Chương 1 đã giới thiệu các vấn đề tổng quan về đề tài, chương 2 sẽ trình bày thông tin về diễn đàn trực tuyến trong cộng đồng ảo, hệ thống lý thuyết Vốn Xã Hội, lý thuyết Sử Dụng và Hài Lòng, lý thuyết về Yếu Tố Cảm Nhận, các nghiên cứu đã được thực hiện liên quan đến đề tài, các cơ sở lý thuyết, đề xuất mô hình nghiên cứu và các giả thuyết của mô hình.1 Tổng quan về cộng đồng ảo, diễn đàn trực tuyến 2.1 Khái niệm cộng đồng ảo Thuật ngữ cộng đồng ảo (virtual community) xuất hiện lần đầu tiên vào năm 1987 trong một bài viết của Howard Rheingold trên tạp chí The Whole Earth Review. Sau đó trong quyển sách The Virtual Community (1993) của mình, ông mở rộng bài viết của mình và đưa ra khái niệm về cộng đồng ảo như sau: Cộng đồng ảo là một tập hợp xã hội của những người sử dụng mạng lưới máy tính, khi có đủ số lượng người thực hiện những cuộc thảo luận công cộng đủ lâu, với đầy đủ các cảm giác của con người để hình thành nên những mạng lưới các mối quan hệ cá nhân trong không gian mạng. Từ đó cho đến nay đã có thêm những định nghĩa khác về cộng đồng ảo như: Cộng đồng ảo là một nhóm những người có lợi ích chung hay mục tiêu chung, tương tác với nhau bằng giao tiếp điện tử (Dennis, Pootheri, và Natarajan, 1998). Cộng đồng ảo là các nhóm đối tượng thường xuyên gặp gỡ để thảo luận về một chủ đề mà tất cả các thành viên quan tâm đến (Figallo, 1998).
Cộng đồng ảo là những mạng lưới trong đó những người sử dụng máy tính trực tuyến chia sẻ những sở thích chung và tương tác với nhau một cách tự nguyện để trao đổi thông tin (Gu và cộng sự, 2007) 2.2 Sự hình thành và phát triển cộng đồng ảo Cộng đồng đầu tiên của những cá nhân kết nối thông qua máy tính đã được tạo nên vào năm 1968 bởi J.R Licklider và Robert Taylor, họ là những nhà quản 6 trị nghiên cứu cho Cơ quan nghiên cứu dự án quốc phòng tiên tiến của Mỹ (DARPA), họ đã thiết lập các nghiên cứu và kết quả trong đó là tạo nên một cộng đồng APRANET, là tiền thân của Internet. Đầu thế kỷ 21, bốn nút máy tính tại Trường Đại Học California tại Los Angeles, SRI, Trường Đại Học California tại Santa Barbara và Trường Đại Học Utah đã tạo nên cộng đồng APRANET trong năm 1969. Cộng đồng này đã mở rộng ra bao gồm một tỷ người sử dụng Internet (Theo http://en.org) Cộng đồng Well (http://www.com) được hình thành năm 1985, cộng đồng nhóm tin Usenet hình thành năm 1979 được xem là những cộng đồng ảo đầu tiên trên internet. Những hoạt động trên mạng lưới Internet đã mở rộng ra rất nhiều kể từ khi Rheinghold mô tả về Hệ thống bảng thông báo (BBS), phòng trò chuyện (chat rooms), danh sách thư điện tử…vào năm 1993.
Trong thế kỷ 21, con người gặp gỡ, vui chơi, thảo luận, kinh doanh và tổ chức các hoạt động tập thể thông qua tin nhắn tức thời, blog, trang mạng xã hội, trang mạng chia sẻ hình ảnh và truyền thông… 2.3 Các loại hình cộng đồng ảo – Diễn đàn trực tuyến 2.1 Phân loại cộng đồng ảo dựa trên hai cấp độ (Tạp chí Computer- Mediated Communication) Cấp độ thứ nhất: phân loại dựa trên thành viên khởi xướng và tổ chức tài trợ. Cộng đồng ảo thành viên là những cộng động mà được thành lập và quản lý bởi các thành viên. Cộng đồng tổ chức tài trợ là các cộng đồng được tài trợ bởi một tổ chức thương mại hoặc phi thương mại, ví dụ như chính phủ, phi lợi nhuận (Lauden & Traver, 2003). Cấp độ thứ hai: phân loại dựa trên định hướng mối quan hệ chung của cộng đồng.
Định hướng mối quan hệ liên quan đến các loại mối quan hệ nuôi dưỡng giữa các thành viên của cộng đồng. Cộng đồng thành viên bắt đầu thúc đẩy các mối quan hệ xã hội hoặc quan hệ về chuyên môn giữa các thành viên. Các tổ chức tài trợ nuôi dưỡng các mối quan hệ giữa cả các thành viên và giữa các cá nhân thuộc về các tổ chức tài trợ này (ví dụ: khách hàng, nhân viên). 7 Markus (Markus, 2002) phân loại các cộng đồng ảo dựa trên định hướng xã hội, định hướng nghề nghiệp và định hướng thương mại.
Trong các cộng đồng ảo định hướng xã hội thì các mối quan hệ cá nhân có tính chất không chuyên nghiệp được bồi dưỡng. Thông thường, các cộng đồng này phát triển xung quanh hoạt động giải trí, sở thích hoặc các quan tâm về các vấn đề không chuyên nghiệp khác (Ví dụ: Facebook). Trong cộng đồng chuyên nghiệp, các mối quan hệ thành viên được hình thành xung quanh việc chia sẻ các lợi ích về vấn đề chuyên môn. Các cộng đồng này bao gồm các mạng kiến thức chuyên môn và dựa trên cộng đồng học tập của học sinh, sinh viên (Ví dụ: caohockinhte.
Cộng đồng định hướng thương mại được tài trợ bởi các tổ chức thương mại hoặc phi thương mại, ví dụ như chính phủ, phi lợi nhuận (Lauden & Traver, 2003).2 Phân loại theo đặc điểm chức năng của trang web Phòng trò chuyện trực tuyến (Online chat rooms) Ngay sau khi có sự gia tăng về mối quan tâm trong bảng tin và các diễn đàn, mọi người bắt đầu muốn có một cách để giao tiếp với cộng đồng của họ trong thời gian thực. Nhược điểm của bảng tin là mọi người sẽ phải chờ đợi cho đến khi một người dùng khác gửi bài trả lời của họ, trong đó có tất cả mọi người trên toàn thế giới trong các khung thời gian khác nhau, nên có thể mất một thời gian chờ đợi. Sự phát triển của các phòng trò chuyện trực tuyến cho phép mọi người nói chuyện với bất cứ ai đã đăng nhập cùng một lúc với họ. Bằng cách này, các thông điệp được gửi đi và người sử dụng trực tuyến ngay lập tức có thể trả lời lại.
Tổ chức đầu tiên phát triển loại hình này là CompuServe CB, họ tổ chức ra bốn mươi kênh, trong đó người dùng có thể nói chuyện với nhau trong thời gian thực. Ý tưởng về bốn mươi kênh khác nhau dẫn đến ý tưởng lập các phòng trò chuyện với các chủ đề khác nhau. Người dùng có thể chọn để tham gia một phòng chat đã tồn tại mà họ thấy thú vị, hoặc bắt đầu một phòng chat mới nếu họ không tìm thấy chủ đề yêu thích. Hiện nay, các phòng trò chuyện có rất nhiều chủ đề để mọi người có thể nói chuyện với những người khác có sở thích tương tự.
Phòng chat hiện đang được cung cấp bởi Internet Relay Chat (IRC) và các trang web cá nhân khác như Yahoo, MSN và AOL. 8 Thế giới ảo Thế giới ảo là một hình thức mang tính tương tác nhất của tất cả các hình thức cộng đồng ảo. Trong loại cộng đồng ảo này, những người tham gia được kết nối bằng cách sống như một nhân vật trong thế giới máy tính. Người sử dụng tạo ra nhân vật làm hình ảnh biểu tượng (avatar) của mình (từ việc lựa chọn trang phục của avatar đến thiết kế ngôi nhà của avatar), kiểm soát cuộc sống và các tương tác của nhân vật đó với các nhân vật khác trong thế giới ảo 3-D.
Nó tương tự như một trò chơi máy tính, tuy nhiên không có mục tiêu cho các người chơi. Một thế giới ảo chỉ đơn giản là cung cấp cho người dùng cơ hội để xây dựng và vận hành một cuộc sống tưởng tượng trong lĩnh vực ảo. Nhân vật trong thế giới ảo có thể nói chuyện với nhau và hầu như tương tác cùng mọi người sẽ có trong thực tế. Ví dụ, nhân vật có thể giao tiếp với nhau và giữ mối quan hệ thân mật trực tuyến.
Đây là loại hình cộng đồng ảo cho phép mọi người không chỉ tổ chức các cuộc hội thoại với người khác trong thời gian thực, mà còn tham gia và tương tác với những người khác. Người dùng có thể chọn để làm avatar giống như họ, hoặc tương tác với một cá tính hoàn toàn khác so với họ. Khi nhân vật tương tác với các nhân vật khác, họ có thể nhận biết nhau không chỉ thông qua dựa trên văn bản nói chuyện, mà còn bởi kinh nghiệm ảo. Trong một thế giới ảo, nhân vật có thể làm các hoạt động cùng nhau, giống như những người bạn có thể làm trong thực tế.
Second Life là một trong những thế giới ảo phổ biến nhất trên Internet. Các dịch vụ mạng xã hội Dịch vụ mạng xã hội là loại hình nổi bật nhất của cộng đồng ảo. Họ là một trang web hoặc một phần mềm tập trung vào việc tạo ra và duy trì mối quan hệ. Facebook, Twitter, Myspace là các cộng đồng ảo.
Với các trang web này, người ta thường tạo ra một hồ sơ cá nhân hoặc một tài khoản, họ kết nối thêm bạn bè hoặc theo dõi bạn bè. Điều này cho phép mọi người kết nối và tìm kiếm hỗ trợ sử dụng dịch vụ mạng xã hội như là nơi tập trung. Những trang web này thường cho phép người dùng cập thật thông tin của bạn bè của họ và các hoạt động của người quen rất dễ dàng. Ví dụ trên Facebook, một người có thể tải lên hình ảnh và video, trò chuyện, kết bạn, kết nối lại 9 với những bạn cũ, tham gia các nhóm… Tất cả những chức năng khuyến khích mọi người để tạo thành một cộng đồng lớn hoặc nhỏ trên Internet.
Cộng đồng thông tin chuyên ngành Cộng đồng thông tin chuyên ngành tập trung một nhóm cụ thể người dùng quan tâm đến cùng một chủ đề.net là một cộng đồng thông tin chuyên ngành, tập trung vào những người đã và đang theo học cao học tại Việt Nam. Người sử dụng đóng góp và sử dụng các thông tin liên quan đến sở thích của họ và tham gia bổ sung trong các nhóm chuyên ngành sâu hơn nữa. Cộng đồng thông tin chuyên ngành là một nơi mà mọi người có cùng sở thích có thể thảo luận và chia sẻ kinh nghiệm và lợi ích của họ (http://en. Diễn đàn trực tuyến - Bảng tin trên internet (Internet message boards) Diễn đàn trực tuyến là một loại hình của cộng đồng ảo, nơi mà mọi người có thể thảo luận về những suy nghĩ hoặc các ý tưởng trên các chủ đề khác nhau.
Trung tâm tin nhắn trực tuyến này cho phép người sử dụng có thể tự tạo một chủ đề mới hoặc chọn một bảng tin nào đó đã có sẵn để đọc và đóng góp bài viết của mình vào đó. Người dùng sẽ bắt đầu cuộc thảo luận bằng cách viết một bài trên chủ đề đó.
