v÷ng gi¸ trÞ ®Êt rõng vµ c¸c lo¹i m«i tr­êng , b¶o ®¶m søc s¶n xuÊt LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 cña ®Êt rõng vµ n¨ng lùc t¸i sinh, b¶o vÖ tÝnh ®a d¹ng sinh häc cña HST rõng”. ¤ng cho r»ng thu ho¹ch l©u bÒn chØ lµ mét bé phËn cña ph¸t triÓn bÒn v÷ng vµ ph¶i chó träng kinh doanh rõng tæng hîp, b¶o ®¶m tÝnh hoµn chØnh cña m«i tr­êng rõng vµ b¶o ®¶m kh¶ n¨ng chän läc trong t­¬ng lai. N¨m 1992, Héi nghÞ m«i tr­êng vµ ph¸t triÓn LHQ ®· nªu ra lêi kªu gäi mang tÝnh nguyªn t¾c vÒ rõng lµ “Nªn lÊy qu¶n lý theo ph­¬ng thøc bÒn v÷ng tµi nguyªn rõng vµ ®Êt rõng ®Ó tho¶ m·n nhu cÇu vÒ c¸c mÆt x· héi, kinh tÕ, v¨n ho¸ vµ tinh thÇn cña ng­êi hiÖn t¹i vµ thÕ hÖ con ch¸u. Nh÷ng s¶n phÈm ®ã nh­ gç, s¶n phÈm tõ gç, n­íc, l­¬ng thùc, thøc ¨n, y d­îc, chÊt ®èt, nhµ ë, nghÒ nghiÖp, vui ch¬i, n¬i ë cña ®éng vËt hoang d·, tÝnh ®a d¹ng cña phong c¶nh vµ c¸c s¶n phÈm kh¸c cña rõng.

Ph¶i ¸p dông mäi biÖn ph¸p b¶o vÖ rõng ®Ó tr¸nh sù « nhiÔm, ch¸y rõng, s©u bÖnh,. ®Ó gi÷ g×n toµn bé nh÷ng gi¸ trÞ cña rõng”. L©m nghiÖp bÒn v÷ng kh«ng cã nghÜa lµ ¸p dông t¸i sinh tù nhiªn, sö dông kü thuËt l©m sinh hiÖu qu¶ thÊp vµ lçi thêi, mµ ph¶i ®i t×m l©m nghiÖp sinh th¸i hiÖn ®¹i, vËn dông tri thøc khoa häc hiÖn ®¹i ®Ó thiÕt kÕ vµ thùc thi kü thuËt l©m sinh thÝch hîp víi nguyªn t¾c sinh th¸i häc vµ c¸c biÖn ph¸p kü thuËt l©m sinh t­¬ng øng. - Vïng ®Öm T¹i Héi nghÞ vÒ Khu b¶o tån vµ VQG lÇn thø III do IUNC tæ chøc t¹i Bali n¨m 1982 ®· ®Ò cËp ®Õn viÖc ®¸p øng nhu cÇu cña ng­êi d©n ®Þa ph­¬ng th«ng qua viÖc x©y dùng c¸c vïng ®Öm.

VÊn ®Ò nµy ®· ®­îc th¶o luËn nhiÒu h¬n trong Héi nghÞ MAB/UNESCO vÒ ch­¬ng tr×nh hµnh ®éng cho c¸c khu b¶o tån sinh quyÓn, ®­îc tæ chøc t¹i Minsk (Liªn X« cò) n¨m 1984. Trªn c¬ së ®ã cã rÊt nhiÒu kh¸i niÖm vÒ vïng ®Öm ®­îc ®­a ra [16]. Theo Jeffey Sayer (1991): ”Vïng ®Öm lµ vïng ®Êt n»m xung quanh VQG hay KBT mµ ë ®ã viÖc sö dông c¸c tµi nguyªn thiªn nhiªn cã h¹n chÕ, LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 hay ë ®ã c¸c biÖn ph¸p qu¶n lý ®Æc biÖt vÒ ph¸t triÓn nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ cña viÖc b¶o vÖ". Michael Brow Barbara uryckoff- Baird (1994) cho r»ng: "Vïng ®Öm lµ vïng n»m trong hoÆc tiÕp gi¸p víi khu b¶o tån, t¹i ®ã mèi quan hÖ hµi hoµ gi÷a m«i tr­êng tù nhiªn vµ con ng­êi ®­îc chó träng, môc tiªu cña viÖc qu¶n lý vïng ®Öm lµ tèi ­u ho¸ nh÷ng gi¸ trÞ v¨n ho¸, x· héi, sinh th¸i vµ tµi nguyªn th«ng qua viÖc qu¶n lý tÝch cùc, thÝch øng, c«ng b»ng víi tÊt c¶ c¸c nhãm vµ cho phÐp thay ®æi gi¸ trÞ vÒ thêi gian".

T¹i Héi th¶o quèc gia vÒ sù tham gia cña C§ §P trong qu¶n lý c¸c khu b¶o tån thiªn nhiªn ViÖt Nam ®­îc tæ chøc t¹i Thµnh phè Hå ChÝ Minh tõ ngµy 17-18 th¸ng 12 n¨m 1997, kh¸i niÖm vïng ®Öm ®· ®­îc ®­a ra th¶o luËn, mét sè kh¸i niÖm ®­îc ®Ò cËp tíi trong héi th¶o [20] Vïng ®Öm lµ "Vïng ®Êt n»m ngoµi KBT hay VQG, t¹i ®ã viÖc sö dông ®Êt ®· phÇn nµo ®­îc h¹n chÕ, nh»m t¹o thµnh mét vµnh ®ai b¶o vÖ bæ sung cho KBT ®ång thêi gióp cho nh©n d©n sinh sèng trong vïng ®­îc bï ®¾p phÇn nµo nh÷ng thiÖt thßi do viÖc thµnh lËp c¸c KBT ®ã g©y ra" (Mackinnon, 1981, 1986). "Vïng ®Öm lµ vïng tiÕp gi¸p víi khu b¶o vÖ bao quanh toµn bé hay mét phÇn cña khu b¶o vÖ, vïng ®Öm n»m ngoµi diÖn tÝch khu b¶o vÖ vµ kh«ng thuéc quyÒn qu¶n lý sö dông cña Ban qu¶n lý b¶o vÖ" (QuyÕt ®Þnh sè 1586 LN/KL ngµy 13/7/1993). "Vïng ®Öm lµ vïng rõng hoÆc ®Êt ®ai cã d©n c­ sinh sèng bao quanh hoÆc n»m s¸t danh giíi c¸c khu rõng ®Æc dông hoÆc KBT TN. ViÖc thµnh lËp vïng ®Öm nh»m lµm gi¶m ¸p lùc cña d©n ®Þa ph­¬ng ®èi víi khu vùc cÇn b¶o vÖ" (ThuËt ng÷ L©m nghiÖp, 1996) [27].A vµ NguyÔn V¨n S¶n ®· ®Þnh nghÜa vïng ®Öm lµ "Nh÷ng vïng ®­îc x¸c ®Þnh ranh giíi râ rµng, cã hoÆc kh«ng cã tµi nguyªn rõng, n»m LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 ngoµi ranh giíi cña KBT vµ ®­îc qu¶n lý ®Ó n©ng cao viÖc b¶o tån cña khu b¶o tån vµ chÝnh vïng ®Öm ®ång thêi mang l¹i lîi Ých cho nh©n d©n sèng quanh KBT.

§iÒu nµy ®­îc thùc hiÖn b»ng c¸ch ¸p dông c¸c ho¹t ®éng ph¸t triÓn ®Æc biÖt gãp phÇn vµo viÖc n©ng cao ®êi sèng c­ d©n sèng trong vïng ®Öm"[6].