Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ KIỂM SÁT THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN 1. Thi thành án hình sự và sự cần thiết khách quan của hoạt động kiểm sát thi hành án hình sự 1. Khái niệm, ý nghĩa của thi hành án hình sự Hiến pháp năm 2013 đã khẳng định các bản án, quyết định của Tòa án nhân dân có hiệu lực pháp luật phải được cơ quan, tổ chức, cá nhân tôn trọng; cơ quan, tổ chức, cá nhân hữu quan phải nghiêm chỉnh chấp hành [29, tr. Yêu cầu mang tính nguyên tắc hiến định này đã khẳng định tính hiệu lực của các phán quyết của Tòa án, đồng thời khẳng định ý nghĩa rất quan trọng của thi hành án nói chung và THAHS nói riêng.
THAHS có ý nghĩa rất quan trọng trong việc giải quyết vụ án, vì nếu vụ án sau khi được xét xử mà không mang ra thi hành thì công lý không được thực thi, quyền tư pháp, quyền uy của Toà án và hệ thống tư pháp không được bảo đảm, ý nghĩa trừng trị hay giáo dục của pháp luật hình sự không còn nữa. THAHS không chỉ trừng trị người phạm tội mà còn cải tạo, giáo dục họ trở thành người có ích cho xã hội, khi họ tái hòa nhập với xã hội không tiếp tục phạm tội mới. Dù có những tranh luận về việc THAHS có phải là một giai đoạn của tố tụng hình sự hay không, nhưng THAHS có nhiệm vụ hiện thực hóa bản án kết tội của Tòa án vào trong thực tế và bản án chính là căn cứ để tiến hành hoạt động THAHS. Trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, nếu khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử - tất cả đều hướng đến một phán quyết đúng đắn của Tòa án thì THAHS lại nhằm mục đích thực hiện nội dung các phán quyết đó của Tòa án.
THAHS có mối quan hệ biện chứng với quá trình tố tụng hình sự, không có tố tụng thì không có thi hành án và ngược lại không có thi hành án thì tố tụng trở nên vô nghĩa [62, tr. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo Đại Từ điển Tiếng Việt, thi hành là: "Thực hiện điều đã chính thức quyết định [64, tr. Như vậy, thi hành án có thể được hiểu là thực hiện bản án, quyết định của Tòa án trên thực tế; còn THAHS là thực hiện các bản án, quyết định hình sự của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật trên thực tế [37, tr. THAHS là một hoạt động mang tính hành chính - tư pháp hình sự vì nó có những đặc thù riêng khác với hoạt động tố tụng hình sự [62, tr.
THAHS là hoạt động mang tính điều hành và chấp hành theo đặc trưng của quản lý hành chính. THAHS còn sử dụng phương pháp thuyết phục giáo dục và kết hợp mệnh lệnh hành chính. Việc thi hành án có liên hệ với chính quyền địa phương, theo thủ tục hành chính như trường hợp thi hành án treo, cải tạo không giam giữ thì người chấp hành án treo, cải tạo không giam giữ được giao về Ủy ban nhân dân phường, xã nơi người chấp hành án cư trú để theo dõi, giám sát, giáo dục. Tuy nhiên không thể phủ nhận vai trò quan trọng của Tòa án và các thủ tục tố tụng liên quan đến Tòa án trong THAHS như ra quyết định THA, hoãn, tạm đình chi THA phạt tù, miễn giảm thời hạn chấp hành án.
Đối tượng của THAHS bao gồm thi hành bản án, quyết định về hình phạt tù, tử hình, cảnh cáo, cải tạo không giam giữ, cấm cư trú, quản chế, trục xuất, tước một số quyền công dân, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định, án treo, biện pháp tư pháp. Các bản án hoặc quyết định được thi hành bao gồm: bản án hoặc phần bản án của Tòa án cấp sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị theo trình tự phúc thẩm; bản án của Tòa án cấp phúc thẩm; quyết định giám đốc thẩm hoặc tái thẩm của Tòa án; bản án hoặc quyết định của Tòa án được thi hành ngay theo quy định của BLTTHS; quyết định của Tòa án Việt Nam tiếp nhận người đang chấp hành án phạt tù ở nước ngoài về Việt Nam chấp hành án và đã có quyết định thi hành; quyết định chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù tại Việt Nam cho nước ngoài; bản án, quyết định về áp dụng biện pháp 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tư pháp bắt buộc chữa bệnh, giáo dục tại xã, phường, thị trấn, đưa vào trường giáo dưỡng. Bản án, quyết định hình sự được thi hành chủ yếu là những bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật (dù có một số trường hợp được đưa ra thi hành ngay) hoặc có những quyết định không phải của tòa án (quyết định áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh của Viện kiểm sát nhân dân) nhưng không chiếm tỷ trọng đáng kể và về nguyên tắc, bản án, quyết định khi có hiệu lực pháp luật mới được đưa ra thi hành. Như vậy, qua sự phân tích trên đây có thể rút ra khái niệm: Thi hành án hình sự là việc đưa ra thi hành bản án, quyết định hình sự của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật do cơ quan có thẩm quyền áp dụng nhằm hiện thực hóa những phán quyết trong các bản án của Tòa án, quyết định, góp phần lập lại trật tự xã hội, công bằng, trừng trị đồng thời cải tạo, giáo dục người phạm tội cũng như phòng ngừa tội phạm.
THAHS là hoạt động mang tính quyền lực Nhà nước nhằm thực hiện bản án, quyết định đã có hiệu lực của Tòa án trong thực tiễn. Tòa án nhân danh nhà nước tuyên án với bị cáo tại phiên tòa, áp dụng mức và loại hình phạt phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm của tội phạm do họ gây ra, bản án, quyết định của Tòa án được thi hành chính là lúc công lý được thực hiện trong cuộc sống. THAHS thể hiện rõ nét chính sách hình sự của Đảng và Nhà nước, nhiệm vụ của giai đoạn này nhằm mục đích cảm hóa tư tưởng, giáo dục nhân cách, văn hóa, kỹ năng sống, kỹ năng lao động… giúp người phải thi hành án trở thành một công dân tốt cho xã hội, mặt khác góp phần răn đe, ngăn ngừa chung [2, tr. Với ý nghĩa là giai đoạn cuối cùng của quá trình giải quyết trọn vẹn vấn đề trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội, thi hành án có mối quan hệ hữu cơ với giai đoạn khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử.
Nếu mục đích của thi hành án không đạt được thì toàn bộ hoạt động của cơ quan điều tra, truy tố, xét xử trước đó cũng trở nên vô nghĩa. Nếu như một 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật không được thi hành hoặc thi hành không nghiêm thì trật tự kỷ cương xã hội bị vi phạm, quyền lực Nhà nước bị xem thường. Chính vì vậy, việc bảo đảm hiệu lực của các bản án, quyết định của Tòa án là một yêu cầu khách quan trong hoạt động quản lý Nhà nước. Trật tự xã hội chỉ có thể được duy trì, quyền tư pháp của Nhà nước chỉ được thực hiện trọn vẹn, công lý được bảo vệ và thực thi, công bằng xã hội được đảm bảo và khi phán quyết của toà phải được thực thi nhanh chóng, đầy đủ, chính xác trên thực tế.
Khái niệm, đối tượng, phạm vi kiểm sát thi hành án hình sự - Khái niệm kiểm sát thi hành án hình sự Như đã phân tích, kiểm sát THAHS, là một nội dung của kiểm sát các hoạt động tư pháp, do đó, trước khi đưa ra khái niệm kiểm sát THAHS, phải xác định khái niệm kiểm sát hoạt động tư pháp. Kiểm sát các hoạt động tư pháp là một dạng giám sát Nhà nước về tư pháp, đây là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước. Tuy nhiên, khác với hoạt động giám sát Nhà nước nói chung về tư pháp, kiểm sát các hoạt động tư pháp là sự giám sát trực tiếp các hoạt động cụ thể của các cơ quan tư pháp trong quá trình tiến hành các hoạt động tư pháp với mục đích là nhằm đảm bảo cho pháp luật được áp dụng nghiêm chỉnh và thống nhất [19, tr. Bản chất của kiểm sát các hoạt động tư pháp trong tố tụng hình sự là kiểm tra tính có căn cứ và tính hợp pháp trong hành vi, quyết định của các chủ thể bị kiểm sát.
Nội dung của kiểm sát hoạt động tư pháp rất rộng, đó chính là việc VKSND thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình để mọi hoạt động tư pháp như: điều tra, truy tố, xét xử thi hành án trong lĩnh vực hình sự, giải quyết các vụ việc dân sự và thi hành án dân sự, giải quyết các vụ án hành chính. đều phải được đảm bảo tuân thủ đúng quy định của pháp luật. Kiểm sát THAHS là một trong những công tác để thực hiện chức năng 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com kiểm sát các hoạt động tư pháp của VKSND. Hoạt động kiểm sát thi hành án hạn chế những vi phạm và góp phần bảo đảm hiệu quả, hiệu lực của bản án, quyết định của Tòa án [19, tr.
Như đã đề cập, THAHS là một hoạt động mang tính quyền lực Nhà nước nhằm đưa các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án ra thi hành. Một bản án, quyết định của Tòa án có được thi hành nghiêm chỉnh hay không là tuỳ thuộc chủ yếu vào giai đoạn này. Theo pháp luật hiện hành, tại Điều 25 Luật tổ chức VKSND năm 2014 đã quy định rõ: “Viện kiểm sát nhân dân kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Tòa án, cơ quan Thi hành án hình sự, cơ quan, tổ chức được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự, người có thẩm quyền, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong việc thi hành án hình sự” [31, tr. Theo quy định này, khi thực hiện công tác kiểm sát thi hành án, các VKSND kiểm sát việc tuân theo pháp luật không chỉ đối với hoạt động của các cơ quan nhà nước, tổ chức mà cả đối với cá nhân bao gồm những người phải thi hành bản án và quyết định của Tòa án cũng như người được thi hành bản án và quyết định đó.